SayıştaySayıştay Daire Kararı508
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire3
İlam No238
Madde No2
Yılı2019
Ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden güncel endekslerin, Fiyat Farkı Kararnamesine aykırı olarak belirlenmesi ile ödenen fiyat farklarına ilişkin hesaplamaların, kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenen sabit katsayılar üzerinden yapılması
04.10.2022 karar tarihli ve 181 sayılı Ek İlamın 2 nci maddesinde yer verilen hüküm ile ilgili olarak Temyiz Kurulunun 24.01.2024 tarihli ve 56409 tutanak numaralı bozma Kararı üzerine 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.
... tarihli Ek Raporun yargılanması neticesinde düzenlenen 04.10.2022 Karar tarihli ve 181 numaralı Ek İlamın 2 nci maddesiyle;
- Ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden güncel endekslerin, Fiyat Farkı Kararnamesine aykırı olarak imalat dönemlerine ait fiilen gerçekleştirilmiş olan imalat tutarları ve iş programı ile belirlenmiş olan ödenek dilimleri karşılaştırılmadan belirlenmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının, İlamda adı geçen Sorumlularına müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine,
- Ödenen fiyat farklarına ilişkin hesaplamaların, kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenen sabit katsayılar üzerinden yapılması sonucu oluşan … TL kamu zararının;
… TL’lik kısmının, … tarihli ve … yevmiye numaralı Muhasebe İşlem Fişi ile Yüklenicinin alacağından tahsil edildiği, ancak bu tutarın 2019 yılı öncesine ilişkin ödenek dönemlerini kapsayan … TL’lik kısmının, ... Belediyesi 2018 yılı Raporunun Sayıştay 3. Dairesinde görüşülmesi sırasında konu edildiği ve söz konusu görüşme sırasında sunulan tahsilat belgelerinin değerlendirilmesi sonucu düzenlenen 153 numaralı İlamda, bu tutar için ilişilecek husus kalmadığına hükmedildiği anlaşıldığından … TL’lik tutar için yapılacak işlem olmadığına,
Anılan … TL’lik tahsilat tutarı içinde kalan ve 2019 yılı öncesine ilişkin ödenek dönemlerini kapsayan … TL’lik kısmının, yukarıda anılan … tarihli ve … yevmiye numaralı Muhasebe İşlem Fişi ile hüküm tarihinden önce tahsil edildiği görüldüğünden … TL’lik tutar için ilişilecek husus kalmadığına,
… TL’lik kısmının, … tarihli ve … yevmiye numaralı Ödeme Emri Belgesi ile Yüklenicinin 6 No.lu hakedişinden kesinti yapılmak suretiyle, hüküm tarihinden önce tahsil edildiği anlaşıldığından 1… TL’lik tutar için ilişilecek husus kalmadığına,
Kalan … TL’lik kısmın ise İlamda adı geçen Sorumlularına müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine
Karar verilmiştir.
Bu hükme karşı, Sorumlu (İhale Şube Müdürü Vekili) … tarafından yapılan temyiz başvurusu sonucunda Kurulca düzenlenen 24.01.2024 tarihli ve 56409 tutanak numaralı Kararda, hükmün bozulmasına, yeniden hüküm tesisini teminen dosyanın Dairemize tevdiine karar verilmiştir.
Anılan bozma Kararı uyarınca da İlama esas … tarihli Ek Rapor düzenlenmiştir.
Dairemiz tarafından;
“... ... Yapım İşi”nde ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden;
Güncel endekslerin, Fiyat Farkı Kararnamesine aykırı olarak imalat dönemlerinde gerçekleştirilen iş tutarı ile iş programı kapsamında belirlenmiş ödenek dilimleri karşılaştırılmadan belirlenmesi sonucu oluşan ... TL ile sabit katsayıların, “İşte” kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi sonucu oluşan ... TL
Olmak üzere toplam ... TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili dosyada mevcut bilgi ve belgeler yeniden incelenmiştir.
22.01.2022 tarihli ve 24648 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Fiyat farkı verilebilmesi” başlıklı 8 inci maddesine dayanılarak hazırlanan 27.06.2013 tarihli ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ekinde yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların (Fiyat Farkı Kararnamesi)
“Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu Esaslarda geçen;
ç)Güncel endeks: Uygulama ayına ait endeksi,
(…)
e)Fiyat farkı: Birim fiyatlı sözleşmelerde, uygulama ayı içinde gerçekleşen imalat iş kalemleri ve ihzarat için; anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde ise uygulama ayı içinde ilerleme yüzdelerine göre gerçekleşen imalat iş grupları için, bu Esaslara göre ödenecek veya kesilecek bedeli,
(…)
i)Uygulama ayı: İş programına uygun olarak işlerin gerçekleştirilmesi gereken ayı, (…)
ifade eder.”,
“Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinde;
“(1) Türk parası cinsinden sözleşmeye bağlanan yapım işlerine ilişkin fiyat farkı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:
F = An x B x ( Pn - 1 )
(2) Formülde yer alan;
a) F: Fiyat farkını (TL),
b) An: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hak edişte; birim fiyatlı işlerde uygulama ayında gerçekleşen iş kalemleri ve ihzarat miktarlarının sözleşme birim fiyatlarıyla çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL), anahtar teslimi götürü bedel işlerde ise uygulama ayında gerçekleşen ilerleme yüzdesiyle sözleşme bedelinin çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL),
c) B: 0,90 sabit katsayısını,
ç) Pn: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte, fiyat farkı hesabında kullanılan temel endeksler ve güncel endeksler ile a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c değerlerinin ağırlık oranları temsil katsayılarının yukarıdaki formüle uygulanması sonucu bulunan fiyat farkı katsayısını,
d) a: İşçilik ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
e) b1: Metalik olmayan diğer mineral ürünlerinin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
f) b2: Demir ve çelik ürünlerinin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
g) b3: Katı veya sıvı yakıtların ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
ğ) b4: Ağaç ve mantar ürünlerinin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
h) b5: Diğer malzemelerin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
ı) c: Makine ve ekipmana ait amortismanın oranını temsil eden sabit katsayıyı,
ifade eder.
(3) İhale dokümanında gösterilen sabit katsayılar, sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçe ile değiştirilemez. (…)”,
“Uygulama esasları” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“(1) Bu Esaslara tabi yapım işi ihalelerinde fiyat farkı uygulanabilmesi için, söz konusu işlerin ihalelerine ilişkin idari şartname ve sözleşmelerde, bu Esaslara göre fiyat farkı hesaplanacağının belirtilmiş olması gerekir. Sözleşmelerde yer alan fiyat farkına ilişkin esas ve usullerde sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz.
(2) Fiyat farkı uygulanan işlerde, zorunlu nedenler dışında, hakedişlerin uygulama ayından sonraki ayın ilk beş iş günü içerisinde ve uygulama ayına ait endeksler belli olduktan sonra düzenlenmesi esastır. Uygulama ayına ait endeksler belli olmadan hakedişin düzenlendiği hallerde, fiyat farkı hesabı hakedişle birlikte yapılmaz, uygulama ayına ait endeksler belli olduktan sonra ayrıca hesaplanır.
(3) Bu Esasların uygulanması sonucu ilave olarak ödenecek ya da kesilecek tutarlar fiyat farkı olup, yüklenici ile idare arasında imzalanan sözleşme bedelini değiştirmez. (…)”,
“İş programı ve ödenek dilimi” başlıklı 7 nci maddesinde ise;
“(1) Sözleşme imzalandıktan sonra iş kalemlerinin, aylık imalatın, ihzaratın ve yıllık ödenekler ile bunların aylara dağılımını gösteren ayrıntılı bir iş programı hazırlanarak idarenin onayına sunulur.
(2) Herhangi bir aya ait iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde, daha sonraki aylarda yapılacak imalatlarda, imalat miktarı iş programına uygun hale gelinceye kadar, fiyat farkı hesaplanırken, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınır.
(3) Havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı dönemde, idarenin izniyle yüklenici tarafından teknik şartlar yerine getirilerek işe devam edilmesi veya yüklenicinin iş programında öngörülenden daha fazla imalat yapması halinde, imalatın fiilen yapıldığı ay esas alınarak, bu dönemde gerçekleştirilen işler için fiyat farkı hesaplanır.
(4) 4735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebep hallerinin gerçekleşmesi veya sözleşmenin ifasının idareden kaynaklanan nedenlerle gecikmesi nedeniyle yükleniciye süre uzatımı verilmiş olması halinde, gerçekleştirilmesi gereken aya göre iş kalemleri ya da iş grupları için uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına uygun olarak fiyat farkı hesaplanır. Bu kapsamda revize edilen iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde ikinci fıkraya göre işlem yapılır.
(5) İdarenin talebi olmaksızın yüklenici iş programına nazaran daha fazla iş yaparsa, işin fiilen yapıldığı ay esas alınarak fiyat farkı hesaplanır.” hükümleri yer almaktadır.
Yüklenici ile İdare arasında imzalanan Sözleşmenin 14.2 alt maddesinde; fiyat farkının, F= An x B x (Pn-l) formülüne göre hesaplanacağı, formülün ayrıntısında kullanılacak sabit katsayıların “…” olacağı, Sözleşmenin 14.3 alt maddesinde ise ihale dokümanında gösterilen sabit katsayıların, Sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçe ile değiştirilemeyeceği ifade edilmiştir.
Ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil güncel endekslerin, Fiyat Farkı Kararnamesine aykırı olarak imalat dönemlerinde gerçekleştirilen iş tutarı ile iş programı kapsamında belirlenmiş ödenek dilimleri karşılaştırılmadan belirlenmesi hususunda kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası değerlendirilmiştir:
İlgili mevzuat uyarınca, yapım işinin yürütülmesi sırasında gerçekleştirilen imalat miktarlarının, Yüklenici kusuru nedeniyle, iş programında belirlenmiş olan imalat dönemlerinin gerisinde kalması durumunda, iş programına uygun imalat miktarlarına ulaşılıncaya kadar fiyat farkı hesaplamalarının, işin programa göre gerçekleştirilmesi gereken ay ile fiilen gerçekleştirildiği ay endeksleri arasından düşük olanının esas alınması,
Yüklenicinin, iş programında belirlenmiş olan imalat dönemlerinin ilerisinde bir imalat miktarına ulaşması durumunda ise fiyat farkı hesaplamalarının, işin fiilen gerçekleştirildiği aya ait endeksler esas alınarak gerçekleştirilmesi
Gerekmektedir.
