SayıştaySayıştay Daire Kararı35811
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire2
İlam No45
Madde No7
Yılı2023
Yeni birim fiyat
… tarihinde ihalesi yapılan ve … tarihinde … Anonim Şirketi ile sözleşmesi imzalanan daha sonra … noter onay tarihli devir sözleşmesi ile … A.Ş.’ye devredilen … TL sözleşme bedelli ve … ihale kayıt numaralı “…” yapım işinde; işe ait sözleşme eki birim fiyat cetvelinde bulunmayan “…” iş kalemlerinin yeni birim fiyatlarının tespitinde uygulama ayı fiyatının sözleşme yılı fiyatına indirgenmesi için kullanılan fiyat farkı katsayısının (Pn) hatalı olarak belirlendiği görülmüştür.
İşe ait sözleşmenin “Fiyat farkı ödenmesi ve hesaplanması şartları” başlıklı 14’üncü maddesinde 27.06.2013 tarih ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı doğrultusunda fiyat farkı verileceği ifade edilmiştir.
27.06.2013 tarih ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan ve ihale konusu işin uygulanmasında yürürlükte olan 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde temel endeks; ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait endeks, güncel endeks ise uygulama ayına ait endeks olarak tanımlanmıştır.
Esasların “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5’nci maddesinde Pn formülü gösterilmiş ve Pn; “İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte, fiyat farkı hesabında kullanılan temel endeksler ve güncel endeksler ile a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c değerlerinin ağırlık oranları temsil katsayılarının yukarıdaki formüle uygulanması sonucu bulunan fiyat farkı katsayısı” olarak tanımlanmıştır.
Esasların “Endeks veya fiyat belirlenmeyen yapım işlerinde fiyat farkı” başlıklı 11’inci maddesinde; ihale dokümanında fiyat farkı verileceği öngörülmesine rağmen sabit katsayılar ile endekslerin belirlenmediği durumlarda, temel endeks ve güncel endeks olarak Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 2003=100 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Alt Sektörlere Göre Endeks Sonuçları Tablosunun “ÜFE Genel” sütunundaki sayının esas alınarak fiyat farkı hesaplanacağı belirtilmiştir.
Söz konusu Esasların “Uygulama Esasları” başlıklı 6’ncı maddesinin sekizinci fıkrasında; “Sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre sözleşme yılı fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyat, uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilir. Belirlenen bu yeni birim fiyat, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin sözleşme yılı birim fiyatı tespit edilir ve fiyat farkı hesabı bu fiyat esas alınarak yapılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden; fiyat farkı verileceği öngörülmesine rağmen sabit katsayılar ile endekslerin belirlenmediği durumlarda temel endeks ve güncel endeksin 2003=100 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Alt Sektörlere Göre Endeks Sonuçları Tablosunun “ÜFE Genel” sütunundaki sayı esas alınarak belirleneceği, Pn’nin de bu endeksler kullanılarak hesaplanacağı; sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre sözleşme yılı fiyatları tespit edilemeyen iş kalemleri için yeni birim fiyat yapılırken, bu fiyatın uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilmesi, sonrasında ise uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin sözleşme yılı birim fiyatının tespit edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; “…” iş kalemleri için yeni birim fiyat yapılmasına ihtiyaç duyulduğu, 25.11.2021 tarihinde … Ticaret ve Sanayi Odasından ilgili iş kalemleri için fiyat talep edildiği, 30.11.2021 tarihli eksper raporunda “…” iş kalemi için uygulama ayı fiyatının … USD (30.11.2021 TCMB efektif satış kuru: 12,98), “…” iş kalemi için uygulama ayı fiyatının … TL olarak tespit edildiği ve Odaca bu fiyatlara onay verildiği, İdarece bu fiyatların sözleşme yılı birim fiyatının tespit edilmesinde kullanılan fiyat farkı katsayısının (Pn) belirlenmesinde güncel endeks olarak Odaca fiyat tespitinin yapıldığı 2021 Kasım ayı ÜFE Genel endeksi (858,43) yerine 2021 Ekim ayı ÜFE Genel endeksinin (780,45) kullanıldığı tespit edilmiştir.
Söz konusu iş kalemlerinin güncel fiyatlarının tespit edildiği 2021 yılı Kasım ayı ÜFE Genel endeksinin yerine 2021 yılı Ekim ayı ÜFE Genel kullanılması sonucu (Pn) katsayısı olması gerekenden daha düşük hesaplanmıştır. Bu durum ise iş kalemlerinin sözleşme yılı fiyatlarının yüksek belirlenmesine yol açmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendinde yer alan "İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması" hükmü gereği, uygulamaya ayı endeksinin yanlış alınması dolayısıyla fiyat farkı katsayısının (Pn) hatalı hesaplanması dolayısıyla söz konusu iş kalemlerine ait yeni birim fiyatların fazla belirlenmesi kamu zararı oluşturmaktadır.
