SayıştaySayıştay Daire Kararı972
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire6
İlam No72
Madde No1
Yılı2023
Süre Uzatımı Verilmesi, Fiyat Farkı, Birim Fiyat Tespiti
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi ve duruşmada hazır bulunanların dinlenilmesi sonucunda;
.... Büyükşehir Belediyesince .... tarihinde ihale edilen ve .... Anonim Şirketi yükleniminde bulunan “.... Büyükşehir Belediyesi Halk Ekmek Binası Yapımı İşi”nde;
A) İdare tarafından, süre uzatımı verilmesini gerektirecek bir durum oluşmamasına rağmen yersiz süre uzatımı verilmesi ve bu nedenle iş bitim tarihinden sonra kesilmesi gereken gecikme cezalarının kesilmemesi ve işte yaşanan gecikme nedeniyle mevzuata aykırı olarak yapılan revize iş programlarına göre fiyat farkı hesaplanması sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;
Bahsi geçen İşe ait Sözleşmenin 18’inci maddesinde, süre uzatımı verilecek hallerin Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne göre belirleneceği belirtilmiş ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinde bu konuda düzenleme yapılmıştır. Süre uzatımı sebebi sayılacak zorunlu gecikme nedenleri, sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 29’uncu maddesinde birisi mücbir sebepler, diğeri ise idarenin sebep olduğu haller olmak üzere iki başlık altında yer almaktadır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin;
“İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında, “İdarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini Yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi (yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi) ve bu sebeple sorumluluğu Yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre, işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılır.”,
“Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (f) bendinde, “Her hakediş tutarından, bir evvelki hakediş tutarı çıkarıldıktan sonra kalan tutara idarece ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisi eklendikten sonra bulunan miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye olan borçları ve cezalar ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir. Hakediş raporu, yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanır. Bu tarihten başlamak üzere sözleşmesinde farklı bir süre belirtilmemiş ise on beş gün içinde de ödeme yapılır.”,
denilmektedir.
İşe ait Sözleşmenin “Ödeme yeri ve şartları” başlıklı 11.2’nci maddesinde ise, “Hakediş raporları, bu Sözleşmenin eki olan Yapım işleri Genel Şartnamesinde düzenlenen esaslar çerçevesinde, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir. Hakedişler raporları yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp İdareye verildiği tarihten başlamak üzere İdarece en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenir.” hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, hakediş ödemelerindeki gecikmeler, süre uzatımı nedenleri bakımından, idareden kaynaklanan sebepler kapsamına girmekte ve hatta idareden kaynaklanan sebepler dolayısıyla süre uzatımı verilebilmesi için Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 29’uncu maddesinin yedinci fıkrasında yer alan “Ancak idarenin sebep olduğu süre uzatımını gerektiren gecikmelerde, yüklenicinin yirmi gün içinde yazılı bildirimde bulunma şartı aranmaz.” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre hakedişin süresinde ödenmemesi nedeniyle süre uzatımı verilebilmesi mümkündür. Hakediş raporları, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenmesi ve hazırlanan hakediş raporlarının idarece en geç 30 günde onaylandıktan sonra 30 gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenmesi gerekmektedir. Madde metninde yer alan “İdarece en geç 30 gün içinde onaylandıktan sonra 30 gün içinde tahakkuka bağlanarak 15 günde ödenmesi” ifadesinden bu sürelerin azami süreler olduğu anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle bu süreler dolmadan da idarece onay, tahakkuk ve ödeme işleri gerçekleştirilebilecektir. Ayrıca, idareden kaynaklanan gecikmelerden dolayı verilecek süre uzatımları yüklenicinin bildirimde bulunma zorunluluğu olmaksızın idarece en az gecikilen süre kadar resen verilmesi gerekmektedir.
