İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

Konu: Yapım işinde, boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmaması.

3- 423 sayılı Ek İlamın 4’üncü maddesiyle; … A.Ş. + … Tic. Ltd. Şti İş Ortaklığının taahhüdündeki … İşine ait hakedişlerin 30 no.lu hakediş itibarıyla incelenmesi sonucunda, çeşitli basınç sınıflarında döşenen 2.800 mm çapında CTP boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmadığı (kırmataş yerine geri dolgu malzeme kullanıldığı) gerekçesiyle 958.589,76 TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Yukarıda adı geçen sorumlu (...), temyiz dilekçesinde Ek İlamın 1-A maddesine ilişkin yapmış olduğu ve genel anlamda sadece sorumluluğu içeren açıklamalarını temyize konu işbu madde için de aynen tekrar etmiştir.

Aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak (Hakediş Kapağı Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz talep eden Kontrol Mühendisi …, kendi gündem sırasında görüşülen dosyasındaki temyiz dilekçesinde özetle; Sayıştay Başkanlığı tarafından ... İşine ilişkin olarak hakedişlere giren ödemelerin yerinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması amacıyla, konusunda uzman mühendislerden oluşan Bilirkişi Heyetince düzenlenen 22.03.2019 tarihli ... İşine Ait Bilirkişi Kurulu Raporunun incelenmesi sonucunda; işin devamı esnasında CTP Boru Genel Teknik Şartnamesinde değişiklik olması nedeniyle hakedişe dâhil edilen 48.159 m CTP boru hattının 26.159 m’sinin eski, 22.000 m’sinin ise yeni Genel Teknik Şartnameye göre inşa edildiği, yukarıda belirtilen Bilirkişi Raporuna göre, söz konusu işin gerek eski Şartnameye, gerekse yeni Şartnameye göre yapılan kısımlarında, işe esas projelerde belirtilen nitelikte yastıklama ve gömlekleme imalatlarının yapılmadığının belirtildiğini, Bilirkişinin gözetiminde açılan sondajlama usulü numunelerin deney sonuçları ve malzeme oranları belirtilmediğinden yorum yapma imkanım bulunmadığını Bilirkişinin Raporunda; ”... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığınca 14-17.05.2018 tarihinde sahada 36 yapılan denetimleri kapsayan raporda (Ek-22) farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak ...’ye ait laboratuvarda deneye tabi tutulduğu görüldüğü, bu testlere göre eski ve yeni şartnameye göre yapılan hatlar üzerinde açılan araştırma çukurlarından alınan hiçbir numune şartname değerlerini sağlamadığı”nın ifade edildiğini, ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığınca görevlendirilen Heyetin aldığı numunelerin deney sonuçlarının taraflarına bildirilmiş olması nedeniyle bu deney sonuçları üzerinden yorumlama imkanı bulduğunu, Bilirkişinin hiçbir numunenin uygun olmadığı şeklindeki beyanının doğru olmadığını, deney sonuçlarından anlaşılacağı gibi çakıl oranının % 50 ve 99 arasında değiştiği sonuçlarının çıktığını, üzerinden yıllar geçmiş bir imalattan bu oranda malzemenin çıkması uygun olarak değerlendirilmesi gerektiği kanısında olduğunu, kaldı ki sözleşmedeki kriterlerin laboratuvar şartlarındaki kriterler olduğunu, aradan yıllar geçmiş olan bir imalattan alınan numunelerin ile laboratuvar ortamındaki bir malzemenin deney sonuçlarından aynı sonuçların çıkmasının beklenemeyeceğini ve haksız bir mukayese şekli ile değerlendirilmiş olduğunu, üzeri kapatılmış bir su iletim hattında boru etrafında yapılan dolgunun sıkıştırma ve gradasyonunun tayini için en güvenilir yöntemin, hattın üzeri açılmadan zemin yoğunluk ölçer veya nükleer cihazlarla yapılan ölçümler olduğunu, oysa sorguda Ø2800 mm çapında CTP boru hattı üzerinde 13 adet araştırma çukuru açıldığı, 9 adedinden numune alındığı, 4 adedinde tabi zemin ile karşılaşıldığından numune alınmadığının bildirildiğini, ancak araştırma çukurunun hangi derinlikte ve genişlikte açıldığının bildirilmediğini, boru etrafına yapılan sıkıştırılmış dolgunun, borunun zemin ile beraber hareket etmesini sağladığını, suyun sebep olduğu iç basınca dayanımında boruya destek olduğunu, dolayısıyla hendek dolgusunun en hassas olduğu bölgenin borunun altı ve yanları olup bu bölgelerde malzemenin şartname esaslarında yapılmasının büyük önem arz ettiğini, araştırma çukuru ile bu bölgelere ulaşılmasının pratikte mümkün olmadığını, Ø2800 mm çapında bir boru üzerinde en kritik bölgeye ulaşmak için şartnameye göre yüzeyden en az 3 m derinlikte eni 60 cm’yi geçmeyecek çukur açmak gerektiğini, bu boyutların ölçüm yapmak için son derece zahmetli olduğunu, 0,6 m'den daha geniş açılacak çukurda ya boruyu zarar verileceğini, ya da tabi zemin örselendiğinden numuneye tabi zemininin karışması durumu olacağını ve dolgunun uygun malzemeden olup olmadığının bilinemeyeceğini, dolayısıyla araştırma çukuru yaklaşımı ile numune alınmasının sonuçlarının uygun olmayacağı kanaatinde olduğunu, sonuç olarak eski Şartnameye göre döşenmiş olan boru hatlarında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin uygun olduğu, Bilirkişi Heyetince tuvenan malzemenin çıkarılıp, geri dolgu malzemesi konularak yeni fiyat analizi yapılmasının uygun olmadığını Kurulumuzun değerlendirme ve takdirlerine sunduğunu, dilekçedeki fotoğraftan da görüleceği üzere Bilirkişi Heyetinin numune alması için açılan çukurda kazı sırasında yeni Şartnameye göre döşenmiş granülometrik kırma taşın aradan geçen yıllar içinde üzerinde bulunan serbest dolgu ile karışması ve aynı zamanda kazı sırasında malzemelerin yukarıdan dökülerek karışması sonucunda sağlıklı malzeme alınmasını imkânsız hale getirdiğini, boru dolgusunun işlevi dikkate alındığında, hattın iç basınç (sızdırmazlık) deneyine tabi tutulması (maksimum işletme basıncının 1,5 katı ile hattın zorlanması) ile zaten temel olarak bu tespitin yapılacağının düşünüldüğünü, bu durumda hattın patladığı, su kaçağı olan veya basıncın tutturulamadığı yerlerde dolgunun veya boru malzemesinin uygun olmadığının ortaya çıkacağını, her iki durumda, hileli malzeme kapsamında olduğundan yüklenici tarafından derhal giderilmek durumunda olduğunu, sorguda (ve sonrasında Ek İlamda) alındığı bildirilen numunelerin ne şartlarda alındığı, numune alınırken iklim koşullarının ne olduğu, hangi boyutlarda araştırma çukuru açıldığı, zeminin ne kadar örselendiği bilinmediğinden sorguda Bilirkişilere dayandırılan tespitle henüz sızdırmazlık deneyleri yapılmayan bir iş için dolgu malzemesinin uygun evsafta olmadığından bahsedilmesinin mümkün olmayacağını, ancak dolgu malzemesinin hiç olmadığının bildirildiği yerlerde yükleniciden öncelikle bölgedeki imalatları yeniden yapmasının istenmesi gerektiğinin değerlendirildiğini, Eski Şartnameye göre; Sayıştay Başkanlığınca görevlendirilen Bilirkişi iddiaları olarak; “Sözleşme eki “Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular” şartnamesinde, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 10 cm yüksekliğinde yataklama yapılacağı, yataklama malzemesi olarak Ø1600mm çapından büyük borular için maksimum 25 mm dane büyüklüğünde iri taneli kum, çakıl veya kırma taş kullanılacağının belirtilmiş,

Denetim sırasında toplamda 13 adet araştırma çukuru açılmış, 9 adet noktadan numune alınmıştır. Alınan numunelerin Karayolları ... Bölge Müdürlüğü laboratuvarında elek analizi deneyine tabi tutulduğunu ve malzeme nevi tespit edilmiş,

İş kapsamında imalatı yapılan hatların ödendiği birim fiyata göre incelenerek yataklama gömlekleme malzemelerinin nevi ve ölçülerinin tespiti amacıyla araştırma çukurları açıldığını, arazi çalışmaları kapsamında farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak, Ø2800mm CTP hattın bulunduğu ana güzergahta kullanılan yataklama/gömlekleme malzemesinin şartname ölçülerine ve niteliklerine uygun olup olmadığı, yapılmış olan imalatlar üzerindeki araştırma ve numune deneylerinin laboratuvar sonuçlarına göre her iki Şartnameye (eski ve yeni) göre yapılan boru hendeği dolgusu imalatlarının uygun olmadığı”nın ifade edildiğini,

CTP Borular Teknik Şartnamesi (Yayım: 27.08.2014) Öncesi

Sözleşme Eki Genel Teknik Şartname Madde 9.3 “Hafriyat İşleri”

Hafriyat işlerinin "... Kazı İşleri Teknik Şartnamesi"’nde tariflendiği şekilde yapılacağını, boru hatlarında, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 10cm yüksekliğinde yataklama yapılacağını, yataklama malzemesi olarak Çizelge - 3’ de belirtilen değerlere uygun iri daneli kum, çakıl veya kırmataş kullanılacağını,

Çizelge – 3 Maksimum Dane Büyüklüğü

DN (mm) Maksimum çakıl veya kırmataş dane büyüklüğü

< 600 13 mm.

600- 1600 19 mm.

> 1600 25 mm.

Hendek tabanı doğal zemin yapısı zayıf olduğu takdirde hendek tabanı yataklama yüksekliğinin boru boyuna doğrultuda yeterli mesnet teşkil edecek oranda arttırılacağını, ayrıca doğal zeminin zayıf olduğu bölgelerde yeterli yaslanma dayanımının sağlanması için daha geniş hendek açılması gerekebileceğini, Şartnameden de anlaşıldığı gibi dolgu malzemesinin belli bir granülometrik oranı olmadığının, çapına göre sadece maks. dane çapının 25 mm olacağının belirtildiğini, Laboratuvar teknik şartnamesinde; maksimum dane çapının % 10 geçmedikçe bulunduğu adla adlandırılacağını (% 10’un altında kalan malzemenin aynı elekten % 100 geçmiş sayılır anlamına geleceğini), zemin sınıflandırma laboratuvar talimatlarında belirtildiği gibi; Şartnamede verilen numune değer ve kriterlerinin laboratuvar ortamında, ocaktan veya stoktan alınan numunelerde bulunması gereken değer ve kriterler olduğunu, yerinden sıkıştırma sonrasında alınan numuneler sıkıştırma sonunda kompaktör veya silindir kullanıldığı için malzemenin örselendiğini ve tane boyutlarında küçülmelerin ve ufalanmalar olduğunun aşikar olduğunu, bu deneylerin Los Angeles aşınma deneyi ile tespit edilebileceğini, dolayısıyla Bilirkişi Heyetinin teknik kriterlerin dışında bir değerlendirmede bulunduğunu, bunun yanında; 5-6 yıldır borunun döşendiği varsayılırsa her türlü boru etrafına yağış yoluyla da olsa aşağıya doğru kil-silt toprak malzeme akarak malzeme kirliliğine neden olabildiğini, boru döşeme esnasında sıkılık testleri alınarak raporlandırılıp, hakediş ekinde sıkılık raporları tutanağı tanzim edildiğini, ayrıca ara hakedişlerde numunelerin şartnamelere göre uygun bulunduğunu (2016 yılı Deney raporu 5 syf.), isale hattının 5-6 yıl önce döşenmiş bir borunun etrafındaki filtre malzemenin ocaktan direkt alınan bir malzeme ile aynı olmayacağının aşikar olduğunu, Teftişin tespitinden sonra İdarenin talebi ve hendeğin yanına dökülen malzemeden yüklenici firmanın haberi olmadan alınan numunelerde (28.05.2018 tarihinde alınan 5 syf.) malzemenin uygun olduğunun tespit edildiğini, betonda bile malzeme dökülürken segregasyon meydana geldiğini, tarım arazisinin olduğu ve makineli çalışma ile malzemenin boru etrafına döküldüğü düşünüldüğünde her türlü az da olsa oranlar tutmayabileceğini ve bunun % 100 laboratuvar dizaynı ile aynı olacağı diye pratikte karşılığı bulunmadığını, Bilirkişi Raporunda, ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığınca 14-17.05.2018 tarihinde sahada yapılan denetimleri kapsayan Raporda farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak ...’ye ait laboratuvarda deneye tabi tutulduğunu, bu testlere göre eski ve yeni Şartnameye göre yapılan hatlar üzerinde açılan araştırma çukurlarından alınan hiçbir numune şartname değerlerini sağlanmadığının ifade edildiğini, Teftiş Kurulu Başkanlığınca belirlenen Heyet tarafından 14-15/05/2018 tarihlerinde alınan numunelerde; aşağıda belirtilen malzeme oranlarının tespit edildiğini;

“Boru birim yeni fiyat olur tarihi: 13.12.2016’dır. Hakediş Tarihleri;

Sol Sahil: km: 1+874 2 no.lu hakediş (16.12.2013) - Eski Şartname km: 2+080 2 no.lu hakediş (16.12.2013) - Eski Şartname km: 14+350 30 no.lu hakediş (05.10.2017) - Yeni Şartname km: 17+450 28 no.lu hakediş (05.10.2017) - Yeni Şartname

Numuneler, eski ve yeni sözleşmenin tam sınırında olup, uygulama sırasında eski ve yeni şartname gereği malzemeler birbirine kısmen de olsa karışmış olabilir. Bunun dadikkate alınması gerekir.

Test -8.syf. km: 14+350 30 no.lu hakediş (05.10.2017) - Yeni Şartname

Sağ Sahil: Test -7.syf. km: 17+250 18 no.lu hakediş(16.12.2013) - Eski Şartname

Test -9.syf. km: : 17+250 18 no.lu hakediş (28.06.2016) - Eski Şartname Test -10.syf. km: 26+710 Hk. Yok- Eski Şartname

Test -11.syf. km: 26+710 Hk. Yok- Eski Şartname

Deney raporu 12 sayfadan ibaret olup, 3, 4, 6, 7, 9 ve 11 sayfaları eski Şartnameye göre yapılan yerden numune alınmıştır. 5 ve 8 sayfaları yeni Şartnameye göre yapılan yerden alınmıştır. Eski şartnamede maksimum dane çapı 25 mm olacak denilmektedir. Ancak laboratuvar deneylerinden de anlaşılacağı gibi, 25 mm eleği bulunmamaktadır. 38 ve 20 elekleri üzerinden deneyler yapılmıştır.