Yapılan incelemede;
Rapora konu yapım işi kapsamında, İdareden kaynaklı nedenlerle üç ayrı dönemde, toplam 330 gün süre uzatımı verildiği; … tarih ve … sayılı süre uzatımı kararıyla Yükleniciye 80 gün ilave süre verilerek işin bitiminin … tarihine, … tarih ve … sayılı süre uzatımı kararıyla Yükleniciye 130 gün ilave süre verilerek işin bitiminin … tarihine, … tarih ve … sayılı süre uzatımı kararıyla Yükleniciye 120 gün ilave süre verilerek işin bitiminin … tarihine ertelendiği,
Söz konusu süre uzatım kararlarının, imalatlarda kullanılan özel nitelikli ekipman ve malzemelerden bazılarının (deprem izolatörleri vb.) yurtdışından temininde, bazılarının ise (köprü sac malzemeleri vb.) fabrika üretimi, tedariki ve şantiye sahasına nakli aşamalarında yaşanan gecikmelerden kaynaklandığı,
İdare tarafından, anılan süre uzatımı kararları neticesinde değişen iş programı ve yeni iş bitim tarihi esas alınarak, “son revize iş programının” hazırlandığı, bu programa göre ödenek dağıtımı yapılırken Yüklenicinin kusuru dışındaki gecikmeler dolayısıyla çalışılamayan ya da düşük imalat yapılan aylara ilişkin ödeneklerin düşük tutulduğu görülmüştür.
Söz konusu yapım işine ait kesin hakediş dosyası ve eki fiyat farkı hesap tablolarının incelenmesi neticesinde ise Yüklenicinin, son revize iş programında belirlenmiş olan imalat dönemlerinin gerisinde kaldığı aylara ilişkin fiyat farkı hesaplamalarında, anılan iş programı ile belirlenmiş olan ödenek dilimlerinin dikkate alınmadığı ve programa göre işin gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanın esas alınması kuralına uyulmadığı tespit edildiğinden Dairemizce 181 numaralı Ek İlamda kamu zararına sebebiyet verildiği yönünde hüküm tesis edilmiştir.
Sorumluların başvuruları üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunun almış olduğu Kararda yer verilen bozma gerekçesinde;
Somut uygulamada hakedişlerin, işin teknik özellikleri gereği birkaç aylık dönemler itibarıyla düzenlendiği; hakedişlerde yer alan imalatlar ile Temyiz dilekçeleri ekinde sunulan şantiye defteri, sevk onay formları ve yapılan işlere dair diğer belgeler birlikte değerlendirildiğinde, hakedişlerin yapılan imalatları fiili gerçekliğe uygun şekilde yansıttığının görüldüğü; Yüklenici tarafından yapılan iş miktarının -özellikle yerel imalatlar da dikkate alındığında- iş programının ilerisinde olduğu; bazı imalatlarda gecikmeler yaşanmışsa da bunda Yüklenici kusurunun bulunmadığının görüldüğü; yapım işi devam ederken üç defa revize iş programı yapılarak yükleniciye süre uzatımı verildiği fakat bu durumların yüklenicinin kusurundan kaynaklanmadığının anlaşıldığı; ayrıca İdare tarafından hakediş bedellerinin ödenmesinde gecikme yaşandığı; duruşma sırasında fer’i müdahil tarafından sunulan “Hakediş Özeti ve Ödeme Tablosu”nda, 31.01.2023 tarihi itibarıyla Yüklenicinin söz konusu yapım işiyle ilgili olarak Belediyeden … TL alacağının bulunduğu,
Bu itibarla, somut uygulamada fiyat farkının ihale dokümanında belirlenmiş olan sabit katsayılar üzerinden hesaplanması sonucunda 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığı
İfade edilmiştir.
Yüklenicinin kusuru bulunmaksızın imalatlarda gecikmeler yaşanması nedeniyle “İş” kapsamında süre uzatımı verildiği, bu kapsamda söz konusu gecikmelerin dikkate alınması suretiyle üç defa olmak üzere revize iş programı düzenlendiği Dairemizce de kabul edilmektedir. Ancak, Rapora ekli kamu zararı tablolarının, Tabloların yüklenicinin kusuru dışındaki gecikmeler dolayısıyla düzenlenen “Son Revize İş Programı” esas alınarak hazırlandığı, dolayısıyla buradan itibaren anılan iş programının gerisinde kalınması halinin, Yüklenicinin kusurundan kaynaklanacağı açıktır. İlama ekli Tablo (A)’dan da görüleceği üzere Yüklenici, son revize iş programı ile belirlenmiş olan imalat dönemlerinin gerisinde kaldığından, işin programa göre gerçekleştirilmesi gereken ay ile fiilen gerçekleştirildiği ay endeksleri arasından düşük olanının esas alınması suretiyle gerçekleştirilen kamu zararı hesabı mevzuata uyarlıdır. Yüklenicinin hakedişlerinin gecikmeli olarak ödenmesi ve halen İdareden alacaklı olması durumu ise Yüklenici tarafından Sözleşme kapsamında dava edilebilecek bir uyuşmazlık olup bahse konu kamu zararının meydana gelmesine engel teşkil etmemektedir.
Temyiz dilekçelerinde ileri sürülen, Yüklenicinin tümüyle iş programının gerisinde kaldığından hareketle tüm dönemlere ilişkin fiyat farkı hesaplamalarının kıyaslama suretiyle tespit edilen düşük endeks üzerinden gerçekleştirildiği iddiası da yersizdir. Zira İlama ekli Tablo A’dan da görüleceği üzere Yüklenicinin 14, 15, 18, 33, 34, 43, 45, 46, 47, 48, 49, 50 ve 52’inci satırlara denk gelen dönem aralıklarında iş programının gerisinde kalması karşılığında imalat miktarları iş programına uygun hale gelinceye kadar, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınarak fiyat farkı hesaplanmış iken Tablonun 2, 4, 6, 8, 10, 12, 17, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 36, 38, 40, 41, 54, 55, 56, 57, 58, 59 ve 60 ıncı satırlarına denk gelen dönem aralıklarında Yüklenicinin iş programının ilerisinde imalat yapması karşılığında işin fiilen yapıldığı aya ilişkin endeksler esas alınarak fiyat farkı hesaplanmıştır. Yine Tablonun 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 16, 19, 20, 32, 35, 37, 39, 42, 44, 51, 53 ve 61 inci satırlarına denk gelen dönem aralıklarında ise Yüklenicinin iş programında öngörülmüş olan dönemler içerisinde imalat yapması karşılığında iş programında belirlenmiş olan aya ilişkin endeks esas alınarak fiyat farkı hesaplanmıştır.
Temyiz dilekçelerinde ileri sürülen, birden fazla aya yayılan hakediş tutarlarının orantı yöntemiyle aylara dağıtılmak suretiyle, aylık bazda yüklenicinin iş programının gerisinde kaldığı sonucuna varılarak, düşük endeks karşılaştırması yapılmış olduğu iddiası değerlendirilecek olursa, Fiyat Farkı Kararnamesinin 7 nci maddesinin uygulanabilmesi açısından birden fazla ayda yapılmış olan imalatlara ait hakedişlerde, uygulama ayının yani imalat döneminin hesaplanabilmesi için hakediş tutarlarının aylara göre dağıtılması gerekmektedir. Aksi takdirde, iş programlarında gösterilen aylık ödenek dilimleri; imalatın ne zaman yapıldığına bakılmaksızın, o aylara ait fiyat farkına esas An değeri olarak kabul edilmesi durumu ortaya çıkacak, Yüklenicinin Fiyat Farkı Kararnamesinde belirtilmiş olan iş programının gerisinde kalma durumu hiçbir zaman ortaya çıkmayacaktır. Bu durumda, yükleniciye ödenecek olan fiyat farklarında kullanılacak olan endeksler de iş programının düzenlenmesi esnasında belirlenmiş olacaktır. Dilekçi iddialarının kabulü halinde, fiyat farkı hesaplamalarında uygulama ayı olarak, sadece iş programı ile belirlenmiş olan uygulama ayları; An değeri olaraksa sadece iş programındaki ödenek dilimleri dikkate alınacak olup imalat dönemleri ve fiili imalat miktarlarının, Yüklenicinin iş programının gerisinde kalması halinde dahi dikkate alınmaması şeklinde bir sonuç ortaya çıkacaktır.
Son olarak, “Son Revize İş Programı” esas alınarak yapılan kamu zararının hesabı, sabit katsayıların hatalı belirlenmesi nedeniyle oluşan kamu zararı tutarının etkisinin ayrıştırılması suretiyle gerçekleştirilmiştir.
Bu itibarla, Yükleniciye ödenen fiyat farklarının hesabında, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkı Kararnamesinin yukarıda yer verilen “İş programı ve ödenek dilimi” başlıklı 7 nci maddesine aykırı hareket edilmek suretiyle 24.12.2003 tarihli ve 25326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinin birinci fıkrasında “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Söz konusu kamu zararına ilişkin sorumluluk hususu değerlendirildiğinde;
Oluşan kamu zararından, 5018 sayılı Kanunun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde yer alan;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. (…)
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar. (…)” hükmü gereği gerçekleştirme belgesi niteliğini haiz hakediş raporunu, mevzuata aykırı suretle hesap edilen fiyat farkı tutarını içerecek şekilde düzenleyen ve onaylayan ilgililerin,
31.12.2005 tarih ve 26040 sayılı 3. Mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların “Ön malî kontrol süreci” başlıklı 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan; “Harcama yetkilileri, (…) bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır.” hükmü gereği ödeme emri belgesini, mevzuata aykırı suretle hesap edilen fiyat farkı tutarını içerecek şekilde düzenleyen gerçekleştirme görevlisinin,
5018 sayılı Kanunun “Harcama talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” hükmü gereği mevzuata aykırı suretle hesap edilen fiyat farkı tutarını içeren hakediş bedelinin, ilişikli ödeme emri ile ödenmesi talimatını veren harcama yetkilisinin,
sorumluluğu bulunmaktadır.