Somut olayda İdare tarafından, hakedişin süresinde ödenmemesi nedeniyle süre uzatımı verilirken hakedişin onaylandığı tarihten sonra hakedişin tahakkuka bağlandığı süreden itibaren 15 gün içinde ödenmemesi halinde süre uzatımı verilmiştir. Aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere İdare tarafından hakedişin onaylanması ve tahakkuka bağlanması için mevzuatta tanınan 30’ar günlük sürelerden daha erken bir sürede hakediş onaylanıp tahakkuka bağlanarak 15 günlük ödeme süresini aşan süre için hesaplama yapılarak süre uzatımı verilmiştir.
…..
Dolayısıyla, süre uzatım hesabı Sözleşme ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen on beş gün baz alınarak yapılmıştır.
Açıklanan gerekçelerle; İdarenin tahakkuk tarihini baz alarak yapmış olduğu süre uzatımları sonucu İşin bitim tarihinde gecikme olmadığı gibi gecikme cezası kesilmesine de gerek kalmayıp kamu zararı da oluşmamıştır.
Yargılamaya Esas Raporda İşin gecikmesi sebebiyle mevzuata aykırı olarak revize program hazırlanıp bu programa göre fiyat farkı ödendiği ifade edilmişse de;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin;
“İş programı” başlıklı 17’nci maddesinin yedinci fıkrasında, “İşte idarece onaylanan bir süre uzatımı olması, iş artışı/eksilişi yapılması, ödenek dilim değişikliği yapılması, idarenin izniyle havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı dönemde çalışılması, yeni fiyat tespiti yapılması gibi durumlarda ve idarece gerekli görülmesi kaydıyla yüklenici bu hususun kendisine tebliği tarihinden başlamak üzere yedi gün içinde revize iş programı düzenleyerek idarenin onayına sunmak zorundadır…”,
“İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinin altıncı fıkrasında, “Mücbir sebepler ve/veya idarenin sebep olduğu hallerden dolayı, işte sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi halinde, durum idarece incelenerek işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ait süre uzatılır.”,
şeklindedir.
Hakedişlerin geç ödenmesi sebebiyle verilen süre uzatımlarında hukuka aykırılık bulunmadığından bu süre uzatımlarına göre hazırlanan revize iş programa göre fiyat farkı ödenmesinde de mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, kamu zararı oluşmayan …. TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
B) RMS-C istasyonu, baca imalatı ve doğalgaz tesisatı imalatına ilişkin yeni birim fiyat tespitinin Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde yer almayan yöntemle belirlenmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde;
“(1) 12 üncü maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit (Değişik ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde (Ek ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait (Değişik ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren (Değişik ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet (Değişik ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde (Ek ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.”,
denilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre yeni birim fiyatın tespitinde uygulanacak rayiçlerde herhangi bir öncelik sıralaması olmayıp, kaynakların verimli kullanılmasını sağlayacak şekilde, belirlenen herhangi bir rayiç esas alınarak yükleniciyle birlikte tespit edilebilecektir.
.... tarihinde ihale edilen “.... Büyükşehir Belediyesi Halk Ekmek Binası Yapım İşi”nin Sözleşmesi …. tarihinde imzalanmıştır. Mevcut ihale projesinde toplam doğalgaz tüketim kapasitesi 117,65 m3/h iken netleşen fırın kapasiteleri ile birlikte toplam doğalgaz tüketim kapasitesi 554,69 m3/h olmuştur. Şehrin yetkili doğalgaz dağıtım kuruluşu olan .... Doğalgaz Dağıtımı AŞ’nin (….) Şartname ve Yönetmeliklerine göre 200 m3/h kapasite üzerinde olan tesisler endüstriyel ve büyük tüketimli tesisler sınıfına girdiğinden RMS-C istasyonu yapılması zorunlu hale gelmiş ve Sözleşmenin yürütülmesi sürecinde İdare tarafından, işin Sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlamak amacıyla yeni birim fiyat oluşturulması gerekmiştir.