Eski Şartname Sayfa 3 Deneyinde;

Malzeme sınıfı:

Kırmataş (çakıl): % 40,8 kum : %37,3 ince % 21,9 olduğu,

38 mm elekten geçen: % 100 20 mm elekten geçen: % 92,2

Grafikten bakıldığında: 25 mm için elekten geçenin oranı % 92,2’dir. Maksimum dane çapı % 10’u geçmedikçe bulunduğu adla adlandırılır. (% 10’un altında kalan malzeme aynı elekten % 100 geçmiş sayılır.) Arazi şartlarında ve daha önce döşenmiş borunun etrafı kazılarak açılan yerden ve uygun teknik ile alınmayan ve hava muhalefetine rağmen alınan numune sonucu çok uygundur. Eski sözleşmede maksimum dane çapı 25 mm olacak denilmektedir. Şartnamede başka bir kriter bulunmamaktadır.

Eski Şartname Sayfa 4 Deneyinde;

Malzeme sınıfı:

Kırmataş (çakıl): % 75 kum: % 16,9 ince % 8,1 olduğu,

38 mm elekten geçen: % 100 20 mm elekten geçen % 82,3 grafikten bakıldığında: 25 mm

Eski Şartnameden de anlaşıldığı gibi, dolgu malzemesinin belli bir glarometrik oranı olmadığı, boru çapına göre sadece maksimum dane çapının 25 mm olacağı belirtilmektedir.

Eski Şartname Sayfa 7 Deneyinde;

Malzeme sınıfı: Kırmataş (çakıl): % 72 kum : % 2,9 ince % 25,1 olduğu,

Grafikten bakıldığında: 25 mm elekten geçen oran maksimum dane çapı % 10’u geçmedikçe bulunduğu adla adlandırılır. (% 10’un altında kalan malzeme aynı elekten % 100 geçmiş sayılır.) Arazi şartlarında ve daha önce döşenmiş borunun etrafı kazılarak açılan yerden ve uygun teknik ile alınmayan ve hava muhalefetine rağmen alınan numune eski Şartnameden de anlaşıldığı gibi, dolgu malzemesinin belli bir granülometrik oranı olmadığı boru çapına göre sadece maksimum dane çapının 25 mm olacağı belirtilmektedir.

Eski Sayfa Şartname 9 Deneyinde;

Malzeme sınıfı: Kırmataş (çakıl) : % 58,4 kum : % 27,1 ince % 14,5 olduğu,

38 mm elekten geçen: % 98,2 20 mm elekten geçen % 82

Grafikten bakıldığında: 25 mm elekten geçen oran maksimum dane çapı % 10’u geçmedikçe bulunduğu adla adlandırılır. (% 10’ un altında kalan malzeme aynı elekten % 100 geçmiş sayılır.) Arazi şartlarında ve daha önce döşenmiş borunun etrafı kazılarak açılan yerden ve uygun teknik ile alınmayan ve hava muhalefetine rağmen alınan numune, eski şartnameden de anlaşıldığı gibi, dolgu malzemesinin belli bir granülometrik oranı olmadığı, boru çapına göre sadece maksimum dane çapının 25 mm olacağı belirtilmektedir.

Eski Şartname Sayfa 10 Deneyinde;

Malzeme sınıfı :

Kırmataş (çakıl) : % 49,1 kum : % 31,7 ince % 19,3 olduğu,

38 mm elekten geçen: % 99 20 mm elekten geçen % 88,6

Grafikten bakıldığında: 25 mm elekten geçen oran maksimum dane çapı % 10’u geçmedikçe bulunduğu adla adlandırılır. (% 10’un altında kalan malzeme aynı elekten % 100 geçmiş sayılır.) Arazi şartlarında ve daha önce döşenmiş borunun etrafı kazılarak açılan yerden ve uygun teknik ile alınmayan ve hava muhalefetine rağmen alınan numune sonucu uygundur. Eski Şartnameden de anlaşıldığı gibi, dolgu malzemesinin belli bir granülometrik oranı olmadığı boru çapına göre sadece maksimum dane çapının 25 mm olacağı belirtilmektedir.

Eski Şartname Sayfa 11 Deneyinde;

Malzeme sınıfı:

Kırmataş (çakıl) : % 51,5 kum: % 30,2 ince% 18,3 olduğu,

38 mm elekten geçen: % 98 20 mm elekten geçen % 86,8

Grafikten bakıldığında: 25 mm elekten geçen oran maksimum dane çapı % 10’u geçmedikçe bulunduğu adla adlandırılır. (% 10’un altında kalan malzeme aynı elekten % 100 geçmiş sayılır.)

Arazi şartlarında ve daha önce döşenmiş borunun etrafı kazılarak açılan yerden ve uygun teknik ile alınmayan ve hava muhalefetine rağmen alınan numune sonucu uygundur. Yine de şartname kriterlerine göre değerler bulunmuştur. Dane çapının maksimum 25 mm olması kriteri şartnameye göre yeterlidir.

Sonuç olarak, eski şartnamede “malzeme kriteri sadece maksimum dane çapı 25 mm’den büyük olmayacaktır.”

Şeklinde kriterler bulunduğunu, bu durumda bütün sonuçların olumlu olduğunu, borunun etrafında malzemenin var olup olmadığına bakıldığını, hiçbir sıkılık testi sonucunun olumsuz çıkmadığını, yataklama, yastık ve gömlek dolgusunun, en az %70 rölatif sıkılığa ulaşıncaya kadar sıkıştırma kriteri aranması gerektiğini, yasal mevzuat yönünden bir irdeleme yapılacak olursa da; metrajın yanlış veya fazla hesaplanması halinde uygulanacak mevzuat hükümlerinin Yapım İşleri Genel Şartnamesinde (YİGŞ) düzenlenmiş olup, anılan Şartnamenin “Geçici Hakediş Raporları” başlıklı 39’uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacakları, metrajlara göre hesaplanarak sözleşme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporları ile ödenir. ...” hükmünün bulunduğunu, “Kesin hakediş raporu ve hesap kesilmesi” başlıklı 40’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde ise; “... Yüklenicinin kesin hakediş raporunun düzenlenmesinde geçici hakediş raporlarındaki rakamlara itibar edilmez ve kesin metraj ve hesaplar sonucunda bulunan miktarlar esas alınır.” hükmüne yer verilmiş olup, anılan hükümler ile, asıl belirleyici olanın metrajın kesin hesapta belirlenen metraj olduğunun hüküm altına alındığını, kesin hesabın, geçici kabul ile kesin kabul arasındaki dönemde yapılan bir işlem olup, kesin hakedişin kesin metraja dayalı olarak kesin kabulden sonra ödendiği dikkate alındığında nihai metrajın belirlenmesinin, eş söyleyişle varsa bir yanlışın düzeltilmesi için kesin hakedişe kadar zaman bulunduğunun açık olduğunu, somut olayda; 30 numaralı hakediş itibarıyla işin % 80’ninin yapıldığı, işin devam ettiği ve henüz kabul aşamasına gelinmediği, dolayısıyla YİGŞ’nin iş kalitesine ilişkin 23’üncü, 24’üncü ve 25’inci madde hükümleri ile metraja ilişkin 39’uncu ve 40’ıncı madde hükümleri gereğince; uyuşmazlık konusu işte kamu zararı gerekçesini oluşturan “iş yaptırılmadan ödeme yapılması” durumu henüz oluşmadığından ve iş kabul aşamasına gelmediğinden, diğer bir ifade ile henüz eser meydana getirilmediğinden “işin yapılmış sayılması” söz konusu olmadığı gibi idarece yapılan ödemenin de kesin ödeme olmayıp avans niteliğinde olduğu ve izleyen hakedişlerde düzeltilme imkanı bulunduğundan (ki İdarece bu yönde uygulama yapıldığını) ve henüz kesin hakediş yapılmadığından kamu zararı oluştuğundan da söz edilmemesi gerektiğini, temyiz itirazına konu Ek İlamda tüm bu hususlar gözetilmeden taraflarınca kamu zararına sebebiyet verildiğine hükmedildiğini, hükmün oluşa, yasa ve hakkaniyete aykırı olduğunu ifade etmek suretiyle yukarıda arz ve izah ettiği ve re’sen gözetilecek nedenlerle, temyiz başvurusunun kabulü ve yargılama neticesinde Sayıştay 8. Dairesince hakkımda tesis olunan tazmin ve Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulması hükmünün kaldırılmasına ve tekrar görevlendirilecek bir bilirkişi heyeti ile inceleme yapılmasına karar verilmesini Kurulumuzun takdir ve tensiplerine arz etmiştir.

Aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak (Hakediş Kapağı Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz talep eden Mimar … ise, kendi gündem sırasında görüşülen dosyasındaki temyiz dilekçesinde özetle; Genel Müdürlüğün merkez ihaleli olan ve henüz yapımı devam eden “... İnşaatı İşi”’nde 15.08.2014 tarihinde düzenlenen 6 no.lu geçici hakediş raporunu Bölge Merkezinde yer alan ve kurmay şube olarak faaliyet gösteren Proje ve İnşaat Şube Müdürlüğü personeli olarak tetkik eden sıfatıyla parafladığını, ... Genel Müdürlüğü tarafından yapımı gerçekleştirilen işlerin denetiminin 30/09/2010 tarihli ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde yürütülmekte olduğunu, bu Yönerge gereğince işlerin arazideki denetiminin Kontrol Amirliği sıfatıyla taşra Şube Müdürlükleri veya müstakil Proje Müdürlüklerince yürütülmekte olduğunu, Bölge Müdürlüğüne bağlı 5 il (..., …, …, …, …) bulunduğunu, merkez ihaleli işlerde hakedişlerin ilgili Taşra Şube Müdürlüklerince işe ait teşvik edici belgeler eklenmek suretiyle hazırlanarak Bölge Müdürlüğüne sunulduğunu, buradaki incelemenin ardından Genel Müdürlüğe ödeme yapılmak üzere gönderildiğini, Bölge Müdürlüğünde geçici hakediş raporları üzerinde incelemeler yapılırken ödeme şartlarının oluşup oluşmadığı, sözleşme ve eklerindeki ödeme aşamalarına uygun olup olmadığı, sunulan belgeler içerisinde eksik veya atalı olanın yer alıp almadığı, hakedişin usulüne ve şekline uygun olup olmadığı, aritmetik bir hatanın yer alıp almadığı incelenerek ödenmek üzere Genel Müdürlüğe iletildiğini, geçici hakedişe giren tüm imalatların miktarları ve proje kriterlerine uygunluğu herhangi bir itiraz veya şikâyet olmadığı müddetçe her işin müstakil Kontrol Şube Müdürlüğünce ki bu Şube Müdürlüklerinde branşlarına uygun olarak görev yapan kontrol mühendisleri ve birden fazla yardımcı elemanlarınca takip ve tespit edilerek yüklenici firma ile karşılıklı imzalandıktan hakedişe dâhil edildiğini, ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi gereği Tetkik Mühendisi olarak geçici hakedişe giren tüm imalat miktarını ve proje kriterlerine uygunluğunu herhangi bir itiraz veya şikâyet olmadığı müddetçe tekrardan araziye gidip bire bir ölçmek gibi bir sorumluluğu bulunmamakla birlikte bunu yapabilmenin de hayatın olağan akışına ve tekniğe aykırı olduğunu ve fiziken de mümkün olmadığını, CTP boru döşemesi için yapılan kazı akabinde yataklama ve gömlekleme ve boru döşeme işlerinin kontrollükçe bilfiil arazide takip edilerek üstünün kapatılmakta olduğunu, ayrıca da her hakediş döneminde kontrol mühendisi ve firma yetkilisince aşağıdaki örnek raporda görüldüğü üzere ortalama 250 mt.’de bir sıkılık testleri alınarak raporlandırılıp, hakediş eki olarak imza altına alınmakta olduğunu;



Söz konusu bu işte de hakedişte ödemeyi kanıtlayıcı belge olarak sunulan belgelerde herhangi bir hata veya imalatın gerçekleşmediğini düşündürecek bir yanlışa rastlanmadığından; evrakın tamamlatılması ya da hakedişİn iade edilmesi yoluna gidilmemiş olup, Bölge Merkezinde yer alan ve kurmay şube olarak faaliyet gösteren Proje ve İnşaat Şube Müdürlüğü personeli olarak Tetkik Eden sıfatıyla parafladığını, konuya ilişkin olarak T.C. Danıştay İkinci Dairesi’nin 1997/… E. ve 1998/1332 K. sayılı Kararı’nda merkez personelinin inşaat mahallinde, imalat-hakediş karşılaştırması yapmasının mümkün olmadığı, hakediş ve eklerini matematiksel yönden incelediği değerlendirilerek yargılamaya gerek görülmediğini, yapı denetim teşkilatı dışındaki birimlere metraja bağlı fazla ödeme ile ilgili herhangi bir sorumluluk yüklenmediğini, … Bölge İdare Mahkemesi’nin 2003/… E. ve 2004/… K. sayılı Kararında ise hakediş raporlarında düzenleyen ve onaylayan sıfatı ile imzası bulunmayıp inceleyen sıfatı ile imzası bulunan şahsın TCK kapsamında suç sayılacak ve yargılama gerektirecek bir suçu olmadığı değerlendirilerek soruşturma izni verilmesine ilişkin kararın kaldırılmasına karar verildiğini, Danıştay İkinci Dairesi’nin 2000/… E. ve 2000/… K. sayılı Kararında da sanıkların il merkezinde görev yaptıkları için hakediş raporlarına dahil edilen imalatların tamamlanıp tamamlanmadığını mahallinde yeniden ölçme ve kontrol etme imkanlarının bulunmadığı, ayrıca sanıklar tarafından incelenmesinin gerekmediği değerlendirilerek meni muhakemelerine karar verildiğini, ayrıca Sayıştay Temyiz Kurulunun 4/10/2017 tarihli 43415 tutanak no.lu Kararında; “... bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata aykırı harcama talimatı olmayan, hatalı işleme yönelik bir evrak düzenlemeyen, ödeme emri belgesi üzerinde kontrol işlemi yapma görevi bulunmayan, böyle bir görevi bulunsa bile, hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgelerden tespit etme imkânı bulunmayan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin sorumlu tutulması mümkün değildir. İmalatın fen ve sanat kurallarına ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yapılmayışından, sadece ilgili branştaki yapı denetim görevlisi sorumudur...” denilerek inceleyen birimlere sorumluluk yüklenmediğini, dolayısıyla kamu hizmetini yerine getirirken yaptığı görevinde herhangi bir görev kusurum bulunmadığını, Ek İlamın 2’nci maddesinde sonuç kısmında 2014 yılında müteahhide … TL eksik ödeme yapıldığı, bu tutarın sonraki yıllar hakedişlerde ortaya çıkabilecek kamu zararından mahsup edilmesinden bahsedildiğini, bu nedenle yukarıdaki temyiz maddelerindeki 2014 yılı kamu zararları ile mahsuplaşabileceğinin de düşünüldüğünü, temyiz itirazına konu Ek İlamda tüm bu hususlar gözetilmeden taraflarınca kamu zararına sebebiyet verildiğine hükmedildiğini, kararın oluşa, yasaya ve hakkaniyete aykırı olup kaldırılması gerektiğini ifade etmek suretiyle yukarıda arz ve izah ettiği ve re’sen gözetilecek nedenlerle, temyiz başvurusunun kabulü ile duruşmasız yapılacak yargılama neticesinde Sayıştay 8. Dairesince hakkımda tesis olunan tazmin ve Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulması hükmünün kaldırılmasına karar verilmesini Kurulumuzun takdir ve tensiplerine arz etmiştir.

