SayıştaySayıştay Daire Kararı10955
Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareGenel Bütçe Kapsamındaki İdareler
Daire1
İlam No74
Madde No2
Yılı2023
Koruyucu Giyim Malzemesi
… Bakanlığı taşra teşkilatındaki tüm personele koruyucu giyim malzemesi verilmiştir.
Kamu İşveren Heyeti ile Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında imzalanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin 7’nci bölümünde yer alan Bayındırlık, İnşaat ve Köy Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin “Koruyucu giyim malzemesi” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“Bu hizmet kolu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların şantiye, atölye, laboratuvar, yeraltı ve açık arazi şartlarında görev yapan personeline hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar ilgili kurum ve kuruluşlar ile bu hizmet kolunda yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.” hükmü yer almaktadır.
Bu hüküm uyarınca, koruyucu giyim malzemesinin, sadece şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında giymesi için ayni olarak verilmesi gerekmektedir. Bu yerlerde çalışanlar dışındaki personele koruyucu giyim malzemesi verilmesi mümkün değildir.
Yukarıda yazılı maddede ayrıca, giyim malzemelerinin standartları, hangi personele ne kadar süreyle verileceği, nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esasların kurum ile yetkili sendikanın birlikte belirleyeceği hükme bağlanmıştır.
Bu hüküm doğrultusunda, personele … yılında verilecek koruyucu giyim malzemesi hakkında Bakanlık ve yetkili sendika temsilcileri tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan Usul ve Esaslar’ın;
2’nci maddesinde,
“Bu Usul ve Esaslarda yer alan hükümler … Bakanlığında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/A ve 4/B (375 sayılı KHK’nın Ek 6, 6306 sayılı Kanunun 8. ve 644 sayılı KHK’nın 36/A) maddeleri kapsamında görev yapan memur ve sözleşmeli personeller hakkında uygulanır. Kadroları … Bakanlığında bulunmayan personel bu kapsama dahil değildir.”,
3’üncü maddesinde,
“25.08.2021 tarihli ve 31579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin yedinci bölümünde yer alan Bayındırlık, İnşaat ve Köy Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Hakların 6‘ncı maddesinde belirtildiği üzere; Bu hizmet kolu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların (… Bakanlığının) şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personeline hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir.
Bu kapsamda koruyucu giyim malzemesi verilirken bu usul ve esasların 2 nci maddesinde belirtilen personel esas alınır ve personelin hizmet sınıfına bakılmaksızın ekli listede (ek-1) sayılan unvanlarda görev yapan ve bahsi geçen iş ve işlemleri fiilen yapan personele … yılı için koruyucu giyim malzemesi verilir. Aday memur olarak atananlar memurlar gibi değerlendirilir.
… yılında koruyucu giyim malzemesi verilecek personelin tespiti;
… Bakanlığı merkez teşkilatında görev yapan personelden koruyucu giyim malzemesi verilecek personelin listesi harcama birimleri tarafından yetkili sendika temsilcisinin de üye olarak bulunduğu komisyon tarafından belirlenir ve birimin harcama yetkilisince onaylanarak malzeme alımını yapacak birime (Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı’na) gönderilir.
…
Malzeme alımını yapacak birim (Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı) merkez ve taşra teşkilatı birimlerinden topladığı harcama yetkilisi onaylı personel listesini Üst Yönetici uygun görüşüne istinaden Bakan onayına sunar ve onaydan sonra … yılında koruyucu giyim malzemesi verilecek personel listesi tespit edilmiş olur.
...”,
4’üncü maddesinde,
“… Yılı koruyucu giyim malzemesi; … Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatı birimleri için Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından temin edilir ve ilgili personellere dağıtılmak üzere harcama yetkililerinden alınan onaylar ile oluşturulan listeler dikkate alınarak birimlerine gönderilir, birimleri tarafından da personele ayni olarak teslim edilir.” ve
12’nci maddesinde,
“Bu Usul ve Esaslarla ilgili, doğabilecek tereddütleri gidermeye Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı yetkilidir.”
şeklinde düzenlemelere yer verilmiştir.
