SayıştaySayıştay Temyiz Kararı57158
Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar
Kurum / İdareGenel Bütçe Kapsamındaki İdareler
Daire5
Dosya No52002
Yılı2019
Konu: Kamu Özel İşbirliği Modeli ile Hastane Yapım İşleri ve Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşinde idare tarafından ödenecek kullanım bedelinin hatalı hesaplanması.
169 İlam sayılı Daire Kararının 1’inci maddesiyle, ... Hastanesi KÖİ Projesinin kullanım bedeli ödemeleri hesaplamalarında, finansman anlaşmaları gereği borçlanılan yapancı para birimi ve kredi geri ödemesinin sadece Euro cinsinden olması dolayısıyla DKR değerinin sadece Euro kuru üzerinden hesaplanması gerekirken, %50 Dolar kuru ve %50 Euro kuru üzerinden hesaplanması sonucu oluşan … TL kamu zararının sorumlulara ödettirilmesine hükmedilmiştir. Kararda sorumlu tutulanlar: Diğer Sorumlular, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ve muhasebe yetkilileridir.
Muhasebe yetkilileri tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur.
Esas yönünden inceleme
Somut uygulama
Kamu Özel İşbirliği Modeli ile ... Hastanesi Yapım işleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşinin ihalesi 19.03.2013 tarihinde yapılmıştır. Kamu özel İşbirliği Modeli ile ... Hastanesi Yapım işleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşine ait Sözleşmede İdare, … Bakanlığı; Şirket, … Yatırım ve İşletme Anonim Şirketidir. Sözleşmenin ekinde finansman anlaşmalarına atıflarda bulunulan Ek-6 “Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması” ve Ek-18 “Ödeme Şartları” bulunmaktadır. Sözleşmenin Ek-6 “Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması” 05.05.2017 tarihinde imzalanmıştır. Finansman Anlaşmalarına dair hükümler Proje Sözleşmesi’nin Ek-6 “Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması” hükümlerinde düzenlenmiştir. Ek-18 “Ödeme Şartları”nda ise kullanım bedeli hesaplamalarının nasıl yapılacağı ve diğer belirli bazı hususlar düzenlenmiştir.
Şirketin Projenin gerçekleştirilmesinde taraf olduğu 27.04.2017 tarihli Finansman Anlaşması Şirket tarafından Sözleşmede öngörülen süre içerisinde İdareye teslim edilmemiştir. Projenin yatırım döneminde herhangi bir bedel ödemesi yapılmaması dolayısıyla İdare tarafından ödemelere ilişkin evrak düzenlenmemiştir. Bununla birlikte İdare tarafından:
- 01.11.2018 tarih ve 00079992159 barkod no.lu yazı (Bakanlık … Genel Müdürlüğü - Şirket)
- 15.10.2019 tarih ve 00103505056 barkod no.lu yazı (Bakanlık … Genel Müdürlüğü - Şirket)
- 25.02.2020 tarih ve 00113250159 barkod no.lu yazı (Bakanlık … Genel Müdürlüğü - Şirket)
ile Şirkete bildirimde bulunularak Finansman Anlaşmasını İdareye teslim etmeleri bildirilmiştir. Ancak Şirket tarafından Finansman Anlaşması İdareye teslim edilmemiştir.
Somut uygulamada, İdarenin taşra teşkilatı tarafından:
- 22.12.2018 tarih ve HYS-2018-6818538 no.lu,
- 14.01.2019 tarih ve HYS-2019-7124195 no.lu,
- 08.04.2019 tarih ve HYS-2019-8835210 no.lu,
- 18.07.2019 tarih ve HYS-2019-10842433 no.lu,
- 17.10.2019 tarih ve HYS-2019-12618429 no.lu
belgelerle Şirkete kullanım bedeli ödemeleri yapılmıştır. Bu sırada Finansman Anlaşması İdareye teslim edilmemiş olduğu için Bakanlık taşra teşkilatı tarafından kullanım bedeli hesaplamalarında döviz kuru güncellemesi fiili duruma uygun olmayan şekilde yapılmıştır. Bunun sebebi ise Bakanlık tarafından Finansman Anlaşmasında yer alan döviz sepetinin %50Euro-%50Dolar içerdiği varsayımıyla DKR değeri hesaplanmasına karar verilmiş olmasıdır. Yani fiili durumda şirketin finansman anlaşması %100 Euro içermekte iken İdare tarafından Şirkete kullanım bedeli ödemelerinde finansman anlaşmasının %50 Euro - %50 Dolar içerdiği varsayımı üzerinden döviz kuru güncellemesi yapılmıştır.
10.11.2020 tarih ve 00128743853 barkod no.lu yazı ile Şirkete bildirimde bulunularak Finansman Anlaşmasını İdareye teslim etmeleri bir kez daha bildirilmiştir (Yazışma Bakanlık … Genel Müdürlüğü – Şirket arasındadır). Şirket tarafından 12.11.2020 tarih ve 00128875658 barkod no.lu yazı ile Finansman Anlaşması İdareye iletilmiştir.
01.03.2021 tarihinde İdare ile Şirket arasında uzlaşma tutanağı düzenlenmiştir (“… Hastanesi Projesi Üst Düzey Yöneticiler Tarafından Yapılan Uzlaşma Tutanağı”).
07.02.2022 Karar tarihli ve 169 İlam sayılı Daire Kararının 1’inci maddesinde, İdare tarafından Şirkete yapılan kullanım bedeli ödemelerinde döviz kurunun fiili duruma uygun olmayan şekilde güncellenmesi sonucunda kamu zararı oluştuğuna hükmedilmiştir.
Mevzuat ve Sözleşme
Sözleşme eki Ek-1 “Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması”nın “Tanımlar” başlıklı 1’inci bölümünde “Proje Belgeleri”, “Ek belgeler ile Finansman Anlaşmaları’nı ifade etmektedir”.
Sözleşme eki Ek-3 “Proje Belgeleri Rejimi”nin 3.1.maddesinin ilgili kısmı aşağıdadır:
“Proje Belgeleri Konusunda Bilgilendirme
3.1. Şirket Herhangi bir zamanda İdare’ye karşı yükümlülüklerini etkileyecek yeni bir Proje Belgesi imzalaması ya da herhangi bir Proje Belgesi’nde İdare’ye karşı yükümlülüklerini etkileyecek herhangi bir değişiklik yapması durumunda İdare’ye söz konusu Proje Belgesi’nin akdedilmesinden veya değişikliğin yapılmasından itibaren 10 (on) İş Günü içerisinde ilgili Proje Belgesi’nin veya değişikliğinin “Aslı Gibidir” şerhini içeren bir kopyasını veya aşağıdaki belgelerden birini gönderecektir.”
Sözleşme eki Ek-6 (Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması)’nın 1.1.maddesine göre Finansman Anlaşmaları “Şirket’in veya Hissedarlar’ın Proje’nin ve Sözleşme Kapsamındaki Faaliyetler’in finansmanına ilişkin olarak iş bu Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması dahil olmak üzere (borçlanma ve borç yapılandırılmalarına ilişkin tüm anlaşma ve belgeler dahil olmak üzere) akdedeceği tüm anlaşma, finansman enstrümanları, bunlarla ilgili hedging sözleşmeleri veya finansman belgeleri ve ekleri ile bu kapsamda Finansman Sağlayanlar arasında imzalanmış belgelerin tamamını ifade etmektedir”.
Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması)’nın 3.3.1. maddesi aşağıdadır:
“3.3.1 Kullanım Bedelinin Hesaplanması
… / Kullanım bedelinin hesaplanmasında kullanılacak formül aşağıdadır:
Bu formülde:
KBD = Hesaplama Tarihi’nde hesaplanan ve Ödeme Tarihi’nde ödenecek olan ilgili döneme ait Kullanım Bedeli,
KB0 = Ek 18 (Ödeme Mekanizması) Madde 3.1’de belirtilen Orijinal KB,
TÜFE(D-1) = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait Tüketici Fiyat Endeksi (“TÜFE”),
TÜFE0 = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Nihai Teklif Tarihi’nin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait Tüketici Fiyat Endeksi (“TÜFE”),
Yİ-ÜFE(D-1) = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (“Yİ-ÜFE”),
Yİ-ÜFE0 = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Nihai Teklif Tarihi’nin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (“Yİ-ÜFE”),
DK = Düzeltme Katsayısı,
% Kesintiler = Sağlık Tesisi’nin tamamında veya herhangi bölümünde meydana gelen ve ilgili bölüm veya bölümlerin kullanılmasını engelleyen Kullanım Hatası dolayısıyla kesilecek oran,
g = İlgili dönemdeki işletme gün sayısı, ve
%a = Ek 9’da (Program) belirtilen şekilde, teslim edilen Aşama’nın toplam İşler içerisindeki yüzdesidir.”
Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması)nın 3.3.2. maddesi aşağıdadır:
“3.3.2 Kullanım Bedelinin Revizyonu
Kullanım Bedeli, Hesaplama Tarihi’nden önceki her bir üç aylık dönemin enflasyon oranları baz alınarak her bir Hesaplama Tarihi’nde revize edilecektir. Bu hesaplamada işbu Ek 18’in (Ödeme Mekanizması) Madde 3.3.1’de yer alan formül baz alınarak Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan TÜFE ve ÜFE’nin aritmetik ortalaması kullanılmak suretiyle revize edilecektir.
Bununla birlikte, artışın [revizyonun] yapılacağı tarihteki Döviz Kuru Sepeti’ndeki (“DKR”) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (“TCMB”) döviz alış kurları üzerinden hesaplanan artış, işbu Ek 18’in (Ödeme Mekanizması) Madde 3.3.1’deki formülde belirtildiği şekilde Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan TÜFE ve ÜFE’nin aritmetik ortalaması üzerinden hesaplanan artıştan büyükse, düzeltme katsayısı (“DK”) aşağıdaki şekilde hesaplanır ve işbu Ek 18’in (Ödeme Mekanizması) Madde 3.3.1’de gösterilen formüle çarpan olarak eklenir.
D = DKR(D-1) / DKR0
Burada:
DKRD-1 : Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre hesaplanan DKR değeri;
DKR0 : Nihai Teklif Tarihi’nin gerçekleştiği aydan bir önceki üç aylık TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre hesaplanan DKR değeri;
TÜFE(D-1) = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE),
TÜFE0 = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Nihai Teklif Tarihi’nin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE),
Yİ-ÜFE(D-1) = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE),
Yİ-ÜFE0 = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Nihai Teklif Tarihi’nin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE),
DK = Düzeltme Katsayısı;
D: Döviz oranlarındaki artış endeksi katsayısı;
E: Enflasyon endeksi artış katsayısı
anlamına gelir.
DK’nın işbu Ek 18’in (Ödeme Mekanizması) Madde 3.3.1’de gösterilen formüle çarpan olarak eklenmesi sonucu hesaplanan Kullanım Bedeli’nin yeni değerleri, aşağıda gösterilen şartı sağlamalıdır:
(KBD / DKRD ≥ KB(D-1) / DKR(D-1) )
Yukarıda gösterilen şart Nihai Teklif Tarihi’nden itibaren her Hesaplama Tarihi’nde sağlanmalıdır.
DKRD = Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre hesaplanan DKR değeri,
DKRD-1 = Bir önceki Hesaplama Tarihinde KBD-1 hesaplamasına esas alınan üç aylık TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre hesaplanan DKR değeri;
KBD = Hesaplama Tarihi’nde hesaplanan ve Ödeme Tarihi’nde ödenecek olan ilgili döneme ait Kullanım Bedeli,
KBD-1 = Bir önceki Hesaplama Tarihi’nde hesaplanan ve Ödeme Tarihi’nde ödenmiş olan bir önceki döneme ait Kullanım Bedeli,”
Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesi aşağıdadır.
“Taahhüt dosyası
Madde 6 -İhale veya doğrudan temin usulüyle yapılacak her türlü mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin ödemelerde; onay belgesi, ihale komisyonu kararı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesine göre doğrudan temin usulüyle ihale komisyonu kurulmadan yapılan alımlarda piyasa fiyat araştırması tutanağı (Örnek:2) veya söz konusu maddenin a, b ve c bentleri kapsamında tek kaynaktan yapılan alımlara ilişkin olarak ihale mevzuatında belirlenen standart form, sözleşme yapılması halinde sözleşme ve Bakanlıkça gerekli görülen diğer belgeleri kapsayan taahhüt dosyası, ödemeden önce veya ilk hakedişle birlikte biri asıl diğeri onaylı suret olmak üzere iki nüsha (taahhüt olunan işin bedeli bir defada tahakkuk ettirildiği takdirde bir nüsha) olarak muhasebe yetkilisine verilir.
Taahhüt dosyasının asıl nüshası, ödeme belgesinin (Değişik ibare:RG-5/11/2016-29879) birinci nüshasına bağlanır. Ancak, mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin bir defadan fazla tahakkuk ettirilmesi halinde, diğer ödemelerde Yönetmeliğin ilgili maddesinde sayılan belgelerden taahhüt dosyası dışındaki belgeler bağlanır. Taahhüt dosyasının onaylı sureti ise, bir defadan fazla tahakkuk ettirilen hakediş ödemelerinin kontrolü için muhasebe biriminde saklanır.”
5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesi aşağıdadır:
“Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları
Madde 61- (Değişik birinci fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.) Muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleridir. Bu işlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. Memuriyet kadro ve unvanlarının muhasebe yetkilisi niteliğine etkisi yoktur.
Muhasebe yetkilisi, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumludur. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Hazine ve Maliye Bakanlığınca yürütülür. Muhasebe yetkilileri gerekli bilgi ve raporları düzenli olarak kamu idarelerine verirler.
Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde;
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
kontrol etmekle yükümlüdür.
Muhasebe yetkilileri, ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatalı olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hataların düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme işlemi gerçekleştirilir.
Muhasebe yetkilileri işlemlerine ilişkin defter, kayıt ve belgeleri muhafaza eder ve denetime hazır bulundurur.
Muhasebe yetkilileri, 34 üncü maddenin ikinci fıkrasındaki ödemeye ilişkin hükümler ile bu maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen ödemeye ilişkin kontrol yükümlülüklerinden dolayı sorumludur. Muhasebe yetkililerinin bu Kanuna göre yapacakları kontrollere ilişkin sorumlulukları, görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle sınırlıdır. (Ek cümle: 22/12/2005-5436/10 md.; Değişik: 24/7/2008-5793/35 md.) Muhasebe yetkililerinin görev ve yetkilerinin yardımcılarına devredilmesine, muhasebe yetkililerinin herhangi bir nedenle görevlerinden ayrılmalarında muhasebe hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin düzenleme yapmaya ve sertifika sınavlarına girmeye hak kazanılması bakımından muhasebe yetkilisi yardımcısı eşiti görevleri belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir.[101]
Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedidir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumludur. Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin görevlendirilmeleri, yetkileri, denetimi, tutacakları defter ve belgeler ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
5018 sayılı Kanun’un 34’üncü maddesinin 61’inci maddede bahsi geçen ikinci fıkrası aşağıdadır:
“Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar
Madde 34-(Değişik: 22/12/2005-5436/2 md.)
… / Kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderler, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. Ancak, sırasıyla kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verilir. / …”
Muhasebe Yetkilisi Adaylarının Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Muhasebe Yetkililerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik [Yönetmelik] (Resmi Gazete tarihi: 21.01.2006, sayısı: 26056)’in 29’uncu maddesi aşağıdadır:
“Ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde yapılacak kontroller
Madde 29 — Muhasebe yetkilileri ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde;
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemenin çeşidine göre ilgili mevzuatında belirlenen belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
kontrol etmekle yükümlüdürler.
Muhasebe yetkilileri, yukarıda belirtilen kontroller dışında kontrol ve inceleme yapamaz; ödemelerde ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz ve ödemeye zorlanamaz.
Muhasebe yetkilileri, ödeme emri eki belgelerin, ödemesi yapılacak giderin çeşidine ve alım şekline göre Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde ve özel mevzuatında öngörülen belgelerden olmasını ve bu belgelerin eksiksiz olarak ödeme emri belgesi ekine bağlanmasını kontrol etmekle sorumlu olup, belgelerin alınan mal veya hizmet ya da yapılan iş bazında miktar veya ara toplam olarak bütçedeki tertiplerine uygunluğunun kontrolünden ve doğruluğundan sorumlu değildir.