(Sorumlu ...’ın temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık mütalaasında özetle; dilekçede özetle; Daire Kararının işin sözleşmesine, mevzuata, hukuka ve hakkaniyete, Sayıştay Kanununun 55’inci maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde kanuna aykırı olduğunun ileri sürüdüğü ve 6200 sayılı ... Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 20’nci maddesi, ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi, 4735 sayılı Kamu Sözleşmeleri Kanunu ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri ile yargı kararlarına atıfta bulunularak sorumluluğa itiraz edildiği ifade edildikten sonra; yukarıda Ek İlamın 1-A maddesine ilişkin olarak belirtilen Başsavcılık Mütalaası aynen tekrar edilmiş ve ayrıca, dilekçede Sayıştay Temyiz Kurulunun 04.10.2017 tarih ve 43415 tutanak no.lu kararı ile Danıştay İkinci Dairesinin 1998/… (1997/… E), 2000/… E. ve 2000/… K. sayılı kararlan dayanak olarak gösterildiği, söz konusu Kararlarda, yapılan hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânı bulunmayan kamu görevlilerine, işteki miktarsal hatalar nedeniyle sorumluluk tevdi edilemeyeceği hususunun ifade edildiği, ancak, yukarıda ifade edildiği üzere ilgili, Bölge Müdürü sıfatıyla yapı denetim teşkilatı içerisinde yer aldığı ve yukarıda yer alan Yönerge hükmüne göre de Bölge Müdürlüğü kapsamındaki işlerin sözleşmeye uygun bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olduğu, dolayısıyla sorumluluğa ilişkin itirazın yerinde olmadığının değerlendirilmiştir.

(Sorumlular … ve …’in temyiz dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık mütalaalarında özetle; dilekçede özetle; açıklanan gerekçelerle eski şartnameye göre döşenmiş olan boru hatlarında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin uygun olduğu, Bilirkişi Heyetince tuvenan malzemenin çıkarılıp, geri dolgu malzemesi konularak yeni fiyat analizi yapılmasının uygun olmadığı hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; dilekçede, sorguya verilen cevaplar tekrar edilmekte olup, ileri sürülen hususların da ilamda değerlendirilip gerekçeleriyle birlikte karşılandığı anlaşıldığından, talebin reddedilerek Daire Kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmuş, dilekçede ayrıca tüm maddelere ilişkin olarak;

- Metrajın yanlış veya fazla hesaplanması halinde uygulanacak mevzuat hükümlerinin Yapım İşleri Genel Şartnamesinde (YİGŞ) düzenlenmiş olduğu, anılan Şartnamenin 39’uncu ve 40’ıncı maddelerine göre asıl belirleyici olan metrajın kesin hesapta belirlenen metraj olacağı, varsa bir yanlışın düzeltilmesi için kesin hakedişe kadar zamanın bulunduğu,

- Somut olayda 30 numaralı hakediş itibariyle işin % 80’inin yapıldığı, işin devam ettiği ve henüz kabul aşamasına gelinmediği, dolayısıyla YİGŞ’nin iş kalitesine ilişkin 23’üncü, 24’üncü ve 25’inci madde hükümleri ile metraja ilişkin 39’uncu ve 40’ıncı madde hükümleri gereğince, uyuşmazlık konusu işte kamu zararı gerekçesini oluşturan 2iş yaptırılmadan ödeme yapılması durumunun henüz oluşmadığı ve iş kabul aşamasına gelmediğinden, işin yapılmış olması söz konusu olmadığı gibi İdarece yapılan ödemenin de kesin ödeme olmayıp avans niteliğinde olması ve izleyen hakedişlerde düzeltme imkanı bulunmasından ötürü kamu zararı oluşumundan söz edilemeyeceği,

Hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; dilekçede, YİGŞ'nin “Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü ve “Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü, “Yüklenicinin bakım ve düzeltme sorumlulukları” başlıklı 25’inci, “Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu ve “Kesin hakediş raporu ve hesap kesilmesi” başlıklı 40’ıncı maddelerine yer verilerek imalat hatalarının ve metraj hatasından kaynaklanan fazla ödemelerin, işe ait kesin hakediş yapılıncaya kadar düzeltilebileceğinin ifade edildiği ve bu yaklaşıma dayanılarak, 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde tanımlanan kamu zararının oluşmadığının belirtildiği, ancak bu nitelikteki bir yaklaşımın değerlendirilebilir olmaktan uzak oluğu, YİGŞ'nin “Geçici hakediş raporları” başlıklı 39'uncu maddesinin (a) bendinin; “Sözleşmeye ekli birim fiyat teklif cetvelinde yazılı veya sonradan düzenlenen yeni birim fiyatlar ile metrajlarından hesaplanan iş kalemi miktarlarının çarpımı üzerinden hesaplanan tutardan sözleşmedeki kayıtlara ve ilgili kanunlara göre yapılacak kesintiler de çıktıktan sonra, sözleşmenin ödemeye ilişkin hükümleri çerçevesinde kendisine ödenir.” hükmünde olduğu, madde metninden açıkça anlaşılacağı üzere, geçici hakedişlerle bir ödemenin yapılabilmesi için öncelikle sözleşmeye ve teknik şartnamelere uygun bir imalat yapılması ve o imalatın birim fiyat teklif cetvelinde yazılı olan fiyatı ile imalat miktarı çarpılarak yapılacak ödeme tespit edilmesi gerektiği, dolayısıyla, somut olayda olduğu gibi, teknik şartnamelere uygun imalat yapılmamış olmasına rağmen, yapılmış gibi hakedişe dâhil edilerek ödenmesi ve bu ödemenin kesin hakediş düzenleninceye kadar kesilebileceği ileri sürülerek, kamu zararının henüz oluşmadığının ifade edilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmiştir.

Yukarıda adı geçen sorumlu (...), (Başsavcılık mütalaasına yanıt olarak gönderdiği) ikinci temyiz dilekçesinde özetle; savunmasıyla ilgili olarak Sayıştay Temyiz Kurulu Savcılık makamınca Temyiz Kurulu’na verilen görüşte; tarafına yönlendirilen ve ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Yönergesinin dayanak olarak gösterilen 5.2’nci maddesi aynen tekrarlanarak, kamu zararına sebep olduğu hususunun tekrarlandığını, Savcılık mütalaası üzerine ısrarla Bölge Müdürü olarak genel sorumlu olduğunu, gerek 4734 sayılı Yasa’nın 53/b maddesine göre hazırlanan Yapım İşleri Genel Şartnamesine, gerekse 6200 sayılı Yasa’ya göre bölge müdürünün yapı denetim görevi olmadığı hususunun vurgulandığını, ancak yetki ve sorumluklarıyla ilgili Kurulumuzun çok daha ehil ve bilgi sahibi olduğunu ve genel sorumluluğunun en önemli dayanağı olan 5018 sayılı Yasadaki üst yönetici görev ve sorumluluklarımdan bahsetme zorunluluğunun hasıl olduğunu, 5018 sayılı Kanunda kamu mali yönetiminde yer alanların görev yetki ve sorumluluklarından (Dilekçe Eki: 1), özellikle Bölge Müdürü olarak yetki ve sorumluluklarıma bakıldığında; 

1- 5018 sayılı Yasa yönünden;

Madde 11 - Bakanlıklarda ve diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir. (Mülga ikinci cümle: 3/10/2016-KHK- 676/69 md. Aynen kabul: 1/2/2018-7070/55 md.) (Ek cümle: 2/7/2018-KHK-703/213 md.) Bakanlıklarda en üst yönetici Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. (4)”

Denildiğini, Maliye Bakanlığı Bütçe ve Kontrol Genel Müdürlüğü’nün hazırladığı, 31.12.2015 tarihli ve 26040 sayılı 4. Mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sıra nolu Harcama Yetkilileri Hakkında Genel Tebliğ, ayrıca 5018 sayılı Kanunun 22’inci maddesi uyarınca kamu idarelerinin merkez teşkilatı harcama yetkililerinin, merkez dışı birimlerine ödenek belgesi gönderme belgesi düzenlemek suretiyle ödenek gönderdiklerini, ödenek gönderme belgesiyle ödenek gönderilen merkez dışı birimlerin en üst yöneticisinin harcama yetkilisi olduğunu, merkez dışı birimlerde harcama yetkililerinin görev unvanları itibarıyla aşağıdaki gibi belirlendiğini;

Ödenek Gönderme Belgesiyle Ödenek Gönderilen Birim Harcama Yetkilisi

Bölge Müdürlükleri veya eşdeğer birimler Bölge Müdürü veya eşdeğer vekili

İl Müdürlükleri veya eşdeğer birimler İl Müdürü veya eşdeğer vekili

İlçe Müdürlükleri veya eşdeğer birimler İlçe Müdürleri veya eşdeğer birimler

5018 sayılı Yasanın 11’inci maddesi gereği Bölge Müdürü veya eşdeğer vekilinin en üst yönetici olduğunu, yine 5018 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde; “Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlar, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden mali yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve bu sorumluluklarının yerine getirilmesinden en üst yöneticiye karşı sorumludur.” denildiğini, dolayısıyla Bölge Müdürünün, DSÎ Genel Müdürlüğünün en üst yöneticisi konumundaki ... Genel Müdürüne karşı sorumlu olduğunu, hukuken 5018 sayılı Yasaya, 4734 sayılı Yasanın 53/b maddesine göre hazırlanmış olan Yapım İşleri Genel Şartnamesine ve 6200 sayılı Yasa’ya göre bölge müdürünün yapı denetim görevi bulunmadığını, ilgili kanunlarda verilmeyen, yapım işlerinde el kitabı konumunda olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 14’üncü, 15’inci ve sonraki maddelerinin, yapı denetim teşkilatından, atanmasından, yetki ve sorumluklarından çok açık bir şekilde bahsetmekle birlikte; Bölge Müdürü ya da muadili bir üst yöneticinin, yapı denetimle ilgili görev ve sorumluluğundan hiçbir şekilde bahsetmediğini, dolayısıyla 5018 sayılı Yasada açıkça üst yönetici olarak görev tanımı ve sorumluluğu tariflenen Bölge Müdürüne, Denetim Yönergesine bir madde ekleyerek ya da bu maddeye atıfta bulunarak, yapı denetim hizmetleri sorumluluğunu vermenin doğru olmadığını, esasen Yapı Denetim Yönergesinin 5.2 maddesinin de açıkçası yapı denetim görevi yüklemediğini, “İş ve işlemlerin sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesinden ve süresinde bitirilmesi için bütün tedbirleri almakla sorumludur.” derken yapı denetim sorumluluğu yüklemediğini, yanı sıra, bahse konu işte sözleşme ve eklerine aykırı olarak, alması gerekirken almadığı hiçbir tedbir de bulunmadığını, dolayısıyla, .... Bölge Müdürlüğünün en üst yöneticisi konumunda olması itibarıyla; 6200 sayılı Yasaya, yapım işlerinde el kitabı konumundaki Yapım İşleri Genel Şartnamesine, 5018 sayılı Yasanın 11’inci, 31’inci, 32’nci ve 71’inci maddelerine açıkça aykırı olan Denetim Hizmetleri Yönergesinin 5.2 ve 6.3 maddelerini uygulamanın, ... Genel Müdürlüğünün en üst yöneticisi olan ... Genel Müdürünü, .... Bölge Müdürlüğünün en üst yöneticisi olan ... Bölge Müdürünü yapı denetim hizmetleri içinde ve sorumlusu ilan etmenin kanuni ve hukuki dayanağı bulunmadığını, diğer taraftan, 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesinde; “Kamu zararı, mevzuata aykırı karar, işlem, eylem ve ihmal sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” denildiğini, sorguya (ve sonrasında ek ilama) esas konular ile ilgili olarak, mevzuata aykırı bir karar, işlem veya eylemim bulunmadığını, Yapı Denetim Teşkilatı veya yüklenicinin aralarında anlaşmazlık ya da sorun olabilecek bir hususu tarafına yazılı veya sözlü olarak iletmediğini, dolayısıyla, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 51 inci maddesine göre çözüm imkânının kullanılma imkânı da kalmadığını, burada, 5.2 maddesinde bahsedilen iş ve işlemlerle ilgili olarak; iş ve işlemlerin sözleşmeye ve eklerine uygun olarak ve süresinde bitirilmesi için hangi tedbirleri almadığının bildirilmediğini,

2- Ayrıca bu madde ile ilgili olarak, sözleşme ve teknik açıklamanın yer aldığı 27.10.2021 tarihinde tamamlanan Müfettiş ve Bilirkişi İncelemesinin yer aldığı Raporun sonuç kısmından alınan değerlendirmelerin dilekçe ekinde sunulduğunu (Dilekçe Eki: 2), Yataklama ve gömlekleme malzemesinin uygun olmadığı hususlarla ilgili olarak;