Usul ve Esaslar’ın 3’üncü maddesinde, Toplu Sözleşme hükmüne uygun olarak, şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında giymesi için koruyucu giyim malzemesinin ayni olarak verileceği belirtildikten sonra ayrıca; “… personelin hizmet sınıfına bakılmaksızın ekli listede (ek-1) sayılan unvanlarda görev yapan ve bahsi geçen iş ve işlemleri fiilen yapan personele … yılı için koruyucu giyim malzemesi verilir.” ifadesine yer verilmiştir. Usul ve Esaslar’a ekli Ek-1 sayılı listede, herhangi bir görev unvanı belirtilmeksizin, memur ve sözleşmeli personelden şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personelin yanı sıra kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer gibi atık zehirli maddelerin denetimini yapan personele de koruyucu giyim malzemesi verileceği belirtilmiştir. Toplu Sözleşme hükmünde sadece şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele koruyucu giyim malzemesi verileceği belirtildiğinden, Usul ve Esaslar’a ekli Ek-1 sayılı listede ayrıca kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer gibi atık zehirli maddelerin denetimini yapan personele de koruyucu giyim malzemesi verilmesinin öngörülmesi Toplu Sözleşme hükmüne aykırıdır.
Usul ve Esaslar’a ekli Ek-2 sayılı listede … yılında verilecek koruyucu giyim malzemesi; şapka, pantolon (yazlık ve kışlık), arazi yeleği, koruyucu ayakkabı (yazlık ve kışlık), bere, atkı, eldiven, kazak, yağmurluk veya rüzgarlık, mont veya kaban ve iş botu şeklinde sayılmıştır.
Bakanlık merkez ve taşra teşkilatlarında birimler itibarıyla hazırlanan giyim malzemesi verilecek personel listesinde; hem Toplu Sözleşme hem de Usul ve Esaslara aykırı olarak, personelin çalıştığı şartlar ve yaptığı işler ayrımı yapılmaksızın Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatındaki memur ve sözleşmeli personelin tümüne yer verilmiştir.
Söz konusu düzenlemeler doğrultusunda birimler itibariyle listeler hazırlanmış ve Bakanlık merkez ve taşra birimlerinde görev yapan tüm personele verilecek koruyucu giyim malzemesinin alımı için … tarihinde Bakanlık Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı (DHDB) tarafından ihale yapılmış ve … tarihinde yüklenici … Limited Şirketi ile sözleşme yapılmıştır.
Söz konusu koruyucu giyim malzemesi alımı işine ait Teknik Şartnamenin 5.3 maddesi ile Sözleşmenin 10.3.1. maddesinde, “Sözleşme imzalandıktan sonra yüklenici; idare tarafından kendisine verilecek Personel isim (icmal) listesinde belirtilen her bir çalışana her ildeki Merkezi Teslimat Noktasından veya teklifinde belirttiği teslimat noktalarından KGYM’ni 20 gün içerisinde ayni olarak teslim edecektir.” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm gereğince, koruyucu giyim malzemelerinin Bakanlık merkez ve taşra teşkilatındaki dağıtımı yüklenici tarafından yapılmıştır.
Sonuç olarak; Toplu Sözleşme hükmü gereğince sadece şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele ayni olarak verilebilen koruyucu giyim malzemesinin Toplu Sözleşme hükmüne aykırı olarak Bakanlık merkez teşkilatındaki tüm personele verilmesi sonucunda kamu zararı oluşmuştur.
Her ne kadar sorumlular tarafından önceden öngörülemeyen afet durumlarında görev yapacak olan personelin, her yıl başında alınan bir Olur ile afet olduğu anda göreve başlamak üzere görevlendirildiği ifade edilmiş ise de, toplu olarak görevlendirilen personelin tamamının fiilen arazi şartlarında çalışma yaptığına dair belgeler sorumlular tarafından sunulamamıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesindeki, “Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” hükmü ile “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesindeki, “Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler… Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.” hükmü gereğince; harcama yapılması sonucunda oluşan kamu zararından harcama yetkilileri ile gerçekleştirme görevlileri birlikte sorumludurlar.
Anılan Usul ve Esaslar’ın 3’üncü maddesinde, malzemenin satın alma işinin Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından gerçekleştirileceği; 4’üncü maddesinde, satın alınan malzemenin anılan Daire Başkanlığınca ilgili birimlere gönderileceği, ilgili birimler tarafından da personele ayni olarak teslim edileceği ve 12’nci maddesinde de, Usul ve Esaslarla ilgili olarak doğabilecek tereddütleri gidermeye anılan Daire Başkanlığının yetkili olduğu belirtilmektedir.
Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığınca malzemenin satın alınması işinin teknik şartname ve sözleşmesine malzemenin personele yüklenici tarafından teslim edileceğine ilişkin hüküm konulması ve bu hükmün uygulanması Usul ve Esaslar’ın 4’üncü maddesine aykırıdır.
