SayıştaySayıştay Temyiz Kararı57488
Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareDiğer Özel Bütçeli İdareler
Daire2
Dosya No53825
Yılı2021
Kamu görevlileri toplu sözleşmesi ile sağlanan koruyucu giyim malzemesinin gerekli şartları taşımayan personele verilemeyeceği hakkında
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
137 İlam sayılı Daire Kararının 13’üncü maddesiyle, … Daire Başkanlığında görev yapmakta olan ve Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2020 ve 2021 Yıllarını Kapsayan 5. Dönem Toplu Sözleşme'nin “Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar” başlıklı 10'uncu bölümünün 1'inci maddesi kapsamında bulunmayan personeli adına düzenlenen fatura karşılığında Kurum bütçesinden koruyucu giyim malzemesi bedeli ödenmesi sonucu sebebiyet verilen … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesine hükmedilmiştir. Daire Kararında sorumlu tutulanlar: Genel Müdür Vekili ve komisyon üyeleri.
Esas yönünden inceleme
Somut uygulama
… Bakanlığı … Genel Müdürlüğünün 22.12.2020 tarihli, E-18453353-050.99[020;050.99]-832045 sayı ve “Koruyucu Giyim Malzemesi Değer Tespit Komisyonu Kurulması” konulu yazısıyla, 5.Dönem Toplu Sözleşme Bölüm 10/m.1’e dayanılarak “Koruyucu Giyim Malzemesi Değer tespit Komisyonu” kurulmuştur.
29.12.2020 tarihinde, … Genel Müdürlüğü ile …-Sen arasında “Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağı” imzalanmıştır. Bu tutanak, … Genel Müdür Vekili tarafından 31.12.2020 tarihinde uygun bulunmuştur.
2021 yılı içerisinde “Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağı”na uygun olarak Genel Müdürlük (merkez teşkilatı) personeline koruyucu giyim malzemesi sağlanmıştır.
… Genel Müdürlüğünde “fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi şartlarında” görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında kullanılması için verilmesi gereken koruyucu giyim malzemeleri, belirtilen yerlerde görev yapılıp yapılmadığı gözetilmeden merkez teşkilatta yer alan tüm personele sağlanmıştır. Öte yandan, Genel Müdürlük tarafından koruyucu giyim yardımı, fatura ibrazı karşılığında personele ödeme yapılması suretiyle sağlanmıştır.
Daire Kararında, Genel Müdürlük merkez teşkilatında görev yapan personelden idari görevlerde bulunan ve arazide görevlendirilmeyenlere sağlanan “koruyucu giyim malzemesi” tutarının kamu zararı olduğuna hükmedilmiştir.
İlgili Mevzuat ve Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağı
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2020 ve 2021 Yıllarını Kapsayan 5. Dönem Toplu Sözleşme'nin “Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar” başlıklı onuncu bölümünün 1'inci maddesi aşağıdadır:
“Koruyucu giyim malzemesi
Madde 1 – (1) Bu hizmet kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi şartlarında görev yapan personeline, hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar kurumlar ve yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.”
