SayıştaySayıştay Daire Kararı971
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire6
İlam No75
Madde No41
Yılı2023
Sözleşme Damga Vergisi, Piyasa Fiyat Araştırması, Usule Uygun Olmayan İhale
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda,
Sosyal Yardım Hizmetleri Müdürlüğünün ... Ltd. Şti.’den doğrudan temin ile gerçekleştirdiği “Taziye Paketi” alımında;
A) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesine göre yapılması gereken sözleşmenin yapılmaması sonucunda sözleşme damga vergisi alınmadığı görülmüştür.
22.08.2009 tarihli ve 27327 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Doğrudan temine ilişkin açıklamalar” başlıklı 22’nci maddesinde, “22.1.1.2. Söz konusu hükümler uyarınca anılan maddede belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması amaçlanmış olmakla birlikte, ihtiyacın niteliğine göre, ilan yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması, isteklilerde belirli yeterlik kriterlerinin aranması ile şartname ve sözleşme düzenlenmesi gibi hususlar idarelerin takdirindedir.
22.1.1.3. Bu madde kapsamında alımı yapılacak malın teslimi veya hizmetin ya da yapım işinin belli bir süreyi gerektirmesi durumunda, alımın bir sözleşmeye bağlanması zorunlu olup bir defada yapılacak alımlarda sözleşme yapılması idarelerin takdirindedir. Buna karşılık, 22 nci maddenin (c) bendi kapsamında yapılan alımlarda ise madde metninde belirtildiği üzere sözleşme yapılması zorunludur.” hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, malın tesliminin veya hizmetin ya da yapım işinin belli bir süreyi gerektirmesi durumunda, alımın bir sözleşmeye bağlanması gerekir.
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun;
“Konu” başlıklı 1’inci maddesinde, “Bu Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtlar Damga vergisine tabidir.
...”,
“Mükellef” başlıklı 3’üncü maddesinde, “Damga Vergisinin mükellefi kağıtları imza edenlerdir. Resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların Damga Vergisini kişiler öder. …”,
hükümleri bulunmaktadır. Anılan Kanun’un “Resmi daire” başlıklı 8’inci maddesinde ise resmi daireden maksadın genel ve özel bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyeler ve köyler olduğu belirtilmiştir.
Kanun’a ekli (1) sayılı Tablo’da damga vergisine tâbi kâğıtlar sayılmış ve “Akitlerle ilgili kâğıtlar” başlıklı 1’inci Bölümünün A-1’inci fıkrasında, belli bir parayı ihtiva eden sözleşmelerin binde 9,48 oranında damga vergisine tabi olduğu belirtilmiştir.
Yargılamaya konu hususta, Sosyal Yardım Hizmetleri Müdürlüğünün doğrudan temin ile gerçekleştirdiği “Taziye Paketi” alımlarının belli bir süreyi gerektirmesi nedeniyle alımın sözleşmeye bağlanması ve yapılan sözleşmeden sözleşme damga vergisi alınması gerektiği halde, sözleşme düzenlenmemesi sonucu sözleşme damga vergisinden mahrum kalınması suretiyle ...-TL kamu zararına neden olunmuştur.
Ancak, kamu zararı tutarı ...-TL’nin ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla, ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla, ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla, ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla, ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla, ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla ve ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla ahizi ... Ltd. Şti.’den tahsil edilerek ... tarihli ve ... no.lu muhasebe işlem fişiyle muhasebeleştirildiğinden konu hakkında ilişilecek husus kalmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
B) Yeterli piyasa fiyat araştırması yapılmaması suretiyle kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesinde, “Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir.
…
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin on beş milyar (2023 yılı için bu tutar 431.810,00TL olarak belirlenmiştir.), diğer idarelerin beş milyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.
…
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.” hükmü bulunmaktadır.