Bakanlık merkez ve taşra teşkilatındaki tüm personelin, koruyucu giyim malzemesi verilmesini gerektiren şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında fiilen görev yapıp yapmadığı konusunda tereddüt olmasına ve bu tereddüdün aynı zamanda harcama yetkilisi de olan Destek Hizmetleri Dairesi Başkanı ile aynı birimde çalışan gerçekleştirme görevlisi tarafından bilinmesine rağmen, söz konusu tereddüdün giderilmesine yönelik olarak, koruyucu giyim malzemesinin personele verilmeden önce ve/veya malzeme verildikten sonra herhangi bir çalışma yapılmamıştır.
Bu nedenlerle, oluşan kamu zararından, aynı zamanda harcama yetkilisi de olan Destek Hizmetleri Dairesi Başkanı … ile anılan Dairede şube müdürü olan gerçekleştirme görevlisi … birlikte sorumludurlar. Bu iki kişi haricinde, sorgu ile savunmaları alınan diğer kişilerin ise sorumlulukları bulunmamaktadır.
Bu itibarla, sorguda kamu zararı olarak hesaplanan … TL’nin;
fiilen açık arazide görev yaptığı anlaşılan personele ilişkin kısım olan … TL’si için ilişilecek husus bulunmadığına,
… TL’sinin sorumlularına ödettirilmesine karar verilmesi gerekmekte ise de, bu tutarın; … TL’si … tarihli ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile, … TL’si … tarihli ve … nolu alındı belgesi ile tahsil edildiğinden bu tutar için ilişilecek husus kalmadığına,
Arta kalan ve kamu zararı olup ayrıntısı aşağıda gösterilen … TL’sinin Harcama Yetkilisi (Destek Hizmeti Dairesi Başkanı) … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Şube Müdürü) …’ya müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, (Üye …’ün ilave görüşü ve Üye …’nün karşı oyu ile) oy çokluğuyla karar verildi.
İlave Görüş:
Üye …’ün ilave görüşü:
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin 7’nci bölümünde yer alan Bayındırlık, İnşaat ve Köy Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin “Koruyucu giyim malzemesi” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“Bu hizmet kolu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların şantiye, atölye, laboratuvar, yeraltı ve açık arazi şartlarında görev yapan personeline hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar ilgili kurum ve kuruluşlar ile bu hizmet kolunda yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.” denilmektedir.
Bu hüküm doğrultusunda Bakanlık ve yetkili sendika temsilcileri tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan Usul ve Esaslar’da da şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesinin ayni olarak verileceği düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen düzenlemelere göre koruyucu giyim malzemesinin ayni olarak verilmesi gerekmektedir. Ancak uygulamada koruyucu giyim malzemesi ayni olarak değil elektronik giyim kartı şeklinde verilmiştir. Söz konusu koruyucu giyim malzemesinin mevzuata aykırı olarak elektronik giyim kartı şeklinde verilmesi sonucu kamu zararı oluşmuştur. Bu nedenle, söz konusu alım için yükleniciye ödenen bedelin tamamı için tazmin hükmü verilmesi gerekir.
Üye …’nün karşı oy gerekçesi:
Kamu İşveren Heyeti ile Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında imzalanan 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme hükümleri gereği şantiye, atölye, laboratuvar, yeraltı ve açık arazi şartlarında görevli personele verilmesi gereken koruyucu giyim malzemelerinin, bu ayrım gözetilmeksizin Bakanlık merkez teşkilatındaki tüm personele verildiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu Toplu Sözleşme’nin 7’nci bölümünde yer alan Bayındırlık, İnşaat ve Köy Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin 6’ncı maddesinde;
“Bu hizmet kolu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların şantiye, atölye, laboratuvar, yeraltı ve açık arazi şartlarında görev yapan personeline hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar ilgili kurum ve kuruluşlar ile bu hizmet kolunda yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.” denilmektedir.
Bu hüküm doğrultusunda Bakanlık ve sendika temsilcileri tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan Usul ve Esaslar’ın 3’üncü maddesinde de şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesinin ayni olarak verileceği, koruyucu giyim malzemesi verilirken Usul ve Esaslar’ın 2’nci maddesinde belirtilen personelin esas alınacağı ve personelin hizmet sınıfına bakılmaksızın listede sayılan unvanlarda görev yapan ve bahsi geçen iş ve işlemleri fiilen yapan personele … yılı için koruyucu giyim malzemesi verileceği, listenin harcama birimleri tarafından yetkili sendika temsilcisinin de üye olarak bulunduğu komisyon tarafından belirleneceği ve birimin harcama yetkilisince onaylanarak malzeme alımını yapacak birime (Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığına) gönderileceği, merkez ve taşra teşkilatı birimlerinden toplanan harcama yetkilisi onaylı personel listesinin Üst Yönetici uygun görüşüne istinaden onaya sunulacağı ve onaydan sonra … yılında koruyucu giyim malzemesi verilecek personel listesinin tespit edilmiş olacağı ifade edilmiştir. Dosyadaki belgeler ve savunmalar incelendiğinde giyim malzemesi verilecek personelin söz konusu Usul ve Esaslar’da belirtilen prosedüre uygun belirlendiği gerekli Olur’un alındığı, sağlık ve diğer nedenlerle göreve uygun olmayan personel ile acil ve zorunlu durumlarda göreve gidemeyeceğini belirten personele koruyucu giyim malzemesi verilmediği, verilen giyim malzemelerinin ihale yöntemiyle temin edildiği yapılan sözleşmeye istinaden de listede yer alan personele teslim tutanağı ile dağıtıldığı anlaşılmaktadır.