Savunmalarda söz konusu iş kalemleri için yeni birim fiyatın tespit edildiği ay olan 2021 Kasım ayı içerisinde en son 2021 Ekim ayı endeksi açıklandığı için bu endeksin kullanıldığını belirtmiş olsalar da, 2021 yılının Kasım ayında tespit edilen bir fiyatın 2021 yılı Ekim ayına ait fiyat farkı endeksine (Pn) bölünmesinin, sözleşme fiyatının tam olarak tespit edilememesine yol açtığı ve fiyat farkı sebebiyle mükerrer ödemeye neden olduğu açıktır.
Yeni birim fiyat tutanağında imzası bulunmayan fakat ilişikli hakedişte imzaları bulunan Gerçekleştirme Görevlileri (Makine Yüksek Mühendisi) … ve (Elk. Elktr. Müh.) …'ün, savunmalarında da belirttikleri üzere yeni birim fiyat tutanağında imzaları bulunmamaları sebebiyle oluşan kamu zararı ile illiyet bağları kurulamadığından sorumlu olmadıkları değerlendirilmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. ...
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…”
Denilmek suretiyle ödemeyle ilgili belgeleri düzenleyen kişilerin sorumluluğundan bahsedilmektedir. Bu bağlamda,söz konusu olayda yeni birim fiyat tutanağını imzalayan (Ulaşım Dairesi Başkanı) … ile Gerçekleştirme Görevlileri (Elektronik Mühendisi) … ve (İnşaat Yük. Müh.) …’ın sorumlu olduğu değerlendirilmiştir.
Bu itibarla, … ihale kayıt numaralı “…” yapım işinde; fiyat farkı katsayısının (Pn) hatalı belirlenmesi dolayısıyla işe ait sözleşme eki birim fiyat cetvelinde bulunmayan “…” iş kalemlerine ait yeni birim fiyatların hatalı belirlenmesi ve bu hatalı fiyatlardan ödeme yapılması sonucu oluşan ve ayrıntısı aşağıdaki tabloda gösterilen … TL kamu zararının Diğer sorumlular (Ulaşım Dairesi Başkanı) … ile Gerçekleştirme Görevlileri (Elektronik Mühendisi) … ve (İnşaat Yük. Müh.) …’a müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine,
İşbu ilamın tebliğinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55’inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,
… tarihinde ihalesi yapılan ve … tarihinde … Anonim Şirketi ile sözleşmesi imzalanan daha sonra … noter onay tarihli devir sözleşmesi ile … A.Ş.’ye devredilen … TL sözleşme bedelli ve … ihale kayıt numaralı “…” yapım işinde; işe ait sözleşme eki birim fiyat cetvelinde bulunmayan “…” iş kalemlerinin yeni birim fiyatlarının tespitinde uygulama ayı fiyatının sözleşme yılı fiyatına indirgenmesi için kullanılan fiyat farkı katsayısının (Pn) hatalı olarak belirlendiği görülmüştür.
İşe ait sözleşmenin “Fiyat farkı ödenmesi ve hesaplanması şartları” başlıklı 14’üncü maddesinde 27.06.2013 tarih ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı doğrultusunda fiyat farkı verileceği ifade edilmiştir.
27.06.2013 tarih ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan ve ihale konusu işin uygulanmasında yürürlükte olan 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’na Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde temel endeks; ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait endeks, güncel endeks ise uygulama ayına ait endeks olarak tanımlanmıştır.
Esasların “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5’nci maddesinde Pn formülü gösterilmiş ve Pn; “İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte, fiyat farkı hesabında kullanılan temel endeksler ve güncel endeksler ile a, b1, b2, b3, b4, b5 ve c değerlerinin ağırlık oranları temsil katsayılarının yukarıdaki formüle uygulanması sonucu bulunan fiyat farkı katsayısı” olarak tanımlanmıştır.
Esasların “Endeks veya fiyat belirlenmeyen yapım işlerinde fiyat farkı” başlıklı 11’inci maddesinde; ihale dokümanında fiyat farkı verileceği öngörülmesine rağmen sabit katsayılar ile endekslerin belirlenmediği durumlarda, temel endeks ve güncel endeks olarak Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 2003=100 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Alt Sektörlere Göre Endeks Sonuçları Tablosunun “ÜFE Genel” sütunundaki sayının esas alınarak fiyat farkı hesaplanacağı belirtilmiştir.