… Genel Müdürlüğü personeli ve yetkili sendika olan … Sendikası (…-Sen) üst yöneticilerinden müteşekkil komisyon marifetiyle 2021 yılında koruyucu giyim malzemesi hakkında usul ve esaslar tespit edilmiştir. … Genel Müdürlüğü ile … Sendikası (…-Sen) Arasında Mutabakata Varılan Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağının “Koruyucu giyim malzemesi” başlıklı 1’inci maddesinin ilgili kısımları aşağıdadır:
“1. Çalışanlarımızdan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında çalışan memur, sözleşmeli bilişim personeli ve 4/B Statüsünde çalışan personel dâhil, sanat sınıfı personeli hariç koruyucu giyim malzemesinden Ocak ayının ilk iş günü itibariyle görevi başında bulunanların faydalandırılmasına,
2. Toplu sözleşme hükümlerinde belirtilen esaslara göre, ekte yer alan “… Koruyucu Giyim Malzemesi Tablosunda” belirtilen malzemelerin verilmesine,
…
6. Koruyucu giyim malzemesi ürünlerine ait faturaların en geç 30 Kasım 2021 mesai saati bitimine kadar idareye teslim edilmesi, edilmemesi durumunda personele herhangi bir ödemenin yapılmamasına,
7. Makam onay tarihi ile 30 Kasım 2021 tarihleri arasında alışverişlerin tamamlanarak faturaların Genel Müdürlük Merkez Teşkilatında Başkanlıkların idari işler Şube Müdürlüğüne/Şefliklerine, Taşra Teşkilatında ise Personel Şube Müdürlüğüne teslim
edilmesine,
…
11. “Açık arazi, şantiye, atölye, danışma-denetim ve matbaa, arşiv, kütüphane, teknik hizmetler, genel idari hizmetler ve yardımcı hizmetler ” baslığı altında çalışan personel için koruyucu giyim malzemesi KDV dahil toplam … TL olarak belirlenmiş olup bu fiyatın üzerinde herhangi bir ödemenin harcama yetkililerince yapılmamasına, 12. “Laboratuvar teknik ve sağlık hizmetleri” başlığı altında çalışan personel için koruyucu giyim malzemesi KDV dahil toplam … TL olarak belirlenmiş olup bu fiyatın üzerinde herhangi bir ödemenin harcama yetkililerince yapılmamasına,
…
14. Değer tespiti yapılan ürünler için düzenlenecek fiziki faturaların idare tarafından belirlenen limitteki harcamalarına ilişkin tüm faturaların idareye teslim edildikten sonra tek bir ödeme emri belgesi ile ödenmesine,
…
18. Personel tarafından ibraz edilecek faturalarda, personelin isminin ve ürünlerin adedi ve cinsinin açık bir şekilde belirtilmesine,
… / karar verilmiştir.”
Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağında “… Koruyucu Giyim Malzemesi Tablosu-2021” kapsamında yer alan malzemeler: Pantolon (2 adet, yazlık ve kışlık), koruyucu ayakkabı (2 çift, yazlık ve kışlık), yağmurluk veya rüzgarlık, hijyenik terlik, bot, bere veya şapka, eldiven, atkı, termal alt ve üst içi giyim ve kazaktır.
“… Koruyucu Giyim Malzemesi Tablosu-2021”de “Çalışma Mekanları ve Unvan Grupları” yedi kategoride sayılmıştır: açık arazi (a), şantiye (b), laboratuvar teknik (c), atölye (d), danışma ve denetim (e), sağlık hizmetleri, matbaa-arşiv-kütüphane-teknik hizmetler-genel idari hizmetler-yardımcı hizmetler.
Değerlendirme
Toplu Sözleşmede verilen görev ve yetkiye dayanılarak, koruyucu giyim malzemelerinin standartlarının neler olduğu, hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar Genel Müdürlük ve yetkili sendika tarafından birlikte belirlenmiştir. … Genel Müdürlüğü ile …-Sen arasında “Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağı” 29.12.2020 tarihinde imzalanmıştır.
Daire Kararının gerekçesinde:
“Dolayısıyla yukarıda yer verilen Usul ve Esaslar Hakkındaki Komisyon Tutanağı hükümleri ile Toplu Sözleşme hükmüne aykırı olarak,
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında çalışan memur, sözleşmeli bilişim personeli ve 4/B Statüsünde çalışan personel dâhil, sanat sınıfı personeli hariç koruyucu giyim malzemesinden faydalandırılması,
- Ayrıca malzemenin fatura karşılığı olarak nakit ödeme şeklinde yardım yapılması,
Nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği görülmektedir.”
denilmektedir.