Muhasebe yetkililerinin maddi hataya ilişkin sorumlulukları; bir mali işlemin muhasebeleştirilmesine dayanak teşkil eden karar, onay, sözleşme, hakediş raporu, bordro, fatura, alındı ve benzeri belgelerde; gelir, alacak, gider ya da borç tutarının tespit edilmesine esas rakamların hiçbir farklı yoruma yer vermeyecek biçimde, bilerek veya bilmeyerek yanlış seçilmesi, oranların yanlış uygulanması, aritmetik işlemlerin yanlış yapılması ve muhasebeleştirmeye esas toplamlarının muhasebeleştirme belgesinde ilgili hesaplara noksan veya fazla kaydedilmek suretiyle yapılan yersiz ve fazla alma, verme, ödeme ve gönderilmesiyle sınırlıdır. Teknik nitelikteki belgelerde, bu niteliğe ilişkin olarak yapılmış maddi hatalardan bu belgeleri düzenleyen ve onaylayan gerçekleştirme görevlileri sorumlu olup, muhasebe yetkililerinin bu belgelere ilişkin sorumlulukları aritmetik işlemlerdeki yanlışlıklarla sınırlıdır.
Muhasebe yetkilileri, ön ödemeler ile geri verilecek para ve para ile ifade edilen değerlere ilişkin olarak düzenlenen muhasebeleştirme belgeleri ve ekleri üzerinde de birinci fıkradaki hususları kontrol etmekle yükümlüdürler.”
5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinin ilgili kısımları aşağıdadır:
“Kamu zararı
Madde 71- (Değişik birinci fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde;
… / g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması, / esas alınır. / …”
Değerlendirme
Sözleşme eki Ek-1 (Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması)’nın “Tanımlar” başlıklı 1’inci bölümüne göre Finansman Anlaşmaları, “Proje Belgeleri” kapsamındadır. Sözleşme eki Ek-3 (Proje Belgeleri Rejimi)nin 3.1.maddesine göre Proje Belgelerinden olan Finansman Anlaşmalarının -aslı veya “asli gibidir” şerhini içeren kopyasının- akdedilmelerinden itibaren on gün içerisinde İdareye gönderilmesi gerekmektedir. Ancak Şirket’in taraf olduğu Finansman Anlaşması somut uygulamada 27.04.2017 tarihinde imzalanmış olsa da 12.11.2020 tarih ve 00128875658 barkod no.lu yazı İdareye iletilmiştir. Bu sırada … Bakanlığı tarafından çok sayıda resmi yazı ile Şirketten Finansman Anlaşmalarının İdareye iletmesi talep edilmiş ancak bir sonuç alınamamıştır.
Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması)nın 3.3.1 ve 3.3.2 maddelerine göre, İdare tarafından Şirkete ödenen Kullanım Bedelleri her bir hesaplama tarihinde önceki üç aylık dönemin enflasyon oranları baz alınarak revize edilecektir. İdare tarafından Şirkete ödenecek kullanım bedellerinin hesaplanmasında Döviz Kuru Sepetinin içeriği belirleyici etkiye sahiptir. Zira kullanım bedellerinin hesaplanmasında formülde yer alan DKR değerleri, TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre uygun/belirli zaman dilimleri esas alınarak hesaplanmaktadır.
Yukarıda “Somut uygulama” alt başlığı altında tarih ve barkod numaraları belirtilen yazışmalardan anlaşıldığı üzere İdare, Finansman Anlaşmalarını Şirketten teslim alamamış ve taahhüt dosyasına koyamamıştır. Daire Kararında kamu zararı oluşturduğuna hükmedilen kullanım bedeli ödemeleri hesaplamalarında, DKR değerlerinin hesaplanmasında Finansman Anlaşmalarında yer alan borçlanmaların %50Dolar-%50Euro içeriğine sahip olduğu varsayılmıştır. (Şirket tarafından Finansman Anlaşması İdareye 12.11.2020 tarih ve 00128875658 barkod no.lu yazı ile iletilmiştir.) Ancak fiili durumda Finansman Anlaşmasında yer alan borçlanmalar %100 Euro içeriğine sahiptir. Dolayısıyla İdare tarafından Şirkete ödenecek kullanım bedeli hesaplamalarında kullanılan formüllerde yer alan DKR değerleri İdare tarafından bir varsayıma dayanarak ve hatalı tespit edilmiştir.
Daire Kararında DKR değerlerinin hatalı tespit edilmesi sonucunda kullanım bedeli hesaplama ve ödemeleri sonucunda … TL kamu zararı oluştuğuna hükmedilmiştir. Daire yargılaması sırasında ve temyiz başvurusunda bulunan sorumlular tarafından kamu zararının hesaplanması yöntemine ve tutarına itiraz edilmemiştir. Hatta 01.03.2021 tarihinde İdare ile Şirket arasında düzenlenen “… Hastanesi Projesi Üst Düzey Yöneticiler Tarafından Yapılan Uzlaşma Tutanağı”nda kamu zararı tutarı İdare ve Şirket tarafından kabul edilmiştir.
Buna göre Daire Kararında somut uygulamanın fiili duruma uygun olarak tespiti olduğu, Kararda mevzuat ve sözleşme hükümlerinin somut uygulamaya uygulanmasının hukuka uygun olduğu, Kararda kamu zararı tutarının fiili durum ve sözleşmeye uygun tespit edildiği anlaşılmıştır.
Sorumluluk yönünden inceleme
Kararda sorumlu tutulan kamu görevlilerinden Muhasebe Yetkilileri … ve … tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur. Adı geçen iki kişinin temyiz başvurusunda yer alan hususlar sadece sorumluluğun reddine yöneliktir.
Muhasebe yetkililerinin sorumluluğu bulunup bulunmadığının incelenmesi
Daire Kararında tespiti yapılan kamu zararında, adı geçen iki muhasebe yetkilisinin sorumluluğu bulunmadığı anlaşılmıştır. Şöyle ki:
Kararda muhasebe yetkililerinin sorumlu tutulması:
“Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği'nin "Taahhüt Dosyası" başlıklı 6 ncı maddesi gereği kullanım bedeli ve hizmet ödemelerinin gerçekleştirilebilmesi için taahhüt dosyasının, ödemeden önce veya ilk hakedişle birlikte biri asıl diğeri onaylı suret olmak üzere iki nüsha olarak muhasebe yetkilisine de verilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, Muhasebe Yetkilisinin de, taahhüt dosyası eksiksiz bir şekilde tarafına verilmedikçe söz konusu ödemeleri gerçekleştirmesi mümkün olmadığından sorumluluğu bulunmaktadır.” (Karar s.23)
İfadeleriyle gerekçelendirilmiştir. Yani Daire Kararında muhasebe yetkilileri, finansman anlaşmaları taahhüt dosyasında bulunmamasına rağmen ödeme yapmaları dolayısıyla kamu zararından sorumlu tutulmuşlardır. Ancak somut uygulamada oluşan kamu zararı ile finansman anlaşmalarının taahhüt dosyasında bulunmaması arasında uygun illiyet bağı bulunmamaktadır. Buna ilave olarak, somut uygulamada DKR değerinin hatalı tespit edilmiş olması muhasebe yetkililerinin maddi hata*yı düzeltmek yönündeki görev ve yetkileri kapsamında değildir. (*: Yönetmelik m.29/4’te tanımlı maddi hatadır.) Aşağıda bu iki husus açıklanmıştır.
Kamu zararı ile finansman anlaşmalarının taahhüt dosyasında bulunmaması arasında uygun illiyet bağı bulunmaması
Öncelikle Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesine göre, taahhüt dosyası, sözleşmede öngörülen belgeleri de kapsar. Sözleşmenin yukarıda belirtilen maddelerine göre, finansman anlaşmaları “Proje Belgeleri” kapsamındadır. Finansman anlaşmalarının -aslı veya “asli gibidir” şerhini içeren kopyasının- akdedilmelerinden itibaren on gün içerisinde İdareye gönderilmesi ve taahhüt dosyasına konulması gerekmektedir. 5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesinin üçüncü fıkrasının b-bendine göre muhasebe yetkilisi, “[ö]demeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını … kontrol etmekle yükümlüdür”. Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre, somut uygulamada taahhüt dosyasında finansman anlaşmalarının eksik olması durumunda muhasebe yetkilisinin, bu eksiklik giderilinceye kadar ödeme yapmaması gerekir. Ancak somut uygulamada oluşan kamu zararının nedeni, muhasebe yetkilisinin belge eksikliğine rağmen ödeme yapmış olması değildir. Eğer muhasebe yetkilisinin belge eksikliğine rağmen ödeme yapması kamu zararının sebebi olarak kabul edilirse, kullanım bedellerinin hesaplanmasında DKR değerindeki hata dolayısıyla fazladan ödenen … TL değil, ödenen kullanım bedeli tutarların tamamının kamu zararı olduğuna hükmedilmesi gerekirdi.