“• 2014 yılında eski CTP şartnamesine göre sol sahil hattında çalışma yapıldığı,

• Boru güzergahının … …nin sağ ve sol sahilinde konumlandığı, dereye yakın güzergahlarda jeolojik formasyonun hakim olduğu, kot ve mesafe olarak dere güzergahından uzaklaşıldığı kesimlerde ise Şelmo formasyonunun hakim olduğu (yüzeyden aşağı doğru kil-şilt-çimentolaşmış kum çakıl bantları) , dolayısıyla malzemenin (Bazen eleyerek, bazen de doğrudan eski şartnameye göre gömleklemede kullanılabileceği,

• Projede verilen tip kesite, birim fiyat tariflerine ve şartnamesine bakıldığında gömleklemede kullanılacak malzeme için iki alternatifli malzeme tanımlandığı,

Birincisinde, ister dere yatağından elde edilen, isterse de taş ocağından elde edilen gömleklemede çakıllı malzeme (çakıl veya kırmataş) kullanılacak ise dane boyutu 25 mm’yi geçmemek şartı ile en az % 70 sıkıştırılması gerektiği,

İkincisinde; ister dere yatağından elde edilen, isterse de taş ocağından elde edilen gömleklemede kumlu malzeme kullanılacak ise dane boyutu 25 mm’yi geçmemek şartı ile en az % 90 sıkıştırılması gerektiği,

Açılan araştırma çukurlarından alınan numuneler üzerin de yapılan deney sonuçlarına göre, dane dağılımı ve sıkılığından hareketle kullanılan malzemenin, kil-silt-kum ve çakıldan oluşan kum ağırlıklı karışık bir malzeme olduğu, eski Şartnamede yeni Şartnamede olduğu gibi 25 mm dışında granülometrik dağılım şartı aranmadığından, çıkan malzemenin ikinci şıkta tariflenen malzemeye çok yakın olduğu,

• Şartnamede, içi boşken dış yüklere karşı hassas olduğu bilinen CTP borularının, yandan boruya daha çok destek verebilecek pasif itki katsayısı yüksek malzeme cinsine, özelliklede sıkıştırmaya önem verildiği,

• Bu nedenle işin yapımı esnasında ödemesi yapılan hakediş raporlarının ekine gömleklemede kullanılan malzemenin sıkışma yüzdelerinin konulduğu,

Bu durumda; yapım sürecinde gömleklemede ve yastıklamada kullanılan malzeme cinsi ile ilgili problem yaşanmadığı, ancak numune alınan muayene çukurlarının sonucuna bakıldığında, hattın çoğu bölgesinde yerinden çıkan malzemenin kullanıldığı,

• Sayıştay Bilirkişilerinin temel çukurlarından alınan malzemelerin 25 mm’lik elekten geçme yüzdesine göre, bir kısmına uygun, bir kısmına uygun değil dediği,

• Bu durumda gömlekleme malzemesinin bazı yerlerde uygun, bazı yerlerde ise uygun olmadığı

• Yerinde çıkan malzemenin kullanıldığı yerlerde, boru içine girilerek yapılan ölçümlerde ovalleşmenin, şartnamede verilen kısa dönem içim %3,5, uzun dönem için %6 sınırını geçmemesi yerinde çıkan malzemenin kumlu olması, hatta 5-6 yıllık süreçte çökme olmadığının görülmesi, yani sıkıştırmanın iyi olduğu,

• Hattın tamamında test için belirlenen oldukça yüksek % 10 bir bedelin ödenmemiş olması,

• Bütün neticelerin olumlu/olumsuz ancak bu testlerin sonucuna göre işlem yapılacağı da düşünülerek;

1. Yapım İşleri Genel Şartnamesinin Sözleşme ve eklerine uymayan işler başlıklı 23.maddesine göre işlem yapılabileceği,

2. Sayıştay denetçisinin kesilmesi gereken miktarla ilgili olarak işin yaklaşık maliyetinde yer alan 15 D/ 7 poz no.lu Makine ile tuvenan kum çakıl serilmesi 07006 poz no.lu kum çakıl naklini çıkartarak yerinde çıkan malzemeden dolgu pozu yapılması pozunu ilave ederek bulunan tutarı/yüklenici teklifine oranlamak suretiyle yeni fiyat oluşturarak kamu zararı hesabı yapıldığı, kum çakıl nakli için idarenin yaklaşık maliyet hesabında kullandığı 50 km mesafeyi öngörerek sahadaki durumu ve sözleşmeyi yansıtmayacağı

3- İdarece, yükleniciye ruhsatlı ocak yada malzeme alınacak yeri kesin olarak belirlememiştir.

4- Yüklenicinin paçal olarak verdiği teklifinin detayını veren analizlerinin İdarede bulunmadığı

5- Yüklenicinin gömlekleme malzemesini nereden temin edeceği ile kazıdan çıkan malzemeyi nereye depolayacağı konusunda belirsizlikler bulunmaktadır.

6- Yüklenicinin taş ocağından ve 50 km mesafeden getirme zorunluluğu olmadığı halde, yaklaşık maliyetten hareketle böyle bir kesinti ve fiyat belirlemesinin sözleşmeye, sözleşmede yeni fiyatın belirlemesi ile ilgili olarak “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti madde 22’ye açıkça aykırılık teşkil ettiği”

7- Her halükârda etrafında yeterli sıkıştırmanın yapıldığı ile 5-6 yıllık süre içerisinde limit harici ovalleşmenin olmadığı

8- Y.İ.G.Ş.’nin “Sözleşme ve eklerine uygun olmayan işler” başlıklı 23’üncü maddesine göre “... işin bu haliyle kabulünün mümkün olduğu, bir çok yerde şartnameye uygun olmayan malzeme kullanıldığının tespit edilmiş olması nedeniyle kesinti yapılması gerektiği hususları tespit edilmiştir.”

Denildiğini ifade etmek suretiyle ek savunmasını Kurulumuzun takdirlerine arz etmiştir.

(Sorumlu ...’ın ikinci temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık mütalaası, Ek İlamın 1-A maddesi için verilen ikinci mütalaa ile aynıdır.

Yukarıda adı geçen sorumlu (...) adına bu defa Sorumlu Vekili sıfatıyla Av. …, (Başsavcılık mütalaasına yanıt olarak gönderdiği) ikinci temyiz dilekçesine ek üçüncü temyiz dilekçesinde müvekkilinin önceki dilekçelerinde sorumluluğa ilişkin detaylı açıklamalarını aynen tekrar ettikten sonra farklı olarak özetle; boru etrafına konan yatak-yastık-gömlek tabakasının uygun olmaması ile ilgili olarak;

• 2014 Yılı Ek İlamı ile ilgili soruşturma izni verilip verilmemesi ile ilgili olarak ... Müfettiş … tarafından hazırlanan 27.10.2021 tarihli 4483 Sayılı Yasa kapsamındaki Ön İnceleme Raporunda (daha önce dilekçe eki olarak gönderilmiş olmakla beraber) Müfettiş … tarafından görevlendirilen Bilirkişinin, malzeme alınarak laboratuvarda deneylerin yapılması sonucu işin sözleşmesi kapsamında değerlendirmeler yapıldığını, kullanılan malzemenin sıkışma yönünden üstünlüğünün belirlendiğini, ayrıca Sözleşmeye göre taş ocağı açılarak malzeme temini yapılmasının sözleşme eki birim fiyatlarda olmamasına rağmen, ihale safhasında idarece hazırlanan yaklaşık maliyette bulunan, hiçbir yüklenicinin bilmemesi gereken bir evraka göre malzemenin 50 km den getirilme zorunluluğu varmış gibi yeni fiyat yaparak kamu zararı hesaplamanın hem Yapım İşleri Genel Şartnamesi madde 22’ye, hem de proje kriterlerine aykırı olduğu belirlenmesine rağmen bu hususun hiç dikkate alınmadığını, halbuki gerek birim fiyat tariflerinde, gerekse sözleşmenin hiçbir yerinde yatak-yastık malzemesi için taş ocağı kurularak buradan getirilme şartı olmadığının ... Müfettişi … tarafından belirlendiğini,

• Ayrıca kazıdan çıkan malzemenin gömlek yatak yastık malzemesi olarak kullanılmasının sözleşme eki birim fiyat tariflerine aykırı olmadığını ayrıca borunun ovalleşmesini önleme adına daha uygun olduğu tespiti ile sözleşmeye aykırı bir işlem tesis edilmediğinin yine bahsi geçen Raporda belirlendiğini,

• Yapım İşleri Genel Şartnamesi Madde 23’e göre proje ve şartnamesine uygun olmayan işlerin fen ve sanat kaidelerine uygun olması halinde bunun kabul edilebileceği, ancak yüklenicinin ilave bir ücret talebinin mümkün olmadığı hususlarının da belirtildiğini

• Müvekkilinin Bölge Müdürlüğü döneminde ödenen boru ve dolayısıyla yataklama ve gömlekleme malzemesinin sonra 22.02.2016 tarihinde Bölge Müdürlüğünden ayrıldıktan sonra, ödemesinin sonraki yıllarda da devam ettiğini, bununla ilgili Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin hakediş ölçümlerinin nasıl ve kimler tarafından yapılacağı ile ilgili maddesine bakılacak olursa; Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Geçici hakediş raporları” 39’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının “b) bendinde; “... İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işler, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edilir.” denildiğini, bu nedenle en son hakedişi imzalayanların (inceleme tarihinde dikkate alınan 2017 tarihli ve 30 no.lu hakedişi imzalayanlar) o güne kadar yapılan bütün eksik veya fazla ödemelerden sorumlu olduklarını,

• Yapım işlerinin anayasası ve geçerlilik sırasında 1. sırada bulunan Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre İdarenin görevinin madde 14’e yapı denetim teşkilatını atamak, gidiş - gelişleri ve kontrol hizmetlerini yapmasını sağlamak olduğunu, bu hususun müvekkili tarafından eksiksiz yerine getirildiğini, ayrıca yüklenici ile yapı denetim mühendisi arasında anlaşmazlık halinde madde 51’e göre işin çözümlenmesinin İdarenin görevleri arasında olduğunu, ancak işin devamı esnasında müvekkili Bölge Müdürüne hiçbir anlaşmazlık konusu olmadığını ve iletilmediğini, sözleşmede yer alması zorunlu kılınan düzenlemelerden de anlaşılacağı üzere birim fiyatlı işlerde geçici hakediş ödemelerinin kesin olmaması düzenlemelerine ilaveten bu ödemelerde yanlışlıklar olabileceğinin düşünüldüğünü ve hakediş ödemelerinden kesinti yapılması öngörüldüğünü, Kanun Koyucunun ve düzenlemeye yetki verdiği İdarenin kesintiyi %5 olarak belirmesinin geçici hakediş ödemelerinde %5’lik hataları makul olarak kabul ettiğini, bu hatalar sebebiyle yapılan fazla ödemelerin tahsilatını kolaylaştırmayı amaçladığının açık olduğunu, bu haliyle kesin hakediş düzenlenene kadar makul olarak kabul edilen hata neticesinde kamu zararına hükmedilmesinin 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde açıklanan kamu zararına tanımına uymadığını, bu tanımda sorumluların kusurlu olmaları gerektiğinin belirtildiğini ve bu kamu zararının şartı olarak zikredildiğini, bu açıklamalar ışığında sorgu ve Ek İlamda %5’lik kesintiler nispeti dahilinde kalan hatalı olduğu iddia edilen ödemelerin, hatalı hesaplanmasından bahisle kamu zararı olarak nitelendirilmesinin başkaca bir kusur tespitinde bulunmadan mevzuata aykırılık oluşturduğunu, yukarıdaki açıklamalar ışığında 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesine göre sorumluluğun belirlendiği ve bu sorumluluğun Kontrol Teşkilatında olduğunun belirtildiğini, bu maddede belirtilen kamu zararı tanımının esas alındığını, ancak zikredilen maddeye göre kamu zararı tespitinin yapılabilmesi için 71’inci maddenin birinci fıkrasında kamu zararı tanımının yapıldığı, ikinci fıkrasında ise birinci fıkrada tanımlanan hususların geçerli sayılacağı hallerin belirlendiği göz önüne alındığında kamu zararı belirlenirken bu iki fıkranın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini, dolayısıyla kamu zararı tespiti yapılırken işlemin, kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda; ikinci fıkrada sayılan hallerin gerçekleşerek kamunun zarara uğraması gerektiğini, ayrıca ikinci fıkrada sayılan haller ile kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri arasında illiyet bağının bulunması gerektiğini ifade etmek suretiyle yukarıda açıklanan nedenlerle ve Kurulumuzca re’sen dikkate alınacak diğer nedenlerle; müvekkilince önceki dilekçelerde ileri sürülen iddia ve itirazların kabulü ile kabulü ile bu dilekçede vekili olarak kendisinin arz ve izah etmeye çalıştığı üzere müvekkili hakkında mevcut ve geçerli mevzuatlar yönüyle hata, kusur ve suç olarak nitelendirilebilecek somut bir fiili bulunmaması, müvekkilinin Anayasa, 6200 sayılı Yasa, 5018 sayılı Yasa ve ilgili mevzuat, Denetim Yönergesi, Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine uygun işler yaptığından, hukuka, Sayıştay Temyiz kurulu, Danıştay ve Yargıtay içtihatlarına aykırı şekilde verilen tazmin hükmünün kaldırılması istemini yinelemiş, sonrasında müvekkilinin ... ... .... Bölge Müdürlüğünde Bölge Müdürü olarak görev yaptığı dönemde, “... İşi”’nde ... Denetim Yönergesi Madde 5.2’nci maddesindeki; “Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğün faaliyet sahalarındaki denetim hizmetlerinde Şube Müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için bütün tedbirleri almakla sorumludur.” hükmüne uygun davranmadığı hükmüyle soruşturma izni verilmesine, bu nedenle imalatı yapılmamış Ø2800 mm anma çaplı CTP boruların ödenmesine ve CTP boru döşenmesi imalatlarında yataklama/gömlekleme malzemesi olarak kırmataş yerine geri dolgu malzemesi kullanılmasına sebebiyet verdiği, yol imalatında yerinde 2000 metre yol olmasına rağmen 71950 metre yolun hakedişlere girdiği, YF-02 İletme bakım yolu yeni fiyatının arazideki gerçek klaslan yansıtmadığı, hat kapama vana imalatlarının içinde kalan CTP boruların minha edilmediği dosya kapsamından anlaşıldığından; hakkında 4483 Sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun’un 6’ncı maddesi gereğince yapılan ön inceleme sonucunda soruşturma izni verildiğini, … Bakanlığının (Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı) müvekkilinin hakkında verdiği … tarihli soruşturma izni verilmesi kararına yaptığı … tarihli soruşturma izninin kaldırılması yönündeki itirazı ve savunmasına aynen katıldığını, ayrıca müvekkilinin yaptığı savunmaya ilave olarak; hat kapama vanası imalatı içinde kalan CTP boru imalatlarının minha edilmemesi ödemesi ile ilgili olarak soruşturma izni verilen görevlilerin;