Daire Kararında, Genel Müdürlükteki bazı personele ödenen koruyucu giyim yardımı tutarının kamu zararı olduğuna hükmedilmiştir. Kamu zararının hesaplanmasında esas alınan personel, toplu sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapan personel dışında kalan personel olup, anılan mahallerde görev yaptığı değerlendirilen personele yapılan ödemeler kamu zararı hesabına dahil edilmemiştir. Daire Kararında bu durum “Toplu Sözleşmede belirlenen nitelikleri taşıyan personele koruyucu giyim malzemesi verilmesine ilişkin olarak kamu zararı hesaplanmamıştır.” sözleriyle ifade edilmiştir. Daire Kararının 13-32’nci maddelerinde yer alan kamu zararı tablolarında ahiz personelin kadroları/görevleri de belirtilmiştir. Kamu zararı tablolarında yer alan kadro unvanları/görevleri: Memur, idari işler şefi, bilgisayar işletmeni, hizmetli, şef, VHKİ, programcı, teknisyen, tekniker, hemşire, şube müdürü, uzman, mühendis, biyolog, diş hekimi, kütüphaneci, psikolog, şube müdürü (Çocuk Gelişimci), biyolog, başkan yardımcısı, sivil savunma uzmanı, doktor, 4/B (İdari Büro Görevlisi), 4/B (Yönetici Asistanı), sosyal çalışmacı, matematikçi, dağıtıcı, avukat, hukuk müşaviri, birim başkanı, iç denetçi, ayniyat saymanı, ambar memuru, daire başkan yardımcısı, genel müdür, genel müdür yardımcısı, mütercim, büro görevlisi, müşavir yardımcısı, grafiker, istatistikçi, APK uzmanı, araştırmacı, müfettiş, başmüfettiş, sözleşmeli bilişim personeli, daire başkanı, maliye personelidir.
Esasen kamu zararı tablolarında personelin kadro/görev unvanlarının belirtilerek ahize yer verilmesi, bu ödemenin kamu zararı olduğunu doğrudan göstermez. Zira Toplu Sözleşmede koruyucu giyim malzemesi verilebilecek personel -kadro/görev unvanı fark etmeksizin- görev mahalli itibarıyla belirtilmiştir. Ancak Daire Kararına konu olan kamu zararı tablosunda belirtilen kadro/görev unvanlarını kullanan personelin … Genel Müdürlüğü (merkez)’nde görev yapıyor olması, bu kişiler için rutin çalışma mahallinin Toplu Sözleşmede belirtilen yerler arasında olmadığını göstermektedir. Ayrıca tekrar belirtmek gerekirse, Daire Kararının kamu zararı tablolarının hazırlanmasında personelin kadro/görevi gereği Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde çalışma yapıp yapmadığı gözetilmiş, Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde çalışan/görevlendirilen personele verilen koruyucu giyim malzemesi zaten kamu zararı tablolarına alınmamıştır. Bununla birlikte, kamu zararı tablolarında yer alan Genel Müdürlük personelinin, yaptıkları işin tabiatı gereği “fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi”de bazı zamanlarda görev yapması muhtemel olsa da sorumlular tarafından bu personelin Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde çalıştığı -aşağıda yer alan bazı geçici görevlendirme yazıları haricinde- ortaya konulamamıştır.
Sorumlular tarafından, Temyiz savunmaları ekinde kamu zararı tablolarında yer alan bazı personele dair geçici görevlendirme yollukları veya geçici görev yazıları sunulmuştur. Bu yazıların bir kısmı 2021 yılına aittir; Kalan kısmı ise diğer yıllara aittir. Savunmaların ekinde sunulan geçici görevlendirme yazısı veya görev yolluğu ödeme emri belgelerinden 2021 yılına ait olanların ilgili olduğu personel (yani ahiz) ve bu personeli içeren Daire Kararı madde numarası aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
Personel Daire Kararı Madde No:
… M.20
… Kamu zararı tablolarında ahiz olarak yer almamaktadır. Yani bu kişiye yapılan koruyucu giyim malzemesi temini zaten kamu zararı olarak değerlendirilmemiştir.
… Kamu zararı tablolarında ahiz olarak yer almamaktadır. Yani bu kişiye yapılan koruyucu giyim malzemesi temini zaten kamu zararı olarak değerlendirilmemiştir.
… M.24
… Kamu zararı tablolarında ahiz olarak yer almamaktadır. Yani bu kişiye yapılan koruyucu giyim malzemesi temini zaten kamu zararı olarak değerlendirilmemiştir.
… M.30
… M.30
… M.26
… Kamu zararı tablolarında ahiz olarak yer almamaktadır. Yani bu kişiye yapılan koruyucu giyim malzemesi temini zaten kamu zararı olarak değerlendirilmemiştir.
… Kamu zararı tablolarında ahiz olarak yer almamaktadır. Yani bu kişiye yapılan koruyucu giyim malzemesi temini zaten kamu zararı olarak değerlendirilmemiştir.