Sorumlular tarafından gönderilen savunmalardan ve duruşmada ifade edilen beyanlardan;
Yeni yapılacak tüm imalatların …. Teknik Şartnamesine uygun olarak yapılması gerektiği, yapılacak işin; RMS istasyon imalatı, .... anahat-RMS istasyon arası gerekli imalatlar, RMS istasyonu çıkışından cihazlara kadar tüm alt yapı ve iç tesisat doğalgaz imalatları ve baca imalatlarını kapsamakta olduğu, belirtilen tüm imalatlar için gerekli işe başlama, iş bitirme proje bedelleri, tüm proje onay bedelleri, müşavir firma bedeli, kaynak yapım ve NDT film röntgen giderleri, .... altyapı katılım bedelleri dahil, gerekli tüm imalatların yapılarak gaz açım işlemlerinin gerçekleştirilmesini içerdiği, bu kapsamda ilk olarak ....’a …. tarihli yazı ile 500m3/h – 300 mBar ve 10 m3/h-21m Bar çift hatlı çift çıkışlı RMS istasyon ve servis bağlantı bedelinin sorulduğu, .... tarafından …. tarihli yazısı ile sözlü yapılan görüşmelere istinaden bağlantı bedelinin …. TL olarak hesaplandığının bildirildiği,
İdarenin daha sonra 600m3/h – 300 mBar ve 10 m3/h-21m Bar çift hatlı çift çıkışlı RMS istasyon ve servis bağlantı bedeli ve RMS istasyonu çıkışından tüm cihazlara kadar tüm altyapı ve iç tesisat doğalgaz imalatlarını ve baca imalatlarının fiyatlarını (anahtar teslim) …. tarihinde .... Ticaret Odasına sorduğu, Oda tarafından söz konusu imalata ilişkin fiyat tespitinin .... Sanayi Odasınca yapılabileceğinin belirtildiği, bunu üzerine Belediye tarafından …. tarihinde doğalgaz tesisat projesi ve teknik şartnamesi ile .... Sanayi Odasına yazı yazıldığı, Sanayi Odası tarafından ise İdareye herhangi bir cevap verilmediği, Sanayi Odasıyla yapılan şifahi görüşmelerde iş bir bütün olup bölümlere ayrılamadığından fiyat tespitinin yapılamadığının bilgisinin alındığı, bunun üzerine Satınalma Dairesi Başkanlığı tarafından …. tarihli yazı ile endüstriyel ve büyük tüketimli tesisler için doğalgaz tesisatı işinde .... tarafından yetkilendirilmiş üç firmadan gelen teklifler (Bu imalatın piyasadaki götürü bedel fiyatları) üzerinden en düşük fiyata yükleniciyle karşılıklı mutabakata varılarak yeni birim fiyatın belirlendiği,
anlaşılmıştır.
Kamu zararı hesabının ise, Belediye tarafından tekrar ....’a …. tarihinde bu sefer mahallinde yapılan imalat olan 600m3/h – 300 mBar ve 10 m3/h-21m Bar çift hatlı çift çıkışlı RMS istasyon ve servis bağlantı bedelinin fiyatı sorulması sonrasında .... tarafından verilen cevap yazısında söz konusu doğalgaz şebekesi imalatı, istasyon tedarik ve montaj bedelinin …. TL olduğunun bildirilmesi sonucu bu tutara yüklenici karı ve genel giderler ilave edilerek bulunan imalatın bedelinin proforma fatura tarihi olan 2023 yılı ocak ayı rayiçlerine çekilmesi ve RMS istasyonu çıkışından tüm cihazlara kadar tüm altyapı ve iç tesisat doğalgaz imalatlarını ve baca imalatlarının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı resmi birim fiyatları ile hesap edilerek, iki tutarın toplanmasıyla toplam maliyetin tutarının belirlendiği, belirlenen bu tutarın tespit edilen yeni birim fiyat toplamından düşülüp yapıldığı görülmüştür.