... .... Bölge Müdürlüğünde;

…: .... Bölge … Proje Müdürü (Yapı Denetim Amiri)

…: ….Bölge … Proje Müdürlüğünde Yapı Denetim Şefi aynı zamanda Yapı Denetim Mühendisi

…: .... Bölge Proje İnşaat Şube Müdürlüğünde ...nı takip eden İnşaat Mühendisi

…: .... Bölge Proje İnşaat Şube Müdürlüğünde

...: Bölge Müdürü

Olduğunu, bu konu ile ilgili olarak, 2014 Yılı Ek İlamı ile ilgili olarak soruşturma izni verilip verilmemesi ile ilgili olarak Müfettiş … tarafından hazırlanan 27.10.2021 tarihli 4483 sayılı Yasa kapsamındaki Ön İnceleme Raporunda görevlendirilen Bilirkişinin, iş mahallinden malzeme alarak laboratuvarda deneyler yapılarak, işin sözleşmesi kapsamında değerlendirmeler yapıldığını, kullanılan malzemenin sıkışma yönünden üstünlüğünün belirlendiğini, ayrıca Sözleşmeye göre taş ocağı açılarak malzeme temini yapılmasının sözleşme eki birim fiyatlarda olmamasına rağmen ihale safhasında İdarece hazırlanan, hiçbir yüklenicinin bilmemesi gereken bir evraka göre malzemenin 50 km’den getirilme zorunluluğu varmış gibi Sayıştay Denetçisi tarafından yeni fiyat yaparak kamu zararı hesaplamanın, hem Yapım İşleri Genel Şartnamesi madde 22’ye hem de proje kriterlerine aykırı olduğu belirlenmesine rağmen bu husus soruşturmaya izin veren Müfettişlerin …-… tarafından hiç dikkate alınmadığını, ayrıca kazıdan çıkan malzemenin gömlek yatak yastık malzemesinin kullanılmasının sözleşme eki birim fiyat tariflerine aykırı olmadığı, ayrıca borunun ovalleşmesini önleme adına daha uygun olduğu tespitinin de dikkate alınmadığını, görüldüğü üzere Müfettişler …-…’in müvekkili ya da çalışanlar lehine yapılan gerek ... Müfettişleri, gerekse inceleme heyetleri tarafından yapılan hiçbir araştırma tespit ve değerlendirmeyi dikkate almadıkları gibi, Denetim Yönergesinin de tamamını okuyarak bir inceleme yapmadıklarını, yapım işlerinin anayasası Yapım İşleri Genel Şartnamesine hiç girmediklerini, gerek 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi Kontrol Kanunu gerekse ...’nin 6200 sayılı Kuruluş Kanununu incelemediklerini ve hiç dikkate almadıklarını Kurulumuza bildirmiştir.

(Sorumlu Vekili Av. …’ın üçüncü temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık üçüncü mütalaası, yukarıda Ek İlamın 1-A maddesi için verilen üçüncü mütalaa ile aynıdır.

İşbu dosyayla duruşma talebinde bulunan sorumlu ... ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Konunun Esası Yönünden İnceleme:

Temyize konu işbu ilam maddesinde tazmin hükmü, CTP boru döşenmesi imalatlarında, yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen kriterlere uygun olmayan (kırmataş yerine geri dolgu) malzeme kullanılması ve sözleşmeye aykırı imalat yapılması; bu suretle yükleniciye fazla ödemede bulunularak kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle verilmiştir.

Sayıştay Başkanlığı tarafından ... İşine ilişkin olarak hakedişlere giren ödemelerin yerinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması amacıyla, konusunda uzman mühendislerden oluşan Bilirkişi Heyetince düzenlenen 22.03.2019 tarihli ... İşine Ait Bilirkişi Kurulu Raporunun, Ek İlama konu edilen hususla ilgili kısmında aynen;

“İş devam ederken ...’ye ait yeni CTP Boru şartnamesinin uygulanmasına karar verilmesi sonucunda, İş’te yapılan 2 farklı ödemenin ayrı ayrı yataklama/gömlekleme malzemesi niteliği oluşmuştur. Yataklama/gömlekleme malzemesine göre hatlar eski şartnameye göre döşenen ve yeni şartnameye göre döşenen olarak adlandırılmaktadır.

1. Eski Şartnameye göre;

Sözleşme eki “Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular” şartnamesinde, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 10 cm yüksekliğinde yataklama yapılacağı, yataklama malzemesi olarak Ø1600mm çapından büyük borular için maksimum 25 mm dane büyüklüğünde iri taneli kum, çakıl veya kırmataş kullanılacağı belirtilmektedir.

Sözleşme eki “… ... mm Anma Çapında ... Atü Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde, “… hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması …” belirtilmektedir.

İşe ait projelerin içerisinde yer alan tip enkesit şekil-1’de görülmektedir. Proje notlarına göre boru yanlarında 45 cm, boru üstünde 30 cm, boru tabanında 20 cm yataklama/gömlekleme malzemesi kullanılacaktır.

…

1. Yeni Şartnameye göre;

Yeni şartnameye göre hazırlanan yeni birim fiyatlara ait, “… ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde, “…hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması…” belirtilmektedir. Ancak yeni birim fiyatlar hazırlanırken analizlerde 15.140/İB/7c poz no.lu “Ocak Taşından Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı ile Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozu kullanılmıştır.

05.09.2014 tarihli Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular Genel Teknik Şartnamesinde, Ø2800 mm çapında borular için hendek genişliğinin minimum “boru çapı+2x50cm” olacağı, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 15 cm yüksekliğinde yataklama, yataklama tabakası üzerinde boru tabanından itibaren boru çapının 0,15 katı yüksekliğe kadar yastık tabakası, Boru üst kotunun 30 cm üstüne kadar da gömlek tabakası yapılacağı, gömlek dolgusunun üzerinde tabii zemine kadar üst tabaka dolgusu yapılacağı, yataklama, yastık ve gömlek dolgusunun, %15’den az kum ihtiva eden 9,5 mm elekten geçen oranı maksimum %25 ve ağırlıkça %5’i geçmeyen silt, kil içeren kırmataş/çakıl olacağı, Ø1200 mm çapından büyük borular için maksimum çakıl veya kırmataş dane büyüklüğünün 38mm olacağı belirtilmektedir. Şartname kapsamında yer alan tip kesit şekil-2’de verilmektedir.

…

İş kapsamında imalatı yapılan hatların ödendiği birim fiyata göre incelenerek yataklama gömlekleme malzemelerinin nevi ve ölçülerinin tespiti amacıyla araştırma çukurları açılmıştır.

Arazi çalışmaları kapsamında farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak, Ø2800mm CTP hattın bulunduğu ana güzergahta kullanılan yataklama/gömlekleme mazlemesinin şartname ölçülerine ve niteliklerine uygun olup olmadığı incelenmiştir. Hat yanına yapılması gereken bakım yollarının bulunmaması, birçok bölgede hatların üzerinin ekili olması ve ekskavatörün nakliyesinin mümkün olmaması çalışmaların belirli bir düzen içerisinde yürütülmesini engellemiştir. Mümkün olduğunca farklı noktalara ulaşılarak yapılmaya çalışılan çalışmalarda toplamda 13 adet araştırma çukuru açılmış, 9 adet noktadan numune alınmıştır. Alınan numuneler Karayolları ... Bölge Müdürlüğü laboratuvarında elek analizi deneyine tabi tutulmuş ve malzeme nevi tespit edilmiştir (Ek-21). Açılan 4 adet araştırma çukurunda gözlem neticesinde tabi zemin dışında bir malzeme bulunmadığı için numune alınmasına ihtiyaç duyulmamıştır.

1. Sağ Sahil 3+680 km: 24 no.lu hakedişte …-30/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda, %100 kırılmış dere malzemesi (Çakıl) denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında yaklaşık 15 cm yüksekliğinde malzeme olduğu görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz nolu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek Ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

2. Sağ Sahil 7+065 km: 22 no.lu hakedişte …-30/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda, %100 kırılmış dere malzemesi (Çakıl) denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %7 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmektedir. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz nolu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek Ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

3. Sağ Sahil 10+700 km: 23 no.lu hakedişte …-CTP-30/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz nolu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

4. Sağ Sahil 12+600 km: 20 nolu hakedişte …-CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

5. Sağ Sahil 15+450 km: 19 no.lu hakedişte …-CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında boru etrafında bulunan malzemeden alınan laboratuvar sonucunda 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 ve malzeme nevi tuvenan olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama /gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında malzeme olduğu görülmüştür.

6. Sağ Sahil 17+230 km: 18 no.lu hakedişte …-CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında boru üstünde bulunan malzemeden alınan laboratuvar sonucunda kırılmış dere malzemesi şartname özelliklerini sağlamaktadır. Yataklama /gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında malzeme olduğu görülmüştür.

7. Sağ Sahil 18+825 km: 22 no.lu hak edişte …-CTP-31/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir..

8. Sağ Sahil 22+000 km: 27 no.lu hakedişte …-CTP-31/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda kırılmış dere malzemesi şartname özelliklerini sağlamaktadır. Yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, borunun sadece üst kısmında yaklaşık 15 cm yüksekliğinde serildiği görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz no.lu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

9. Sol Sahil 0+830 km: 1 no.lu hakedişte …-CTP-29 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina ile Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

10. Sol Sahil 4+050 km: 28 no.lu hak edişte …-CTP-30/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %7, 9,5 mm elekten geçen malzeme oranı %65, kum oranı %33, silt+kil oranı %7 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-8 poz no.lu “Tuvenan Kum-Çakılın (08.008/İb) El ile (Tokmaklanarak) Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı ile Boru Tabanı Yataklanması, Borunun Gömleklenmesi, Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

11. Sol Sahil 11+550 km: 3 no.lu hakedişte …-CTP-30 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %0 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uyduğu fakat yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.

12. Sol Sahil 16+830 km: 28 no.lu hak edişte …-CTP-31/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

13. Sol Sahil 26+400 km: 10 no.lu hakedişte …-CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %0 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uyduğu fakat yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.

... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı’nca 14-17.05.2018 tarihinde sahada yapılan denetimleri kapsayan raporda farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak ...’ye ait laboratuvarda deneye tabi tutulduğu görülmektedir. Bu testlere göre, eski ve yeni şartnameye göre yapılan hatlar üzerinde açılan araştırma çukurlarından alınan hiçbir numune şartname değerlerini sağlamamaktadır.

Hakedişlerde yapılan ödemelerin hangi km’leri kapsadığı, Heyetimizce ve ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığınca alınan numunelerin hangi km’lerde yer aldığı şekil–3’te görülmektedir.

…

İş’te yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kullanılan malzemenin çoğunlukla şartname değerlerini sağlamadığı, hiçbir noktada boruyu çevrelemediği, Şartnamede belirtilen yükseklik ve genişlikte olmadığı, çoğunlukla kazıdan çıkan malzemenin yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kullanıldığı görülmüştür. Alınan numunenin birim fiyat kitabında denk geldiği poz tarifi belirlenmiş ancak bu kısımların bazılarında da malzemenin şartname değerlerini sağlamadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

Açılan araştırma çukurlarında, şartnamede tarif edilen yataklama, yastıklama ve gömlekleme ölçülerine uygun malzeme miktarları ile karşılaşılmamıştır. Yataklama gömlekleme malzemesinden numune alınan araştırma çukurlarında bulunan malzemenin, boru üstünde ince bir tabaka olarak serildiği, tabi zemin ile boruyu ayıracak nitelikte gömlekleme görevini yapabilecek miktar ve ölçülerde olmadığı, boru yanlarında ve altında bulunmadığı, kullanılan malzemenin hiçbir noktada boruyu çevrelemediği gözlemlenmiştir.”

Denilmiştir.

Söz konusu tespit, kamu ihale mevzuatı ve mali mevzuat açısından değerlendirilecek olursa;

04.03.2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) “Sözleşme ve Eklerine Uymayan İşler” başlıklı 23’üncü maddesinde:

“(1) Yüklenici projelerde kendiliğinden hiçbir değişiklik yapamaz. Proje ve şartnamelere uymayan, eksik ve kusurlu oldukları tespit edilen işleri yüklenici, yapı denetim görevlisinin talimatı ile belirlenen süre içinde bedelsiz olarak değiştirmek veya yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Bundan dolayı bir gecikme olursa sorumluluğu yükleniciye aittir. Bununla birlikte, yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile de kabul edilebilir. Ancak bu takdirde yüklenici, daha büyük boyutta veya fazla miktarda malzeme kullandığını ve daha fazla emek harcadığını öne sürerek fazla bedel isteyemez. Bu gibi hallerde hakediş raporlarına, proje ve şartnamelerde gösterilen veya yazılı talimatla bildirilen boyutlara göre hesaplanmış miktarlar yazılır. Bu şekilde yapılan işlerin boyutları, emeğin değeri ve malzemesi daha az ise bedeli de ona göre ödenir.”,

“Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24 üncü maddesinde:

“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.