Buna karşın, İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısını imzalayan ve “Diğer Sorumlu” olarak gösterilen kamu görevlilerinin, ilgili kamu zararının oluşumunda illiyet bağı kurulabilecek bir sorumlulukları bulunmamaktadır.
Ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden sabit katsayıların, “İşte” kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi hususunda kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası değerlendirilmiştir:
05.01.2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Fiyat farkı verilebilmesi” başlıklı 8 inci maddesine dayanılarak hazırlanıp 27.06.2013 tarihli ve 2013/5217 Bakanlar Kurulu Kararının ekinde yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinde; fiyat farkı hesabı yapılırken uygulanacak formül ile bu formülde dikkate alınan katsayılar ve bu katsayıların nasıl belirleneceğine ilişkin düzenlemeler yapılmış olup anılan maddenin;
İkinci fıkrasında; “a, b1, b2, b3, b4, b5, c” katsayılarının girdilerin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayılar olduğu ifade edilmiş,
Altıncı fıkrasında ise;
“İdare tarafından, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c için toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde katsayılar belirlenerek ihale dokümanında gösterilir.” hükmüne yer verilmiştir.
Diğer yandan, 04.03.2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “İdari şartname” başlıklı 15 inci maddesinde;
“(1) İdare, uygulayacağı ihale usulüne ilişkin bu Yönetmelik ekinde yer alan tip idari şartnameyi esas alarak idari şartnamesini hazırlar. Tip idari şartnamede boş bırakılan veya dipnota alınan hususlar, işin özelliğine göre 4734 sayılı Kanun, 5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ve diğer mevzuat hükümlerine aykırı olmayacak şekilde düzenlenir.
…”
“Sözleşme Tasarısı” başlıklı 18 inci maddesinde ise;
(1) İdare, sözleşme tasarısını bu Yönetmeliğin ekinde yer alan tip sözleşmeyi esas alarak hazırlar.
(2) Tip sözleşmede boş bırakılan veya dipnota alınan hususlar, işin özelliğine ve 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar ile diğer mevzuat hükümlerine aykırı olmayacak şekilde düzenlenir.
…” ifadelerine yer verilmiştir.
Madde hükümlerinden anlaşılacağı üzere ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıların, maliyet unsuru olan her bir girdinin ayrı ayrı toplam maliyete oranlanması suretiyle hesaplanması gerekmekte olup İşe ilişkin İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısının mevzuat hükümlerine uyarlı olacak şekilde belirlenmiş sabit katsayılara yer verilerek düzenlenmesi icap etmektedir.
Yapılan incelemede, ... Belediyesi ile Yüklenici arasında imzalanan Sözleşmenin “Fiyat farkı ödenmesi ve hesaplanması şartları” başlıklı 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasında “İdare tarafından, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c için toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde katsayılar belirlenerek ihale dokümanında gösterilir. (…)” hükmüne yer verilmesine rağmen, fiyat farkı hesabına esas sabit katsayıların, ihale dokümanının hazırlanması aşamasında oluşturulan yaklaşık maliyet içindeki girdilerin ağırlık oranlarına göre belirlenmediği tespit edildiğinden, Dairemizce 181 numaralı Ek İlamda kamu zararına sebebiyet verildiği yönünde hüküm tesis edilmiştir.
Söz konusu mevzuata aykırı hususa aşağıdaki Tabloda ayrıntıları ile yer verilmiştir:
Sabit Katsayıların Belirlenmesine İlişkin Tablo
No Girdiler Girdi Maliyeti Doğru Katsayılar (Girdi maliyeti / Toplam maliyet) Hatalı Katsayılar
1 İşçilik … … …
2 Çimento … … …
3 Demir Çelik … … …
4 Akaryakıt … … …
5 Kereste … … …
6 Diğer Malzemeler … … …
7 Makine ve Ekipman … … …
Toplam Maliyet (TL) … … …
Sorumluların başvuruları üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunun almış olduğu Kararda yer verilen bozma gerekçesinde;
4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer verilen “İhale dokümanında gösterilen sabit katsayılar, sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçe ile değiştirilemez.” hükümden anlaşılacağı üzere sabit katsayıların değiştirilmesinin mümkün olmadığı,
İhale dokümanında yer verilen sabit katsayılar, yaklaşık maliyet hesabında esas alınan maliyet oranlarına göre hatalı belirlenmişse de isteklilerin tekliflerini söz konusu katsayılara göre vermiş olduğu, bu suretle haksız rekabete neden olacak bir hususun bulunmadığı,
4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer verilen “İhale dokümanında gösterilen sabit katsayılar, sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçe ile değiştirilemez.” hükmünden de anlaşılacağı üzere, işin devamı esnasında sabit katsayıların değiştirilmesi hukuken mümkün olmadığından, İdarenin ihale dokümanında yer verilen sabit katsayıları uygulamak dışında bir seçeneğinin olmadığı,
Bu itibarla, somut uygulamada fiyat farkının ihale dokümanında belirlenmiş olan sabit katsayılar üzerinden hesaplanması sonucunda 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığı
İfade edilmiştir.
Ancak, Esasların dayanağı olan 4735 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin gerekçesinde;
“İhale yapıldıktan sonra ortaya çıkabilecek ve maliyeti etkileyebilecek fiyat değişikliklerinin dikkate alınabilmesi için, sözleşme türlerine göre fiyat farkı verilebilmesine ilişkin esas ve usulleri tespit etmeye Kamu İhale Kurumunun teklifi üzerine Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu düzenlemesi getirilmiştir.” ifadelerine yer verilmek suretiyle fiyat farkı verilmesindeki amaç ortaya konulmuştur. Bu suretle, söz konusu amacın hasıl olabilmesi için sabit katsayıların işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde belirlenmesi gerekmektedir. İşe ilişkin İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısında yer verilen fiyat farkı hesabına esas sabit katsayılar ise işte kullanılan girdi oranlarından bariz olarak farklılık teşkil edecek ölçüde belirlenmiştir.
Kamu zararının oluşabilmesi için kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, eylem ve işleminin bulunması; kamu kaynağında eksilmeye neden olacak bir zararın ortaya çıkması ve mevzuata aykırı işlem ile zarar arasında illiyet bağının bulunması gerekmekte olup anılan şartların bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir. Somut olayda ihale dokümanını hazırlayan ilgililer tarafından sabit katsayılar mevzuata aykırı olarak belirlenmiş olup söz konusu katsayıların esas alınması suretiyle Yükleniciye ödenmesi gereken maliyet-fiyat değişikliklerinin üzerinde fiyat farkı ödenmesine neden olunmuş ve kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
İhale dokümanında ve Sözleşmede yer verilen hatalı katsayıların, işin yürütülmesi esnasında değiştirilemeyecek olması hususu ise yapılan fiyat farkı ödemelerinin yüksekliğinin, fiyat farkı formülünün temelini oluşturan ve ödenecek fiyat farkı bedelini büyük ölçüde etkileyen sabit katsayıların hatalı belirlenmesinden kaynaklanmakta olduğu gerçeğini değiştirmemektedir.
Diğer yandan, Kamu İhale Kurulunun 20.02.2019 tarihli, 2019/DK.D-48 sayılı ve “2018/11818 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı Çerçevesinde Özel Tüketim Vergisindeki Değişikliklere Bağlı Fiyat Farkı Uygulaması” konulu Kararında;
“(…) Hizmet alımı ile yapım işi sözleşmelerinde, 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönem için akaryakıt girdisinin nev’ine uygulanan ÖTV’de meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farkı hesabının bu Kurul Kararında belirtilen kurallara göre yapılmasına ve Fiyat Farkına İlişkin Esasların 5 inci maddesine göre hesaplanan fiyat farkından bağımsız olarak kesilmesine; hesaplama neticesinde artı değer bulunması halinde herhangi bir işlem tesis edilmemesine, (…) Fiyat farkına ilişkin düzenlemelerin temel amacı sözleşmelerin taraflarını enflasyonist risklerden koruyarak, yüklenicilerin ihale tarihinde teklif ettiği bedele göre sözleşme süresi içerisindeki maliyetlerini uyumlaştırmak olduğundan, 2018/118118 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönemde ÖTV’ye ilişkin değişikliklerden kaynaklanan fiyat değişimlerinin hakediş tutarlarına yansıması da sağlıklı biçimde uyumlaştırılmalıdır. Ayrıca, anılan Bakanlar Kurulu Kararının belirli sayıda akaryakıt ürünü ile sınırlı tutulduğu ve akaryakıt dışında kalan bitüm, LNG vb. katı ve sıvı yakıtlardaki fiyat değişimlerini düzenleme amacı taşımadığı dikkate alındığında, Fiyat Farkına İlişkin Esaslara göre sözleşmelerde belirlenen b1 veya b3 katsayıları içerisinde akaryakıt dışında girdiler bulunması halinde bu girdilerin etkilerinin hesaplamalara yansıtılmaması gerekmektedir.” ifadeleri yer almakta olup ÖTV’de meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farkının ne şekilde hesaplanacağına anılan Karar’da yer verilmiştir.
Sorumluların temyiz başvurusuna esas dilekçelerinde, yukarıda yer verilen Karar gereğince, Sözleşmede hüküm altına alınan b3 katsayısı (…) esas alınmak suretiyle gerçekleştirilen hesaplama sonucunda Yükleniciye ödenecek fiyat farkı tutarından … TL kesinti yapıldığı, yapılan hesaplamada b3 katsayısının İlamda belirtildiği şekilde … olarak esas alınması halinde yapılması gereken kesinti tutarının … TL olduğu ifade edilmiştir. Bahse konu savunmalar kabule şayan olup kamu zararının hesabı, İlama ekli Tablo (B)’de ayrıntılı olarak gösterildiği üzere, ÖTV’de meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farkı dikkate alınarak yapılmıştır.
