SayıştaySayıştay Daire Kararı600
Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire7
İlam No71
Madde No21
Yılı2022
Mahalli idare şirketi kadrosuna geçirilen işçilere Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanan ücret, yemek ve yol bedeli artışları kapsamında fiyat farkı olarak ödenen tutarlara yüklenici karı ve sözleşme genel giderlerinin de dâhil edilmesi
24.12.2017 tarih ve 30280 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 696 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 24’üncü maddesi uyarınca mahalli idare şirketi kadrosuna geçirilen işçilere Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanan ücret, yemek ve yol bedeli artışları kapsamında fiyat farkı olarak ödenen tutarlara yüklenici karı ve sözleşme genel giderlerinin de dâhil edilmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin yapılan incelemede,
Sorguda 2021 Aralık ayı brüt ücretlerine herhangi bir zam uygulanmadan sözleşme ve genel giderler ile yüklenici karı ödenmesi gerektiği, Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanan ve fiyat farkı olarak ödenen tutarlar üzerinden ayrıca yüklenici karı ile sözleşme ve genel giderler ödenmeyeceği ifade edilmektedir.
Sorumlular savunmalarında ise sorgu konusu sözleşmenin maliyet cetvelini Aralık 2021’de oluşturulduğunu, sözleşme kapsamında çalışacak personelin Aralık 2021 yılı günlük brüt ücretine Kasım 2021 enflasyon oranı baz alınarak %33 oranında artış uygulamak suretiyle sözleşme bedeline ulaşıldığını, yani yüklenici karı ile sözleşme ve genel giderlerine dâhil edilen ücretlerin, toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ve fiyat farkı olarak ödenmesi gereken ücretler değil yeni bir sözleşmenin yeni işçilik ücretleri olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca raporun dairemize intikalinden sonra henüz yargılama yapılmadan önce sorumlular tarafından kamu zararı oluşturduğu iddia edilen ödemelerin ilgililerinden geri tahsil edildiğine ilişkin belgeler sorumlular tarafından dairemize sunulmuştur.
Raporda ihtilaf konusu husus 2021 Aralık ayında brüt ücretlerine %33 artış uygulanmış olan bazı işçiler için hakkedişler düzenlenirken arttırılan tutar üzerinden sözleşme ve genel giderler ile yüklenici karı ödenip ödenemeyeceğidir.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Fiyat farkı verilebilmesi” başlıklı 8’inci maddesinin 2’nci fıkrasında; “4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından münhasıran bu Kanun kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür ve sonuçlandırılır. Toplu iş sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından bu fıkraya göre sonuçlandırılması hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar idarece fiyat farkı ödenir.” hükmü yer almaktadır.
4735 sayılı Kanunun 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak hazırlanan Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelik’in “Fiyat farkı ödenmesi ve hesabı” başlıklı 5’inci maddesinde; alt işveren işçilerinin ücret ve sosyal haklarında, toplu iş sözleşmesine bağlı olarak meydana gelecek artış sebebiyle her bir işçiye alt işveren tarafından yapılacak ilave ödeme neticesinde işçiliğe bağlı giderlerde oluşacak artışlar, kamu kurum ve kuruluşlarınca fiyat farkı olarak ödeneceği belirtilmiştir.
28.04.2018 tarih ve 30405 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları İle Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’m “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin 4’üncü fıkrasında;
“İdare tarafından şirkete personel gideri için yapılacak aylık ödemelerin toplamı, hizmet alımı sözleşmesinde öngörülen işçi ücretleri esas alınarak hesaplanan;
a. Asgari İşçilik maliyeti,
b. Asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler,
c. İşçilikle bağlantılı ayni giderler,
d. Asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7'ye kadar belirlenecek kar, dahil işçilik giderleri toplamını aşamaz. İşçi ücretlerinin tespitinde asgari ücrette meydana gelen artışlar dikkate alınır. Asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile işçilikle bağlantılı ayni giderler ve kar oranı, kamu ihale mevzuatı esas alınarak belirlenir.”