Yapılan savunmalar ve ilişikli ödeme emri ve eki belgeler değerlendirildiğinde; İdare tarafından yapılacak imalatın teknik özelliklerine uygun olarak Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde belirtilen analiz ve rayiçlerle yeni birim fiyat belirlemek için çalışmalar yapılmış, ancak ilgili kurumlarla yazışma gerçekleştirdiği halde yaklaşık dört aylık bir süreç sonunda yeni birim fiyat belirleyecek analiz ve rayiçlere ulaşamamıştır. ....’ın Şartname ve Yönetmeliklerine endüstriyel ve büyük tüketimli tesisler için öngörülen .... anahat-RMS istasyon arası gerekli tüm imalatlar, RMS istasyonu çıkışından cihazlara kadar tüm alt yapı ve doğalgaz tesisat imalatları ile baca imalatlarının temini, montajı, kontrolü ve gaz açılması işi malzeme, işçilik ve yapım tekniği yönüyle özel bir nitelik taşıdığından ayrı ayrı birbirinden bağımsız imalatlar olarak ayrılamayacağı için bir bütün olarak yapılması gerektiğinden ne ....’ın kendisi ne de Sanayi ve Ticaret Odası tüm imalatlar için bir maliyet hesaplayıp rayiç bedel belirleyememiştir. Yine yerinde yapılan imalat, uygulama tekniği, yapım şartları ve teknik özellikleri bakımından kamu resmi analiz ve tarifiyle farklılık gösterdiği için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı poz tanımı ve tarifleri söz konusu imalatları karşılamamıştır.
Sonuç olarak, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde belirtilen analiz ve rayiçlerle yeni birim fiyat belirleyemeyen İdare tarafından işin tamamlanabilmesi için .... tarafından yetkilendirilmiş üç firmadan gelen tekliflerden en düşük bedel üzerinden Yüklenici ile anlaşarak yeni birim fiyat belirlemesinde ve bu fiyat üzerinden işi Yükleniciye yaptırmasında kamu zararına sebep olacak bir husus bulunmamaktadır.
Bu itibarla, kamu zararı oluşmayan …. TL ödeme ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi ve duruşmada hazır bulunanların dinlenilmesi sonucunda;
.... Büyükşehir Belediyesince .... tarihinde ihale edilen ve .... Anonim Şirketi yükleniminde bulunan “.... Büyükşehir Belediyesi Halk Ekmek Binası Yapımı İşi”nde;
A) İdare tarafından, süre uzatımı verilmesini gerektirecek bir durum oluşmamasına rağmen yersiz süre uzatımı verilmesi ve bu nedenle iş bitim tarihinden sonra kesilmesi gereken gecikme cezalarının kesilmemesi ve işte yaşanan gecikme nedeniyle mevzuata aykırı olarak yapılan revize iş programlarına göre fiyat farkı hesaplanması sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;
Bahsi geçen İşe ait Sözleşmenin 18’inci maddesinde, süre uzatımı verilecek hallerin Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne göre belirleneceği belirtilmiş ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinde bu konuda düzenleme yapılmıştır. Süre uzatımı sebebi sayılacak zorunlu gecikme nedenleri, sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 29’uncu maddesinde birisi mücbir sebepler, diğeri ise idarenin sebep olduğu haller olmak üzere iki başlık altında yer almaktadır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin;
“İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında, “İdarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini Yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi (yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi) ve bu sebeple sorumluluğu Yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre, işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılır.”,
“Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (f) bendinde, “Her hakediş tutarından, bir evvelki hakediş tutarı çıkarıldıktan sonra kalan tutara idarece ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisi eklendikten sonra bulunan miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye olan borçları ve cezalar ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir. Hakediş raporu, yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanır. Bu tarihten başlamak üzere sözleşmesinde farklı bir süre belirtilmemiş ise on beş gün içinde de ödeme yapılır.”,
denilmektedir.