Bu itibarla, ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden sabit katsayıların, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırı “İşte” kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi sonucu, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verilmiştir. Rapora konu edilen bu hususta, 2017 ve 2018 hesap yılları için düzenlenen Raporlara istinaden hüküm tesis edildiği görüldüğünden, kamu zararının hesabı, İlama ekli Tablo (B)’de ayrıntılı olarak gösterildiği üzere, yalnızca 2019 hesap yılında düzenlenen 5 ve 6 No.lu hakedişler kapsamında ödenen fiyat farkı tutarları dikkate alınarak yapılmıştır.
Söz konusu kamu zararına ilişkin sorumluluk hususu değerlendirildiğinde;
Oluşan kamu zararında, ihale dokümanını mevzuata aykırı katsayılarla hazırlayan (İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısını imzalayan) ve Rapor’da “Diğer Sorumlu” olarak gösterilen … (İhale Şube Müdür Vekili) ve … (Maliyet Tespit Şube Müdürü) sorumludur.
Rapor’da yine “Diğer Sorumlu” olarak sorumluluk tevcih edilen ancak, ihale dokümanı içerisinde yer alan ve mevzuata aykırı katsayıları içeren Sözleşme Tasarısında imzası bulunmayan, kendisine ait olmayan imzanın üzerinde sehven adı-soyadı yer alan, başka bir ifade ile Sözleşme Tasarısını hazırlayanlar arasında yer almayan …’in (Endüstri Mühendisi) oluşan kamu zararından sorumluluğu bulunmamaktadır. Ayrıca, Rapor’da sorumluluk tevcih edilen Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin de kamu zararının oluşumunda illiyet bağı kurulabilecek bir sorumlulukları bulunmamaktadır.
Hüküm tesis edilmeden önce yapılan incelemede;
İdarenin 2018 yılı hesabına ilişkin olarak, aynı ihale kapsamında fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden sabit katsayıların, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırı “İşte” kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi hususunda düzenlenen sorgu üzerine gönderilen savunmalarda, … TL’nin … tarihli ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile Yüklenicinin bütçe emanetleri hesabından, … TL’nin … tarihli ve … yevmiye numaralı ödeme emri belgesi ile Yüklenicinin hakediş tutarından olmak üzere toplamda … TL tutarının tahsil edildiği belirtilmişse de anılan tutarın, … TL’sinin … tarihli ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile … TL’sinin ise bu tutarla ilgili olarak ... …’üncü Asliye Hukuk Mahkemesinin “Mahsuben yapılan tahsilatın iadesi” yönünde almış olduğu … tarihli ve E: …, K: … sayılı Karar sonrasında, Mahkeme Kararının uygulanması adına … tarihli-… yevmiye numaralı ve … tarihli-… yevmiye numaralı muhasebe işlem fişleri ile Yüklenicisine iade edildiği,
Sorumlular tarafından gönderilen temyiz başvurusuna esas dilekçelerde; ... TL kamu zararı için … tarihli ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile … TL’si ana para ve … TL faiz olmak üzere toplamda … TL tutarının; … TL kamu zararı için … tarihli ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile … TL’si ana para ve … TL faiz olmak üzere toplamda … TL tutarının Yüklenicinin alacaklarından kesildiği ifade edilmişse de bahse konu muhasebe işlem fişleri ve ekleri incelendiğinde kamu zararının Yüklenicisinden rızaen tahsil edilmediği,
Tespit edildiğinden, kamu zararı tutarı hakkında “ilişilecek husus kalmadığı” şeklinde karar alınması hukuken mümkün değildir.
Sonuç olarak, güncel endekslerin, Fiyat Farkı Kararnamesine aykırı olarak imalat dönemlerinde gerçekleştirilen iş tutarı ile iş programı kapsamında belirlenmiş ödenek dilimleri karşılaştırılmadan belirlenmesi sonucu ... TL; ile sabit katsayıların, “İşte” kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi sonucu ... TL olmak üzere, kamu zararına sebebiyet verildiği iddia edilen toplam ... TL tutarındaki ödemenin,
- ... TL’si ile ilgili olarak ayrıntısı İlama ekli Tablo (A)’da gösterildiği üzere, fiyat farkı ödemesine esas endekslerin, mevzuata aykırı olarak belirlenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiğinden, anılan tutarın, Harcama Yetkilisi (Fen İşleri Daire Başkanı) … ile Gerçekleştirme Görevlileri (İnşaat Mühendisi) …, (İnşaat Mühendisi) …, (İnşaat Mühendisi) …, (İnşaat Mühendisi) …, (Makine Mühendisi) …, (İnşaat Mühendisi) …, (İnşaat Mühendisi) … ve (Yapım Onarım ve Proje Şube Müdür Vekili) …’na müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine oy birliğiyle,
- Kalan ... TL’nin
Ayrıntısı İlama ekli Tablo (B)’de gösterildiği üzere, 2019 Hesap Yılında düzenlenen 5 ve 6 No.lu hakedişler kapsamında ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden sabit katsayıların, mevzuata aykırı olarak hatalı suretle belirlenmesi sonucu oluşan … TL’lik kısmının (İhale Şube Müdür Vekili) … ve (Maliyet Tespit Şube Müdürü) …’ya müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine oy çokluğuyla,
- Kalan 20.620.592,28 TL’lik kısmının ise 2017 ve 2018 Hesap Yıllarında düzenlenen hakedişlere ilişkin olması nedeniyle anılan tutar ile ilgili olarak yapılacak işlem olmadığına oy birliğiyle,
6085 sayılı Kanun’un 55 inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
Azınlık Görüşü:
Daire Başkanı …’ın “Sabit katsayıların, İşte kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi sonucu oluştuğu iddia edilen kamu zararına ilişkin” karşı oy gerekçesi;
“Rapora konu yapım işinde; fiyat farkı hesabına esas sabit katsayıların mevzuata aykırı olarak, girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi nedeniyle kamu zararı oluştuğu iddia edilmiştir.
05.01.2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Fiyat farkı verilebilmesi” başlıklı 8 inci maddesine dayanılarak hazırlanıp 27.06.2013 tarihli ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ekinde yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinde; fiyat farkı hesabı yapılırken uygulanacak formül ile bu formülde dikkate alınan katsayılar ve bu katsayıların nasıl belirleneceğine ilişkin düzenlemeler yapılmış olup anılan maddenin, ikinci fıkrasında, “a, b1, b2, b3, b4, b5, c” katsayılarının girdilerin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayılar olduğu ifade edilmiş; altıncı fıkrasında ise “İdare tarafından, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c için toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde katsayılar belirlenerek ihale dokümanında gösterilir.” hükmüne yer verilmiştir.
Madde hükmünden anlaşılacağı üzere ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıların, maliyet unsuru olan her bir girdinin ayrı ayrı toplam maliyete oranlanması suretiyle hesaplanması gerekmektedir.
4735 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin gerekçesinde de;
“İhale yapıldıktan sonra ortaya çıkabilecek ve maliyeti etkileyebilecek fiyat değişikliklerinin dikkate alınabilmesi için, sözleşme türlerine göre fiyat farkı verilebilmesine ilişkin esas ve usulleri tespit etmeye Kamu İhale Kurumunun teklifi üzerine Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu düzenlemesi getirilmiştir.” denilerek fiyat farkı verilmesindeki amaç ortaya konulmuştur. Bu nedenle söz konusu amacın gerçekleşmesi için sabit katsayıların işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde belirlenmesi gerekmektedir.
Yüklenici ile imzalanan Sözleşmenin “Fiyat farkı ödenmesi ve hesaplanması şartları” başlıklı 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “İdare tarafından, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c için toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde katsayılar belirlenerek ihale dokümanında gösterilir…” denilmesine rağmen, katsayıların söz konusu yapım işinin bünyesinde yer alan girdilerin ağırlık oranına göre belirlenmediği aşağıdaki Tablo’da ayrıntıları ile gösterilmiştir.
Sabit Katsayıların Belirlenmesine İlişkin Tablo
No Girdiler Girdi Maliyeti
(TL) Doğru Katsayılar
(Girdi maliyeti / Toplam maliyet) Hatalı Katsayılar
1 İşçilik … … …
2 Çimento … … …
3 Demir Çelik … … …
4 Akaryakıt … … …
5 Kereste … … …
6 Diğer Malzemeler … … …
7 Makine ve Ekipman … … …
Toplam Maliyet
(TL) … … …
Ancak bu gerekçeye bağlı kamu zararı kararı verilebilmesi için mevzuata aykırılık tek başına yeterli olmayıp bu sebeple bir zararın da oluşması gerekmektedir.
Zararın niteliklerinden biri de kesinlik ya da başka bir ifade ile belirliliktir. Kesin zarar, belirli veya belirlenebilir zarar demektir. Anılan yapım işi ihale usulüyle yaptırılmıştır. İhalede teklifler hatalı belirlenen katsayılara göre verilmiştir. Hatalı katsayıların isteklilerin/yüklenicinin teklifini etkileyip etkilemediği veya ne kadar etkilediğinin hesabı yapılamayacağı için bu gibi durumlarda kesin bir zarar hesabı yapılması mümkün değildir.
Bu itibarla; 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 50 nci maddesine göre, kamu zararının belirlenemediği bu gibi durumlarda, konunun ilgili mercilere bildirilmesine karar verilmesi gerektiğinden, hatalı katsayı belirlenmesine sebep olan kamu görevlileri hakkında gerekli ceza/disiplin hükümlerinin uygulanması için, konunun … Bakanlığına yazılmasına karar verilmesi gerekir.”
Karar verildi.