Bu aşamaya kadar prosedüre dair mevzuata aykırı bir uygulama tespit edilmemekle birlikte denetim ekibi ile idare arasındaki ihtilafın koruyucu giyim malzemesinin şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında fiilen görev yapan personele verilmesi gerektiği noktasında doğduğu anlaşılmaktadır. Sorumlular 1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleri gereği açık arazide görevlerinin olduğunu deprem, sel ve kıyı taşkını gibi doğal afetler ile çevre kirliliği sonucu meydana gelen tehlikelerin azaltılması ve sonrasında yapılacak her türlü işlem konusunda ayrım gözetmeksizin vardiyalı olacak şekilde bütün personelin çalışmaya ve müdahaleye hazır bulunmaları gerektiğini, doğal afet veya çevre felaketinin ne zaman çıkacağının bilinmemesi nedeniyle her an müdahaleye hazırlıklı olmak adına açık arazide fiilen göreve başlamadan önce giyim malzemelerinin temin edilip personele dağıtılması gerektiğini ifade etmekte ancak denetim ekibi de sözleşme ve esaslardaki “açık arazi şartlarında görev yapan personel” düzenlemesinden hareketle, koruyucu giyim malzemelerinin, ihtiyaç duyulduğunda kullanılmak üzere ihtiyaten önceden temin edilip personelde bulundurulması amacıyla değil, sadece açık arazide fiilen görev yapılması durumunda görev esnasında giyilmesi için fiilen görev yapan personele verilmesi gerektiğini iddia etmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararının belirlenmesinde; alınan malın karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması, mal alınmadan ödeme yapılması, malın rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması, mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması hususlarının esas alınması gerektiği ifade edilmiştir. Oysa söz konusu giyim malzemeleri için belirlenen tutardan fazla ödeme yapıldığına, mal alınmadan ödeme yapıldığına, malın rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alındığına dair bir tespit bulunmamakta, mevzuatında öngörülmekle birlikte ödeme yapılması hususunda yoruma açık, tereddütlü bir uygulama bulunduğu anlaşılmaktadır.
6085 sayılı Sayıştay Kanunu gereği Sayıştay daireleri tarafından yapılan hesap yargılaması sonucunda; hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğuna veya kamu zararının sorumlulardan tazminine hükmedildiği gibi bu hükümler dışında, gerekli görülen hususların ilgili mercilere bildirilmesine de karar verilebilmektedir.
Toplu sözleşme gereği ülke genelinde birçok kurumda personele koruyucu giyim malzemesi verildiği, bu nedenle konuya geçmiş yıllar Sayıştay Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporlarında yer verildiği, ancak Sayıştay yargı raporlarında sınırlı olarak yer verildiği de görülmektedir. Bilindiği gibi Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu Sayıştay tarafından parlamentoya sunulmaktadır. Oysa ihtilafın kaynağı parlamentonun düzenleyebileceği bir kanun değil, taraflar arasında akdedilmiş toplu sözleşmedir. 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin 3’üncü maddesinde sözleşmede ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye ve uygulamayı yönlendirmeye, Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığının görevli ve yetkili olduğu belirtilmiştir.
Bu çerçevede ülke genelinde tereddüdün giderilmesi için konunun öncelikle toplu sözleşmede tereddütleri gidermeye ve uygulamayı yönlendirmeye yetkili kılınmış olan, Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığına yazılması uygun olur. Bu yazışma sonrasında çıkacak sonuca göre, her kurumun ve kurum personelinin fiili durumuna göre konunun Sayıştay yargısınca hükme bağlanmasına engel bir durum da bulunmamaktadır. Yazışma sonrası oluşacak duruma göre hüküm vermek için konunun bu aşamada hükümdışı bırakılması uygun olur.