22.08.2009 tarih ve 27327 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği’nin 78.30’uncu maddesinde;
“Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde isteklilerin teklif bedelleri varsa yüklenici karı ile aşağıdaki bileşenlerden oluşur:
a) Asgari İşçilik Maliyeti: İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil), nakdi yemek ve yol bedeli gibi prime esas kazancın hesabında esas alınan işçiliğe bağlı diğer ödemeler ve işveren sigorta primlerinin toplam tutarı asgari işçilik maliyetini oluşturur. (...)
ç) Sözleşme Giderleri ve Genel Giderler: İhale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, Kamu İhale Kurumu payı ve noter masrafları gibi sözleşme giderleri ile amortisman, ihale konusu işte kullanılacak giyim gideri, oryantasyon (ihale konusu işe uyum) eğitimi gideri, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanı ücreti ile çalışanlara verilecek eğitim gideri, silahlı atış eğitim gideri, özel güvenlik mali sorumluluk sigortası gideri, yaka kartı, önemli bir bileşen olarak değerlendirilmeyen ilaçlama gideri, toplu ulaşım kartı bedeli ve bu nitelikteki genel giderleri karşılamak üzere, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir işçilik birim fiyatı üzerinden; işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kalemi/kalemleri için ise çalıştırılacak her bir personelin işçilik maliyeti üzerinden, % 4 oranında hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler teklif bileşeni olarak kabul edilir. ” Denilmektedir.
Buna göre, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerinin görülmesine ilişkin doğrudan hizmet sözleşmeleri kapsamında verilecek olan yüklenici karı ve sözleşme ve genel giderlerin ihale tarihindeki asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanması gerekir. Asgari işçilik maliyeti ise ücret, nakdi yemek ve yol bedeli gibi işçiliğe bağlı ödemeler ile işveren sigorta primleri kalemlerinden oluşmaktadır. Diğer bir ifade ile toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan gider artışları hakkedişlerde fiyat farkı olarak hesaplanacak ve asgari işçilik maliyeti kapsamında değerlendirilmeyecektir.
Rapor ve eki dosyalara bakıldığında, günlük ücretlere ve (yol ve yemek ücreti hariç) sair ödemelere, 1 Ocak 2022 tarihinden geçerli olmak üzere günlük Türkiye İstatistik Kurumu tarafından 3/12/2021 tarihinde yayımlanan “Tüketici Fiyat Endeksi, Kasım 2021” bülteninde açıklanan %21,31’lik enflasyon oranı üzerinden; TİS nedeniyle kapsam dışında kalan pozisyonlarda çalışanlara %33’lük oran üzerinden artış yapıldığı, bu artışların yaklaşık maliyet cetvellerine işlendiği ayrıca yemek bedelinin ise … TL olarak yaklaşık maliyete işlendiği; Personel çalıştırılmasına dayalı doğrudan hizmet sözleşmesinde çalıştırılacak sendikasız personel için ilgili şirkete ödenecek tutarın hesaplandığı hakedişlerde %33 artış uygulanmış olan 2021 Aralık ayı brüt ücretleri üzerinden sözleşme ve genel giderler ile yüklenici karı hesaplandığı ve ödemelerin bu şekilde yapıldığı görülmektedir.
Ancak yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve onların değerlendirilmesinden yola çıkararak idarece yapılan uygulamanın hatalı olduğu, zira sözleşme ve genel giderler ile yüklenici karının 2021 Aralık ayı brüt ücretlerine yapılan zam hesaba alınmadan belirlenmesi ve %33’lük artış tutarının ise hakedişlerde fiyat farkı olarak ödenmesi gerektiği, bu itibarla idare tarafından yapılan hesaplamanın fazla ödemeye sebebiyet verdiği değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak fiyat farkı olarak ödenecek artış tutarlarına yüklenici karı ile sözleşme ve genel giderler ödenmesi sonucu oluşan kamu zararı tutarı olan … TL, … tarih ve … nolu muhasebe işlem fişi ile tahsil edildiğinden söz konusu tutar için ilişilecek bir husus kalmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,
24.12.2017 tarih ve 30280 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 696 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 24’üncü maddesi uyarınca mahalli idare şirketi kadrosuna geçirilen işçilere Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanan ücret, yemek ve yol bedeli artışları kapsamında fiyat farkı olarak ödenen tutarlara yüklenici karı ve sözleşme genel giderlerinin de dâhil edilmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin yapılan incelemede,
Sorguda 2021 Aralık ayı brüt ücretlerine herhangi bir zam uygulanmadan sözleşme ve genel giderler ile yüklenici karı ödenmesi gerektiği, Toplu İş Sözleşmesinden kaynaklanan ve fiyat farkı olarak ödenen tutarlar üzerinden ayrıca yüklenici karı ile sözleşme ve genel giderler ödenmeyeceği ifade edilmektedir.