(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”,

“Yüklenicinin Bakım ve Düzeltme Sorumlulukları” başlıklı 25’nci maddesinde:

(1) Taahhüt konusu yapım işinin her türlü sorumluluğu, kesin kabul işlemlerinin idarece onaylanacağı tarihe kadar tamamen yükleniciye aittir. Yüklenici, gerek malzemenin şartnameye uygun olmamasından ve gerekse yapım işlerinin kusur ve eksiklerinden dolayı, idarece gerekli görülecek bütün onarım ve düzeltmeler ile sürekli bakım işlerini kendi hesabına derhal yapmak zorundadır. Yüklenici bu zorunluluğa uymadığı takdirde, idare, kendisinden bir yazı ile yükümlülüklerini yerine getirmesini isteyecektir. Bu talimatın yükleniciye tebliği tarihinden başlamak üzere işin özelliğine göre, talimat yazısında idarece daha uzun bir süre verilmemişse, yüklenici on gün içinde yükümlülüklerini yerine getirmeye fiilen başlamadığı veya başlayıp da belirlenen süre içinde teknik gereklerine göre işi bitirmediği takdirde idare, söz konusu onarım, düzeltme ve bakım işlerini, bütün giderleri yükleniciye ait olmak üzere 4734 sayılı Kanunda gösterilen usullerden biri ile yaptırabilir. İdare bu işler için yüklenicinin teminatından veya varsa diğer alacaklarından ödeme yapmaya yetkilidir.

(2) İdare, yüklenicinin yaptığı işlerde kesin kabul tarihine kadar geçen zaman içinde herhangi bir aksaklık gördüğü takdirde, bu aksaklıkları yukarıda belirtildiği şekilde düzelttirip onarmakla birlikte, işin niteliğine göre aksaklığı tespit edilen yapım işlerinin kesin kabul işlemlerini uygun bir tarihe erteleyebilir. Bu takdirde kabulü ertelenen kısım için, idarenin uygun göreceği bir tutarda teminat alıkonur.

…

(4) Yapım işlerinde yüklenici ve alt yükleniciler, yapının fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılmaması, hileli malzeme kullanılması ve benzeri nedenlerle ortaya çıkan zarar ve ziyandan, yapının tamamı için işe başlama tarihinden itibaren kesin kabul tarihine kadar sorumlu olacağı gibi, kesin kabul onay tarihinden itibaren de on beş yıl süreyle müteselsilen sorumludur. Bu zarar ve ziyan genel hükümlere göre yüklenici ve alt yüklenicilere ikmal ve tazmin ettirilir. Ayrıca haklarında 4735 sayılı Kanunun 27 nci maddesi hükümleri uygulanır.”

Hükümleri yer almakta olup, bu hükümler karşısında sözleşme ve eklerine uymayan, hatalı, kusurlu ve eksik oldukları tespit edilen iş/imalatlar için hakedişlerden kesinti yapılmamasının (diğer bir ifadeyle tam ödeme yapılmasının), 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesindeki kamu zararına esas alınan kriterlerden “a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması” ve “b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” kapsamlarında kamu zararına sebebiyet vereceği noktasında herhangi bir şüphe bulunmamaktadır.

Temyize konu Ek İlamda da bu değerlendirmeden hareketle; “Yapılan incelemede, işin devamı esnasında CTP Boru Genel Teknik Şartnamesinde değişiklik olması nedeniyle hakedişe dâhil edilen 48.159 m CTP boru hattının 26.159 m’sinin eski, 22.000 m’sinin ise yeni Genel Teknik Şartnameye göre inşa edildiği, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporuna göre, söz konusu işin gerek eski Şartnameye, gerekse yeni Şartnameye göre yapılan kısımlarında, işe esas projelerde belirtilen nitelikte yastıklama ve gömlekleme imalatlarının yapılmadığının anlaşıldığı” ifade edilerek sözleşmeye aykırı olarak hileli malzeme kullanılması, eksik, hatalı veya kusurlu imalatın yapılmasının yukarıda yer verilen mevzuat gereğince doğrudan kamu zararına yol açtığına karar verilmiştir.

Şöyle ki; eski CTP Boru Şartnamesine göre yapılan imalatlara bakıldığında; Sözleşme eki Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular Şartnamesinde, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 10 cm yüksekliğinde yataklama yapılacağı, yataklama malzemesi olarak Ø1600mm çapından büyük borular için maksimum 25 mm dane büyüklüğünde iri taneli kum, çakıl veya kırmataş kullanılacağının belirtildiği; Sözleşme eki “…-CTP-01~32 ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde; “… hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması …” denildiği; ancak, bahse konu iş kapsamında yapılan imalatların, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporunda belirtildiği üzere, yataklama ve gömlekleme imalatında kullanılan malzeme Şartname ve projede belirtilen niteliklere uygun olmadığı, açılan gözlem kuyularında, boru etrafında yapılan yataklama ve gömlekleme imalatlarının boru hendek kazısından çıkan malzeme ile yapıldığı, ayrıca, geri dolgu malzemesi ile yapılan yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.

Aynı şekilde, yeni CTP Boru Şartnamesine göre yapılan İmalatlar incelendiğinde; yeni Şartnameye göre hazırlanan yeni birim fiyatlara ait, “…-CTP-YF-02~32 ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde; “… hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması …” denildiği, ancak, CTP boru döşenmesine ilişkin yeni birim fiyatlar hazırlanırken, analizlerde 15.140/İB/7c poz no.lu “Ocak Taşından Konkasörle Kırılmış ve Elenmiş 0-30 mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna yer verildiği ve yataklama ve gömlekleme malzemesinin ödemesinin bu poz üzerinden yapıldığı, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporunda bahsedildiği üzere, yeni Genel Teknik Şartnameye göre döşenmiş CTP boru hattının çeşitli noktalarında, yapılan imalatın tam kesitini görebilecek şekilde açılan 11 adet gözlem kuyusunun 7 tanesinde yastıklama ve gömlekleme malzemesi olarak boru hendek kazısından çıkan malzemenin kullanıldığı, geri kalan 4 gözlem kuyusunda ise tuvenan kum çakıl malzemesinin kullanıldığı fakat tuvenan malzemenin boruyu çevrelemediği; ayrıca, yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı; yeni birim fiyat analizinde yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kırmataş öngörülmesine ve … m³/TL fiyatı üzerinden ödenmesine rağmen, yeni Şartnameye göre yapılan CTP boru hattının büyük miktarında … m³/TL birim fiyatlı geri dolgu malzemesi ve cüz’i olarak da … m³/TL birim fiyatlı tuvenan kum çakıl malzemesiyle sözleşmeye aykırı olarak yataklama ve gömlekleme yapıldığı tespit edilmiştir.

Nitekim Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra, ... Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve …sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “... İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli Kök Raporda da aynı konu hakkında inceleme yapılmış ve;

“Ölçüm yapılan 19 nokta üzerinden değerlendirme yapıldığında sol sahil km: 13+436 ve km:7+535'de alınan numuneler dışında şartnameye uygun dolgu yapılmadığı tespit edilmiştir. Dolgunun malzeme niteliği ve sıkıştırmaya ilişkin konuları borunun zemin ile birlikte hareket etmesi ve basıncın zemine eşit dağılımının sağlanması açısından önemli unsurlar olup arazide bilfiil yapılan imalatın kabul edilebilir durumda olup olmadığı ancak yine şartnamesine göre yapılacak sızdırmazlık deneylerinden başarı ile geçmesi halinde değerlendirilebilir durumda olacaktır.

…

Yapılan temel sondaj sonrası log’lara bakılarak zemindeki dolgu niteliğinin ve dolgu katmanlarının açıkça belirlenebileceği öngörülmüş olmasına rağmen ... .... Bölge Müdürlüğünün 24.06.2021 tarihli ve 1314124 sayılı yazısında özetle: Bölge Müdürlüğüne bağlı Jeoteknik Hizmetler ve Yeraltı Şube Müdürlüğünce, ... 8. Sondaj Şube Müdürlüğünün gerçekleştirmiş olduğu sondaj çalışmalarından elde ettiği verilerde, yerinde yapılan incelemelerde; tek manevra boyunda susuz olarak gerçekleştirilen karot alımı neticesinde elde edilen karot yüzdelerinin oldukça düşük olduğunun görüldüğü belirtilerek bölgede gerçekleştirilen sondajlar neticesinde elde edilen sonuçların zemin durumu hakkında yorum yapılmasına elverişli olmadığı değerlendirmesi yapılmıştır.

Karot yüzdelerinin düşük olması; dolguya uygun malzemenin (kırmataşın) yerine konulmaması veya dolgunun şartnamesine göre sıkıştırılmamasından kaynaklanabileceği gibi, temel sondaj yöntemiyle hendek dolgusunun log'lanamayacağı olarak da yorumlanabilecektir. Bu sebeple temel sondaj yönteminin bu İş'te sonuç veremediği anlaşılmıştır.”

Denilerek yapılan deneyler sonucunda CTP ana boru hattının dolgusunun yeni şartnameye ve projeye uygun olmadığına, ancak hattın şartname esaslarına uygun şekilde yapılacak sızdırmazlık testinden geçmesi durumunda, kazıdan çıkan malzeme ile gömlekleme yapılması dikkate alınarak bir metre CTP boru bedelinin yeniden hesaplanmak (Rapor Eki: 3) suretiyle hatalı imalatın bedelinin ödenebileceğine kanaat getirilmiş ve bu Rapora binaen verilen 27.10.2021 tarihli ve 2021/1 sayılı (Genel Müdür vekili … imzalı) Teftiş Kurulu Başkanlığı Kararında;

“2-) Boru döşemesinde kullamlan yataklama ve gömlekleme imalatı ile ilgili olarak;

Denetçi raporunun 4’üncü maddesinde sözü edilen; ... İşine ait hakedişlerin incelenmesi sonucunda, çeşitli basınç sınıflarında döşenen 2.800 mm çapında CTP boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmadığı, boru etrafında yapılan yataklama ve gömlekleme imalatlarının boru hendek kazısından çıkan malzeme ile yapıldığı, ayrıca, geri dolgu malzemesi ile yapılan yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, konusunda;

Hakediş raporlarından alınarak oluşturulan aşağıda verilen tablodan da görüleceği üzere 2014 yılında eski CTP şartnamesine göre Sol Sahil Anaboru hattında çalışma yapıldığı,

Proje incelendiğinde boru güzergahının … …nin sağ ve sol tarafında konumlandığı, hatların zaman zaman dereye yakın zaman zaman da dereden uzaklaştığı, Jeolojik rapordan ve araştırma çukurları açılırken elde edilen verilerden anlaşılacağı üzere; Boru hatlarının hem seviye hem de uzaklık olarak dereye yakın olduğu kesimlerde derenin taşkınlar sonucu oluşturduğu jeolojik formasyon hakim olduğu, yani yüzeyden 1-2 m kil, silt çıkarken alt tarafında tüvanan kum çakıl diye adlandırılan derenin doğal malzemesinin yer aldığı, diğer kesimlerde de, yine hem kot hem de mesafe olarak dereden uzaklaştığı kesimlerde, şelmo formasyonu denilen yüzeyden aşağıya doğru çeşitli kalınlıklarda kil, silt ve çimentolaşmış kum çakıl bantları ile karşılaşıldığı, boyuna ve enine eğimlerin fazla olduğu yerlerde platformu oluşturmak ve eğim şartım sağlamak adına tesviye kazıları yapıldığı, buralarda da şelmo formasyonu ile karşılaşıldığı, dolayısıyla kazıdan çıkan malzemenin yaklaşık yüzde 30-40’nın ister derenin taşkın yatağından çıksın isterse şelmo formasyonunun kum çakıl bantlarından çıksın, çıkan malzemenin dane boyutuna göre bazen eleyerek bazen de doğrudan eski şartnameye göre gömleklemede kullanılabileceği,

Projede verilen tip kesite, birim fiyat tarifine ve şartnamesine bakıldığında; Gömleklemede kullanılacak malzeme için iki alternatifli malzeme tanımlandığı,

Birincisinde; İster dere yatağından elde edilsin isterse de taş ocağından elde edilsin gömleklemede çakıllı malzeme (çakıl veya kırma taş) kullanılacak ise dane boyutu 25 mm’yi geçmemek şartı ile en az yüzde 70 sıkıştırılması gerektiği,

İkincisinde; Yine ister dere yatağından elde edilsin isterse de taş ocağından elde edilsin gömleklemede kumlu malzeme kullanılacak ise dane boyutu 25 mm’yi geçmemek şartı ile en az yüzde 90 sıkıştırılması gerektiği,

Açılan araştırma çukurlarından alınan numuneler üzerinde yapılan deney sonuçlarına bakılacak olursa; dane dağılımı ve sıkılığından hareketle kullanılan malzemenin kil, silt, kum ve çakıldan oluşan sıkışabilir kum ağırlıklı karışık bir malzeme olduğu, Eski şartnamede, yeni şartname de olduğu gibi 25 mm dışında belli oranlara da granometrik bir dağılım şartı aranmadığından, çıkan malzemenin çoğu yerde ikinci şıkta tariflenen malzemeye çok yakın olduğu,

Şartnamede, içi boşken dış yüklere karşı hassas olduğu bilinen CTP borularının, ovalleşme problemleri ile karşılaşılmaması için, yandan boruya daha çok destek verebilecek pasif itki katsayısı yüksek malzeme cinsine, özellikle de sıkıştırmaya önem verildiği,

Bu nedenlerle işin yapımı esnasında ödemesi yapılan hakkediş raporlarının ekine gömleklemede kullanılan malzemenin sıkışma yüzdelerinin konulduğu,

Görünen o ki; Yapım sürecince gömleklemede ve yastıklamada kullanılan malzeme cinsi ile ilgili bir problem yaşanmadığı, ancak muayene çukurlarından alınan numune sonuçlarına bakıldığında hattın çoğu bölgesinde yerinden çıkan malzeme kullanıldığı,

Sayıştay Bilirkişilerinin de gömlekleme malzemesinin uygun olup olmadığı konusunda 25 mm’lik elekten geçmeyen iri malzemenin alınan malzeme içerisindeki yüzdesine bakarak değerlendirme yaptığı, böylece bir kısmının uygun bir kısmının da uygun olmadığı kanaatine vardığı, ancak Sayıştay denetçisinin kamu zararı hesabında döşenen borunun tamamında gömlekleme ve yastıklama malzemesinin uygun olmadığı sonucuna göre hareket ettiği,

Ön İncelemeci tarafından bu teknik bilgiler, veriler ve gözlemler ışığı altında, gerek Ön İncelemecinin gerekse diğer Bilirkişi heyetlerinin bulduğu sonuçlara bakarak, 2014 yılında yapılan boru döşeme imalatları hakkında bir değerlendirme yapılacak olursa;

Gömleklemede kullanılan malzemenin; Bazı yerlerde dere, bazı yerlerde vatandaş arazisinden, bazı yerlerde ise yerinden çıkan malzeme elenerek kullanıldığı için şartnameye uygun olduğu, bazı yerlerde ise yerinden çıkan şelmo formasyonundan elde edilen karışık malzemenin elenmeden kullanıldığı için şartnameye uygun olmadığı,