İkinci olarak, finansman anlaşması taahhüt dosyasında bulunsaydı dahi, muhasebe yetkilisinin görev ve yetkisi yalnızca bu belgenin taahhüt dosyasında “tamam olması”nın kontrolüyle sınırlıdır. Muhasebe Yetkilisi Adaylarının Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Muhasebe Yetkililerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 29’uncu maddesinin ilk ve ikinci fıkralarına göre muhasebe yetkilileri -somut uygulamayla ilgili olarak- “mevzuatında belirlenen belgelerin tamam olması” dışında kontrol ve inceleme yapamaz. Yani muhasebe yetkilisi, yapılan kullanım bedeli hesaplamalarının sözleşme ve eklerine uygun olup olmadığını kontrol etmek görev ve yetkisine sahip değildir (maddi hatalar hariç). Bu durumda, finansman anlaşmaları taahhüt dosyasında bulunsaydı dahi muhasebe yetkililerinin sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması)’nın 3.3.1 ve 3.3.2 maddelerini inceleyip DKR değerlerinin -ve formülde yer alan diğer değişkenlerin- finansman anlaşmasına -ve formülde yer alan diğer değişkenlerin ilgili resmi kurumların verilerine- uygun olup olmadığını kontrol etmek görev ve yetkisi bulunmadığından, kullanım bedeli ödemeleri İdare tarafından hesaplanan (hatalı) haliyle ödenecekti.
Benzer şekilde, finansman anlaşmasının eksikliği muhasebe yetkilisi tarafından 5018 sy Kn.m.61 ve Yönetmelik m.29 hükümleri doğrultusunda giderildikten sonra ödeme yapılabilecekti. Ancak bu durumda dahi muhasebe yetkilisinin sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması)nın m.3.3.1 ve 3.3.2 hükümlerine göre yapılan hesaplamaların doğruluğu ve fiili duruma uygunluğunu kontrol görev ve yetkisi bulunmayacaktı. Dolayısıyla muhasebe yetkilisi tarafından belge eksikliği giderildikten sonra ödeme yapılması ihtimalinde de Daire Kararında hükmedilen kamu zararı oluşmuş olacaktı.
Buna göre, somut uygulamada oluşan kamu zararı ile belge eksikliği dolayısıyla ödeme yapılmaması gerekirken ödeme yapılmış olması arasında uygun illiyet bağı bulunmadığı anlaşılmıştır.
DKR değerinin hatalı tespit edilmesinin maddi hata kapsamında olmaması
Yönetmelik’in 29’uncu maddesi çerçevesinde muhasebe yetkililerinin maddi hataya ilişkin sorumluluklarının somut uygulama kapsamında incelenmesi sonucunda, somut uygulamada DKR değerlerinin hatalı tespit edilmesinin, muhasebe yetkililerinin maddi hata kapsamındaki sorumluluğunun dışında bulunduğu anlaşılmıştır. Yani somut uygulamada DKR değerinin hatalı tespit edilmesi Yönetmelik m.29/4’te düzenlenen maddi hata hali kapsamında değildir.
29’uncu maddenin dördüncü fıkrasında : “Muhasebe yetkililerinin maddi hataya ilişkin sorumlulukları; bir mali işlemin muhasebeleştirilmesine dayanak teşkil eden karar, onay, sözleşme, hakediş raporu, bordro, fatura, alındı ve benzeri belgelerde; gelir, alacak, gider ya da borç tutarının tespit edilmesine esas rakamların hiçbir farklı yoruma yer vermeyecek biçimde, bilerek veya bilmeyerek yanlış seçilmesi, oranların yanlış uygulanması, aritmetik işlemlerin yanlış yapılması ve muhasebeleştirmeye esas toplamlarının muhasebeleştirme belgesinde ilgili hesaplara noksan veya fazla kaydedilmek suretiyle yapılan yersiz ve fazla alma, verme, ödeme ve gönderilmesiyle sınırlıdır. Teknik nitelikteki belgelerde, bu niteliğe ilişkin olarak yapılmış maddi hatalardan bu belgeleri düzenleyen ve onaylayan gerçekleştirme görevlileri sorumlu olup, muhasebe yetkililerinin bu belgelere ilişkin sorumlulukları aritmetik işlemlerdeki yanlışlıklarla sınırlıdır.” denilmektedir.
Kullanım bedeli hesaplamalarında DKR değerinin hatalı tespit edilmesi aritmetik işlem hatası veya toplamların noksan/fazla kaydedilmesi değildir. Bu husus izahtan varestedir.
Kullanım bedeli hesaplamalarında DKR değerlerinin hatalı belirlenmesi, “hakediş raporu”nda “borç tutarının tespit edilmesine esas” “oranların yanlış uygulanması” suretiyle “maddi hata”ya sebep olunması kapsamında da değildir. Somut uygulamada DKR değeri, hatalı döviz sepeti esas alınması sonucu hatalı tespit edilmiştir. Finansman anlaşmalarında döviz sepeti %100 Euro’dan oluşmakta iken kullanım bedeli hesaplamalarında döviz sepetinin %50Euro - %50Dolar içeriğine sahip olduğu varsayılarak DKR değerleri hatalı tespit edilmiştir.
Yönetmelik’te “oranların yanlış uygulanması” ile kast edilen; aritmetik işlem hatası veya toplamların eksik/fazla kaydedilmesi gibi yüzeysel bir incelemeyle anlaşılabilecek nitelikte hatalardır. Oysa ki somut uygulamada Sözleşme Ek-18/m.3.3.1 ve 3.3.2’deki hesaplamaların ve bunlarla ilgili yukarıda yer verilen Ek-6, Ek-3 ve Ek-1’in ilgili maddelerinin okunup, anlaşılıp, finansman anlaşmalarının incelenip, ilgili döneme ait resmi kurum (TCMB) verilerinin araştırılması vs* sonucunda kullanım bedelinin kontrolünün yapılması yüzeysel bir çalışma değildir. Aksine bu belirtilenler, esaslı bir çalışmanın unsurlarıdır. (*: Formülde TÜİK verileriyle kıyaslanması gereken TÜFE ve ÜFE değerleri de bulunmaktadır.)
Buna göre, somut uygulamada DKR değerinin hatalı belirlenmesi, muhasebe yetkilisinin maddi hatayı düzeltmek görev ve yetkisinin kapsamında değildir.
BU İTİBARLA, 510 Karar-169 İlam sayılı Daire Kararının 1’inci maddesinde hükmedildiği üzere somut uygulama neticesinde … TL kamu zararı oluştuğu sabit görülmekle birlikte, temyiz başvurusunda bulunan muhasebe yetkililerinin savunmaları kabul edilmesine ve belirtilen kamu zararından muhasebe yetkililerinin sorumluluğu bulunmadığı gerekçesiyle 510 Karar-169 İlam sayılı Daire Kararının 1’inci maddesinin BOZULARAK, yeniden hüküm kurulmasını teminen Dosyanın Dairesine Gönderilmesine (3.Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ..., ...’in aşağıda yer alan karşı oy gerekçesine karşı), oy çokluğuyla,
Karar verildiği 25.09.2024 tarih ve 57158 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
(Karşı oy gerekçesi
3.Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ..., ...’in karşı oy gerekçesi
Daire Kararının 1’inci maddesinde belirtilen gerekçeyle somut uygulama neticesinde … TL kamu zararı oluştuğu sabit görülmektedir.
Kararda sorumlu tutulan kamu görevlilerinden yalnızca Muhasebe Yetkilileri ... ve ... tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur. Adı geçen iki kişinin temyiz başvurusunda yer alan hususlar sadece sorumluluğun reddine yöneliktir. Daire Kararında tespiti yapılan kamu zararında, adı geçen iki muhasebe yetkilisinin 5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesi ve Muhasebe Yetkilisi Adaylarının Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Muhasebe Yetkililerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 29’uncu maddesi çerçevesinde sorumluluğu bulunmaktadır. Muhasebe yetkililerinin somut uygulamadaki sorumluluğu Daire Kararının gerekçesinde yer aldığı gibidir.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen gerekçeyle Daire Kararının Tasdiki gerekir.)