04.10.2022 karar tarihli ve 181 sayılı Ek İlamın 2 nci maddesinde yer verilen hüküm ile ilgili olarak Temyiz Kurulunun 24.01.2024 tarihli ve 56409 tutanak numaralı bozma Kararı üzerine 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.
... tarihli Ek Raporun yargılanması neticesinde düzenlenen 04.10.2022 Karar tarihli ve 181 numaralı Ek İlamın 2 nci maddesiyle;
- Ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden güncel endekslerin, Fiyat Farkı Kararnamesine aykırı olarak imalat dönemlerine ait fiilen gerçekleştirilmiş olan imalat tutarları ve iş programı ile belirlenmiş olan ödenek dilimleri karşılaştırılmadan belirlenmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının, İlamda adı geçen Sorumlularına müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine,
- Ödenen fiyat farklarına ilişkin hesaplamaların, kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenen sabit katsayılar üzerinden yapılması sonucu oluşan … TL kamu zararının;
… TL’lik kısmının, … tarihli ve … yevmiye numaralı Muhasebe İşlem Fişi ile Yüklenicinin alacağından tahsil edildiği, ancak bu tutarın 2019 yılı öncesine ilişkin ödenek dönemlerini kapsayan … TL’lik kısmının, ... Belediyesi 2018 yılı Raporunun Sayıştay 3. Dairesinde görüşülmesi sırasında konu edildiği ve söz konusu görüşme sırasında sunulan tahsilat belgelerinin değerlendirilmesi sonucu düzenlenen 153 numaralı İlamda, bu tutar için ilişilecek husus kalmadığına hükmedildiği anlaşıldığından … TL’lik tutar için yapılacak işlem olmadığına,
Anılan … TL’lik tahsilat tutarı içinde kalan ve 2019 yılı öncesine ilişkin ödenek dönemlerini kapsayan … TL’lik kısmının, yukarıda anılan … tarihli ve … yevmiye numaralı Muhasebe İşlem Fişi ile hüküm tarihinden önce tahsil edildiği görüldüğünden … TL’lik tutar için ilişilecek husus kalmadığına,
… TL’lik kısmının, … tarihli ve … yevmiye numaralı Ödeme Emri Belgesi ile Yüklenicinin 6 No.lu hakedişinden kesinti yapılmak suretiyle, hüküm tarihinden önce tahsil edildiği anlaşıldığından 1… TL’lik tutar için ilişilecek husus kalmadığına,
Kalan … TL’lik kısmın ise İlamda adı geçen Sorumlularına müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine
Karar verilmiştir.
Bu hükme karşı, Sorumlu (İhale Şube Müdürü Vekili) … tarafından yapılan temyiz başvurusu sonucunda Kurulca düzenlenen 24.01.2024 tarihli ve 56409 tutanak numaralı Kararda, hükmün bozulmasına, yeniden hüküm tesisini teminen dosyanın Dairemize tevdiine karar verilmiştir.
Anılan bozma Kararı uyarınca da İlama esas … tarihli Ek Rapor düzenlenmiştir.
Dairemiz tarafından;
“... ... Yapım İşi”nde ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden;
Güncel endekslerin, Fiyat Farkı Kararnamesine aykırı olarak imalat dönemlerinde gerçekleştirilen iş tutarı ile iş programı kapsamında belirlenmiş ödenek dilimleri karşılaştırılmadan belirlenmesi sonucu oluşan ... TL ile sabit katsayıların, “İşte” kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi sonucu oluşan ... TL
Olmak üzere toplam ... TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasıyla ilgili dosyada mevcut bilgi ve belgeler yeniden incelenmiştir.
22.01.2022 tarihli ve 24648 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Fiyat farkı verilebilmesi” başlıklı 8 inci maddesine dayanılarak hazırlanan 27.06.2013 tarihli ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ekinde yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların (Fiyat Farkı Kararnamesi)
“Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu Esaslarda geçen;
ç)Güncel endeks: Uygulama ayına ait endeksi,
(…)
e)Fiyat farkı: Birim fiyatlı sözleşmelerde, uygulama ayı içinde gerçekleşen imalat iş kalemleri ve ihzarat için; anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde ise uygulama ayı içinde ilerleme yüzdelerine göre gerçekleşen imalat iş grupları için, bu Esaslara göre ödenecek veya kesilecek bedeli,
(…)
i)Uygulama ayı: İş programına uygun olarak işlerin gerçekleştirilmesi gereken ayı, (…)
ifade eder.”,
“Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinde;
“(1) Türk parası cinsinden sözleşmeye bağlanan yapım işlerine ilişkin fiyat farkı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:
F = An x B x ( Pn - 1 )
(2) Formülde yer alan;
a) F: Fiyat farkını (TL),
b) An: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hak edişte; birim fiyatlı işlerde uygulama ayında gerçekleşen iş kalemleri ve ihzarat miktarlarının sözleşme birim fiyatlarıyla çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL), anahtar teslimi götürü bedel işlerde ise uygulama ayında gerçekleşen ilerleme yüzdesiyle sözleşme bedelinin çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL),
c) B: 0,90 sabit katsayısını,
ç) Pn: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte, fiyat farkı hesabında kullanılan temel endeksler ve güncel endeksler ile a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c değerlerinin ağırlık oranları temsil katsayılarının yukarıdaki formüle uygulanması sonucu bulunan fiyat farkı katsayısını,
d) a: İşçilik ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
e) b1: Metalik olmayan diğer mineral ürünlerinin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
f) b2: Demir ve çelik ürünlerinin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
g) b3: Katı veya sıvı yakıtların ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
ğ) b4: Ağaç ve mantar ürünlerinin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
h) b5: Diğer malzemelerin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,
ı) c: Makine ve ekipmana ait amortismanın oranını temsil eden sabit katsayıyı,
ifade eder.
(3) İhale dokümanında gösterilen sabit katsayılar, sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçe ile değiştirilemez. (…)”,
“Uygulama esasları” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“(1) Bu Esaslara tabi yapım işi ihalelerinde fiyat farkı uygulanabilmesi için, söz konusu işlerin ihalelerine ilişkin idari şartname ve sözleşmelerde, bu Esaslara göre fiyat farkı hesaplanacağının belirtilmiş olması gerekir. Sözleşmelerde yer alan fiyat farkına ilişkin esas ve usullerde sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz.
(2) Fiyat farkı uygulanan işlerde, zorunlu nedenler dışında, hakedişlerin uygulama ayından sonraki ayın ilk beş iş günü içerisinde ve uygulama ayına ait endeksler belli olduktan sonra düzenlenmesi esastır. Uygulama ayına ait endeksler belli olmadan hakedişin düzenlendiği hallerde, fiyat farkı hesabı hakedişle birlikte yapılmaz, uygulama ayına ait endeksler belli olduktan sonra ayrıca hesaplanır.
(3) Bu Esasların uygulanması sonucu ilave olarak ödenecek ya da kesilecek tutarlar fiyat farkı olup, yüklenici ile idare arasında imzalanan sözleşme bedelini değiştirmez. (…)”,
“İş programı ve ödenek dilimi” başlıklı 7 nci maddesinde ise;
“(1) Sözleşme imzalandıktan sonra iş kalemlerinin, aylık imalatın, ihzaratın ve yıllık ödenekler ile bunların aylara dağılımını gösteren ayrıntılı bir iş programı hazırlanarak idarenin onayına sunulur.
(2) Herhangi bir aya ait iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde, daha sonraki aylarda yapılacak imalatlarda, imalat miktarı iş programına uygun hale gelinceye kadar, fiyat farkı hesaplanırken, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınır.
(3) Havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı dönemde, idarenin izniyle yüklenici tarafından teknik şartlar yerine getirilerek işe devam edilmesi veya yüklenicinin iş programında öngörülenden daha fazla imalat yapması halinde, imalatın fiilen yapıldığı ay esas alınarak, bu dönemde gerçekleştirilen işler için fiyat farkı hesaplanır.
(4) 4735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebep hallerinin gerçekleşmesi veya sözleşmenin ifasının idareden kaynaklanan nedenlerle gecikmesi nedeniyle yükleniciye süre uzatımı verilmiş olması halinde, gerçekleştirilmesi gereken aya göre iş kalemleri ya da iş grupları için uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına uygun olarak fiyat farkı hesaplanır. Bu kapsamda revize edilen iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde ikinci fıkraya göre işlem yapılır.
(5) İdarenin talebi olmaksızın yüklenici iş programına nazaran daha fazla iş yaparsa, işin fiilen yapıldığı ay esas alınarak fiyat farkı hesaplanır.” hükümleri yer almaktadır.
Yüklenici ile İdare arasında imzalanan Sözleşmenin 14.2 alt maddesinde; fiyat farkının, F= An x B x (Pn-l) formülüne göre hesaplanacağı, formülün ayrıntısında kullanılacak sabit katsayıların “…” olacağı, Sözleşmenin 14.3 alt maddesinde ise ihale dokümanında gösterilen sabit katsayıların, Sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçe ile değiştirilemeyeceği ifade edilmiştir.
Ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil güncel endekslerin, Fiyat Farkı Kararnamesine aykırı olarak imalat dönemlerinde gerçekleştirilen iş tutarı ile iş programı kapsamında belirlenmiş ödenek dilimleri karşılaştırılmadan belirlenmesi hususunda kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası değerlendirilmiştir:
İlgili mevzuat uyarınca, yapım işinin yürütülmesi sırasında gerçekleştirilen imalat miktarlarının, Yüklenici kusuru nedeniyle, iş programında belirlenmiş olan imalat dönemlerinin gerisinde kalması durumunda, iş programına uygun imalat miktarlarına ulaşılıncaya kadar fiyat farkı hesaplamalarının, işin programa göre gerçekleştirilmesi gereken ay ile fiilen gerçekleştirildiği ay endeksleri arasından düşük olanının esas alınması,
Yüklenicinin, iş programında belirlenmiş olan imalat dönemlerinin ilerisinde bir imalat miktarına ulaşması durumunda ise fiyat farkı hesaplamalarının, işin fiilen gerçekleştirildiği aya ait endeksler esas alınarak gerçekleştirilmesi
Gerekmektedir.
