İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

Hatalı hakediş hesaplanması



İdare tarafından … tarihinde ihale edilen ve … Sanayi Tic. Ltd. Şti’nin kiracı olarak bulunduğu “… Kiralanması İşi” ile ilgili olarak;

A- Şartname ve Sözleşme ile yüklenicinin İdareye karşı yükümlülükleri olarak belirlenen kira bedelinin yanı sıra yıllık toplam asfalt üretim hacminin %10’u (2023 yılı için 10.000 ton) ve İdarece oluşturulan denetim biriminde çalışan personel giderinin yüklenici tarafından yerine getirilmediği halde yüklenici tarafından daha az miktarda (8.844,01 ton) İdareye verilen asfalt bedelinin İdarenin kira alacağından mahsuplaşılması,

B- Şartnamede yer alan düzenlemeler gereği kiracı tarafından teslim alınan hammaddelerin bedellerinin mahsuplaşma yoluyla tahsil edilmediği,

ve bu nedenlerle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına iddialarına ilişkin yapılan incelemede;

A- Sorgu konusu edilen hususlardan;

İlk olarak 2023 yılı için sözleşmeye aykırı olarak mahsuplaşılan …-TL’ye ilişkin olarak; sorumlular savunmalarında sorgu konusu iddiayı kabul etmişler kiracı tarafından kesilmiş olan tüm faturaların iptal edildiğini belirterek faturaların iptal edildiğine dair kiracı beyan dilekçesini savunma ekinde göndermişlerdir. Yapılan işlemler denetim ekibince kabul edilmiştir. Dairemizce yapılan incelemede de idarece gönderilen savunma uygun bulunmuştur.

İkinci olarak denetim birim maliyeti olan …-TL’nin kiracı tarafından ödenmediği hususu ile ilgili; “Tesis Kullanımına İlişkin Özel Hükümler” başlıklı 34’üncü maddesinin (ı) bendinde

“Kiracı, işletmecilik süresince Belediyemizce gerçekleştirilecek denetim ve kontrol işlemleri için denetim birimi kurulacak olup, işbu denetim biriminin maliyeti kiracı tarafından karşılanacaktır. (Denetim birimi ortalama 5 kişiden oluşacak olup, kişi sayısı idarenin onayıyla azaltılıp, artırılabilecektir.)”

denilmektedir. Buna göre belediyece gerçekleştirilecek denetim ve kontrol işlemleri için denetim birimi kurulacağı, denetim biriminin maliyetinin kiracı tarafından karşılanacağı açıktır.

Zaten sorumlular da savunmalarında sorgu konusu iddiayı kabul etmişler ve ilgili bedelin kiracıdan tahsil edildiğini belirterek tahsilat makbuzunu savunma ekinde sunmuşlardır. Tahsilat işlemi denetim ekibince kabul edilmiştir. Dairemizce de yapılan incelemede gönderilen savunmalar ve tahsilat işlemi uygun bulunmuştur.

Son olarak, 2023 yılına ilişkin kiracıdan alınmadığı iddia edilen kira bedeli ve kira bedelinin katma değer vergisi toplam … TL ile ilgili olarak;

“… Kiralanması Şartnamesi”nin;

“İhale Bedelinin Ödenme Şekli” başlıklı 7’nci maddesinde;

“a) Kira bedeli, aşağıda bulunan müteakip maddelerde anlatıldığı yöntemle … Belediyesi Mali Hizmetler Müdürlüğü veznesine yatırılacak veya mahsup edilecektir. Vadesinde ödenmeyen kira bedellerine, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesi gereğince belirlenen oranda gecikme zammı uygulanır. Kiracı tarafından 4’er aylık dönemlerde kira ödenmemesi durumunda İdare sözleşmeyi tek taraflı fesh edebilir.

b) Tüm işletme ve üretim maliyetlerinin kiracı tarafından karşılanması kaydıyla yıllık toplam asfalt üretim hacminin %10’u kiracı tarafından “İdare Payı” olarak idareye verilecektir. (İşbu %10’luk İdare Payı hiçbir surette 10.000 TON/YIL asfalttan düşük olmayacak ve ihalede yapılan artış nispetinde işbu asgari %10’luk payda artırılacaktır.)

Örnek:

- Muhammen İşletme Bedeli : … TL

- İşletme Bedeli : … TL

- Artış Oranı : %20

- İdare Payı : %10*(1+%20)= %12+KDV

İhalede yapılacak artış nispetinde “İdare Payı” da artırılacaktır.