Sorumlular savunmalarında ise sorgu konusu sözleşmenin maliyet cetvelini Aralık 2021’de oluşturulduğunu, sözleşme kapsamında çalışacak personelin Aralık 2021 yılı günlük brüt ücretine Kasım 2021 enflasyon oranı baz alınarak %33 oranında artış uygulamak suretiyle sözleşme bedeline ulaşıldığını, yani yüklenici karı ile sözleşme ve genel giderlerine dâhil edilen ücretlerin, toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ve fiyat farkı olarak ödenmesi gereken ücretler değil yeni bir sözleşmenin yeni işçilik ücretleri olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca raporun dairemize intikalinden sonra henüz yargılama yapılmadan önce sorumlular tarafından kamu zararı oluşturduğu iddia edilen ödemelerin ilgililerinden geri tahsil edildiğine ilişkin belgeler sorumlular tarafından dairemize sunulmuştur.
Raporda ihtilaf konusu husus 2021 Aralık ayında brüt ücretlerine %33 artış uygulanmış olan bazı işçiler için hakkedişler düzenlenirken arttırılan tutar üzerinden sözleşme ve genel giderler ile yüklenici karı ödenip ödenemeyeceğidir.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Fiyat farkı verilebilmesi” başlıklı 8’inci maddesinin 2’nci fıkrasında; “4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca ihale edilen işlerde, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesinde tanımlanan asıl işveren-alt işveren ilişkisi çerçevesinde alt işveren tarafından münhasıran bu Kanun kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşlarına ait işyerlerinde çalıştırılan işçileri kapsayacak olan toplu iş sözleşmeleri; alt işverenin yetkilendirmesi kaydıyla merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin üyesi bulunduğu kamu işveren sendikalarından birisi tarafından 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür ve sonuçlandırılır. Toplu iş sözleşmesinin kamu işveren sendikası tarafından bu fıkraya göre sonuçlandırılması hâlinde, belirlenen ücret ve sosyal haklardan kaynaklanan bedel artışı kadar idarece fiyat farkı ödenir.” hükmü yer almaktadır.
4735 sayılı Kanunun 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak hazırlanan Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımlarında Toplu İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Fiyat Farkının Ödenmesine Dair Yönetmelik’in “Fiyat farkı ödenmesi ve hesabı” başlıklı 5’inci maddesinde; alt işveren işçilerinin ücret ve sosyal haklarında, toplu iş sözleşmesine bağlı olarak meydana gelecek artış sebebiyle her bir işçiye alt işveren tarafından yapılacak ilave ödeme neticesinde işçiliğe bağlı giderlerde oluşacak artışlar, kamu kurum ve kuruluşlarınca fiyat farkı olarak ödeneceği belirtilmiştir.
28.04.2018 tarih ve 30405 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları İle Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’m “Personel Giderlerinin Toplam Giderler İçindeki Payına İlişkin Üst Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin 4’üncü fıkrasında;
“İdare tarafından şirkete personel gideri için yapılacak aylık ödemelerin toplamı, hizmet alımı sözleşmesinde öngörülen işçi ücretleri esas alınarak hesaplanan;
a. Asgari İşçilik maliyeti,
b. Asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan %4 sözleşme giderleri ve genel giderler,
c. İşçilikle bağlantılı ayni giderler,
d. Asgari işçilik maliyeti ve işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden %7'ye kadar belirlenecek kar, dahil işçilik giderleri toplamını aşamaz. İşçi ücretlerinin tespitinde asgari ücrette meydana gelen artışlar dikkate alınır. Asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile işçilikle bağlantılı ayni giderler ve kar oranı, kamu ihale mevzuatı esas alınarak belirlenir.”