Yerinden çıkan malzemenin kullanıldığı yerlerde boru içerisine girilerek yapılan ölçümlerden anlaşılacağı üzere; Boru kesitinde Ovalleşmenin şartnamede verilen, kısa dönem için yüzde 3,5 uzun dönem için yüzde 6 sınırını geçmemesi, yerinden çıkan malzemenin daha çok kumlu olması, aradan geçen 5-6 yılık sürede hattın geçtiği güzergahta çökme olmadığının görülmesi, yani sıkıştırma işlemlerinin iyi yapılmış olması, vb. nedenlerle, yerinden çıkan malzeme ile gömlekleme yapılan kesimlerde de borunun fonksiyonunu yerine getirmesinde, genel olarak CTP boruların bilinen zafiyetlerin dışında, daha fazla bir problem yaratmayacağı,

Her CTP boru hatlarında olduğu gibi, bu işte de hattın hidrostatik testleri ve işletmeye alınması ve Kesin kabule kadar işletilmesi esnasında çıkması beklenen problemlerin yüklenici tarafından bila bedel giderilmesi gerektiği, test için ayrılan ciddi bir bedelin (%10) henüz ödenmediği,

Boruların üretiminden başlayarak şantiye sahasına getirilip döşenmesine kadar yaşanan süreçte projede kullanılan malzemenin ve yapılan işçiliklerin ne kadar kaliteli ve itinalı yapılıp yapılmadığı sonucunun bu testler sonrası ortaya çıkacağı,

Bu nedenlerle sözleşmenin eki YİGŞ’nin “Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü maddesine göre işlem yapılabileceği,

Ayrıca kesilmesi gereken miktarla ilgili olarak;

Sayıştay denetçisinin, Hakedişlerde ödemesi yapılan kesimlerden alınan numunelerinin sonucundan hareketle genelleme yapmak suretiyle, boru gömleklemesinde kullanılan şartnameye uygun olmadığı düşünülen yerinden çıkan malzeme için yapılan hesaplamalarda; Denetçi Raporunun 181 - 189 sayfalarında görüleceği üzere, işin yaklaşık maliyetinde yer alan 15.D/7 poz numaralı "Makine ile tuvenan kum çakıl serilmesi" ve 07.006 poz numaralı "Kum çakıl nakliyesi" iş kalemleri çıkarılarak yerinden çıkan malzemeden dolgu yapılması pozunu ilave ederek bulunan tutarın yüklenici teklifine oranlanması suretiyle kamu zararı hesabı yapıldığı,

Kum çakıl nakliyesi için idarenin yaklaşık maliyet hesabında kullandığı 50 km mesafeyi öngörerek yapılan hesapların sahadaki durumu yansıtmayacağı,

Çünkü idarenin yüklenicilere ruhsatlı ocak yeri gösterme durumu olmadığı ve yüklenicinin paçal olarak verdiği teklifinin detayını veren analizlerinin idarede bulunmadığı, bu nedenle yüklenicinin boru gömleklemesi için kullanacağı malzemeyi nereden nasıl temin edeceği, kazıdan çıkan kullanılmayan malzemeyi nereye depolayacağı vb. konularında belirsizlikler olduğu,

Tabii olarak yüklenici uygun teklif verebilmek için birçok alt yapı işlerinde olduğu gibi, öncelikle kazıdan çıkan uygun malzemeyi daha sonra dere veya vatandaş arazisinden temin edeceği uygun malzemeyi son olarak da iş yerine en yakın ruhsatlı ocaklardan satın alarak temin edeceği malzemeyi tercih edeceği,

Diğer taraftan Gömleklemede yerinden çıkan malzeme kullanılsa dahi, borunun 30 cm üzerinden sonraki kısımda yerinden çıkan malzemenin sıkıştırmadan doldurulması pozunun buradaki işçilikleri karşılamayacağı, boru etrafında tabaka tabaka serip sıkıştırma yapılması gerekirken borunun üzerinde daha özensiz sıkıştırmadan dolgu yapıldığı,

Ön İncelemeci tarafından yapılan değerlendirmede; Şartnameye göre uygun olmayan malzemenin nerelerde kullanıldığının tam olarak tespitinin mümkün olmadığı, alınan numunelerin elek analizi sonuçlarından bakıldığında bir kısmının dere malzemesi çoğunluğunun yerinden çıkan malzeme özelliklerini yansıttığı, boru güzergahından çıkan malzemenin elenerek kullanılması halinde eski şartnameye göre kullanılabilir olduğu, mesafe olarak uzaklığım tespit etmek mümkün olmasa da elek analizi sonuçlarından (25 mm den büyük dane çapında belli oranda malzeme bulunması) görüleceği üzere yerinden çıkan malzemenin bazı yerlerde elenmeden kullanıldığı, her iki durumda da boru etrafında yeterli sıkıştırma yapıldığı, kontrol edilen yerde boru kesitinde ovalleşmenin izin verilen sınırları geçmediği, yerinden çıkan malzeme ile gömlekleme yapılan kesimlerde de borunun fonksiyonunu yerine getirmesinde, genel olarak CTP boruların bilinen zafiyetlerin dışında, daha fazla bir problem yaratmayacağı vb. nedenlerle yukarıda da vurgulandığı üzere sözleşmenin YİGŞ’nin “Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü maddesinin birinci fıkrasında “Yüklenici projelerde kendiliğinden hiç bir değişiklik yapamaz. … yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile de kabul edilebilir. Bu şekilde yapılan işlerin boyutları, emeğin değeri ve malzemesi daha az ise bedeli de ona göre ödenir.” hükmü gereğince işin bu haliyle kabulünün yapılabileceği, ancak birçok yerde şartnameye uygun olmayan malzeme kullanıldığının tespit edilmiş olması nedeniyle kesinti yapılması gerektiği,

Kesintisi hesabı yapılırken 2014 yılında imalatı yapılan kesimlerde daha çok nerelerden malzeme temin edilmişse, (güzergah içinden, dereden, vatandaş arazisinden) uygun olmadığı kanaati oluşan kesimler için de ona göre yerinde makul bir mesafe tespit edilerek yükleme, boşaltma, eleme nakliye vb. bedelleri üzerinden kesinti hesabı yapılabileceği,

Sadece belli noktalar için alınan numune sonuçlarına bakarak değil aynı zamanda Hattın hidrostatik testleri sonucunda göstereceği performansa bakılarak kesinti yapılması gereken yerlerin belirlenmesinin daha isabetli olacağı,”

Şeklinde karar verilmiştir.

... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından düzenlettirilen (01.06.2018 tarihli) ilk Tespit Raporunda da; boru imalatının Şartnamelere ve projelere uygunluğunun tespiti amacıyla açılan araştırma çukurları ile yapılan incelemeye göre; 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılları içerisinde 31.10.2016 tarihli ve 21 no.lu hakedişe kadar eski şartnameye göre boru döşeme imalatlarının gerçekleştirildiği, ancak edilen izlenime göre imalatların eski şartname esasları çerçevesinde teşkil edilmediği, 21 no.lu hakediş ile birlikte yeni şartnameye göre boru döşeme imalatlarının gerçekleştirildiği, ancak bu imalatların da yeni şartname esaslarına uygun olmadığı kanaatine varılarak bunun laboratuvar sonuçları ile de teyit edildiği belirtilmiştir.

Son ... Kök Raporu ekinde gönderilen ve yeniden düzenlenen söz konusu (yeni Genel Teknik Şartnameye göre belirlenen) yeni fiyat analizleri incelendiğinde de; Ek İlamdaki gibi kırmataş hendek tabanı ıslahı ve yataklama yapılması imalatı ile kırmataş nakliye bedeli çıkarılıp, geri dolgu pozu ilave edilerek bulunan tutarların Ek İlamda hesaplanan tutarlardan da az (düşük) olduğu; dolayısıyla Kök Rapordaki bu tutarların esas alınması durumunda (ödemesi yapılan yeni birim fiyat ile geri dolgu pozu için oluşturulan yeni birim fiyat arasındaki farktan oluşan) birim fazla ödemenin, dolayısıyla toplam kamu zararının artacağı aşikardır. Aynı durum eski Genel Teknik Şartnameye göre yeniden belirlenen birim fiyatlar için de geçerli olup, bu fiyatların analizinde de Ek İlamda tuvenan kum çakıl serilmesi ve kum çakıl nakli pozu çıkarılıp geri dolgu pozu ilave edilerek bulunan fiyatlar üzerinden kamu zararı hesabı yapılmıştır. Her ne kadar sorumlularca yataklama, yastık ve gömlek dolgusunun, en az %70 rölatif sıkılık oranını sağladığı, dolgunun malzeme niteliği ve sıkıştırmaya ilişkin konuları borunun zemin ile birlikte hareket etmesi ve basıncın zemine eşit dağılımının sağlanması açısından önemli unsurlar olup arazide bilfiil yapılan imalatın kabul edilebilir durumda olup olmadığının ancak yine Şartnameye göre yapılacak sızdırmazlık deneylerinden başarı ile geçmesi halinde değerlendirilebilir durumda olacağı iddia edilmekte ise de; bu durum son ... Kök Raporunda da belirtilmiş olup; sızdırmazlık deneyleri, sadece yeniden belirlenen fiyatlar üzerinden yapılacak kesintiler için asgari geçerlilik şartı olup, bu testlerden geçilememesi durumunda yapılması gereken/yapılacak kesintilerin çok daha fazla olacağı da açıktır.

Sorumluluk Yönünden İnceleme:

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde:

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. ...

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.

…

Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…”

Hükümleri yer almaktadır.

Ayrıca Sayıştay Genel Kurulu’nun, Sayıştayca yapılan incelemeler sonucunda kamu zararı tespit edildiğinde ve kamu kaynağının verimli, etkin ve ekonomik kullanılmadığı saptandığında, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi hususundaki tereddütleri gidermeye yönelik verdiği 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nda da; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına; asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.

Yine aynı Karar’ın “Gerçekleştirme Görevlileri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk” başlıklı (c) fıkrasında da:

“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.

Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”

Denilmek suretiyle ödemeye esas hakediş raporları ile diğer belgeleri düzenleyen kişilerin sorumluluğundan bahsedilmektedir.

Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan ... Yapım İşinde, imalat fiili olarak ... İl sınırları içinde yapılmaktadır. İş kapsamındaki kontrollük görevi, 30.09.2010 tarihli ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... ... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı … Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.

Bahse konu kamu zararı, (işin fiilen başında bulunan ve Bölge Müdürlüğüne bağlı Proje ve Şube Müdürlüklerinde çalışan) Kontrol Teşkilatında görevli kamu görevlileri ile yüklenicinin imzaladığı hakediş raporunun ödeme emri belgesine bağlanarak ödenmesi sonucu ortaya çıkmış olup, hakediş raporları ile buna ekli yapılan işler listesi, metraj cetvelleri, yeşil defter vb. belgeleri düzenleyen, imzalayan ve onaylayan söz konusu kişilerin sorumluluğu bulunmaktadır.

Hakediş raporu üzerinde imzası bulunan Bölge Müdürü (ve vekillerinin) sorumluluk itirazına gelince; ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin 5’inci maddesinin ikinci fıkrası; “Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.” şeklinde olup, söz konusu madde hükmünden, Bölge Müdürünün, Bölge Müdürlüğü kapsamındaki işlerin sözleşmeye uygun bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olduğu açıkça görülmektedir.

Buna karşın, söz konusu yapım işinde, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde imzası bulunan ve Merkez Teşkilatında görevli olan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin, işe ait şartnameler ve sözleşme gibi dokümanlar da göz önünde bulundurularak, uzmanlık ve teknik bilgi ile fiili fiziki incelemeye dayanılarak hazırlanan ve onaylanan hakediş raporu ve eki belgelerden, iş kapsamında imalatların yapılıp yapılmadığını kontrol etme, yapılmayan veya hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgelerden tespit etme imkânı bulunmadığından yukarıda bahsedilen kamu zararından sorumluluklarının bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Ek İlamda da; aynı değerlendirmelerle kurulan illiyet bağı neticesinde 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne uygun bir biçimde sorumluluk tevcihi yapılmıştır.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, Sayıştay tarafından görevlendirilen Bilirkişi Heyetince denetim yerinde yapılan fiili-fiziki denetim sonucu resmi belge ve kanıtlara dayalı ölçümler ile CTP boru döşenmesi imalatlarında; yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak sözleşmede öngörülen malzeme yerine geri dolgu malzemesi kullanılması suretiyle sözleşmeye aykırı imalat yapıldığı tespit edilmiş olup, bu tespite göre 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşıldığından ve bu kamu zararından yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda sorumluluklarına hükmedilen kamu görevlilerinin sorumlu tutulmasında sorumluluk hukuku bağlamında bir isabetsizlik görülmediğinden; temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının reddedilerek 423 sayılı Ek İlamın 4’üncü maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün TASDİKİNE, (…. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 25.12.2024 tarih ve 57587 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

…. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …:

Konunun esası yönünden;

Temyize konu ek ilam maddesinin kamu zararının hesabında; eski Şartnameye göre yapılan imalatlar için; yaklaşık maliyet analizinde bulunan 15.D/7 poz no.lu “Makine ile tuvenan kum çakıl serilmesi” ve 07.006 poz no.lu “Kum çakıl nakliyesi” iş kalemlerinin çıkarılması, 14.1714/1 “Kazı malzemesinden makine ile hendek ve temel dolgusu yapılması” pozunun eklenmesi suretiyle yaklaşık maliyet analizi değiştirilerek bulunan tutar ile ihale dokümanında yer alan pozların yaklaşık maliyetinin (…-CTP-29), (…-CTP-30), (…-CTP-31) oranlanması ile bulunan katsayı ile yüklenicinin bu pozlara teklif ettiği fiyatları çarpmak suretiyle yeni birim fiyat belirlenmiş, yeni Şartnameye göre yapılan imalatlarda, yaklaşık maliyet analizinde bulunan, ... analizleri, 15.D/6 poz no.lu “Makine ile gronülometrik kum çakıl serilmesi”, 07.006 poz no.lu “Kum- çakıl nakliyesi” iş kalemi, 15.D/64 “Boru hendeğinde sıkıştırılmış dolgu yapılması” çıkarılıp yerine başka idareye ait olan (İller Bankası) 14.1714/1 pozu/analizinin kullanılmasıyla bulunan tutara, yüklenicinin …-CTP-30, 31, 32 teklif fiyatının ilave edilmesiyle bulunan fiyat ile …-CTP-30/YF, 31/YF, 32/YF yeni iş kalemlerinin fiyatları farkı esas alınmak suretiyle hesaplanmış/yeni birim fiyat belirlenmiştir.