Yukarıdaki örneğe göre 1 yıl içerisinde idareye verilecek asgari asfalt miktarı 12.000 TON/YIL’dır.

*Yukarıdaki örneğe göre İşletmecinin asfalt plentinde 150.000 TON/YIL üretim yapması durumunda İdareye vereceği asfalt miktarı = 150.000 TON* %12= 18.000 TON/YIL olacaktır.

* Yine yukarıda ki örneğe göre İşletmecinin asfalt plentinde 90.000 TON/YIL üretim yapması durumunda idareye verilecek asfalt miktarı 12.000 TON olacaktır. (90.000 TON* %12=10.800 TON/YIL olmakla birlikte taahhüt edilen asgari miktar 12.000 TON/YIL’dır.)

* Kiracı, 2023 yılı İdare Payı olan asgari 10.000 ton asfaltı (İdarenin onayladığı plan dahilinde) 2023 yılı sonuna kadar idareye teslim edecektir. (2023 yılı idare payı, ihaledeki artış nispetinden etkilenmeyecektir.)

c) İdare, ihtiyacı olan İdare Payının üretim miktarını ve üretim zamanını en geç 10 gün önceden kiracıya bildirecektir. “İdare Payı”nın cari bedeli ile idarenin alacağı asgari tutar üzerinden 4’er aylık dönemlerle mahsuplaşma yapılacaktır.

d) Dönemselliğin sağlanması amacıyla;

- Ocak, Şubat, Mart, Nisan ayları için mahsuplaşma Mayıs ayının 15. gününe kadar,

- Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos ayları için mahsuplaşma Eylül ayının 15. gününe kadar,

- Eylül, Ekim, Kasım, Aralık ayları için mahsuplaşma takip eden Ocak ayının 15. gününe kadar gerçekleştirilecektir.

…”

Aynı işe ilişkin “Kira Sözleşmesi”nin 3’üncü maddesinde;

“Kira bedeli yıllık … TL (… Türk Lirası) + KDV olup, 3 (üç) yıllık … TL (… Türk Lirası) + KDV’dir. Kira bedeli, … Belediyesi Mali Hizmetler Müdürlüğü veznesine yatırılacak veya şartnamede belirtildiği şekilde mahsup edilecektir. Vadesinde ödenmeyen kira bedellerine, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesi gereğince belirlenen oranda gecikme zammı uygulanır. Kiracı tarafından 4’er aylık dönemlerde kira ödenmemesi durumunda İdare sözleşmeyi tek taraflı fesih edebilir.”

“Tesis Kullanımına İlişkin Özel Hükümler” başlıklı 18’inci maddesinin (q) bendinde;

“Kiracı; ticari faaliyette bulunmasa dahi “İdare Payı” olarak belirlenen miktardaki asfaltı eksiksiz olarak karşılamak zorundadır. (2023 yılı asgari 10.000 tondan az olmayacaktır. Sonraki yıllar asgari 10.000 tondan az olmayacak olup, ihalede teklif edilen bedel oranında asgari oran artacaktır.)” düzenlemeleri yer almaktadır.

Yukarıda yer alan şartname ve sözleşme hükümlerinde; kiracı tarafından yıllık … TL yıllık kira bedelinin İdareye ödeneceği; tüm işletme ve üretim maliyetlerinin kiracı tarafından karşılanması kaydıyla yıllık toplam asfalt üretim hacminin %10’u kiracı tarafından idare payı olarak İdareye verileceği; ayrıca “İdare Payı”nın ihale artış oranında artırılacağı, her hâlükârda bu asfalt miktarının yıllık 10.000 tondan az olamayacağı; “İdare Payı” olarak öngörülen asfalt için 4’er aylık dönemlerle mahsuplaşma yapılacağı belirtilmiştir.

Şartname ve sözleşme hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; kiracı tarafından İdareye belli bir kiralama ücreti ile bunun yanında yıllık 10.000 tondan az olmamak üzere, ihalede teklif edilen artış oranı da dikkate alınarak kiracının yıllık asfalt üretiminin belli bir kısmının da tüm işletme ve üretim maliyetlerinin kiracı tarafından karşılanması kaydıyla İdareye verileceği, söz konusu ödeme kalemleri olan kira bedeli ve asfalt miktarının dörder aylık dönemler itibariyle mahsuplaşma gerçekleştirilerek ödeneceği anlaşılmaktadır.