… Bakanlığı taşra teşkilatındaki tüm personele koruyucu giyim malzemesi verilmiştir.
Kamu İşveren Heyeti ile Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında imzalanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin 7’nci bölümünde yer alan Bayındırlık, İnşaat ve Köy Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin “Koruyucu giyim malzemesi” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“Bu hizmet kolu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların şantiye, atölye, laboratuvar, yeraltı ve açık arazi şartlarında görev yapan personeline hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar ilgili kurum ve kuruluşlar ile bu hizmet kolunda yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.” hükmü yer almaktadır.
Bu hüküm uyarınca, koruyucu giyim malzemesinin, sadece şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında giymesi için ayni olarak verilmesi gerekmektedir. Bu yerlerde çalışanlar dışındaki personele koruyucu giyim malzemesi verilmesi mümkün değildir.
Yukarıda yazılı maddede ayrıca, giyim malzemelerinin standartları, hangi personele ne kadar süreyle verileceği, nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esasların kurum ile yetkili sendikanın birlikte belirleyeceği hükme bağlanmıştır.
Bu hüküm doğrultusunda, personele … yılında verilecek koruyucu giyim malzemesi hakkında Bakanlık ve yetkili sendika temsilcileri tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan Usul ve Esaslar’ın;
2’nci maddesinde,
“Bu Usul ve Esaslarda yer alan hükümler … Bakanlığında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/A ve 4/B (375 sayılı KHK’nın Ek 6, 6306 sayılı Kanunun 8. ve 644 sayılı KHK’nın 36/A) maddeleri kapsamında görev yapan memur ve sözleşmeli personeller hakkında uygulanır. Kadroları … Bakanlığında bulunmayan personel bu kapsama dahil değildir.”,
3’üncü maddesinde,
“25.08.2021 tarihli ve 31579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin yedinci bölümünde yer alan Bayındırlık, İnşaat ve Köy Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Hakların 6‘ncı maddesinde belirtildiği üzere; Bu hizmet kolu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların (… Bakanlığının) şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personeline hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir.
Bu kapsamda koruyucu giyim malzemesi verilirken bu usul ve esasların 2 nci maddesinde belirtilen personel esas alınır ve personelin hizmet sınıfına bakılmaksızın ekli listede (ek-1) sayılan unvanlarda görev yapan ve bahsi geçen iş ve işlemleri fiilen yapan personele … yılı için koruyucu giyim malzemesi verilir. Aday memur olarak atananlar memurlar gibi değerlendirilir.
… yılında koruyucu giyim malzemesi verilecek personelin tespiti;
… Bakanlığı merkez teşkilatında görev yapan personelden koruyucu giyim malzemesi verilecek personelin listesi harcama birimleri tarafından yetkili sendika temsilcisinin de üye olarak bulunduğu komisyon tarafından belirlenir ve birimin harcama yetkilisince onaylanarak malzeme alımını yapacak birime (Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı’na) gönderilir.
…
Malzeme alımını yapacak birim (Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı) merkez ve taşra teşkilatı birimlerinden topladığı harcama yetkilisi onaylı personel listesini Üst Yönetici uygun görüşüne istinaden Bakan onayına sunar ve onaydan sonra … yılında koruyucu giyim malzemesi verilecek personel listesi tespit edilmiş olur.
...”,
4’üncü maddesinde,
“… Yılı koruyucu giyim malzemesi; … Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatı birimleri için Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından temin edilir ve ilgili personellere dağıtılmak üzere harcama yetkililerinden alınan onaylar ile oluşturulan listeler dikkate alınarak birimlerine gönderilir, birimleri tarafından da personele ayni olarak teslim edilir.” ve
12’nci maddesinde,
“Bu Usul ve Esaslarla ilgili, doğabilecek tereddütleri gidermeye Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı yetkilidir.”
şeklinde düzenlemelere yer verilmiştir.
Usul ve Esaslar’ın 3’üncü maddesinde, Toplu Sözleşme hükmüne uygun olarak, şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında giymesi için koruyucu giyim malzemesinin ayni olarak verileceği belirtildikten sonra ayrıca; “… personelin hizmet sınıfına bakılmaksızın ekli listede (ek-1) sayılan unvanlarda görev yapan ve bahsi geçen iş ve işlemleri fiilen yapan personele … yılı için koruyucu giyim malzemesi verilir.” ifadesine yer verilmiştir. Usul ve Esaslar’a ekli Ek-1 sayılı listede, herhangi bir görev unvanı belirtilmeksizin, memur ve sözleşmeli personelden şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personelin yanı sıra kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer gibi atık zehirli maddelerin denetimini yapan personele de koruyucu giyim malzemesi verileceği belirtilmiştir. Toplu Sözleşme hükmünde sadece şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele koruyucu giyim malzemesi verileceği belirtildiğinden, Usul ve Esaslar’a ekli Ek-1 sayılı listede ayrıca kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer gibi atık zehirli maddelerin denetimini yapan personele de koruyucu giyim malzemesi verilmesinin öngörülmesi Toplu Sözleşme hükmüne aykırıdır.