Gönderilen dilekçelerde, yaklaşık maliyet analizinin ihale aşamasında kalmış bir analiz olduğu ve sözleşme imzalandıktan sonra geçerliliğini yitirdiği belirtilerek, kamu zararı hesabına esas alınmasına itiraz edilmektedir. Bu itiraz Ek İlamda; “Ancak sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti" başlıklı 22’nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendine göre yeni fiyatın tespitinde, yüklenicinin teklifi ekinde idareye sunduğu analizlerin bulunmaması halinde, idarede mevcut olan analizlerin kullanılması Şartname gereğidir. Yaklaşık maliyete esas alınan analizler, yukarıda yer alan maddenin (b) bendinde belirtilen yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren idarede mevcut olan analiz olarak kabul edilerek, kamu zararı tablosunda kullanılmıştır, diğer yandan mezkûr Şartnamenin, yukarıda bahsi geçen 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında da, analize esas alınacak rayiçler hususunda, kaynakların verimli kullanılması kıstası haricinde, herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır. Bu nedenle kamu zararı hesabında ... pozları yerine daha ekonomik olan ve yapılan imalatı net bir şekilde tarif eden 14.1714/1 poz numaralı İller Bankası birim fiyatı kullanılmıştır ve bu uygulama Şartname gereğidir. Dolayısıyla yapılan savunma kabul edilebilir nitelikte değildir.” şeklinde karşılanmıştır.

Yeni birim fiyat uygulamasına ilişkin temel düzenleme, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti başlıklı 22’nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde; “idarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizlerin de” sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespitinde kullanılacağı hükme bağlanmıştır.

Şartnameye göre, yeni fiyat düzenlenmesinde, aynı iş türüne ilişkin olarak, farklı kamu kuruluşları tarafından hazırlanmış birden çok analizin mevcut olduğu durumlarda, yeni fiyata konu işin mahiyeti ile emsal alınacak analizin temsil ettiği işin mahiyeti ve analiz sahibi kurumun ihtisas alanının örtüşüp örtüşmediğine bakılmalıdır. Bu açıdan konuyu değerlendirdiğimizde, ...’nin yaptığı işlerde öncelikle ve işin mahiyetine göre kendi analizlerinin kullanılması gerekir. (31.03.2003/26219 sayılı Temyiz Kurulu Kararı)

... Birim Fiyat Cetvelinde, 15.D/64 “Boru hendeğinde sıkıştırılmış dolgu yapılması” pozu/analizi mevcut iken başka idareye ait olan 14.1714/1 pozunun kullanılması, YİGŞ’nin 22’nci maddesinde belirtilen öncelik sıralamasına/işin mahiyetine uygun değildir. Bu itibarla, kamu zararı hesabının doğru olmadığı düşünülmektedir.

Ayrıca, itirazların karşılanmasında, analize esas alınacak rayiçler hususunda, kaynakların verimli kullanılması kıstası haricinde, herhangi bir sınırlama bulunmadığı, bu nedenle kamu zararı hesabında ... pozları yerine daha ekonomik olan ve yapılan imalatı net bir şekilde tarif eden 14.1714/1 poz numaralı İller Bankası birim fiyatının kullanıldığı ve bu uygulamanın Şartname gereği olduğu, dolayısıyla yapılan itirazların kabul edilebilir nitelikte olmadığı iddia edilmiş ise de; burada tartışma konusu olan rayiç değil analizdir. YİGŞ’nin 22. maddesine göre, analizlerde verimlilik değil, sıralamaya uyum esastır. Dolayısıyla bu gerekçe mevzuata/işin sözleşmesine uygun değildir.

Sonuç olarak, sorumlularca yapılan itirazların teknik hususlar olması, bu itirazların raporda yeterince karşılanamaması, kamu zararı hesabının mevzuata uygun olmaması nedeniyle, konunun sorumlu itirazları kapsamında yeniden incelenmesi için bilirkişi görevlendirilmesi ve bilirkişi tarafından düzenlenecek raporun Denetim Ekibince ek rapora bağlanarak daireye gönderilmesine kadar yargılamaya ara verilmesine (konunun hüküm dışı bırakılmasına) karar verilmesi gerekirken Dairece tazmin hükmü verilmiştir.

Diğer taraftan, somut olayda; 30 numaralı hakediş itibarıyla işin % 80’inin yapıldığı, işin devam ettiği ve henüz kabul aşamasına gelinmediği, dolayısıyla YİGŞ’nin iş kalitesine ilişkin 23’üncü, 24’üncü ve 25’inci madde hükümleri ile metraja ilişkin 39’uncu ve 40’ıncı madde hükümleri gereğince; uyuşmazlık konusu işte kamu zararı gerekçesini oluşturan “iş yaptırılmadan ödeme yapılması” durumu henüz oluşmadığından ve iş kabul aşamasına gelmediğinden; diğer bir ifade ile henüz eser meydana getirilmediğinden; “işin yapılmış sayılması” söz konusu olmadığı gibi İdarece yapılan ödeme de kesin ödeme olmayıp, avans niteliğindedir. İşin kesin hakedişi henüz düzenlenmemiş olup, kesin hakedişin kesin metraja dayalı olarak kesin kabulden sonra ödendiği dikkate alındığında nihai metrajın belirlenmesi, eş söyleyişle varsa bir yanlışın düzeltilmesi için kesin hakedişe kadar zaman bulunmaktadır. Dolayısıyla, halihazırda yukarıda sözü edilen Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporundaki açıklamalar doğrultusunda düzenlenecek olan “tespit hakedişi”nin de beklenilmesi ve bu hakedişten sonraki (miktarı değişen imalatlar için) son verilere göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.

Sorumluluk yönünden;

Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan iş; merkez ihaleli ve ödemeli bir iş olup kontrolörlük hizmeti, ilgili 30/09/2010 tarihli ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... ... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı … Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. .... Bölge Müdürlüğünde düzenlenen geçici hakediş raporu, üzerinde gerekli incelemeler yapıldıktan sonra, ödemesi yapılmak üzere, ... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderilmektedir.

Bu Daire Başkanlığında, geçici hakediş raporları üzerinde yapılan incelemede; düzenlenen hakedişler için ödeme şartlarının oluşup oluşmadığı, sözleşme ve eklerindeki ödeme aşamalarına uygun olup olmadığı, hakediş ekleri arasında eksik veya hatalı belgelerin yer alıp almadığı, hakedişin usulüne ve şekline uygun olup olmadığı, aritmetik bir hatanın yer alıp almadığı gibi hususların kontrolünün yapıldığı, dolayısıyla yapılan işin miktarına/sözleşme ve eklerine uygun olup olmadığına yönelik herhangi bir kontrolün yapılmadığı, hakedişte ödemeyi kanıtlayıcı belge olarak sunulan imalat tutanaklarında, imalatın gerçekleşmediğini veya sözleşmeye uygun olarak gerçekleşmediğini düşündürecek herhangi bir hataya rastlanılmaması nedeniyle de, söz konusu yapım işinin yerinde denetimine ilişkin herhangi bir çalışma yapılmağı anlaşılmaktadır.

Ek İlam maddesindeki kamu zararı hesabı; Sayıştay Başkanlığı tarafından 17.01.2019 tarihinde, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 6’ncı maddesine istinaden görevlendirilen, 3 inşaat mühendisinden müteşekkil Bilirkişi Heyetinin, söz konusu işe ilişkin hakedişlere giren imalatların, mahallinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması suretiyle düzenlemiş olduğu Bilirkişi Heyeti Raporuna dayanmaktadır.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre, sözleşmeye bağlanan yapım işlerinin yürütülmesinde uygulanacak genel esasları belirlemek amacıyla hazırlanan, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ), “İşlerin denetimi” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında; sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işlerinin, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilip ve gerçekleştirileceği, dördüncü fıkrasında; yüklenici ile yapı denetim görevlisi arasında anlaşmazlık olursa, bu anlaşmazlığın 51’nci madde hükümlerine göre idarece karara bağlanacağı hükme bağlanmıştır.

YİGŞ’nin 15’inci maddesinde, yapı denetim görevlisinin yetkileri;

“(1) Yüklenici bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.

(2) Yüklenici kullanacağı her türlü malzemeyi yapı denetim görevlisine gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş başına getiremez.

(3) Malzemenin teknik şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için yapı denetim görevlisi istediği şekilde deneyler yapabilir ve ister işyerinde, ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderleri sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanır. Yüklenici, deneylerin işyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi temin eder.

(4) Yapı denetim görevlisinin kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek işin geçici kabulüne kadar saklanır.

(5) Yüklenicinin işyerine getirdiği malzemenin, teknik şartnamesine veya daha önce alınmış mühürlü örneğine uygun ve işe elverişli olmadığı anlaşıldığı takdirde yüklenici, bu konuda kendisine verilen yazılı talimatın tebliği tarihinden başlamak üzere on gün içinde söz konusu malzemeyi işyerinden kaldırıp uzaklaştırmak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde yapı denetim görevlisi bu malzemeyi, bütün zarar ve giderleri yükleniciye ait olmak üzere, işyeri çevresi dışına çıkarmaya yetkilidir.

(6) Yüklenici tarafından fen ve sanat kurallarına aykırı olarak kusurlu yapıldıkları anlaşılan iş kısımlarını yıktırıp yükleniciye yeniden yaptırmak hususunda yapı denetim görevlisi yetkilidir.”

Şeklinde düzenlenmiştir.

Yine YİGŞ’nin 39’uncu maddesinde de; geçici hakediş raporları ile ilgili olarak; (c) Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacaklarının, metrajlara göre hesaplanarak sözleşme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporları ile ödeneceği, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterileceği, (4) Hakediş raporlarının düzenlenmesinde; (b) İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işlerin, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği, (c) İhzarat yapılmasının öngörüldüğü işlerde; İhzarat miktarının yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği hükme bağlanmıştır.

Yukarıdaki düzenlemelere göre, yüklenicinin yaptığı işlerin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılması, ölçülmesi ve metrajlara göre hesaplanarak, bulunan miktarların geçici hakediş raporuna dahil edilmesi, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterilmesi faaliyetleri, yapı denetimi yapan kamu görevlisi/görevlilerine ait bir görevdir.

Dolayısıyla, yapı denetim görevlisince, yüklenici tarafından yapıldığı gerekçesiyle, geçici hakediş raporlarına dahil edilen imalatlardaki, imalat miktarı/ölçü hataları ile yapılan işlerin sözleşme ve eklerine uygun olmamasından kaynaklanan kamu zararından, yapı denetim görevlisi/görevlileri sorumludur.

30/09/2010 tarihli, ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin, “Genel Hükümler” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında, Bölge Müdürünün görevleri;

“(2) Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahalarındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.

(3) Bölge Müdürü, şube müdürlüklerinden veya yapı denetim amirliklerinden gelen proje tadilat tekliflerini, sözleşmelerden kaynaklanan tüm evrakları tetkik ederek veya ettirerek yetkisi dâhilinde olanları tasdik eder, diğerlerini görüşleriyle birlikte tetkik ve tasdik edilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderir.”

Şeklinde düzenlenmiştir.

Yukarıda yer verilen Yönerge hükümlerine göre, Bölge Müdürü, kontrol teşkilatının amiri olarak, faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde, işlerin idari işleyişinden sorumludur.

Söz konusu işin denetimi, ... ... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı … Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Yukarıdaki hüküm ve açıklamalara göre işin yürütülmesi esnasında, imalatın sözleşme ve eklerine uygun yapılmamasından, geçici hakediş raporunda gösterildiği miktarda veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluk, işin fiilen başında bulunan Kontrol Teşkilatına aittir.

İşin yalnızca ihalesi ve ödemesinin Genel Müdürlük tarafından yapılması, Genel Müdürlük personelinin yapılan imalatlar ile ilgili fiili ve fiziki kontrol imkânının olmaması, geçici hakediş raporunda gösterilen yapılmamış veya sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılmamış imalatı, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânın bulunmaması nedenleriyle, ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile geçici hakediş raporunda İnceleyenler ve Onaylayan bölümünde imzası bulunan ... Genel Müdürlüğü personellerinin,

Geçici hakediş raporunun, ... .... Bölge Müdürlüğü ile ilgili bölümünde tetkik eden olarak imzası bulunan teknik personel ve Bölge Müdürü ile Bölge Müdür Yardımcısının,

Sorumlulukları bulunmamaktadır.

Bu itibarla, temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının konunun esası ve sorumluluk yönlerinden kabulüyle, tazmin hükmünün bozularak, konunun esası yönünden; öncelikle, ihtilaf konusu husus bilimsel bir değerlendirme gerektirdiğinden tekrardan bir bilirkişi heyeti tayin edilerek bu heyetin düzenlediği rapora göre karar verilmesini, sonrasında, gerek Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra ortaya çıkan ve temyiz konusu boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmaması hakkında değerlendirmelerin de yapıldığı (ve Dairemizce henüz görülmediği anlaşılan) ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporunun (ve bu Rapora binaen verilen 2021/1 sayılı Kararının) incelenmesini gerekse de düzenlenecek olan tespit hakedişinin beklenilmesini ve kamu zararı tutarının yeniden görevlendirilecek Bilirkişi Heyetinin tespitleri, Kök Rapordaki (ve Teftiş Kurulu Kararındaki) değerlendirmeler ve tespit hakedişindeki miktarlar dikkate alınarak yeniden belirlenmesini, sorumluluk yönünden ise; kamu zararından sorumlular, sadece ödeme emri eki geçici hakediş raporlarını düzenleyen yapı denetim görevlileri olup, bunlar dışında Ek İlamda kendilerine sorumluluk yüklenen kamu görevlilerinin sorumluluklarının kaldırılmasını teminen teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın ilgili Daireye gönderilmesi gerekir.

Üye …, Üye … ve Üye …:

Sadece konunun esası yönünden yukarıda yazılı azınlık bozma gerekçeleriyle tazmin hükmünün bozularak dosyanın Dairesine gönderilmesi gerekir.