Söz konusu Esasların “Uygulama Esasları” başlıklı 6’ncı maddesinin sekizinci fıkrasında; “Sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre sözleşme yılı fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyat, uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilir. Belirlenen bu yeni birim fiyat, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin sözleşme yılı birim fiyatı tespit edilir ve fiyat farkı hesabı bu fiyat esas alınarak yapılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden; fiyat farkı verileceği öngörülmesine rağmen sabit katsayılar ile endekslerin belirlenmediği durumlarda temel endeks ve güncel endeksin 2003=100 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Alt Sektörlere Göre Endeks Sonuçları Tablosunun “ÜFE Genel” sütunundaki sayı esas alınarak belirleneceği, Pn’nin de bu endeksler kullanılarak hesaplanacağı; sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre sözleşme yılı fiyatları tespit edilemeyen iş kalemleri için yeni birim fiyat yapılırken, bu fiyatın uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilmesi, sonrasında ise uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin sözleşme yılı birim fiyatının tespit edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; “…” iş kalemleri için yeni birim fiyat yapılmasına ihtiyaç duyulduğu, 25.11.2021 tarihinde … Ticaret ve Sanayi Odasından ilgili iş kalemleri için fiyat talep edildiği, 30.11.2021 tarihli eksper raporunda “…” iş kalemi için uygulama ayı fiyatının … USD (30.11.2021 TCMB efektif satış kuru: 12,98), “…” iş kalemi için uygulama ayı fiyatının … TL olarak tespit edildiği ve Odaca bu fiyatlara onay verildiği, İdarece bu fiyatların sözleşme yılı birim fiyatının tespit edilmesinde kullanılan fiyat farkı katsayısının (Pn) belirlenmesinde güncel endeks olarak Odaca fiyat tespitinin yapıldığı 2021 Kasım ayı ÜFE Genel endeksi (858,43) yerine 2021 Ekim ayı ÜFE Genel endeksinin (780,45) kullanıldığı tespit edilmiştir.
Söz konusu iş kalemlerinin güncel fiyatlarının tespit edildiği 2021 yılı Kasım ayı ÜFE Genel endeksinin yerine 2021 yılı Ekim ayı ÜFE Genel kullanılması sonucu (Pn) katsayısı olması gerekenden daha düşük hesaplanmıştır. Bu durum ise iş kalemlerinin sözleşme yılı fiyatlarının yüksek belirlenmesine yol açmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendinde yer alan "İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması" hükmü gereği, uygulamaya ayı endeksinin yanlış alınması dolayısıyla fiyat farkı katsayısının (Pn) hatalı hesaplanması dolayısıyla söz konusu iş kalemlerine ait yeni birim fiyatların fazla belirlenmesi kamu zararı oluşturmaktadır.
Savunmalarda söz konusu iş kalemleri için yeni birim fiyatın tespit edildiği ay olan 2021 Kasım ayı içerisinde en son 2021 Ekim ayı endeksi açıklandığı için bu endeksin kullanıldığını belirtmiş olsalar da, 2021 yılının Kasım ayında tespit edilen bir fiyatın 2021 yılı Ekim ayına ait fiyat farkı endeksine (Pn) bölünmesinin, sözleşme fiyatının tam olarak tespit edilememesine yol açtığı ve fiyat farkı sebebiyle mükerrer ödemeye neden olduğu açıktır.
Yeni birim fiyat tutanağında imzası bulunmayan fakat ilişikli hakedişte imzaları bulunan Gerçekleştirme Görevlileri (Makine Yüksek Mühendisi) … ve (Elk. Elktr. Müh.) …'ün, savunmalarında da belirttikleri üzere yeni birim fiyat tutanağında imzaları bulunmamaları sebebiyle oluşan kamu zararı ile illiyet bağları kurulamadığından sorumlu olmadıkları değerlendirilmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. ...
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…”
Denilmek suretiyle ödemeyle ilgili belgeleri düzenleyen kişilerin sorumluluğundan bahsedilmektedir. Bu bağlamda,söz konusu olayda yeni birim fiyat tutanağını imzalayan (Ulaşım Dairesi Başkanı) … ile Gerçekleştirme Görevlileri (Elektronik Mühendisi) … ve (İnşaat Yük. Müh.) …’ın sorumlu olduğu değerlendirilmiştir.
Bu itibarla, … ihale kayıt numaralı “…” yapım işinde; fiyat farkı katsayısının (Pn) hatalı belirlenmesi dolayısıyla işe ait sözleşme eki birim fiyat cetvelinde bulunmayan “…” iş kalemlerine ait yeni birim fiyatların hatalı belirlenmesi ve bu hatalı fiyatlardan ödeme yapılması sonucu oluşan ve ayrıntısı aşağıdaki tabloda gösterilen … TL kamu zararının Diğer sorumlular (Ulaşım Dairesi Başkanı) … ile Gerçekleştirme Görevlileri (Elektronik Mühendisi) … ve (İnşaat Yük. Müh.) …’a müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine,
İşbu ilamın tebliğinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55’inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,