169 İlam sayılı Daire Kararının 1’inci maddesiyle, ... Hastanesi KÖİ Projesinin kullanım bedeli ödemeleri hesaplamalarında, finansman anlaşmaları gereği borçlanılan yapancı para birimi ve kredi geri ödemesinin sadece Euro cinsinden olması dolayısıyla DKR değerinin sadece Euro kuru üzerinden hesaplanması gerekirken, %50 Dolar kuru ve %50 Euro kuru üzerinden hesaplanması sonucu oluşan … TL kamu zararının sorumlulara ödettirilmesine hükmedilmiştir. Kararda sorumlu tutulanlar: Diğer Sorumlular, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ve muhasebe yetkilileridir.
Muhasebe yetkilileri tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur.
Esas yönünden inceleme
Somut uygulama
Kamu Özel İşbirliği Modeli ile ... Hastanesi Yapım işleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşinin ihalesi 19.03.2013 tarihinde yapılmıştır. Kamu özel İşbirliği Modeli ile ... Hastanesi Yapım işleri ile Ürün ve Hizmetlerin Temin Edilmesi İşine ait Sözleşmede İdare, … Bakanlığı; Şirket, … Yatırım ve İşletme Anonim Şirketidir. Sözleşmenin ekinde finansman anlaşmalarına atıflarda bulunulan Ek-6 “Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması” ve Ek-18 “Ödeme Şartları” bulunmaktadır. Sözleşmenin Ek-6 “Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması” 05.05.2017 tarihinde imzalanmıştır. Finansman Anlaşmalarına dair hükümler Proje Sözleşmesi’nin Ek-6 “Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması” hükümlerinde düzenlenmiştir. Ek-18 “Ödeme Şartları”nda ise kullanım bedeli hesaplamalarının nasıl yapılacağı ve diğer belirli bazı hususlar düzenlenmiştir.
Şirketin Projenin gerçekleştirilmesinde taraf olduğu 27.04.2017 tarihli Finansman Anlaşması Şirket tarafından Sözleşmede öngörülen süre içerisinde İdareye teslim edilmemiştir. Projenin yatırım döneminde herhangi bir bedel ödemesi yapılmaması dolayısıyla İdare tarafından ödemelere ilişkin evrak düzenlenmemiştir. Bununla birlikte İdare tarafından:
- 01.11.2018 tarih ve 00079992159 barkod no.lu yazı (Bakanlık … Genel Müdürlüğü - Şirket)
- 15.10.2019 tarih ve 00103505056 barkod no.lu yazı (Bakanlık … Genel Müdürlüğü - Şirket)
- 25.02.2020 tarih ve 00113250159 barkod no.lu yazı (Bakanlık … Genel Müdürlüğü - Şirket)
ile Şirkete bildirimde bulunularak Finansman Anlaşmasını İdareye teslim etmeleri bildirilmiştir. Ancak Şirket tarafından Finansman Anlaşması İdareye teslim edilmemiştir.
Somut uygulamada, İdarenin taşra teşkilatı tarafından:
- 22.12.2018 tarih ve HYS-2018-6818538 no.lu,
- 14.01.2019 tarih ve HYS-2019-7124195 no.lu,
- 08.04.2019 tarih ve HYS-2019-8835210 no.lu,
- 18.07.2019 tarih ve HYS-2019-10842433 no.lu,
- 17.10.2019 tarih ve HYS-2019-12618429 no.lu
belgelerle Şirkete kullanım bedeli ödemeleri yapılmıştır. Bu sırada Finansman Anlaşması İdareye teslim edilmemiş olduğu için Bakanlık taşra teşkilatı tarafından kullanım bedeli hesaplamalarında döviz kuru güncellemesi fiili duruma uygun olmayan şekilde yapılmıştır. Bunun sebebi ise Bakanlık tarafından Finansman Anlaşmasında yer alan döviz sepetinin %50Euro-%50Dolar içerdiği varsayımıyla DKR değeri hesaplanmasına karar verilmiş olmasıdır. Yani fiili durumda şirketin finansman anlaşması %100 Euro içermekte iken İdare tarafından Şirkete kullanım bedeli ödemelerinde finansman anlaşmasının %50 Euro - %50 Dolar içerdiği varsayımı üzerinden döviz kuru güncellemesi yapılmıştır.
10.11.2020 tarih ve 00128743853 barkod no.lu yazı ile Şirkete bildirimde bulunularak Finansman Anlaşmasını İdareye teslim etmeleri bir kez daha bildirilmiştir (Yazışma Bakanlık … Genel Müdürlüğü – Şirket arasındadır). Şirket tarafından 12.11.2020 tarih ve 00128875658 barkod no.lu yazı ile Finansman Anlaşması İdareye iletilmiştir.
01.03.2021 tarihinde İdare ile Şirket arasında uzlaşma tutanağı düzenlenmiştir (“… Hastanesi Projesi Üst Düzey Yöneticiler Tarafından Yapılan Uzlaşma Tutanağı”).
07.02.2022 Karar tarihli ve 169 İlam sayılı Daire Kararının 1’inci maddesinde, İdare tarafından Şirkete yapılan kullanım bedeli ödemelerinde döviz kurunun fiili duruma uygun olmayan şekilde güncellenmesi sonucunda kamu zararı oluştuğuna hükmedilmiştir.
Mevzuat ve Sözleşme
Sözleşme eki Ek-1 “Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması”nın “Tanımlar” başlıklı 1’inci bölümünde “Proje Belgeleri”, “Ek belgeler ile Finansman Anlaşmaları’nı ifade etmektedir”.
Sözleşme eki Ek-3 “Proje Belgeleri Rejimi”nin 3.1.maddesinin ilgili kısmı aşağıdadır:
“Proje Belgeleri Konusunda Bilgilendirme
3.1. Şirket Herhangi bir zamanda İdare’ye karşı yükümlülüklerini etkileyecek yeni bir Proje Belgesi imzalaması ya da herhangi bir Proje Belgesi’nde İdare’ye karşı yükümlülüklerini etkileyecek herhangi bir değişiklik yapması durumunda İdare’ye söz konusu Proje Belgesi’nin akdedilmesinden veya değişikliğin yapılmasından itibaren 10 (on) İş Günü içerisinde ilgili Proje Belgesi’nin veya değişikliğinin “Aslı Gibidir” şerhini içeren bir kopyasını veya aşağıdaki belgelerden birini gönderecektir.”
Sözleşme eki Ek-6 (Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması)’nın 1.1.maddesine göre Finansman Anlaşmaları “Şirket’in veya Hissedarlar’ın Proje’nin ve Sözleşme Kapsamındaki Faaliyetler’in finansmanına ilişkin olarak iş bu Finansman Sağlayanların Doğrudan Anlaşması dahil olmak üzere (borçlanma ve borç yapılandırılmalarına ilişkin tüm anlaşma ve belgeler dahil olmak üzere) akdedeceği tüm anlaşma, finansman enstrümanları, bunlarla ilgili hedging sözleşmeleri veya finansman belgeleri ve ekleri ile bu kapsamda Finansman Sağlayanlar arasında imzalanmış belgelerin tamamını ifade etmektedir”.
Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması)’nın 3.3.1. maddesi aşağıdadır:
“3.3.1 Kullanım Bedelinin Hesaplanması
… / Kullanım bedelinin hesaplanmasında kullanılacak formül aşağıdadır:
Bu formülde:
KBD = Hesaplama Tarihi’nde hesaplanan ve Ödeme Tarihi’nde ödenecek olan ilgili döneme ait Kullanım Bedeli,
KB0 = Ek 18 (Ödeme Mekanizması) Madde 3.1’de belirtilen Orijinal KB,
TÜFE(D-1) = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait Tüketici Fiyat Endeksi (“TÜFE”),
TÜFE0 = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Nihai Teklif Tarihi’nin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait Tüketici Fiyat Endeksi (“TÜFE”),
Yİ-ÜFE(D-1) = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (“Yİ-ÜFE”),
Yİ-ÜFE0 = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Nihai Teklif Tarihi’nin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (“Yİ-ÜFE”),
DK = Düzeltme Katsayısı,
% Kesintiler = Sağlık Tesisi’nin tamamında veya herhangi bölümünde meydana gelen ve ilgili bölüm veya bölümlerin kullanılmasını engelleyen Kullanım Hatası dolayısıyla kesilecek oran,
g = İlgili dönemdeki işletme gün sayısı, ve
%a = Ek 9’da (Program) belirtilen şekilde, teslim edilen Aşama’nın toplam İşler içerisindeki yüzdesidir.”
Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması)nın 3.3.2. maddesi aşağıdadır:
“3.3.2 Kullanım Bedelinin Revizyonu
Kullanım Bedeli, Hesaplama Tarihi’nden önceki her bir üç aylık dönemin enflasyon oranları baz alınarak her bir Hesaplama Tarihi’nde revize edilecektir. Bu hesaplamada işbu Ek 18’in (Ödeme Mekanizması) Madde 3.3.1’de yer alan formül baz alınarak Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan TÜFE ve ÜFE’nin aritmetik ortalaması kullanılmak suretiyle revize edilecektir.
Bununla birlikte, artışın [revizyonun] yapılacağı tarihteki Döviz Kuru Sepeti’ndeki (“DKR”) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (“TCMB”) döviz alış kurları üzerinden hesaplanan artış, işbu Ek 18’in (Ödeme Mekanizması) Madde 3.3.1’deki formülde belirtildiği şekilde Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan TÜFE ve ÜFE’nin aritmetik ortalaması üzerinden hesaplanan artıştan büyükse, düzeltme katsayısı (“DK”) aşağıdaki şekilde hesaplanır ve işbu Ek 18’in (Ödeme Mekanizması) Madde 3.3.1’de gösterilen formüle çarpan olarak eklenir.
D = DKR(D-1) / DKR0
Burada:
DKRD-1 : Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre hesaplanan DKR değeri;
DKR0 : Nihai Teklif Tarihi’nin gerçekleştiği aydan bir önceki üç aylık TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre hesaplanan DKR değeri;
TÜFE(D-1) = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE),
TÜFE0 = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Nihai Teklif Tarihi’nin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE),
Yİ-ÜFE(D-1) = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin son ayına ait Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE),
Yİ-ÜFE0 = Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayınlanan ve Nihai Teklif Tarihi’nin gerçekleştiği aydan bir önceki aya ait Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE),
DK = Düzeltme Katsayısı;
D: Döviz oranlarındaki artış endeksi katsayısı;
E: Enflasyon endeksi artış katsayısı
anlamına gelir.
DK’nın işbu Ek 18’in (Ödeme Mekanizması) Madde 3.3.1’de gösterilen formüle çarpan olarak eklenmesi sonucu hesaplanan Kullanım Bedeli’nin yeni değerleri, aşağıda gösterilen şartı sağlamalıdır:
(KBD / DKRD ≥ KB(D-1) / DKR(D-1) )
Yukarıda gösterilen şart Nihai Teklif Tarihi’nden itibaren her Hesaplama Tarihi’nde sağlanmalıdır.
DKRD = Hesaplama Tarihi’nden bir önceki üç aylık dönemin TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre hesaplanan DKR değeri,
DKRD-1 = Bir önceki Hesaplama Tarihinde KBD-1 hesaplamasına esas alınan üç aylık TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre hesaplanan DKR değeri;
KBD = Hesaplama Tarihi’nde hesaplanan ve Ödeme Tarihi’nde ödenecek olan ilgili döneme ait Kullanım Bedeli,
KBD-1 = Bir önceki Hesaplama Tarihi’nde hesaplanan ve Ödeme Tarihi’nde ödenmiş olan bir önceki döneme ait Kullanım Bedeli,”
Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesi aşağıdadır.
“Taahhüt dosyası
Madde 6 -İhale veya doğrudan temin usulüyle yapılacak her türlü mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin ödemelerde; onay belgesi, ihale komisyonu kararı, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesine göre doğrudan temin usulüyle ihale komisyonu kurulmadan yapılan alımlarda piyasa fiyat araştırması tutanağı (Örnek:2) veya söz konusu maddenin a, b ve c bentleri kapsamında tek kaynaktan yapılan alımlara ilişkin olarak ihale mevzuatında belirlenen standart form, sözleşme yapılması halinde sözleşme ve Bakanlıkça gerekli görülen diğer belgeleri kapsayan taahhüt dosyası, ödemeden önce veya ilk hakedişle birlikte biri asıl diğeri onaylı suret olmak üzere iki nüsha (taahhüt olunan işin bedeli bir defada tahakkuk ettirildiği takdirde bir nüsha) olarak muhasebe yetkilisine verilir.
Taahhüt dosyasının asıl nüshası, ödeme belgesinin (Değişik ibare:RG-5/11/2016-29879) birinci nüshasına bağlanır. Ancak, mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin bir defadan fazla tahakkuk ettirilmesi halinde, diğer ödemelerde Yönetmeliğin ilgili maddesinde sayılan belgelerden taahhüt dosyası dışındaki belgeler bağlanır. Taahhüt dosyasının onaylı sureti ise, bir defadan fazla tahakkuk ettirilen hakediş ödemelerinin kontrolü için muhasebe biriminde saklanır.”
5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesi aşağıdadır:
“Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları
Madde 61- (Değişik birinci fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.) Muhasebe hizmeti; gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemleridir. Bu işlemleri yürütenler muhasebe yetkilisidir. Memuriyet kadro ve unvanlarının muhasebe yetkilisi niteliğine etkisi yoktur.
Muhasebe yetkilisi, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumludur. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe hizmetleri Hazine ve Maliye Bakanlığınca yürütülür. Muhasebe yetkilileri gerekli bilgi ve raporları düzenli olarak kamu idarelerine verirler.
Muhasebe yetkilileri ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde;
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
kontrol etmekle yükümlüdür.
Muhasebe yetkilileri, ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz. Belgesi eksik veya hatalı olan ödeme emri belgeleri, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç bir iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hataların düzeltilmesi veya eksikliklerin giderilmesi halinde ödeme işlemi gerçekleştirilir.
Muhasebe yetkilileri işlemlerine ilişkin defter, kayıt ve belgeleri muhafaza eder ve denetime hazır bulundurur.
Muhasebe yetkilileri, 34 üncü maddenin ikinci fıkrasındaki ödemeye ilişkin hükümler ile bu maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen ödemeye ilişkin kontrol yükümlülüklerinden dolayı sorumludur. Muhasebe yetkililerinin bu Kanuna göre yapacakları kontrollere ilişkin sorumlulukları, görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle sınırlıdır. (Ek cümle: 22/12/2005-5436/10 md.; Değişik: 24/7/2008-5793/35 md.) Muhasebe yetkililerinin görev ve yetkilerinin yardımcılarına devredilmesine, muhasebe yetkililerinin herhangi bir nedenle görevlerinden ayrılmalarında muhasebe hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin düzenleme yapmaya ve sertifika sınavlarına girmeye hak kazanılması bakımından muhasebe yetkilisi yardımcısı eşiti görevleri belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir.[101]
Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedidir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumludur. Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin görevlendirilmeleri, yetkileri, denetimi, tutacakları defter ve belgeler ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
5018 sayılı Kanun’un 34’üncü maddesinin 61’inci maddede bahsi geçen ikinci fıkrası aşağıdadır:
“Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar
Madde 34-(Değişik: 22/12/2005-5436/2 md.)
… / Kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderler, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. Ancak, sırasıyla kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verilir. / …”
Muhasebe Yetkilisi Adaylarının Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Muhasebe Yetkililerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik [Yönetmelik] (Resmi Gazete tarihi: 21.01.2006, sayısı: 26056)’in 29’uncu maddesi aşağıdadır:
“Ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde yapılacak kontroller
Madde 29 — Muhasebe yetkilileri ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde;
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemenin çeşidine göre ilgili mevzuatında belirlenen belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
d) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
kontrol etmekle yükümlüdürler.
Muhasebe yetkilileri, yukarıda belirtilen kontroller dışında kontrol ve inceleme yapamaz; ödemelerde ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması halinde ödeme yapamaz ve ödemeye zorlanamaz.
Muhasebe yetkilileri, ödeme emri eki belgelerin, ödemesi yapılacak giderin çeşidine ve alım şekline göre Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde ve özel mevzuatında öngörülen belgelerden olmasını ve bu belgelerin eksiksiz olarak ödeme emri belgesi ekine bağlanmasını kontrol etmekle sorumlu olup, belgelerin alınan mal veya hizmet ya da yapılan iş bazında miktar veya ara toplam olarak bütçedeki tertiplerine uygunluğunun kontrolünden ve doğruluğundan sorumlu değildir.