Usul ve Esaslar’a ekli Ek-2 sayılı listede … yılında verilecek koruyucu giyim malzemesi; şapka, pantolon (yazlık ve kışlık), arazi yeleği, koruyucu ayakkabı (yazlık ve kışlık), bere, atkı, eldiven, kazak, yağmurluk veya rüzgarlık, mont veya kaban ve iş botu şeklinde sayılmıştır.
Bakanlık merkez ve taşra teşkilatlarında birimler itibarıyla hazırlanan giyim malzemesi verilecek personel listesinde; hem Toplu Sözleşme hem de Usul ve Esaslara aykırı olarak, personelin çalıştığı şartlar ve yaptığı işler ayrımı yapılmaksızın Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatındaki memur ve sözleşmeli personelin tümüne yer verilmiştir.
Söz konusu düzenlemeler doğrultusunda birimler itibariyle listeler hazırlanmış ve Bakanlık merkez ve taşra birimlerinde görev yapan tüm personele verilecek koruyucu giyim malzemesinin alımı için … tarihinde Bakanlık Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı (DHDB) tarafından ihale yapılmış ve … tarihinde yüklenici … Limited Şirketi ile sözleşme yapılmıştır.
Söz konusu koruyucu giyim malzemesi alımı işine ait Teknik Şartnamenin 5.3 maddesi ile Sözleşmenin 10.3.1. maddesinde, “Sözleşme imzalandıktan sonra yüklenici; idare tarafından kendisine verilecek Personel isim (icmal) listesinde belirtilen her bir çalışana her ildeki Merkezi Teslimat Noktasından veya teklifinde belirttiği teslimat noktalarından KGYM’ni 20 gün içerisinde ayni olarak teslim edecektir.” hükmü yer almaktadır. Bu hüküm gereğince, koruyucu giyim malzemelerinin Bakanlık merkez ve taşra teşkilatındaki dağıtımı yüklenici tarafından yapılmıştır.
Sonuç olarak; Toplu Sözleşme hükmü gereğince sadece şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele ayni olarak verilebilen koruyucu giyim malzemesinin Toplu Sözleşme hükmüne aykırı olarak Bakanlık merkez teşkilatındaki tüm personele verilmesi sonucunda kamu zararı oluşmuştur.
Her ne kadar sorumlular tarafından önceden öngörülemeyen afet durumlarında görev yapacak olan personelin, her yıl başında alınan bir Olur ile afet olduğu anda göreve başlamak üzere görevlendirildiği ifade edilmiş ise de, toplu olarak görevlendirilen personelin tamamının fiilen arazi şartlarında çalışma yaptığına dair belgeler sorumlular tarafından sunulamamıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesindeki, “Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” hükmü ile “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesindeki, “Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler… Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar.” hükmü gereğince; harcama yapılması sonucunda oluşan kamu zararından harcama yetkilileri ile gerçekleştirme görevlileri birlikte sorumludurlar.
Anılan Usul ve Esaslar’ın 3’üncü maddesinde, malzemenin satın alma işinin Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından gerçekleştirileceği; 4’üncü maddesinde, satın alınan malzemenin anılan Daire Başkanlığınca ilgili birimlere gönderileceği, ilgili birimler tarafından da personele ayni olarak teslim edileceği ve 12’nci maddesinde de, Usul ve Esaslarla ilgili olarak doğabilecek tereddütleri gidermeye anılan Daire Başkanlığının yetkili olduğu belirtilmektedir.
Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığınca malzemenin satın alınması işinin teknik şartname ve sözleşmesine malzemenin personele yüklenici tarafından teslim edileceğine ilişkin hüküm konulması ve bu hükmün uygulanması Usul ve Esaslar’ın 4’üncü maddesine aykırıdır.
Bakanlık merkez ve taşra teşkilatındaki tüm personelin, koruyucu giyim malzemesi verilmesini gerektiren şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında fiilen görev yapıp yapmadığı konusunda tereddüt olmasına ve bu tereddüdün aynı zamanda harcama yetkilisi de olan Destek Hizmetleri Dairesi Başkanı ile aynı birimde çalışan gerçekleştirme görevlisi tarafından bilinmesine rağmen, söz konusu tereddüdün giderilmesine yönelik olarak, koruyucu giyim malzemesinin personele verilmeden önce ve/veya malzeme verildikten sonra herhangi bir çalışma yapılmamıştır.