15.08.2007 tarih ve 26614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde, “piyasa fiyat araştırması tutanağı”nın, “Doğrudan temin usulüyle ihale komisyonu kurulmadan yapılacak alımlarda; alımı yapmakla görevlendirilen kişi veya kişilerce yapılan piyasa fiyat araştırması sonucunda alınan teklifleri, uygun görülen fiyat ile yükleniciyi gösteren ve söz konusu kişi veya kişilerce imzalanan tutanağı” ifade ettiği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49’uncu maddesinin birinci fıkrasında ise, “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin usulüyle yaptırılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin ödemelerinde;
a) Onay Belgesi,
b) Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya ihale komisyonu kararı,
c) Düzenlenmesi gerekli görülmüş ise sözleşme,
ç) Fatura,
d) Muayene ve kabul komisyonu tutanağı, kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge,
e) Mal ve malzeme alımlarında, taşınır işlem fişi
ödeme belgesine eklenir.” denilmektedir.
2023 yılı içinde aylık olarak 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında gerçekleştirilen alımlar için ihale onay belgesi, piyasa fiyat araştırması tutanağı, fatura, muayene ve kabul komisyonu tutanağı ile taşınır işlem fişleri ödeme belgesine ekli olup, bu minvalde yapılan alımlar mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmiştir.
Her ne kadar Yargılamaya Esas Raporda, taziye paketi bedellerindeki artışın aylar itibariyle enflasyonun üzerinde gerçekleştiği, bu durumun alımların ihale yöntemleriyle değil doğrudan teminle gerçekleştirilmesi ve yeterli piyasa fiyat araştırması yapılmaması sonucu ortaya çıktığı, 2023 yılı Ocak ayında gerçekleşen birim fiyat ...-TL olduğundan, sonraki aylarda taziye paketi birim fiyatının Ocak ayı bedelinin ÜFE-TÜFE ortalaması üzerinden artırılması suretiyle hesaplanan birim fiyatları aşmaması gerektiği ifade edilmekte ise de;
Yargılamaya konu tüm alımlarda piyasa fiyat araştırması tutanağı düzenlenmiş olup, söz konusu tutanakların incelenmesinden, fiyat teklifi alınan firmaların çeşitlilik gösterdiği ancak en düşük teklifi veren firmanın değişmemesi nedeniyle alımların ekonomik olarak en avantajlı fiyatı veren ... Ltd. Şti.’den gerçekleştirildiği görülmüştür. Ödeme evrakına ekli piyasa fiyat araştırma tutanaklarında firmaların teklif fiyatları birbirine yakın olduğundan, fiyat tekliflerinin alımın yapıldığı dönemdeki piyasa koşullarını yansıtmakta olduğu değerlendirilmiştir.
Bu itibarla, ...-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
C) Usulüne uygun ihale yapılmaması ile ilgili olarak üst yönetici tarafından herhangi bir işlem yapılmadığı hususuna ilişkin olarak;
Her ne kadar Yargılamaya Esas Raporda, muhtelif tarihlerde gerçekleştirilen taziye paketi alımlarının, açık ihale yöntemlerinden kaçınmak amacıyla parçalara bölünerek doğrudan temin usulüyle gerçekleştirildiği ifade edilmiş ve bu suretle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na aykırı hareket edildiğinden, sorumlular hakkında ilgili Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulması istenmişse de;
Sorumluların savunmalarından, taziye paketi alımının İlçede ikamet etmekte olan vatandaşlardan cenazesi olanlara gidilmesi esnasında taziye paketi götürülmesine ilişkin olduğu, işin muhteviyatı nedeniyle yıl içinde ve aylık bazda İlçe genelinde kaç vefat olacağının öngörülememesinin yanı sıra, cenaze sahibinin taziye paketini kabul edip etmeyeceğinin de bilinememesi nedeniyle ihale yöntemlerinin kullanılması için gerekli verilerin sağlıklı biçimde elde edilemediği anlaşılmış olup, bu kapsamda alımların ihale yöntemlerinden kaçınma amacı taşımadığı değerlendirilmiştir.