Sonuç olarak, Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapmayan personele koruyucu giyim malzemesi verilmesi mevzuata aykırıdır. Bu yönüyle Daire Kararının gerekçesi mevzuata uygundur. Sorumluların savunmaları ekinde yer alan geçici görevlendirmelerle, Daire Kararının kamu zararı tabloları birlikte incelendiğinde; 20,24,26,30’uncu maddelerde Genel Müdürlük personelinden -geçici görevle de olsa- Genel Müdürlük merkezi dışında görev yapan bazı personele koruyucu giyim yardımı ödenmemesi gerektiğine hükmedildiği görülmektedir. Bahsi geçen görevlendirmeler incelendiğinde, bu görevlerin açık arazide yapılmadığı veya tek seferlik ve günübirlik görevlendirme olmak gibi sebeplerle açık arazide görev yapma kriterini karşılamadığı anlaşılmıştır. Buna göre, Daire Kararının 13-32’nci maddelerinde yer alan kamu zararı tabloları fiili duruma ve gerekçeye uygundur.
Ayrıca Genel Müdürlük tarafından personele koruyucu giyim malzemesi ayni olarak değil nakdi olarak temin edilmiştir. Oysa ki Toplu Sözleşmede koruyucu giyim malzemesinin personele ayni olarak sağlanacağı belirtilmektedir. Somut uygulamada koruyucu giyim malzemesinin nakden personele sağlanmış olması da mevzuata aykırıdır.
12.03.2024 tarihli Hukuki Mütalaanın değerlendirilmesi
Sorumlular tarafından 12.03.2024 tarihli Hukuki Mütalaada: “Sayıştay Başkanlığınca yapılan denetimde bu ayrım [Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapıp yapmamak] gözetilmeksizin tüm personele koruyucu giyim malzemesi verilmesi nedeniyle kamu zararı oluştuğu sonucuna varılmıştır” denilmektedir. Ancak Hukuki Mütalaada yer alan bu tespitin yerinde olmadığı değerlendirilmektedir. Zira Sayıştay Daire Kararının gerekçesi ve kamu zararı tabloları incelendiğinde, koruyucu giyim malzemesi verilen kişilerin Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde çalışan kişiler olmamasının özellikle gözetildiği görülmektedir. Bu konuda, yukarıdaki tabloda isimleri belirtilen beş personelin geçici görevlendirilmelerinin incelenmesi neticesinde bu beş kişinin açık arazide görev yapma kriterini karşılamadığı görülmüştür. Daire Kararının kamu zararı tablolarında yer alan -beş kişi dışındaki- personelin ise Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yaptığına dair belge sunulmamıştır.
Hukuki Mütalaada, Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev “yapabilme ihtimali olan diğer çalışanların da koruyucu giyim malzemesi yardımından mahrum bırakılması bize göre yerinde değildir” denilmektedir. Toplu Sözleşmenin ilgili maddesinde “Bu hizmet kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi şartlarında görev yapan personeline, hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. …” denilmektedir Toplu Sözleşmede “görev yapan” denilmekte, “görev yapabilecek/görevlendirilebilecek durumda olan” gibi bir ifade kullanılmamıştır. Ayrıca bir personel geçici görevlendirmeler yoluyla Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde çalışmışsa eğer, bu durum da gözetilerek bu kişilere temin edilen koruyucu giyim malzemeleri zaten kamu zararı tablolarına alınmamıştır. Bu durumda hukuki mütalaada yer alan yukarıda belirtilen husus zaten gözetilerek kamu zararı tabloları oluşturulmuştur.
Hukuki Mütalaada “… ilgili idarede görev yapan kamu görevlilerine ayrım yapılmaksızın koruyucu giyim malzemesi verilmesi uygundur” denilmektedir. Koruyucu giyim malzemesinin verilmesinde gözetilen ayrım, söz konusu personelin Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapmasıdır. Bu ayrım Toplu Sözleşmeden kaynaklanmakta olup, koruyucu giyim malzemesi verilmesinin niteliğine uygundur.