Yapılan incelemede;
Rapora konu yapım işi kapsamında, İdareden kaynaklı nedenlerle üç ayrı dönemde, toplam 330 gün süre uzatımı verildiği; … tarih ve … sayılı süre uzatımı kararıyla Yükleniciye 80 gün ilave süre verilerek işin bitiminin … tarihine, … tarih ve … sayılı süre uzatımı kararıyla Yükleniciye 130 gün ilave süre verilerek işin bitiminin … tarihine, … tarih ve … sayılı süre uzatımı kararıyla Yükleniciye 120 gün ilave süre verilerek işin bitiminin … tarihine ertelendiği,
Söz konusu süre uzatım kararlarının, imalatlarda kullanılan özel nitelikli ekipman ve malzemelerden bazılarının (deprem izolatörleri vb.) yurtdışından temininde, bazılarının ise (köprü sac malzemeleri vb.) fabrika üretimi, tedariki ve şantiye sahasına nakli aşamalarında yaşanan gecikmelerden kaynaklandığı,
İdare tarafından, anılan süre uzatımı kararları neticesinde değişen iş programı ve yeni iş bitim tarihi esas alınarak, “son revize iş programının” hazırlandığı, bu programa göre ödenek dağıtımı yapılırken Yüklenicinin kusuru dışındaki gecikmeler dolayısıyla çalışılamayan ya da düşük imalat yapılan aylara ilişkin ödeneklerin düşük tutulduğu görülmüştür.
Söz konusu yapım işine ait kesin hakediş dosyası ve eki fiyat farkı hesap tablolarının incelenmesi neticesinde ise Yüklenicinin, son revize iş programında belirlenmiş olan imalat dönemlerinin gerisinde kaldığı aylara ilişkin fiyat farkı hesaplamalarında, anılan iş programı ile belirlenmiş olan ödenek dilimlerinin dikkate alınmadığı ve programa göre işin gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanın esas alınması kuralına uyulmadığı tespit edildiğinden Dairemizce 181 numaralı Ek İlamda kamu zararına sebebiyet verildiği yönünde hüküm tesis edilmiştir.
Sorumluların başvuruları üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunun almış olduğu Kararda yer verilen bozma gerekçesinde;
Somut uygulamada hakedişlerin, işin teknik özellikleri gereği birkaç aylık dönemler itibarıyla düzenlendiği; hakedişlerde yer alan imalatlar ile Temyiz dilekçeleri ekinde sunulan şantiye defteri, sevk onay formları ve yapılan işlere dair diğer belgeler birlikte değerlendirildiğinde, hakedişlerin yapılan imalatları fiili gerçekliğe uygun şekilde yansıttığının görüldüğü; Yüklenici tarafından yapılan iş miktarının -özellikle yerel imalatlar da dikkate alındığında- iş programının ilerisinde olduğu; bazı imalatlarda gecikmeler yaşanmışsa da bunda Yüklenici kusurunun bulunmadığının görüldüğü; yapım işi devam ederken üç defa revize iş programı yapılarak yükleniciye süre uzatımı verildiği fakat bu durumların yüklenicinin kusurundan kaynaklanmadığının anlaşıldığı; ayrıca İdare tarafından hakediş bedellerinin ödenmesinde gecikme yaşandığı; duruşma sırasında fer’i müdahil tarafından sunulan “Hakediş Özeti ve Ödeme Tablosu”nda, 31.01.2023 tarihi itibarıyla Yüklenicinin söz konusu yapım işiyle ilgili olarak Belediyeden … TL alacağının bulunduğu,
Bu itibarla, somut uygulamada fiyat farkının ihale dokümanında belirlenmiş olan sabit katsayılar üzerinden hesaplanması sonucunda 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığı
İfade edilmiştir.
Yüklenicinin kusuru bulunmaksızın imalatlarda gecikmeler yaşanması nedeniyle “İş” kapsamında süre uzatımı verildiği, bu kapsamda söz konusu gecikmelerin dikkate alınması suretiyle üç defa olmak üzere revize iş programı düzenlendiği Dairemizce de kabul edilmektedir. Ancak, Rapora ekli kamu zararı tablolarının, Tabloların yüklenicinin kusuru dışındaki gecikmeler dolayısıyla düzenlenen “Son Revize İş Programı” esas alınarak hazırlandığı, dolayısıyla buradan itibaren anılan iş programının gerisinde kalınması halinin, Yüklenicinin kusurundan kaynaklanacağı açıktır. İlama ekli Tablo (A)’dan da görüleceği üzere Yüklenici, son revize iş programı ile belirlenmiş olan imalat dönemlerinin gerisinde kaldığından, işin programa göre gerçekleştirilmesi gereken ay ile fiilen gerçekleştirildiği ay endeksleri arasından düşük olanının esas alınması suretiyle gerçekleştirilen kamu zararı hesabı mevzuata uyarlıdır. Yüklenicinin hakedişlerinin gecikmeli olarak ödenmesi ve halen İdareden alacaklı olması durumu ise Yüklenici tarafından Sözleşme kapsamında dava edilebilecek bir uyuşmazlık olup bahse konu kamu zararının meydana gelmesine engel teşkil etmemektedir.
Temyiz dilekçelerinde ileri sürülen, Yüklenicinin tümüyle iş programının gerisinde kaldığından hareketle tüm dönemlere ilişkin fiyat farkı hesaplamalarının kıyaslama suretiyle tespit edilen düşük endeks üzerinden gerçekleştirildiği iddiası da yersizdir. Zira İlama ekli Tablo A’dan da görüleceği üzere Yüklenicinin 14, 15, 18, 33, 34, 43, 45, 46, 47, 48, 49, 50 ve 52’inci satırlara denk gelen dönem aralıklarında iş programının gerisinde kalması karşılığında imalat miktarları iş programına uygun hale gelinceye kadar, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınarak fiyat farkı hesaplanmış iken Tablonun 2, 4, 6, 8, 10, 12, 17, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 36, 38, 40, 41, 54, 55, 56, 57, 58, 59 ve 60 ıncı satırlarına denk gelen dönem aralıklarında Yüklenicinin iş programının ilerisinde imalat yapması karşılığında işin fiilen yapıldığı aya ilişkin endeksler esas alınarak fiyat farkı hesaplanmıştır. Yine Tablonun 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 16, 19, 20, 32, 35, 37, 39, 42, 44, 51, 53 ve 61 inci satırlarına denk gelen dönem aralıklarında ise Yüklenicinin iş programında öngörülmüş olan dönemler içerisinde imalat yapması karşılığında iş programında belirlenmiş olan aya ilişkin endeks esas alınarak fiyat farkı hesaplanmıştır.
Temyiz dilekçelerinde ileri sürülen, birden fazla aya yayılan hakediş tutarlarının orantı yöntemiyle aylara dağıtılmak suretiyle, aylık bazda yüklenicinin iş programının gerisinde kaldığı sonucuna varılarak, düşük endeks karşılaştırması yapılmış olduğu iddiası değerlendirilecek olursa, Fiyat Farkı Kararnamesinin 7 nci maddesinin uygulanabilmesi açısından birden fazla ayda yapılmış olan imalatlara ait hakedişlerde, uygulama ayının yani imalat döneminin hesaplanabilmesi için hakediş tutarlarının aylara göre dağıtılması gerekmektedir. Aksi takdirde, iş programlarında gösterilen aylık ödenek dilimleri; imalatın ne zaman yapıldığına bakılmaksızın, o aylara ait fiyat farkına esas An değeri olarak kabul edilmesi durumu ortaya çıkacak, Yüklenicinin Fiyat Farkı Kararnamesinde belirtilmiş olan iş programının gerisinde kalma durumu hiçbir zaman ortaya çıkmayacaktır. Bu durumda, yükleniciye ödenecek olan fiyat farklarında kullanılacak olan endeksler de iş programının düzenlenmesi esnasında belirlenmiş olacaktır. Dilekçi iddialarının kabulü halinde, fiyat farkı hesaplamalarında uygulama ayı olarak, sadece iş programı ile belirlenmiş olan uygulama ayları; An değeri olaraksa sadece iş programındaki ödenek dilimleri dikkate alınacak olup imalat dönemleri ve fiili imalat miktarlarının, Yüklenicinin iş programının gerisinde kalması halinde dahi dikkate alınmaması şeklinde bir sonuç ortaya çıkacaktır.
Son olarak, “Son Revize İş Programı” esas alınarak yapılan kamu zararının hesabı, sabit katsayıların hatalı belirlenmesi nedeniyle oluşan kamu zararı tutarının etkisinin ayrıştırılması suretiyle gerçekleştirilmiştir.
Bu itibarla, Yükleniciye ödenen fiyat farklarının hesabında, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkı Kararnamesinin yukarıda yer verilen “İş programı ve ödenek dilimi” başlıklı 7 nci maddesine aykırı hareket edilmek suretiyle 24.12.2003 tarihli ve 25326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinin birinci fıkrasında “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Söz konusu kamu zararına ilişkin sorumluluk hususu değerlendirildiğinde;
Oluşan kamu zararından, 5018 sayılı Kanunun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde yer alan;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. (…)
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar. (…)” hükmü gereği gerçekleştirme belgesi niteliğini haiz hakediş raporunu, mevzuata aykırı suretle hesap edilen fiyat farkı tutarını içerecek şekilde düzenleyen ve onaylayan ilgililerin,
31.12.2005 tarih ve 26040 sayılı 3. Mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların “Ön malî kontrol süreci” başlıklı 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan; “Harcama yetkilileri, (…) bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır.” hükmü gereği ödeme emri belgesini, mevzuata aykırı suretle hesap edilen fiyat farkı tutarını içerecek şekilde düzenleyen gerçekleştirme görevlisinin,
5018 sayılı Kanunun “Harcama talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” hükmü gereği mevzuata aykırı suretle hesap edilen fiyat farkı tutarını içeren hakediş bedelinin, ilişikli ödeme emri ile ödenmesi talimatını veren harcama yetkilisinin,
sorumluluğu bulunmaktadır.