Muhasebe yetkililerinin maddi hataya ilişkin sorumlulukları; bir mali işlemin muhasebeleştirilmesine dayanak teşkil eden karar, onay, sözleşme, hakediş raporu, bordro, fatura, alındı ve benzeri belgelerde; gelir, alacak, gider ya da borç tutarının tespit edilmesine esas rakamların hiçbir farklı yoruma yer vermeyecek biçimde, bilerek veya bilmeyerek yanlış seçilmesi, oranların yanlış uygulanması, aritmetik işlemlerin yanlış yapılması ve muhasebeleştirmeye esas toplamlarının muhasebeleştirme belgesinde ilgili hesaplara noksan veya fazla kaydedilmek suretiyle yapılan yersiz ve fazla alma, verme, ödeme ve gönderilmesiyle sınırlıdır. Teknik nitelikteki belgelerde, bu niteliğe ilişkin olarak yapılmış maddi hatalardan bu belgeleri düzenleyen ve onaylayan gerçekleştirme görevlileri sorumlu olup, muhasebe yetkililerinin bu belgelere ilişkin sorumlulukları aritmetik işlemlerdeki yanlışlıklarla sınırlıdır.
Muhasebe yetkilileri, ön ödemeler ile geri verilecek para ve para ile ifade edilen değerlere ilişkin olarak düzenlenen muhasebeleştirme belgeleri ve ekleri üzerinde de birinci fıkradaki hususları kontrol etmekle yükümlüdürler.”
5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinin ilgili kısımları aşağıdadır:
“Kamu zararı
Madde 71- (Değişik birinci fıkra: 25/4/2007-5628/4 md.) Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde;
… / g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması, / esas alınır. / …”
Değerlendirme
Sözleşme eki Ek-1 (Tanımlar ve Sözleşmenin Yorumlanması)’nın “Tanımlar” başlıklı 1’inci bölümüne göre Finansman Anlaşmaları, “Proje Belgeleri” kapsamındadır. Sözleşme eki Ek-3 (Proje Belgeleri Rejimi)nin 3.1.maddesine göre Proje Belgelerinden olan Finansman Anlaşmalarının -aslı veya “asli gibidir” şerhini içeren kopyasının- akdedilmelerinden itibaren on gün içerisinde İdareye gönderilmesi gerekmektedir. Ancak Şirket’in taraf olduğu Finansman Anlaşması somut uygulamada 27.04.2017 tarihinde imzalanmış olsa da 12.11.2020 tarih ve 00128875658 barkod no.lu yazı İdareye iletilmiştir. Bu sırada … Bakanlığı tarafından çok sayıda resmi yazı ile Şirketten Finansman Anlaşmalarının İdareye iletmesi talep edilmiş ancak bir sonuç alınamamıştır.
Sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması)nın 3.3.1 ve 3.3.2 maddelerine göre, İdare tarafından Şirkete ödenen Kullanım Bedelleri her bir hesaplama tarihinde önceki üç aylık dönemin enflasyon oranları baz alınarak revize edilecektir. İdare tarafından Şirkete ödenecek kullanım bedellerinin hesaplanmasında Döviz Kuru Sepetinin içeriği belirleyici etkiye sahiptir. Zira kullanım bedellerinin hesaplanmasında formülde yer alan DKR değerleri, TCMB döviz alış kurlarının ortalaması üzerinden finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsine ve borçlanma ağırlıklarına göre uygun/belirli zaman dilimleri esas alınarak hesaplanmaktadır.
Yukarıda “Somut uygulama” alt başlığı altında tarih ve barkod numaraları belirtilen yazışmalardan anlaşıldığı üzere İdare, Finansman Anlaşmalarını Şirketten teslim alamamış ve taahhüt dosyasına koyamamıştır. Daire Kararında kamu zararı oluşturduğuna hükmedilen kullanım bedeli ödemeleri hesaplamalarında, DKR değerlerinin hesaplanmasında Finansman Anlaşmalarında yer alan borçlanmaların %50Dolar-%50Euro içeriğine sahip olduğu varsayılmıştır. (Şirket tarafından Finansman Anlaşması İdareye 12.11.2020 tarih ve 00128875658 barkod no.lu yazı ile iletilmiştir.) Ancak fiili durumda Finansman Anlaşmasında yer alan borçlanmalar %100 Euro içeriğine sahiptir. Dolayısıyla İdare tarafından Şirkete ödenecek kullanım bedeli hesaplamalarında kullanılan formüllerde yer alan DKR değerleri İdare tarafından bir varsayıma dayanarak ve hatalı tespit edilmiştir.
Daire Kararında DKR değerlerinin hatalı tespit edilmesi sonucunda kullanım bedeli hesaplama ve ödemeleri sonucunda … TL kamu zararı oluştuğuna hükmedilmiştir. Daire yargılaması sırasında ve temyiz başvurusunda bulunan sorumlular tarafından kamu zararının hesaplanması yöntemine ve tutarına itiraz edilmemiştir. Hatta 01.03.2021 tarihinde İdare ile Şirket arasında düzenlenen “… Hastanesi Projesi Üst Düzey Yöneticiler Tarafından Yapılan Uzlaşma Tutanağı”nda kamu zararı tutarı İdare ve Şirket tarafından kabul edilmiştir.
Buna göre Daire Kararında somut uygulamanın fiili duruma uygun olarak tespiti olduğu, Kararda mevzuat ve sözleşme hükümlerinin somut uygulamaya uygulanmasının hukuka uygun olduğu, Kararda kamu zararı tutarının fiili durum ve sözleşmeye uygun tespit edildiği anlaşılmıştır.
Sorumluluk yönünden inceleme
Kararda sorumlu tutulan kamu görevlilerinden Muhasebe Yetkilileri … ve … tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur. Adı geçen iki kişinin temyiz başvurusunda yer alan hususlar sadece sorumluluğun reddine yöneliktir.
Muhasebe yetkililerinin sorumluluğu bulunup bulunmadığının incelenmesi
Daire Kararında tespiti yapılan kamu zararında, adı geçen iki muhasebe yetkilisinin sorumluluğu bulunmadığı anlaşılmıştır. Şöyle ki:
Kararda muhasebe yetkililerinin sorumlu tutulması:
“Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği'nin "Taahhüt Dosyası" başlıklı 6 ncı maddesi gereği kullanım bedeli ve hizmet ödemelerinin gerçekleştirilebilmesi için taahhüt dosyasının, ödemeden önce veya ilk hakedişle birlikte biri asıl diğeri onaylı suret olmak üzere iki nüsha olarak muhasebe yetkilisine de verilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, Muhasebe Yetkilisinin de, taahhüt dosyası eksiksiz bir şekilde tarafına verilmedikçe söz konusu ödemeleri gerçekleştirmesi mümkün olmadığından sorumluluğu bulunmaktadır.” (Karar s.23)
İfadeleriyle gerekçelendirilmiştir. Yani Daire Kararında muhasebe yetkilileri, finansman anlaşmaları taahhüt dosyasında bulunmamasına rağmen ödeme yapmaları dolayısıyla kamu zararından sorumlu tutulmuşlardır. Ancak somut uygulamada oluşan kamu zararı ile finansman anlaşmalarının taahhüt dosyasında bulunmaması arasında uygun illiyet bağı bulunmamaktadır. Buna ilave olarak, somut uygulamada DKR değerinin hatalı tespit edilmiş olması muhasebe yetkililerinin maddi hata*yı düzeltmek yönündeki görev ve yetkileri kapsamında değildir. (*: Yönetmelik m.29/4’te tanımlı maddi hatadır.) Aşağıda bu iki husus açıklanmıştır.
Kamu zararı ile finansman anlaşmalarının taahhüt dosyasında bulunmaması arasında uygun illiyet bağı bulunmaması
Öncelikle Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesine göre, taahhüt dosyası, sözleşmede öngörülen belgeleri de kapsar. Sözleşmenin yukarıda belirtilen maddelerine göre, finansman anlaşmaları “Proje Belgeleri” kapsamındadır. Finansman anlaşmalarının -aslı veya “asli gibidir” şerhini içeren kopyasının- akdedilmelerinden itibaren on gün içerisinde İdareye gönderilmesi ve taahhüt dosyasına konulması gerekmektedir. 5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesinin üçüncü fıkrasının b-bendine göre muhasebe yetkilisi, “[ö]demeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını … kontrol etmekle yükümlüdür”. Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre, somut uygulamada taahhüt dosyasında finansman anlaşmalarının eksik olması durumunda muhasebe yetkilisinin, bu eksiklik giderilinceye kadar ödeme yapmaması gerekir. Ancak somut uygulamada oluşan kamu zararının nedeni, muhasebe yetkilisinin belge eksikliğine rağmen ödeme yapmış olması değildir. Eğer muhasebe yetkilisinin belge eksikliğine rağmen ödeme yapması kamu zararının sebebi olarak kabul edilirse, kullanım bedellerinin hesaplanmasında DKR değerindeki hata dolayısıyla fazladan ödenen … TL değil, ödenen kullanım bedeli tutarların tamamının kamu zararı olduğuna hükmedilmesi gerekirdi.