Bu itibarla, konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda,
Sosyal Yardım Hizmetleri Müdürlüğünün ... Ltd. Şti.’den doğrudan temin ile gerçekleştirdiği “Taziye Paketi” alımında;
A) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesine göre yapılması gereken sözleşmenin yapılmaması sonucunda sözleşme damga vergisi alınmadığı görülmüştür.
22.08.2009 tarihli ve 27327 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Doğrudan temine ilişkin açıklamalar” başlıklı 22’nci maddesinde, “22.1.1.2. Söz konusu hükümler uyarınca anılan maddede belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması amaçlanmış olmakla birlikte, ihtiyacın niteliğine göre, ilan yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması, isteklilerde belirli yeterlik kriterlerinin aranması ile şartname ve sözleşme düzenlenmesi gibi hususlar idarelerin takdirindedir.
22.1.1.3. Bu madde kapsamında alımı yapılacak malın teslimi veya hizmetin ya da yapım işinin belli bir süreyi gerektirmesi durumunda, alımın bir sözleşmeye bağlanması zorunlu olup bir defada yapılacak alımlarda sözleşme yapılması idarelerin takdirindedir. Buna karşılık, 22 nci maddenin (c) bendi kapsamında yapılan alımlarda ise madde metninde belirtildiği üzere sözleşme yapılması zorunludur.” hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, malın tesliminin veya hizmetin ya da yapım işinin belli bir süreyi gerektirmesi durumunda, alımın bir sözleşmeye bağlanması gerekir.
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun;
“Konu” başlıklı 1’inci maddesinde, “Bu Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtlar Damga vergisine tabidir.
...”,
“Mükellef” başlıklı 3’üncü maddesinde, “Damga Vergisinin mükellefi kağıtları imza edenlerdir. Resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların Damga Vergisini kişiler öder. …”,
hükümleri bulunmaktadır. Anılan Kanun’un “Resmi daire” başlıklı 8’inci maddesinde ise resmi daireden maksadın genel ve özel bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyeler ve köyler olduğu belirtilmiştir.
Kanun’a ekli (1) sayılı Tablo’da damga vergisine tâbi kâğıtlar sayılmış ve “Akitlerle ilgili kâğıtlar” başlıklı 1’inci Bölümünün A-1’inci fıkrasında, belli bir parayı ihtiva eden sözleşmelerin binde 9,48 oranında damga vergisine tabi olduğu belirtilmiştir.
Yargılamaya konu hususta, Sosyal Yardım Hizmetleri Müdürlüğünün doğrudan temin ile gerçekleştirdiği “Taziye Paketi” alımlarının belli bir süreyi gerektirmesi nedeniyle alımın sözleşmeye bağlanması ve yapılan sözleşmeden sözleşme damga vergisi alınması gerektiği halde, sözleşme düzenlenmemesi sonucu sözleşme damga vergisinden mahrum kalınması suretiyle ...-TL kamu zararına neden olunmuştur.
Ancak, kamu zararı tutarı ...-TL’nin ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla, ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla, ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla, ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla, ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla, ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla ve ...-TL’si ... tarihli ve ... no.lu vezne alındısıyla ahizi ... Ltd. Şti.’den tahsil edilerek ... tarihli ve ... no.lu muhasebe işlem fişiyle muhasebeleştirildiğinden konu hakkında ilişilecek husus kalmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
B) Yeterli piyasa fiyat araştırması yapılmaması suretiyle kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesinde, “Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir.
…
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin on beş milyar (2023 yılı için bu tutar 431.810,00TL olarak belirlenmiştir.), diğer idarelerin beş milyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.
…
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.” hükmü bulunmaktadır.