Buna karşın, İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısını imzalayan ve “Diğer Sorumlu” olarak gösterilen kamu görevlilerinin, ilgili kamu zararının oluşumunda illiyet bağı kurulabilecek bir sorumlulukları bulunmamaktadır.
Ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden sabit katsayıların, “İşte” kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi hususunda kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası değerlendirilmiştir:
05.01.2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Fiyat farkı verilebilmesi” başlıklı 8 inci maddesine dayanılarak hazırlanıp 27.06.2013 tarihli ve 2013/5217 Bakanlar Kurulu Kararının ekinde yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinde; fiyat farkı hesabı yapılırken uygulanacak formül ile bu formülde dikkate alınan katsayılar ve bu katsayıların nasıl belirleneceğine ilişkin düzenlemeler yapılmış olup anılan maddenin;
İkinci fıkrasında; “a, b1, b2, b3, b4, b5, c” katsayılarının girdilerin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayılar olduğu ifade edilmiş,
Altıncı fıkrasında ise;
“İdare tarafından, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c için toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde katsayılar belirlenerek ihale dokümanında gösterilir.” hükmüne yer verilmiştir.
Diğer yandan, 04.03.2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin “İdari şartname” başlıklı 15 inci maddesinde;
“(1) İdare, uygulayacağı ihale usulüne ilişkin bu Yönetmelik ekinde yer alan tip idari şartnameyi esas alarak idari şartnamesini hazırlar. Tip idari şartnamede boş bırakılan veya dipnota alınan hususlar, işin özelliğine göre 4734 sayılı Kanun, 5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ve diğer mevzuat hükümlerine aykırı olmayacak şekilde düzenlenir.
…”
“Sözleşme Tasarısı” başlıklı 18 inci maddesinde ise;
(1) İdare, sözleşme tasarısını bu Yönetmeliğin ekinde yer alan tip sözleşmeyi esas alarak hazırlar.
(2) Tip sözleşmede boş bırakılan veya dipnota alınan hususlar, işin özelliğine ve 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar ile diğer mevzuat hükümlerine aykırı olmayacak şekilde düzenlenir.
…” ifadelerine yer verilmiştir.
Madde hükümlerinden anlaşılacağı üzere ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıların, maliyet unsuru olan her bir girdinin ayrı ayrı toplam maliyete oranlanması suretiyle hesaplanması gerekmekte olup İşe ilişkin İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısının mevzuat hükümlerine uyarlı olacak şekilde belirlenmiş sabit katsayılara yer verilerek düzenlenmesi icap etmektedir.
Yapılan incelemede, ... Belediyesi ile Yüklenici arasında imzalanan Sözleşmenin “Fiyat farkı ödenmesi ve hesaplanması şartları” başlıklı 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasında “İdare tarafından, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c için toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde katsayılar belirlenerek ihale dokümanında gösterilir. (…)” hükmüne yer verilmesine rağmen, fiyat farkı hesabına esas sabit katsayıların, ihale dokümanının hazırlanması aşamasında oluşturulan yaklaşık maliyet içindeki girdilerin ağırlık oranlarına göre belirlenmediği tespit edildiğinden, Dairemizce 181 numaralı Ek İlamda kamu zararına sebebiyet verildiği yönünde hüküm tesis edilmiştir.
Söz konusu mevzuata aykırı hususa aşağıdaki Tabloda ayrıntıları ile yer verilmiştir:
Sabit Katsayıların Belirlenmesine İlişkin Tablo
No Girdiler Girdi Maliyeti Doğru Katsayılar (Girdi maliyeti / Toplam maliyet) Hatalı Katsayılar
1 İşçilik … … …
2 Çimento … … …
3 Demir Çelik … … …
4 Akaryakıt … … …
5 Kereste … … …
6 Diğer Malzemeler … … …
7 Makine ve Ekipman … … …
Toplam Maliyet (TL) … … …
Sorumluların başvuruları üzerine Sayıştay Temyiz Kurulunun almış olduğu Kararda yer verilen bozma gerekçesinde;
4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer verilen “İhale dokümanında gösterilen sabit katsayılar, sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçe ile değiştirilemez.” hükümden anlaşılacağı üzere sabit katsayıların değiştirilmesinin mümkün olmadığı,
İhale dokümanında yer verilen sabit katsayılar, yaklaşık maliyet hesabında esas alınan maliyet oranlarına göre hatalı belirlenmişse de isteklilerin tekliflerini söz konusu katsayılara göre vermiş olduğu, bu suretle haksız rekabete neden olacak bir hususun bulunmadığı,
4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer verilen “İhale dokümanında gösterilen sabit katsayılar, sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçe ile değiştirilemez.” hükmünden de anlaşılacağı üzere, işin devamı esnasında sabit katsayıların değiştirilmesi hukuken mümkün olmadığından, İdarenin ihale dokümanında yer verilen sabit katsayıları uygulamak dışında bir seçeneğinin olmadığı,
Bu itibarla, somut uygulamada fiyat farkının ihale dokümanında belirlenmiş olan sabit katsayılar üzerinden hesaplanması sonucunda 5018 sayılı Kanunun 71 inci maddesi kapsamında kamu zararı oluşmadığı
İfade edilmiştir.
Ancak, Esasların dayanağı olan 4735 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin gerekçesinde;
“İhale yapıldıktan sonra ortaya çıkabilecek ve maliyeti etkileyebilecek fiyat değişikliklerinin dikkate alınabilmesi için, sözleşme türlerine göre fiyat farkı verilebilmesine ilişkin esas ve usulleri tespit etmeye Kamu İhale Kurumunun teklifi üzerine Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu düzenlemesi getirilmiştir.” ifadelerine yer verilmek suretiyle fiyat farkı verilmesindeki amaç ortaya konulmuştur. Bu suretle, söz konusu amacın hasıl olabilmesi için sabit katsayıların işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde belirlenmesi gerekmektedir. İşe ilişkin İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısında yer verilen fiyat farkı hesabına esas sabit katsayılar ise işte kullanılan girdi oranlarından bariz olarak farklılık teşkil edecek ölçüde belirlenmiştir.
Kamu zararının oluşabilmesi için kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, eylem ve işleminin bulunması; kamu kaynağında eksilmeye neden olacak bir zararın ortaya çıkması ve mevzuata aykırı işlem ile zarar arasında illiyet bağının bulunması gerekmekte olup anılan şartların bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir. Somut olayda ihale dokümanını hazırlayan ilgililer tarafından sabit katsayılar mevzuata aykırı olarak belirlenmiş olup söz konusu katsayıların esas alınması suretiyle Yükleniciye ödenmesi gereken maliyet-fiyat değişikliklerinin üzerinde fiyat farkı ödenmesine neden olunmuş ve kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
İhale dokümanında ve Sözleşmede yer verilen hatalı katsayıların, işin yürütülmesi esnasında değiştirilemeyecek olması hususu ise yapılan fiyat farkı ödemelerinin yüksekliğinin, fiyat farkı formülünün temelini oluşturan ve ödenecek fiyat farkı bedelini büyük ölçüde etkileyen sabit katsayıların hatalı belirlenmesinden kaynaklanmakta olduğu gerçeğini değiştirmemektedir.
Diğer yandan, Kamu İhale Kurulunun 20.02.2019 tarihli, 2019/DK.D-48 sayılı ve “2018/11818 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı Çerçevesinde Özel Tüketim Vergisindeki Değişikliklere Bağlı Fiyat Farkı Uygulaması” konulu Kararında;
“(…) Hizmet alımı ile yapım işi sözleşmelerinde, 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönem için akaryakıt girdisinin nev’ine uygulanan ÖTV’de meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farkı hesabının bu Kurul Kararında belirtilen kurallara göre yapılmasına ve Fiyat Farkına İlişkin Esasların 5 inci maddesine göre hesaplanan fiyat farkından bağımsız olarak kesilmesine; hesaplama neticesinde artı değer bulunması halinde herhangi bir işlem tesis edilmemesine, (…) Fiyat farkına ilişkin düzenlemelerin temel amacı sözleşmelerin taraflarını enflasyonist risklerden koruyarak, yüklenicilerin ihale tarihinde teklif ettiği bedele göre sözleşme süresi içerisindeki maliyetlerini uyumlaştırmak olduğundan, 2018/118118 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönemde ÖTV’ye ilişkin değişikliklerden kaynaklanan fiyat değişimlerinin hakediş tutarlarına yansıması da sağlıklı biçimde uyumlaştırılmalıdır. Ayrıca, anılan Bakanlar Kurulu Kararının belirli sayıda akaryakıt ürünü ile sınırlı tutulduğu ve akaryakıt dışında kalan bitüm, LNG vb. katı ve sıvı yakıtlardaki fiyat değişimlerini düzenleme amacı taşımadığı dikkate alındığında, Fiyat Farkına İlişkin Esaslara göre sözleşmelerde belirlenen b1 veya b3 katsayıları içerisinde akaryakıt dışında girdiler bulunması halinde bu girdilerin etkilerinin hesaplamalara yansıtılmaması gerekmektedir.” ifadeleri yer almakta olup ÖTV’de meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farkının ne şekilde hesaplanacağına anılan Karar’da yer verilmiştir.
Sorumluların temyiz başvurusuna esas dilekçelerinde, yukarıda yer verilen Karar gereğince, Sözleşmede hüküm altına alınan b3 katsayısı (…) esas alınmak suretiyle gerçekleştirilen hesaplama sonucunda Yükleniciye ödenecek fiyat farkı tutarından … TL kesinti yapıldığı, yapılan hesaplamada b3 katsayısının İlamda belirtildiği şekilde … olarak esas alınması halinde yapılması gereken kesinti tutarının … TL olduğu ifade edilmiştir. Bahse konu savunmalar kabule şayan olup kamu zararının hesabı, İlama ekli Tablo (B)’de ayrıntılı olarak gösterildiği üzere, ÖTV’de meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farkı dikkate alınarak yapılmıştır.