Bu nedenlerle, oluşan kamu zararından, aynı zamanda harcama yetkilisi de olan Destek Hizmetleri Dairesi Başkanı … ile anılan Dairede şube müdürü olan gerçekleştirme görevlisi … birlikte sorumludurlar. Bu iki kişi haricinde, sorgu ile savunmaları alınan diğer kişilerin ise sorumlulukları bulunmamaktadır.
Bu itibarla, sorguda kamu zararı olarak hesaplanan … TL’nin;
fiilen açık arazide görev yaptığı anlaşılan personele ilişkin kısım olan … TL’si için ilişilecek husus bulunmadığına,
… TL’sinin sorumlularına ödettirilmesine karar verilmesi gerekmekte ise de, bu tutarın; … TL’si … tarihli ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile, … TL’si … tarihli ve … nolu alındı belgesi ile tahsil edildiğinden bu tutar için ilişilecek husus kalmadığına,
Arta kalan ve kamu zararı olup ayrıntısı aşağıda gösterilen … TL’sinin Harcama Yetkilisi (Destek Hizmeti Dairesi Başkanı) … ve Gerçekleştirme Görevlisi (Şube Müdürü) …’ya müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, (Üye …’ün ilave görüşü ve Üye …’nün karşı oyu ile) oy çokluğuyla karar verildi.
İlave Görüş:
Üye …’ün ilave görüşü:
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin 7’nci bölümünde yer alan Bayındırlık, İnşaat ve Köy Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin “Koruyucu giyim malzemesi” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“Bu hizmet kolu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların şantiye, atölye, laboratuvar, yeraltı ve açık arazi şartlarında görev yapan personeline hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar ilgili kurum ve kuruluşlar ile bu hizmet kolunda yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.” denilmektedir.
Bu hüküm doğrultusunda Bakanlık ve yetkili sendika temsilcileri tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan Usul ve Esaslar’da da şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesinin ayni olarak verileceği düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen düzenlemelere göre koruyucu giyim malzemesinin ayni olarak verilmesi gerekmektedir. Ancak uygulamada koruyucu giyim malzemesi ayni olarak değil elektronik giyim kartı şeklinde verilmiştir. Söz konusu koruyucu giyim malzemesinin mevzuata aykırı olarak elektronik giyim kartı şeklinde verilmesi sonucu kamu zararı oluşmuştur. Bu nedenle, söz konusu alım için yükleniciye ödenen bedelin tamamı için tazmin hükmü verilmesi gerekir.
Üye …’nün karşı oy gerekçesi:
Kamu İşveren Heyeti ile Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında imzalanan 2022 ve 2023 Yıllarını Kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme hükümleri gereği şantiye, atölye, laboratuvar, yeraltı ve açık arazi şartlarında görevli personele verilmesi gereken koruyucu giyim malzemelerinin, bu ayrım gözetilmeksizin Bakanlık merkez teşkilatındaki tüm personele verildiği anlaşılmaktadır.
Söz konusu Toplu Sözleşme’nin 7’nci bölümünde yer alan Bayındırlık, İnşaat ve Köy Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme’nin 6’ncı maddesinde;
“Bu hizmet kolu kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların şantiye, atölye, laboratuvar, yeraltı ve açık arazi şartlarında görev yapan personeline hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar ilgili kurum ve kuruluşlar ile bu hizmet kolunda yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.” denilmektedir.
Bu hüküm doğrultusunda Bakanlık ve sendika temsilcileri tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulan Usul ve Esaslar’ın 3’üncü maddesinde de şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesinin ayni olarak verileceği, koruyucu giyim malzemesi verilirken Usul ve Esaslar’ın 2’nci maddesinde belirtilen personelin esas alınacağı ve personelin hizmet sınıfına bakılmaksızın listede sayılan unvanlarda görev yapan ve bahsi geçen iş ve işlemleri fiilen yapan personele … yılı için koruyucu giyim malzemesi verileceği, listenin harcama birimleri tarafından yetkili sendika temsilcisinin de üye olarak bulunduğu komisyon tarafından belirleneceği ve birimin harcama yetkilisince onaylanarak malzeme alımını yapacak birime (Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığına) gönderileceği, merkez ve taşra teşkilatı birimlerinden toplanan harcama yetkilisi onaylı personel listesinin Üst Yönetici uygun görüşüne istinaden onaya sunulacağı ve onaydan sonra … yılında koruyucu giyim malzemesi verilecek personel listesinin tespit edilmiş olacağı ifade edilmiştir. Dosyadaki belgeler ve savunmalar incelendiğinde giyim malzemesi verilecek personelin söz konusu Usul ve Esaslar’da belirtilen prosedüre uygun belirlendiği gerekli Olur’un alındığı, sağlık ve diğer nedenlerle göreve uygun olmayan personel ile acil ve zorunlu durumlarda göreve gidemeyeceğini belirten personele koruyucu giyim malzemesi verilmediği, verilen giyim malzemelerinin ihale yöntemiyle temin edildiği yapılan sözleşmeye istinaden de listede yer alan personele teslim tutanağı ile dağıtıldığı anlaşılmaktadır.