İşe ait Sözleşmenin “Ödeme yeri ve şartları” başlıklı 11.2’nci maddesinde ise, “Hakediş raporları, bu Sözleşmenin eki olan Yapım işleri Genel Şartnamesinde düzenlenen esaslar çerçevesinde, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir. Hakedişler raporları yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp İdareye verildiği tarihten başlamak üzere İdarece en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenir.” hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, hakediş ödemelerindeki gecikmeler, süre uzatımı nedenleri bakımından, idareden kaynaklanan sebepler kapsamına girmekte ve hatta idareden kaynaklanan sebepler dolayısıyla süre uzatımı verilebilmesi için Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 29’uncu maddesinin yedinci fıkrasında yer alan “Ancak idarenin sebep olduğu süre uzatımını gerektiren gecikmelerde, yüklenicinin yirmi gün içinde yazılı bildirimde bulunma şartı aranmaz.” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre hakedişin süresinde ödenmemesi nedeniyle süre uzatımı verilebilmesi mümkündür. Hakediş raporları, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenmesi ve hazırlanan hakediş raporlarının idarece en geç 30 günde onaylandıktan sonra 30 gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenmesi gerekmektedir. Madde metninde yer alan “İdarece en geç 30 gün içinde onaylandıktan sonra 30 gün içinde tahakkuka bağlanarak 15 günde ödenmesi” ifadesinden bu sürelerin azami süreler olduğu anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle bu süreler dolmadan da idarece onay, tahakkuk ve ödeme işleri gerçekleştirilebilecektir. Ayrıca, idareden kaynaklanan gecikmelerden dolayı verilecek süre uzatımları yüklenicinin bildirimde bulunma zorunluluğu olmaksızın idarece en az gecikilen süre kadar resen verilmesi gerekmektedir.
Somut olayda İdare tarafından, hakedişin süresinde ödenmemesi nedeniyle süre uzatımı verilirken hakedişin onaylandığı tarihten sonra hakedişin tahakkuka bağlandığı süreden itibaren 15 gün içinde ödenmemesi halinde süre uzatımı verilmiştir. Aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere İdare tarafından hakedişin onaylanması ve tahakkuka bağlanması için mevzuatta tanınan 30’ar günlük sürelerden daha erken bir sürede hakediş onaylanıp tahakkuka bağlanarak 15 günlük ödeme süresini aşan süre için hesaplama yapılarak süre uzatımı verilmiştir.
…..
Dolayısıyla, süre uzatım hesabı Sözleşme ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen on beş gün baz alınarak yapılmıştır.
Açıklanan gerekçelerle; İdarenin tahakkuk tarihini baz alarak yapmış olduğu süre uzatımları sonucu İşin bitim tarihinde gecikme olmadığı gibi gecikme cezası kesilmesine de gerek kalmayıp kamu zararı da oluşmamıştır.
Yargılamaya Esas Raporda İşin gecikmesi sebebiyle mevzuata aykırı olarak revize program hazırlanıp bu programa göre fiyat farkı ödendiği ifade edilmişse de;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin;
“İş programı” başlıklı 17’nci maddesinin yedinci fıkrasında, “İşte idarece onaylanan bir süre uzatımı olması, iş artışı/eksilişi yapılması, ödenek dilim değişikliği yapılması, idarenin izniyle havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı dönemde çalışılması, yeni fiyat tespiti yapılması gibi durumlarda ve idarece gerekli görülmesi kaydıyla yüklenici bu hususun kendisine tebliği tarihinden başlamak üzere yedi gün içinde revize iş programı düzenleyerek idarenin onayına sunmak zorundadır…”,
“İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinin altıncı fıkrasında, “Mücbir sebepler ve/veya idarenin sebep olduğu hallerden dolayı, işte sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi halinde, durum idarece incelenerek işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ait süre uzatılır.”,
şeklindedir.