İkinci olarak, finansman anlaşması taahhüt dosyasında bulunsaydı dahi, muhasebe yetkilisinin görev ve yetkisi yalnızca bu belgenin taahhüt dosyasında “tamam olması”nın kontrolüyle sınırlıdır. Muhasebe Yetkilisi Adaylarının Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Muhasebe Yetkililerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 29’uncu maddesinin ilk ve ikinci fıkralarına göre muhasebe yetkilileri -somut uygulamayla ilgili olarak- “mevzuatında belirlenen belgelerin tamam olması” dışında kontrol ve inceleme yapamaz. Yani muhasebe yetkilisi, yapılan kullanım bedeli hesaplamalarının sözleşme ve eklerine uygun olup olmadığını kontrol etmek görev ve yetkisine sahip değildir (maddi hatalar hariç). Bu durumda, finansman anlaşmaları taahhüt dosyasında bulunsaydı dahi muhasebe yetkililerinin sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması)’nın 3.3.1 ve 3.3.2 maddelerini inceleyip DKR değerlerinin -ve formülde yer alan diğer değişkenlerin- finansman anlaşmasına -ve formülde yer alan diğer değişkenlerin ilgili resmi kurumların verilerine- uygun olup olmadığını kontrol etmek görev ve yetkisi bulunmadığından, kullanım bedeli ödemeleri İdare tarafından hesaplanan (hatalı) haliyle ödenecekti.
Benzer şekilde, finansman anlaşmasının eksikliği muhasebe yetkilisi tarafından 5018 sy Kn.m.61 ve Yönetmelik m.29 hükümleri doğrultusunda giderildikten sonra ödeme yapılabilecekti. Ancak bu durumda dahi muhasebe yetkilisinin sözleşme eki Ek-18 (Ödeme Mekanizması)nın m.3.3.1 ve 3.3.2 hükümlerine göre yapılan hesaplamaların doğruluğu ve fiili duruma uygunluğunu kontrol görev ve yetkisi bulunmayacaktı. Dolayısıyla muhasebe yetkilisi tarafından belge eksikliği giderildikten sonra ödeme yapılması ihtimalinde de Daire Kararında hükmedilen kamu zararı oluşmuş olacaktı.
Buna göre, somut uygulamada oluşan kamu zararı ile belge eksikliği dolayısıyla ödeme yapılmaması gerekirken ödeme yapılmış olması arasında uygun illiyet bağı bulunmadığı anlaşılmıştır.
DKR değerinin hatalı tespit edilmesinin maddi hata kapsamında olmaması
Yönetmelik’in 29’uncu maddesi çerçevesinde muhasebe yetkililerinin maddi hataya ilişkin sorumluluklarının somut uygulama kapsamında incelenmesi sonucunda, somut uygulamada DKR değerlerinin hatalı tespit edilmesinin, muhasebe yetkililerinin maddi hata kapsamındaki sorumluluğunun dışında bulunduğu anlaşılmıştır. Yani somut uygulamada DKR değerinin hatalı tespit edilmesi Yönetmelik m.29/4’te düzenlenen maddi hata hali kapsamında değildir.
29’uncu maddenin dördüncü fıkrasında : “Muhasebe yetkililerinin maddi hataya ilişkin sorumlulukları; bir mali işlemin muhasebeleştirilmesine dayanak teşkil eden karar, onay, sözleşme, hakediş raporu, bordro, fatura, alındı ve benzeri belgelerde; gelir, alacak, gider ya da borç tutarının tespit edilmesine esas rakamların hiçbir farklı yoruma yer vermeyecek biçimde, bilerek veya bilmeyerek yanlış seçilmesi, oranların yanlış uygulanması, aritmetik işlemlerin yanlış yapılması ve muhasebeleştirmeye esas toplamlarının muhasebeleştirme belgesinde ilgili hesaplara noksan veya fazla kaydedilmek suretiyle yapılan yersiz ve fazla alma, verme, ödeme ve gönderilmesiyle sınırlıdır. Teknik nitelikteki belgelerde, bu niteliğe ilişkin olarak yapılmış maddi hatalardan bu belgeleri düzenleyen ve onaylayan gerçekleştirme görevlileri sorumlu olup, muhasebe yetkililerinin bu belgelere ilişkin sorumlulukları aritmetik işlemlerdeki yanlışlıklarla sınırlıdır.” denilmektedir.
Kullanım bedeli hesaplamalarında DKR değerinin hatalı tespit edilmesi aritmetik işlem hatası veya toplamların noksan/fazla kaydedilmesi değildir. Bu husus izahtan varestedir.
Kullanım bedeli hesaplamalarında DKR değerlerinin hatalı belirlenmesi, “hakediş raporu”nda “borç tutarının tespit edilmesine esas” “oranların yanlış uygulanması” suretiyle “maddi hata”ya sebep olunması kapsamında da değildir. Somut uygulamada DKR değeri, hatalı döviz sepeti esas alınması sonucu hatalı tespit edilmiştir. Finansman anlaşmalarında döviz sepeti %100 Euro’dan oluşmakta iken kullanım bedeli hesaplamalarında döviz sepetinin %50Euro - %50Dolar içeriğine sahip olduğu varsayılarak DKR değerleri hatalı tespit edilmiştir.
Yönetmelik’te “oranların yanlış uygulanması” ile kast edilen; aritmetik işlem hatası veya toplamların eksik/fazla kaydedilmesi gibi yüzeysel bir incelemeyle anlaşılabilecek nitelikte hatalardır. Oysa ki somut uygulamada Sözleşme Ek-18/m.3.3.1 ve 3.3.2’deki hesaplamaların ve bunlarla ilgili yukarıda yer verilen Ek-6, Ek-3 ve Ek-1’in ilgili maddelerinin okunup, anlaşılıp, finansman anlaşmalarının incelenip, ilgili döneme ait resmi kurum (TCMB) verilerinin araştırılması vs* sonucunda kullanım bedelinin kontrolünün yapılması yüzeysel bir çalışma değildir. Aksine bu belirtilenler, esaslı bir çalışmanın unsurlarıdır. (*: Formülde TÜİK verileriyle kıyaslanması gereken TÜFE ve ÜFE değerleri de bulunmaktadır.)
Buna göre, somut uygulamada DKR değerinin hatalı belirlenmesi, muhasebe yetkilisinin maddi hatayı düzeltmek görev ve yetkisinin kapsamında değildir.
BU İTİBARLA, 510 Karar-169 İlam sayılı Daire Kararının 1’inci maddesinde hükmedildiği üzere somut uygulama neticesinde … TL kamu zararı oluştuğu sabit görülmekle birlikte, temyiz başvurusunda bulunan muhasebe yetkililerinin savunmaları kabul edilmesine ve belirtilen kamu zararından muhasebe yetkililerinin sorumluluğu bulunmadığı gerekçesiyle 510 Karar-169 İlam sayılı Daire Kararının 1’inci maddesinin BOZULARAK, yeniden hüküm kurulmasını teminen Dosyanın Dairesine Gönderilmesine (3.Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ..., ...’in aşağıda yer alan karşı oy gerekçesine karşı), oy çokluğuyla,
Karar verildiği 25.09.2024 tarih ve 57158 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
(Karşı oy gerekçesi
3.Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ..., ...’in karşı oy gerekçesi
Daire Kararının 1’inci maddesinde belirtilen gerekçeyle somut uygulama neticesinde … TL kamu zararı oluştuğu sabit görülmektedir.
Kararda sorumlu tutulan kamu görevlilerinden yalnızca Muhasebe Yetkilileri ... ve ... tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur. Adı geçen iki kişinin temyiz başvurusunda yer alan hususlar sadece sorumluluğun reddine yöneliktir. Daire Kararında tespiti yapılan kamu zararında, adı geçen iki muhasebe yetkilisinin 5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesi ve Muhasebe Yetkilisi Adaylarının Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Muhasebe Yetkililerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 29’uncu maddesi çerçevesinde sorumluluğu bulunmaktadır. Muhasebe yetkililerinin somut uygulamadaki sorumluluğu Daire Kararının gerekçesinde yer aldığı gibidir.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen gerekçeyle Daire Kararının Tasdiki gerekir.)