Sorumluluk yönünden inceleme
Komisyon üyeleri ve Genel Müdür Vekilinin sorumluluğunun bulunması
Daire Kararının 13-32’nci maddelerinde Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağında imzaları bulunan komisyon üyeleri ve bu Tutanağı uygun bulan Genel Müdür Vekili kamu zararından sorumlu tutulmuştur.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2020 ve 2021 Yıllarını Kapsayan 5. Dönem Toplu Sözleşme'nin “Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar” başlıklı onuncu bölümü 1'inci maddesinde “[Koruyucu] Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar kurumlar ve yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.” denilmektedir. Genel Müdürlük tarafından gereken personele koruyucu giyim malzemesi sağlanmasının usul ve esasları konusunda sendikayla mutabakata varılması için komisyon kurulmuştur. Genel Müdürlük Toplu Sözleşme ile kendisine tanınan görev ve yetkiyi bu komisyon eliyle yerine getirmiştir. Bu görev ve yetkinin yerine getirilmesinden doğan sorumluluk da komisyon üyelerine aittir.
Genel Müdürlükte Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapmayan personele koruyucu giyim malzemesi temin edilmesi, komisyon tarafından sendikayla imzalanan ve Genel Müdür Vekili tarafından uygun bulunan Tutanağa uygundur ve bu Tutanağın doğrudan sonucudur. Dolayısıyla komisyon ve sendika tarafından Tutanağın imzalanması ve bu Tutanağın Genel Müdür Vekili tarafından uygun bulunması ile 2021 yılında Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapmayan personele koruyucu giyim malzemesi sağlanması sonucunda oluşan kamu zararı arasında uygun illiyet bağı bulunduğu anlaşılmıştır.
Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunun bulunmaması
Genel Müdürlük personeli ile yetkili sendika arasında imzalanan Tutanak ile personele koruyucu giyim malzemesi sağlanmasının usul ve esasları belirlenmiştir. Ödeme emri belgeleri ve ekleri üzerinde harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzası bulunan kamu görevlilerinin, Tutanağın içeriğinin belirlenmesi aşamasında herhangi bir görev ve yetkileri bulunmamaktadır. Buna göre, Tutanağın içeriğinin mevzuata aykırı olması sonucu oluşan kamu zararı ile Tutanağın içeriğini belirlemekte hiçbir görev ve yetkisi bulunmayan ancak Tutanağın gereğini yerine getirmekle görevli ve yetkili olan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin somut uygulamada oluşan kamu zararından sorumlulukları bulunmamaktadır. Zira harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin Genel Müdürlük adına imzalanan sözleşmenin gereklerini yerine getirmemek yönünde bir seçenekleri bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, Daire Kararının 13-32’nci maddelerinin esastan incelenmesi neticesinde Daire Kararında yer alan tespitlerin fiili duruma uygun olduğu, Daire Kararının gerekçesinin mevzuata uygun olduğu, Daire Kararının sorumluluk tesisinin somut uygulamaya ve mevzuata uygun olduğu, kamu zararı hesaplarının fiili duruma ve mevzuata uygun olduğu anlaşılmıştır.
BU İTİBARLA, yukarıda açıklandığı üzere Daire Kararı mevzuata ve hukuka uygun olduğu gerekçesiyle, 35759 Karar-137 İlam sayılı Daire Kararının 13’üncü maddesinin TASDİKİNE (…, …, …, …, …’in aşağıda yer alan karşı oy gerekçesi karşısında), oy çokluğuyla,
6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 13.11.2024 tarih ve 57488 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
(Karşı oy gerekçesi
…, … ve …’in karşı oy gerekçesi
Çoğunluk görüşünde açıklandığı üzere, Daire Kararının 13-32’nci maddelerinin esastan incelenmesi neticesinde Daire Kararında yer alan tespitlerin fiili duruma uygun olduğu, Daire Kararının gerekçesinin mevzuata uygun olduğu, kamu zararı hesaplarının fiili duruma ve mevzuata uygun olduğu anlaşılmıştır. Ancak çoğunluk görüşünden farklı olarak Daire Kararının sorumluluk tesisinin somut uygulamaya ve mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Somut uygulamanın sorumluluk yönünden incelenmesi:
Çoğunluk görüşünde yer alan gerekçeyle komisyon üyelerinin ve Tutanağı uygun bulan Genel Müdür Vekilinin kamu zararından sorumluluğu bulunmaktadır.