15.08.2007 tarih ve 26614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde, “piyasa fiyat araştırması tutanağı”nın, “Doğrudan temin usulüyle ihale komisyonu kurulmadan yapılacak alımlarda; alımı yapmakla görevlendirilen kişi veya kişilerce yapılan piyasa fiyat araştırması sonucunda alınan teklifleri, uygun görülen fiyat ile yükleniciyi gösteren ve söz konusu kişi veya kişilerce imzalanan tutanağı” ifade ettiği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Yönetmeliğin “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre yapılacak alımlar” başlıklı 49’uncu maddesinin birinci fıkrasında ise, “4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin usulüyle yaptırılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işi bedellerinin ödemelerinde;
a) Onay Belgesi,
b) Piyasa Fiyat Araştırması Tutanağı (Örnek: 3) veya ihale komisyonu kararı,
c) Düzenlenmesi gerekli görülmüş ise sözleşme,
ç) Fatura,
d) Muayene ve kabul komisyonu tutanağı, kabul işleminin idarece yapılması halinde ise idarece düzenlenmiş belge,
e) Mal ve malzeme alımlarında, taşınır işlem fişi
ödeme belgesine eklenir.” denilmektedir.
2023 yılı içinde aylık olarak 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında gerçekleştirilen alımlar için ihale onay belgesi, piyasa fiyat araştırması tutanağı, fatura, muayene ve kabul komisyonu tutanağı ile taşınır işlem fişleri ödeme belgesine ekli olup, bu minvalde yapılan alımlar mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmiştir.
Her ne kadar Yargılamaya Esas Raporda, taziye paketi bedellerindeki artışın aylar itibariyle enflasyonun üzerinde gerçekleştiği, bu durumun alımların ihale yöntemleriyle değil doğrudan teminle gerçekleştirilmesi ve yeterli piyasa fiyat araştırması yapılmaması sonucu ortaya çıktığı, 2023 yılı Ocak ayında gerçekleşen birim fiyat ...-TL olduğundan, sonraki aylarda taziye paketi birim fiyatının Ocak ayı bedelinin ÜFE-TÜFE ortalaması üzerinden artırılması suretiyle hesaplanan birim fiyatları aşmaması gerektiği ifade edilmekte ise de;
Yargılamaya konu tüm alımlarda piyasa fiyat araştırması tutanağı düzenlenmiş olup, söz konusu tutanakların incelenmesinden, fiyat teklifi alınan firmaların çeşitlilik gösterdiği ancak en düşük teklifi veren firmanın değişmemesi nedeniyle alımların ekonomik olarak en avantajlı fiyatı veren ... Ltd. Şti.’den gerçekleştirildiği görülmüştür. Ödeme evrakına ekli piyasa fiyat araştırma tutanaklarında firmaların teklif fiyatları birbirine yakın olduğundan, fiyat tekliflerinin alımın yapıldığı dönemdeki piyasa koşullarını yansıtmakta olduğu değerlendirilmiştir.
Bu itibarla, ...-TL hakkında ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
C) Usulüne uygun ihale yapılmaması ile ilgili olarak üst yönetici tarafından herhangi bir işlem yapılmadığı hususuna ilişkin olarak;
Her ne kadar Yargılamaya Esas Raporda, muhtelif tarihlerde gerçekleştirilen taziye paketi alımlarının, açık ihale yöntemlerinden kaçınmak amacıyla parçalara bölünerek doğrudan temin usulüyle gerçekleştirildiği ifade edilmiş ve bu suretle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na aykırı hareket edildiğinden, sorumlular hakkında ilgili Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulması istenmişse de;
Sorumluların savunmalarından, taziye paketi alımının İlçede ikamet etmekte olan vatandaşlardan cenazesi olanlara gidilmesi esnasında taziye paketi götürülmesine ilişkin olduğu, işin muhteviyatı nedeniyle yıl içinde ve aylık bazda İlçe genelinde kaç vefat olacağının öngörülememesinin yanı sıra, cenaze sahibinin taziye paketini kabul edip etmeyeceğinin de bilinememesi nedeniyle ihale yöntemlerinin kullanılması için gerekli verilerin sağlıklı biçimde elde edilemediği anlaşılmış olup, bu kapsamda alımların ihale yöntemlerinden kaçınma amacı taşımadığı değerlendirilmiştir.
Bu itibarla, konu hakkında ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.