22.08.2009 tarih ve 27327 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği’nin 78.30’uncu maddesinde;
“Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde isteklilerin teklif bedelleri varsa yüklenici karı ile aşağıdaki bileşenlerden oluşur:
a) Asgari İşçilik Maliyeti: İhale tarihinde yürürlükte bulunan brüt asgari ücret veya idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası olarak belirlenen ücret (ulusal bayram ve genel tatil günleri ile fazla çalışma saatlerine ilişkin ücretler dahil), nakdi yemek ve yol bedeli gibi prime esas kazancın hesabında esas alınan işçiliğe bağlı diğer ödemeler ve işveren sigorta primlerinin toplam tutarı asgari işçilik maliyetini oluşturur. (...)
ç) Sözleşme Giderleri ve Genel Giderler: İhale ve sözleşmeye ilişkin damga vergileri, Kamu İhale Kurumu payı ve noter masrafları gibi sözleşme giderleri ile amortisman, ihale konusu işte kullanılacak giyim gideri, oryantasyon (ihale konusu işe uyum) eğitimi gideri, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanı ücreti ile çalışanlara verilecek eğitim gideri, silahlı atış eğitim gideri, özel güvenlik mali sorumluluk sigortası gideri, yaka kartı, önemli bir bileşen olarak değerlendirilmeyen ilaçlama gideri, toplu ulaşım kartı bedeli ve bu nitelikteki genel giderleri karşılamak üzere, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir işçilik birim fiyatı üzerinden; işçi sayısı üzerinden teklif alınması idarece uygun görülmeyen iş kalemi/kalemleri için ise çalıştırılacak her bir personelin işçilik maliyeti üzerinden, % 4 oranında hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler teklif bileşeni olarak kabul edilir. ” Denilmektedir.
Buna göre, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerinin görülmesine ilişkin doğrudan hizmet sözleşmeleri kapsamında verilecek olan yüklenici karı ve sözleşme ve genel giderlerin ihale tarihindeki asgari işçilik maliyeti üzerinden hesaplanması gerekir. Asgari işçilik maliyeti ise ücret, nakdi yemek ve yol bedeli gibi işçiliğe bağlı ödemeler ile işveren sigorta primleri kalemlerinden oluşmaktadır. Diğer bir ifade ile toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan gider artışları hakkedişlerde fiyat farkı olarak hesaplanacak ve asgari işçilik maliyeti kapsamında değerlendirilmeyecektir.
Rapor ve eki dosyalara bakıldığında, günlük ücretlere ve (yol ve yemek ücreti hariç) sair ödemelere, 1 Ocak 2022 tarihinden geçerli olmak üzere günlük Türkiye İstatistik Kurumu tarafından 3/12/2021 tarihinde yayımlanan “Tüketici Fiyat Endeksi, Kasım 2021” bülteninde açıklanan %21,31’lik enflasyon oranı üzerinden; TİS nedeniyle kapsam dışında kalan pozisyonlarda çalışanlara %33’lük oran üzerinden artış yapıldığı, bu artışların yaklaşık maliyet cetvellerine işlendiği ayrıca yemek bedelinin ise … TL olarak yaklaşık maliyete işlendiği; Personel çalıştırılmasına dayalı doğrudan hizmet sözleşmesinde çalıştırılacak sendikasız personel için ilgili şirkete ödenecek tutarın hesaplandığı hakedişlerde %33 artış uygulanmış olan 2021 Aralık ayı brüt ücretleri üzerinden sözleşme ve genel giderler ile yüklenici karı hesaplandığı ve ödemelerin bu şekilde yapıldığı görülmektedir.
Ancak yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve onların değerlendirilmesinden yola çıkararak idarece yapılan uygulamanın hatalı olduğu, zira sözleşme ve genel giderler ile yüklenici karının 2021 Aralık ayı brüt ücretlerine yapılan zam hesaba alınmadan belirlenmesi ve %33’lük artış tutarının ise hakedişlerde fiyat farkı olarak ödenmesi gerektiği, bu itibarla idare tarafından yapılan hesaplamanın fazla ödemeye sebebiyet verdiği değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak fiyat farkı olarak ödenecek artış tutarlarına yüklenici karı ile sözleşme ve genel giderler ödenmesi sonucu oluşan kamu zararı tutarı olan … TL, … tarih ve … nolu muhasebe işlem fişi ile tahsil edildiğinden söz konusu tutar için ilişilecek bir husus kalmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,