Öte yandan sorumlular hem gönderdikleri yazılı savunmalarında hem de duruşmadaki sözlü ifadelerinde özetle;

Gerek kira sözleşmesinde gerekse şartnamede kira bedelinin seçenekli olarak belirtildiğini, buna göre senelik kira bedelinin ya …-TL+KDV tutarında nakdi olarak ya da yıllık 12.000 ton asfalttan az olmamak kaydıyla işletme bedelinin %20 si oranında asfaltın idareye teslimi yoluyla ayni olarak ödenebileceğini ve 2023-2024 kira yılı içerisinde 12.000 ton asfaltın idareye teslimi ile kira bedelinin ödenmiş olduğunu ve kamu zararı oluşmadığını;

Bedel takdir raporunda, kiracı teklifinde, şartnamede ve sözleşmede kira bedeli için zikredilen mahsubun; alacaklının alacağından borçlunun borcunun indirilmesi manasında kullanıldığından yüklenicinin İdareye ödemesi gereken kira bedelinin hem nakit olarak hem de asfalt teslimi cinsinden olmasının düşünülemeyeceğini, idare payının kira bedelinden bağımsız bir kavram olduğuna dair ne ihale kanununda ne de başkaca bir kanunda bir hüküm bulunmadığını, günün koşullarında ve kiralamaya konu tesisin üretim hacmi düşünüldüğünde idareye ait üretim tesisinde bir kiracıdan hem yıllık …-TL+KDV’nin nakit olarak ödenmesini hem de 12.000 ton senelik asfalt tesliminin ücretsiz gerçekleşmesini beklemenin hayatın olağan akışına da aykırı olduğunu ifade etmişlerdir.

Yargı konusu olayda hukuki ihtilaf konusu olan mesele şartname ve sözleşmede benzer olarak düzenlenen “idare payı”nın kira bedeli karşılığı mı olduğu yoksa kira bedeline ek olarak kiracının idareye teslim etmesi gereken bir yükümlülük mü olduğudur.

İhtilafın nedeninin ihale dokümanlarının yeterince açık ve net düzenlenmemesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. İhale dokümanı, ihale konusu işin teknik niteliklerini ve ihale sürecinde izlenecek hukuki prosedürü herhangi bir tereddüde meydan bırakmayacak açıklıkta tanımlamalıdır. İstekliler ihale dokümanını incelemek ve dokümanda yer alan teknik ve hukuki içerikli kuralları değerlendirmek suretiyle ihaleye katılma veya katılmama kararı verdikleri için dokümanın açıklığı son derece önemlidir. İhale dokümanındaki müphemlik ve çelişkiler hem isteklilerin doğru bilgiye ulaşmalarına mani olacak hem de mevcut belirsizliklerin sebep olduğu risk, ihaleye katılma isteğini olumsuz etkileyecektir.

... Kiralanmasına İlişkin şartname ve sözleşmesine bakıldığında, ilgili belgelerin hiçbir tereddüde mahal bırakmayacak biçimde düzenlenmediği, yazımlarında müphem ve birbiri ile çelişkili ifadeler bulunduğu görülmektedir. Yani dokümanlar ihalede saydamlık ve rekabet ilkesini zedeleyecek biçimde düzenlenmiştir. Bu durumda üzerinde durulması gereken husus hem istekliler için hem de sözleşme tarafları için ihale dokümanlarının okunduğunda lafzi olarak ne anlaşıldığıdır. Şartname ve sözleşmenin yukarıya alınan maddelerine bakıldığında sorumluların savunmalarında belirttiklerinin aksine kira alacağının seçimlik olarak ödenebileceği anlaşılamamakta, hatta kiracı tarafından İdareye belli bir kiralama ücreti ödeneceği bunun yanında ayrıca formüle göre hesaplanacak miktardan az olmamak üzere, kiracının yıllık asfalt üretiminin belli bir kısmının da tüm işletme ve üretim maliyetlerinin kiracı tarafından karşılanması kaydıyla İdareye verileceği, söz konusu ödeme kalemleri olan kira bedeli ve asfalt miktarının dörder aylık dönemler itibariyle mahsuplaşma gerçekleştirilerek ödeneceği anlaşılmaktadır. Bu durumda kiracının 2023 yılı için 111 günlük toplam … TL kira bedeli ödemesi buna ek olarak idare payı olarak belirlenen miktardaki asfaltı karşılaması gerekmektedir. Yapılan açıklamalar ışığında kiracının idareye ödemesi gereken kira bedelinin eksik tahsil edildiği ve bu itibarla kamu zararına sebebiyet verildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Diğer taraftan (Mali Hizmetler Müdürü) …’ın sorumluluğa ilişkin yapmış olduğu, muhasebe yetkililerinin ödeme aşamasında, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde; yetkililerin imzasını, ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin tamam olmasını, maddi hata bulunup bulunmadığı, hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri, kontrol etmekle yükümlü bulunduğunu, 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararında Muhasebe Yetkilisinin Görev ve Sorumluluklarının detaylı bir şekilde açıklandığı, ilgili Genel Kurul Kararında bir mali işlemin muhasebeleştirilmesine dayanak teşkil eden belgelerde gelir, alacak, gider ya da borç tutarının tespit edilmesine esas rakamlardaki açık, kolayca görülebilen ve yorum gerektirmeyen hatalar maddi hata olarak nitelendirildiği, söz konusu kontroller yapıldıktan sonra tahsilata ilişkin ödemenin faturalardan da görüleceği üzere asfalt alınması suretiyle gerçekleştirildiğinin anlaşıldığı, alınan asfalta ilişkin muhasebeleştirme işlemlerinin buna göre gerçekleştirildiği, 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurul kararına göre maddi hata olarak nitelendirilemeyecek hatalardan dolayı muhasebe yetkilisi olarak sorumlu tutulmasının mümkün olmadığı yönündeki savunması yerinde bulunmuş ve kamu zararından sorumlu tutulamayacağı değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak sorgu konusu edilen … TL’nin;