Bu itibarla, ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden sabit katsayıların, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırı “İşte” kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi sonucu, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde; “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması” şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verilmiştir. Rapora konu edilen bu hususta, 2017 ve 2018 hesap yılları için düzenlenen Raporlara istinaden hüküm tesis edildiği görüldüğünden, kamu zararının hesabı, İlama ekli Tablo (B)’de ayrıntılı olarak gösterildiği üzere, yalnızca 2019 hesap yılında düzenlenen 5 ve 6 No.lu hakedişler kapsamında ödenen fiyat farkı tutarları dikkate alınarak yapılmıştır.
Söz konusu kamu zararına ilişkin sorumluluk hususu değerlendirildiğinde;
Oluşan kamu zararında, ihale dokümanını mevzuata aykırı katsayılarla hazırlayan (İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısını imzalayan) ve Rapor’da “Diğer Sorumlu” olarak gösterilen … (İhale Şube Müdür Vekili) ve … (Maliyet Tespit Şube Müdürü) sorumludur.
Rapor’da yine “Diğer Sorumlu” olarak sorumluluk tevcih edilen ancak, ihale dokümanı içerisinde yer alan ve mevzuata aykırı katsayıları içeren Sözleşme Tasarısında imzası bulunmayan, kendisine ait olmayan imzanın üzerinde sehven adı-soyadı yer alan, başka bir ifade ile Sözleşme Tasarısını hazırlayanlar arasında yer almayan …’in (Endüstri Mühendisi) oluşan kamu zararından sorumluluğu bulunmamaktadır. Ayrıca, Rapor’da sorumluluk tevcih edilen Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin de kamu zararının oluşumunda illiyet bağı kurulabilecek bir sorumlulukları bulunmamaktadır.
Hüküm tesis edilmeden önce yapılan incelemede;
İdarenin 2018 yılı hesabına ilişkin olarak, aynı ihale kapsamında fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden sabit katsayıların, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırı “İşte” kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi hususunda düzenlenen sorgu üzerine gönderilen savunmalarda, … TL’nin … tarihli ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile Yüklenicinin bütçe emanetleri hesabından, … TL’nin … tarihli ve … yevmiye numaralı ödeme emri belgesi ile Yüklenicinin hakediş tutarından olmak üzere toplamda … TL tutarının tahsil edildiği belirtilmişse de anılan tutarın, … TL’sinin … tarihli ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile … TL’sinin ise bu tutarla ilgili olarak ... …’üncü Asliye Hukuk Mahkemesinin “Mahsuben yapılan tahsilatın iadesi” yönünde almış olduğu … tarihli ve E: …, K: … sayılı Karar sonrasında, Mahkeme Kararının uygulanması adına … tarihli-… yevmiye numaralı ve … tarihli-… yevmiye numaralı muhasebe işlem fişleri ile Yüklenicisine iade edildiği,
Sorumlular tarafından gönderilen temyiz başvurusuna esas dilekçelerde; ... TL kamu zararı için … tarihli ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile … TL’si ana para ve … TL faiz olmak üzere toplamda … TL tutarının; … TL kamu zararı için … tarihli ve … yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi ile … TL’si ana para ve … TL faiz olmak üzere toplamda … TL tutarının Yüklenicinin alacaklarından kesildiği ifade edilmişse de bahse konu muhasebe işlem fişleri ve ekleri incelendiğinde kamu zararının Yüklenicisinden rızaen tahsil edilmediği,
Tespit edildiğinden, kamu zararı tutarı hakkında “ilişilecek husus kalmadığı” şeklinde karar alınması hukuken mümkün değildir.
Sonuç olarak, güncel endekslerin, Fiyat Farkı Kararnamesine aykırı olarak imalat dönemlerinde gerçekleştirilen iş tutarı ile iş programı kapsamında belirlenmiş ödenek dilimleri karşılaştırılmadan belirlenmesi sonucu ... TL; ile sabit katsayıların, “İşte” kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi sonucu ... TL olmak üzere, kamu zararına sebebiyet verildiği iddia edilen toplam ... TL tutarındaki ödemenin,
- ... TL’si ile ilgili olarak ayrıntısı İlama ekli Tablo (A)’da gösterildiği üzere, fiyat farkı ödemesine esas endekslerin, mevzuata aykırı olarak belirlenmesi sonucu kamu zararına sebebiyet verildiğinden, anılan tutarın, Harcama Yetkilisi (Fen İşleri Daire Başkanı) … ile Gerçekleştirme Görevlileri (İnşaat Mühendisi) …, (İnşaat Mühendisi) …, (İnşaat Mühendisi) …, (İnşaat Mühendisi) …, (Makine Mühendisi) …, (İnşaat Mühendisi) …, (İnşaat Mühendisi) … ve (Yapım Onarım ve Proje Şube Müdür Vekili) …’na müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine oy birliğiyle,
- Kalan ... TL’nin
Ayrıntısı İlama ekli Tablo (B)’de gösterildiği üzere, 2019 Hesap Yılında düzenlenen 5 ve 6 No.lu hakedişler kapsamında ödenen fiyat farklarının hesabına esas teşkil eden sabit katsayıların, mevzuata aykırı olarak hatalı suretle belirlenmesi sonucu oluşan … TL’lik kısmının (İhale Şube Müdür Vekili) … ve (Maliyet Tespit Şube Müdürü) …’ya müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine oy çokluğuyla,
- Kalan 20.620.592,28 TL’lik kısmının ise 2017 ve 2018 Hesap Yıllarında düzenlenen hakedişlere ilişkin olması nedeniyle anılan tutar ile ilgili olarak yapılacak işlem olmadığına oy birliğiyle,
6085 sayılı Kanun’un 55 inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
Azınlık Görüşü:
Daire Başkanı …’ın “Sabit katsayıların, İşte kullanılan girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi sonucu oluştuğu iddia edilen kamu zararına ilişkin” karşı oy gerekçesi;
“Rapora konu yapım işinde; fiyat farkı hesabına esas sabit katsayıların mevzuata aykırı olarak, girdilerin ağırlık oranları dikkate alınmaksızın belirlenmesi nedeniyle kamu zararı oluştuğu iddia edilmiştir.
05.01.2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Fiyat farkı verilebilmesi” başlıklı 8 inci maddesine dayanılarak hazırlanıp 27.06.2013 tarihli ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ekinde yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5 inci maddesinde; fiyat farkı hesabı yapılırken uygulanacak formül ile bu formülde dikkate alınan katsayılar ve bu katsayıların nasıl belirleneceğine ilişkin düzenlemeler yapılmış olup anılan maddenin, ikinci fıkrasında, “a, b1, b2, b3, b4, b5, c” katsayılarının girdilerin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayılar olduğu ifade edilmiş; altıncı fıkrasında ise “İdare tarafından, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c için toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde katsayılar belirlenerek ihale dokümanında gösterilir.” hükmüne yer verilmiştir.
Madde hükmünden anlaşılacağı üzere ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıların, maliyet unsuru olan her bir girdinin ayrı ayrı toplam maliyete oranlanması suretiyle hesaplanması gerekmektedir.
4735 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin gerekçesinde de;
“İhale yapıldıktan sonra ortaya çıkabilecek ve maliyeti etkileyebilecek fiyat değişikliklerinin dikkate alınabilmesi için, sözleşme türlerine göre fiyat farkı verilebilmesine ilişkin esas ve usulleri tespit etmeye Kamu İhale Kurumunun teklifi üzerine Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu düzenlemesi getirilmiştir.” denilerek fiyat farkı verilmesindeki amaç ortaya konulmuştur. Bu nedenle söz konusu amacın gerçekleşmesi için sabit katsayıların işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde belirlenmesi gerekmektedir.
Yüklenici ile imzalanan Sözleşmenin “Fiyat farkı ödenmesi ve hesaplanması şartları” başlıklı 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “İdare tarafından, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c için toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde katsayılar belirlenerek ihale dokümanında gösterilir…” denilmesine rağmen, katsayıların söz konusu yapım işinin bünyesinde yer alan girdilerin ağırlık oranına göre belirlenmediği aşağıdaki Tablo’da ayrıntıları ile gösterilmiştir.
Sabit Katsayıların Belirlenmesine İlişkin Tablo
No Girdiler Girdi Maliyeti
(TL) Doğru Katsayılar
(Girdi maliyeti / Toplam maliyet) Hatalı Katsayılar
1 İşçilik … … …
2 Çimento … … …
3 Demir Çelik … … …
4 Akaryakıt … … …
5 Kereste … … …
6 Diğer Malzemeler … … …
7 Makine ve Ekipman … … …
Toplam Maliyet
(TL) … … …
Ancak bu gerekçeye bağlı kamu zararı kararı verilebilmesi için mevzuata aykırılık tek başına yeterli olmayıp bu sebeple bir zararın da oluşması gerekmektedir.
Zararın niteliklerinden biri de kesinlik ya da başka bir ifade ile belirliliktir. Kesin zarar, belirli veya belirlenebilir zarar demektir. Anılan yapım işi ihale usulüyle yaptırılmıştır. İhalede teklifler hatalı belirlenen katsayılara göre verilmiştir. Hatalı katsayıların isteklilerin/yüklenicinin teklifini etkileyip etkilemediği veya ne kadar etkilediğinin hesabı yapılamayacağı için bu gibi durumlarda kesin bir zarar hesabı yapılması mümkün değildir.
Bu itibarla; 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 50 nci maddesine göre, kamu zararının belirlenemediği bu gibi durumlarda, konunun ilgili mercilere bildirilmesine karar verilmesi gerektiğinden, hatalı katsayı belirlenmesine sebep olan kamu görevlileri hakkında gerekli ceza/disiplin hükümlerinin uygulanması için, konunun … Bakanlığına yazılmasına karar verilmesi gerekir.”
Karar verildi.