Buna ilave olarak, somut uygulama neticesinde oluşan kamu zararından harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin de sorumluluğu bulunmaktadır. Harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunun yasal dayanağı 5018 sayılı Kanun’un “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesi, “Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’ncü maddesi, 55 ve devamı maddelerinde iç kontrol konusunda yer alan düzenlemeler ile İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın 10’uncu maddesi ve 12’nci maddesidir. Belirtilen mevzuata göre, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama nitelik itibariyle hukuka aykırı ise söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak ya da en azından konu hakkında yazılı olarak Genel Müdürlük makamını uyarmak durumundadırlar. Zira Anayasamızın 137.maddesinde düzenlenen “kanunsuz emir” başlıklı hükmün birinci fıkrasında konusu suç teşkil etmeyen kanunsuz emirlere ilişkin açıklama yapılmıştır. Buna göre: “Kamu hizmetlerinde herhangi bir sıfat ve suretle çalışmakta olan kimse, üstünden aldığı emri, yönetmelik, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, kanun veya Anayasa hükümlerine aykırı görürse, yerine getirmez ve bu aykırılığı o emri verene bildirir. Ancak, üstü emrinde ısrar eder ve bu emrini yazı ile yenilerse, emir yerine getirilir; bu halde, emri yerine getiren sorumlu olmaz.”
Bu İtibarla, Daire Kararında tespiti yapılan kamu zararı sabit görülmekle birlikte, kamu zararında komisyon üyeleri ve Genel Müdür Vekiline ilave olarak harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin de sorumluluğunun bulunduğu gerekçesiyle Daire Kararının Bozulması gerekir.
… ve …’in karşı oy gerekçesi
Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapan personele ayni olarak koruyucu giyim malzemesi verilebilecektir. Daire Kararı, Genel Müdürlük tarafından 2021 yılında personele sağlanan koruyucu giyim malzemesinin aynen değil nakden sağlanmış olması ve Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapmayan personele sağlanmış olmasına dayanmaktadır. Her iki gerekçenin de fiili duruma ve mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Öncelikle, Daire Kararında her ne kadar personele sağlanan koruyucu giyim malzemesinin ayni değil nakdi sağlandığı ifade edilmişse de somut uygulamada Genel Müdürlük tarafından personele nakdi ödeme personelin adını içeren ve içeriği Tutanakta belirtilmiş faturaların ibrazı sonrasında yapılmıştır. Bu durumda koruyucu giyim malzemesi personele nakden değil ayni olarak temin edilmiştir. Yani Dairenin koruyucu giyim malzemesi için personele nakdi ödeme yapıldığı konusundaki gerekçesi fiili duruma uygun değildir.
İkinci olarak, Daire Kararında kamu zararı tablolarında yer alan personelin 2021 yılında açık arazide görev yapmadığı gerekçesiyle bu kişilere koruyucu giyim malzemesi verilemeyeceği belirtilmektedir. Ancak … Genel Müdürlüğü görev ve yetkileri dolayısıyla Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde fiilen çalışan personeli içermekle birlikte, merkezde çalışsa da sürekli açık arazide görev yapan veya her an açık arazide göreve çıkması beklenebilecek olan personeli de içermektedir. Bu bağlamda temyiz dilekçesi ekinde sunulan görevlendirmeler ve duruşmada sözlü olarak ifade edilen hususlar dikkate alındığında, Daire Kararının kamu zararı tablosunda belirtilen personelin bir kısmının zaten fiilen açık araziye çıktığı, kalan kısmının ise fiilen açık araziye çıkmamış olsa da her an açık arazide çalışmak üzere görevlendirilebilecek durumda olduğu sonucuna varılmıştır. Bu durumda Daire Kararının söz konusu gerekçesi fiili duruma ve mevzuata uygun değildir.
Bu İtibarla, yukarıda belirtilen gerekçeyle somut uygulamada mevzuata aykırılık bulunmadığı ve kamu zararı oluşmadığından, Daire Kararının Kaldırılması gerekir.)
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
137 İlam sayılı Daire Kararının 13’üncü maddesiyle, … Daire Başkanlığında görev yapmakta olan ve Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2020 ve 2021 Yıllarını Kapsayan 5. Dönem Toplu Sözleşme'nin “Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar” başlıklı 10'uncu bölümünün 1'inci maddesi kapsamında bulunmayan personeli adına düzenlenen fatura karşılığında Kurum bütçesinden koruyucu giyim malzemesi bedeli ödenmesi sonucu sebebiyet verilen … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesine hükmedilmiştir. Daire Kararında sorumlu tutulanlar: Genel Müdür Vekili ve komisyon üyeleri.