… TL’si için, … tarih ve … Muhasebe İşlem Fişi ile hatalı kayıt düzeltilerek kamu zararı giderildiğinden ilişilecek bir husus kalmadığına,

… TL’si için ahiz … Sanayi LTD ŞTİ’den … tarih ve … Seri-Sıra Nolu … Belediye Başkanlığı Tahsilat Makbuzu ile tahsil edildiğinden ilişilecek bir husus kalmadığına,

Kalan ve KDV dahil tahsil edilmeyen kira bedeli olan … TL’nin ise Diğer Sorumlular (Makine İkmal, Bakım ve Onarım Müdürü) …, (Asfalt ve Yol Bakım Şefi) … ile (Destek Hizmetleri Müdürü) …’a,

müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu ek ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,



B- … Kiralanması İşi Şartnamesinin 34’üncü maddesi gereğince şartname eki listede No:1 Mıcır 5000 ton, No:2 Mıcır 1000 ton, Taş Tozu 7000 ton ve Bitüm 10 ton ve cari değeri … TL olarak tespit edilmiş olan ve kiracı tarafından asfalt üretiminde kullanılmak üzere teslim alınan hammaddelerin bedelinin asfalt vermek veya nakdi ödeme suretiyle tahsil edilmesi gerektiği halde, tahsil (mahsup) işleminin yapılmaması sonucu sebep olunan toplam … TL kamu zararı sorgu konusu edilmiştir.

Sorumlularca gönderilen savunmalarda sorgu konusu edilen hammaddelerin bir kısmının, belediyenin adına asfalt üretiminin devam ettiği fabrikada 01.08.2023 ile 15.09.2023 tarihleri arasında 5.923,920 ton asfalt üretiminde ve kurum ihtiyaçlarında kullanıldığı, iş yeri teslim tarihi olan 15.09.2023 tarihinde düzenlenen tutanakla birlikte kiracıya teslim edilen hammadde miktarlarının; No:1 Mıcır 2784 ton, No:2 Mıcır 449 ton, Taş Tozu 3894 ton ve Bitüm 10,2 ton olduğu, kiracıya teslim edilen hammaddeler için yeniden hesap yapıldığında mahsuplaşılması gereken idare alacağının … TL olduğu ve bu tutarın tahsil edildiği ifade edilmektedir.

Denetim ekibi tarafından da mahsuplaşılması gereken hammadenin cari bedelinin … TL olduğu kabul edilmiştir.

Rapor dosyası ve eki belgeler incelendiğinde, Dairemizce de mahsuplaşılması gereken idare alacağının … TL olduğuna yönelik kamu zararı hesabı ve tahsilat işlemi uygun bulunmuştur.

Bu itibarla ; sorgu konusu edilen toplam … TL’nin;

… TL’si için, sorumluların sunduğu iş yeri teslimindeki hammadde tonajlarına ilişkin savunmaları yerinde görüldüğünden hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğuna ve ilişilecek bir husus bulunmadığına,

Geriye kalan … TL’nin 13.09.2024 tarih ve P629544 seri-sıra nolu … Belediyesi tahsilat makbuzu ile tahsil edildiği görüldüğünden, bu tutar için ilişilecek bir husus kalmadığına;

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,