Hakedişlerin geç ödenmesi sebebiyle verilen süre uzatımlarında hukuka aykırılık bulunmadığından bu süre uzatımlarına göre hazırlanan revize iş programa göre fiyat farkı ödenmesinde de mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, kamu zararı oluşmayan …. TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
B) RMS-C istasyonu, baca imalatı ve doğalgaz tesisatı imalatına ilişkin yeni birim fiyat tespitinin Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde yer almayan yöntemle belirlenmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde;
“(1) 12 üncü maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit (Değişik ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde (Ek ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait (Değişik ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren (Değişik ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet (Değişik ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde (Ek ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.”,
denilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre yeni birim fiyatın tespitinde uygulanacak rayiçlerde herhangi bir öncelik sıralaması olmayıp, kaynakların verimli kullanılmasını sağlayacak şekilde, belirlenen herhangi bir rayiç esas alınarak yükleniciyle birlikte tespit edilebilecektir.
.... tarihinde ihale edilen “.... Büyükşehir Belediyesi Halk Ekmek Binası Yapım İşi”nin Sözleşmesi …. tarihinde imzalanmıştır. Mevcut ihale projesinde toplam doğalgaz tüketim kapasitesi 117,65 m3/h iken netleşen fırın kapasiteleri ile birlikte toplam doğalgaz tüketim kapasitesi 554,69 m3/h olmuştur. Şehrin yetkili doğalgaz dağıtım kuruluşu olan .... Doğalgaz Dağıtımı AŞ’nin (….) Şartname ve Yönetmeliklerine göre 200 m3/h kapasite üzerinde olan tesisler endüstriyel ve büyük tüketimli tesisler sınıfına girdiğinden RMS-C istasyonu yapılması zorunlu hale gelmiş ve Sözleşmenin yürütülmesi sürecinde İdare tarafından, işin Sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlamak amacıyla yeni birim fiyat oluşturulması gerekmiştir.
Sorumlular tarafından gönderilen savunmalardan ve duruşmada ifade edilen beyanlardan;
Yeni yapılacak tüm imalatların …. Teknik Şartnamesine uygun olarak yapılması gerektiği, yapılacak işin; RMS istasyon imalatı, .... anahat-RMS istasyon arası gerekli imalatlar, RMS istasyonu çıkışından cihazlara kadar tüm alt yapı ve iç tesisat doğalgaz imalatları ve baca imalatlarını kapsamakta olduğu, belirtilen tüm imalatlar için gerekli işe başlama, iş bitirme proje bedelleri, tüm proje onay bedelleri, müşavir firma bedeli, kaynak yapım ve NDT film röntgen giderleri, .... altyapı katılım bedelleri dahil, gerekli tüm imalatların yapılarak gaz açım işlemlerinin gerçekleştirilmesini içerdiği, bu kapsamda ilk olarak ....’a …. tarihli yazı ile 500m3/h – 300 mBar ve 10 m3/h-21m Bar çift hatlı çift çıkışlı RMS istasyon ve servis bağlantı bedelinin sorulduğu, .... tarafından …. tarihli yazısı ile sözlü yapılan görüşmelere istinaden bağlantı bedelinin …. TL olarak hesaplandığının bildirildiği,
İdarenin daha sonra 600m3/h – 300 mBar ve 10 m3/h-21m Bar çift hatlı çift çıkışlı RMS istasyon ve servis bağlantı bedeli ve RMS istasyonu çıkışından tüm cihazlara kadar tüm altyapı ve iç tesisat doğalgaz imalatlarını ve baca imalatlarının fiyatlarını (anahtar teslim) …. tarihinde .... Ticaret Odasına sorduğu, Oda tarafından söz konusu imalata ilişkin fiyat tespitinin .... Sanayi Odasınca yapılabileceğinin belirtildiği, bunu üzerine Belediye tarafından …. tarihinde doğalgaz tesisat projesi ve teknik şartnamesi ile .... Sanayi Odasına yazı yazıldığı, Sanayi Odası tarafından ise İdareye herhangi bir cevap verilmediği, Sanayi Odasıyla yapılan şifahi görüşmelerde iş bir bütün olup bölümlere ayrılamadığından fiyat tespitinin yapılamadığının bilgisinin alındığı, bunun üzerine Satınalma Dairesi Başkanlığı tarafından …. tarihli yazı ile endüstriyel ve büyük tüketimli tesisler için doğalgaz tesisatı işinde .... tarafından yetkilendirilmiş üç firmadan gelen teklifler (Bu imalatın piyasadaki götürü bedel fiyatları) üzerinden en düşük fiyata yükleniciyle karşılıklı mutabakata varılarak yeni birim fiyatın belirlendiği,
anlaşılmıştır.