Bu aşamaya kadar prosedüre dair mevzuata aykırı bir uygulama tespit edilmemekle birlikte denetim ekibi ile idare arasındaki ihtilafın koruyucu giyim malzemesinin şantiye, atölye, laboratuvar, yer altı ve açık arazi şartlarında fiilen görev yapan personele verilmesi gerektiği noktasında doğduğu anlaşılmaktadır. Sorumlular 1 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleri gereği açık arazide görevlerinin olduğunu deprem, sel ve kıyı taşkını gibi doğal afetler ile çevre kirliliği sonucu meydana gelen tehlikelerin azaltılması ve sonrasında yapılacak her türlü işlem konusunda ayrım gözetmeksizin vardiyalı olacak şekilde bütün personelin çalışmaya ve müdahaleye hazır bulunmaları gerektiğini, doğal afet veya çevre felaketinin ne zaman çıkacağının bilinmemesi nedeniyle her an müdahaleye hazırlıklı olmak adına açık arazide fiilen göreve başlamadan önce giyim malzemelerinin temin edilip personele dağıtılması gerektiğini ifade etmekte ancak denetim ekibi de sözleşme ve esaslardaki “açık arazi şartlarında görev yapan personel” düzenlemesinden hareketle, koruyucu giyim malzemelerinin, ihtiyaç duyulduğunda kullanılmak üzere ihtiyaten önceden temin edilip personelde bulundurulması amacıyla değil, sadece açık arazide fiilen görev yapılması durumunda görev esnasında giyilmesi için fiilen görev yapan personele verilmesi gerektiğini iddia etmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararının belirlenmesinde; alınan malın karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması, mal alınmadan ödeme yapılması, malın rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması, mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması hususlarının esas alınması gerektiği ifade edilmiştir. Oysa söz konusu giyim malzemeleri için belirlenen tutardan fazla ödeme yapıldığına, mal alınmadan ödeme yapıldığına, malın rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alındığına dair bir tespit bulunmamakta, mevzuatında öngörülmekle birlikte ödeme yapılması hususunda yoruma açık, tereddütlü bir uygulama bulunduğu anlaşılmaktadır.
6085 sayılı Sayıştay Kanunu gereği Sayıştay daireleri tarafından yapılan hesap yargılaması sonucunda; hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğuna veya kamu zararının sorumlulardan tazminine hükmedildiği gibi bu hükümler dışında, gerekli görülen hususların ilgili mercilere bildirilmesine de karar verilebilmektedir.
Toplu sözleşme gereği ülke genelinde birçok kurumda personele koruyucu giyim malzemesi verildiği, bu nedenle konuya geçmiş yıllar Sayıştay Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporlarında yer verildiği, ancak Sayıştay yargı raporlarında sınırlı olarak yer verildiği de görülmektedir. Bilindiği gibi Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu Sayıştay tarafından parlamentoya sunulmaktadır. Oysa ihtilafın kaynağı parlamentonun düzenleyebileceği bir kanun değil, taraflar arasında akdedilmiş toplu sözleşmedir. 6. Dönem Toplu Sözleşme’nin 3’üncü maddesinde sözleşmede ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye ve uygulamayı yönlendirmeye, Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığının görevli ve yetkili olduğu belirtilmiştir.
Bu çerçevede ülke genelinde tereddüdün giderilmesi için konunun öncelikle toplu sözleşmede tereddütleri gidermeye ve uygulamayı yönlendirmeye yetkili kılınmış olan, Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığına yazılması uygun olur. Bu yazışma sonrasında çıkacak sonuca göre, her kurumun ve kurum personelinin fiili durumuna göre konunun Sayıştay yargısınca hükme bağlanmasına engel bir durum da bulunmamaktadır. Yazışma sonrası oluşacak duruma göre hüküm vermek için konunun bu aşamada hükümdışı bırakılması uygun olur.