Kamu zararı hesabının ise, Belediye tarafından tekrar ....’a …. tarihinde bu sefer mahallinde yapılan imalat olan 600m3/h – 300 mBar ve 10 m3/h-21m Bar çift hatlı çift çıkışlı RMS istasyon ve servis bağlantı bedelinin fiyatı sorulması sonrasında .... tarafından verilen cevap yazısında söz konusu doğalgaz şebekesi imalatı, istasyon tedarik ve montaj bedelinin …. TL olduğunun bildirilmesi sonucu bu tutara yüklenici karı ve genel giderler ilave edilerek bulunan imalatın bedelinin proforma fatura tarihi olan 2023 yılı ocak ayı rayiçlerine çekilmesi ve RMS istasyonu çıkışından tüm cihazlara kadar tüm altyapı ve iç tesisat doğalgaz imalatlarını ve baca imalatlarının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı resmi birim fiyatları ile hesap edilerek, iki tutarın toplanmasıyla toplam maliyetin tutarının belirlendiği, belirlenen bu tutarın tespit edilen yeni birim fiyat toplamından düşülüp yapıldığı görülmüştür.
Yapılan savunmalar ve ilişikli ödeme emri ve eki belgeler değerlendirildiğinde; İdare tarafından yapılacak imalatın teknik özelliklerine uygun olarak Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde belirtilen analiz ve rayiçlerle yeni birim fiyat belirlemek için çalışmalar yapılmış, ancak ilgili kurumlarla yazışma gerçekleştirdiği halde yaklaşık dört aylık bir süreç sonunda yeni birim fiyat belirleyecek analiz ve rayiçlere ulaşamamıştır. ....’ın Şartname ve Yönetmeliklerine endüstriyel ve büyük tüketimli tesisler için öngörülen .... anahat-RMS istasyon arası gerekli tüm imalatlar, RMS istasyonu çıkışından cihazlara kadar tüm alt yapı ve doğalgaz tesisat imalatları ile baca imalatlarının temini, montajı, kontrolü ve gaz açılması işi malzeme, işçilik ve yapım tekniği yönüyle özel bir nitelik taşıdığından ayrı ayrı birbirinden bağımsız imalatlar olarak ayrılamayacağı için bir bütün olarak yapılması gerektiğinden ne ....’ın kendisi ne de Sanayi ve Ticaret Odası tüm imalatlar için bir maliyet hesaplayıp rayiç bedel belirleyememiştir. Yine yerinde yapılan imalat, uygulama tekniği, yapım şartları ve teknik özellikleri bakımından kamu resmi analiz ve tarifiyle farklılık gösterdiği için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı poz tanımı ve tarifleri söz konusu imalatları karşılamamıştır.
Sonuç olarak, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde belirtilen analiz ve rayiçlerle yeni birim fiyat belirleyemeyen İdare tarafından işin tamamlanabilmesi için .... tarafından yetkilendirilmiş üç firmadan gelen tekliflerden en düşük bedel üzerinden Yüklenici ile anlaşarak yeni birim fiyat belirlemesinde ve bu fiyat üzerinden işi Yükleniciye yaptırmasında kamu zararına sebep olacak bir husus bulunmamaktadır.
Bu itibarla, kamu zararı oluşmayan …. TL ödeme ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.