Esas yönünden inceleme
Somut uygulama
… Bakanlığı … Genel Müdürlüğünün 22.12.2020 tarihli, E-18453353-050.99[020;050.99]-832045 sayı ve “Koruyucu Giyim Malzemesi Değer Tespit Komisyonu Kurulması” konulu yazısıyla, 5.Dönem Toplu Sözleşme Bölüm 10/m.1’e dayanılarak “Koruyucu Giyim Malzemesi Değer tespit Komisyonu” kurulmuştur.
29.12.2020 tarihinde, … Genel Müdürlüğü ile …-Sen arasında “Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağı” imzalanmıştır. Bu tutanak, … Genel Müdür Vekili tarafından 31.12.2020 tarihinde uygun bulunmuştur.
2021 yılı içerisinde “Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağı”na uygun olarak Genel Müdürlük (merkez teşkilatı) personeline koruyucu giyim malzemesi sağlanmıştır.
… Genel Müdürlüğünde “fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi şartlarında” görev yapan personele hizmetin gereği olarak görev esnasında kullanılması için verilmesi gereken koruyucu giyim malzemeleri, belirtilen yerlerde görev yapılıp yapılmadığı gözetilmeden merkez teşkilatta yer alan tüm personele sağlanmıştır. Öte yandan, Genel Müdürlük tarafından koruyucu giyim yardımı, fatura ibrazı karşılığında personele ödeme yapılması suretiyle sağlanmıştır.
Daire Kararında, Genel Müdürlük merkez teşkilatında görev yapan personelden idari görevlerde bulunan ve arazide görevlendirilmeyenlere sağlanan “koruyucu giyim malzemesi” tutarının kamu zararı olduğuna hükmedilmiştir.
İlgili Mevzuat ve Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağı
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2020 ve 2021 Yıllarını Kapsayan 5. Dönem Toplu Sözleşme'nin “Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar” başlıklı onuncu bölümünün 1'inci maddesi aşağıdadır:
“Koruyucu giyim malzemesi
Madde 1 – (1) Bu hizmet kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi şartlarında görev yapan personeline, hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar kurumlar ve yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.”
… Genel Müdürlüğü personeli ve yetkili sendika olan … Sendikası (…-Sen) üst yöneticilerinden müteşekkil komisyon marifetiyle 2021 yılında koruyucu giyim malzemesi hakkında usul ve esaslar tespit edilmiştir. … Genel Müdürlüğü ile … Sendikası (…-Sen) Arasında Mutabakata Varılan Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağının “Koruyucu giyim malzemesi” başlıklı 1’inci maddesinin ilgili kısımları aşağıdadır:
“1. Çalışanlarımızdan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında çalışan memur, sözleşmeli bilişim personeli ve 4/B Statüsünde çalışan personel dâhil, sanat sınıfı personeli hariç koruyucu giyim malzemesinden Ocak ayının ilk iş günü itibariyle görevi başında bulunanların faydalandırılmasına,
2. Toplu sözleşme hükümlerinde belirtilen esaslara göre, ekte yer alan “… Koruyucu Giyim Malzemesi Tablosunda” belirtilen malzemelerin verilmesine,
…
6. Koruyucu giyim malzemesi ürünlerine ait faturaların en geç 30 Kasım 2021 mesai saati bitimine kadar idareye teslim edilmesi, edilmemesi durumunda personele herhangi bir ödemenin yapılmamasına,
7. Makam onay tarihi ile 30 Kasım 2021 tarihleri arasında alışverişlerin tamamlanarak faturaların Genel Müdürlük Merkez Teşkilatında Başkanlıkların idari işler Şube Müdürlüğüne/Şefliklerine, Taşra Teşkilatında ise Personel Şube Müdürlüğüne teslim
edilmesine,
…
11. “Açık arazi, şantiye, atölye, danışma-denetim ve matbaa, arşiv, kütüphane, teknik hizmetler, genel idari hizmetler ve yardımcı hizmetler ” baslığı altında çalışan personel için koruyucu giyim malzemesi KDV dahil toplam … TL olarak belirlenmiş olup bu fiyatın üzerinde herhangi bir ödemenin harcama yetkililerince yapılmamasına, 12. “Laboratuvar teknik ve sağlık hizmetleri” başlığı altında çalışan personel için koruyucu giyim malzemesi KDV dahil toplam … TL olarak belirlenmiş olup bu fiyatın üzerinde herhangi bir ödemenin harcama yetkililerince yapılmamasına,
…
14. Değer tespiti yapılan ürünler için düzenlenecek fiziki faturaların idare tarafından belirlenen limitteki harcamalarına ilişkin tüm faturaların idareye teslim edildikten sonra tek bir ödeme emri belgesi ile ödenmesine,
…
18. Personel tarafından ibraz edilecek faturalarda, personelin isminin ve ürünlerin adedi ve cinsinin açık bir şekilde belirtilmesine,
… / karar verilmiştir.”
Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağında “… Koruyucu Giyim Malzemesi Tablosu-2021” kapsamında yer alan malzemeler: Pantolon (2 adet, yazlık ve kışlık), koruyucu ayakkabı (2 çift, yazlık ve kışlık), yağmurluk veya rüzgarlık, hijyenik terlik, bot, bere veya şapka, eldiven, atkı, termal alt ve üst içi giyim ve kazaktır.
“… Koruyucu Giyim Malzemesi Tablosu-2021”de “Çalışma Mekanları ve Unvan Grupları” yedi kategoride sayılmıştır: açık arazi (a), şantiye (b), laboratuvar teknik (c), atölye (d), danışma ve denetim (e), sağlık hizmetleri, matbaa-arşiv-kütüphane-teknik hizmetler-genel idari hizmetler-yardımcı hizmetler.
Değerlendirme
Toplu Sözleşmede verilen görev ve yetkiye dayanılarak, koruyucu giyim malzemelerinin standartlarının neler olduğu, hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar Genel Müdürlük ve yetkili sendika tarafından birlikte belirlenmiştir. … Genel Müdürlüğü ile …-Sen arasında “Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağı” 29.12.2020 tarihinde imzalanmıştır.
Daire Kararının gerekçesinde:
“Dolayısıyla yukarıda yer verilen Usul ve Esaslar Hakkındaki Komisyon Tutanağı hükümleri ile Toplu Sözleşme hükmüne aykırı olarak,
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında çalışan memur, sözleşmeli bilişim personeli ve 4/B Statüsünde çalışan personel dâhil, sanat sınıfı personeli hariç koruyucu giyim malzemesinden faydalandırılması,
- Ayrıca malzemenin fatura karşılığı olarak nakit ödeme şeklinde yardım yapılması,
Nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği görülmektedir.”
denilmektedir.
Daire Kararında, Genel Müdürlükteki bazı personele ödenen koruyucu giyim yardımı tutarının kamu zararı olduğuna hükmedilmiştir. Kamu zararının hesaplanmasında esas alınan personel, toplu sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapan personel dışında kalan personel olup, anılan mahallerde görev yaptığı değerlendirilen personele yapılan ödemeler kamu zararı hesabına dahil edilmemiştir. Daire Kararında bu durum “Toplu Sözleşmede belirlenen nitelikleri taşıyan personele koruyucu giyim malzemesi verilmesine ilişkin olarak kamu zararı hesaplanmamıştır.” sözleriyle ifade edilmiştir. Daire Kararının 13-32’nci maddelerinde yer alan kamu zararı tablolarında ahiz personelin kadroları/görevleri de belirtilmiştir. Kamu zararı tablolarında yer alan kadro unvanları/görevleri: Memur, idari işler şefi, bilgisayar işletmeni, hizmetli, şef, VHKİ, programcı, teknisyen, tekniker, hemşire, şube müdürü, uzman, mühendis, biyolog, diş hekimi, kütüphaneci, psikolog, şube müdürü (Çocuk Gelişimci), biyolog, başkan yardımcısı, sivil savunma uzmanı, doktor, 4/B (İdari Büro Görevlisi), 4/B (Yönetici Asistanı), sosyal çalışmacı, matematikçi, dağıtıcı, avukat, hukuk müşaviri, birim başkanı, iç denetçi, ayniyat saymanı, ambar memuru, daire başkan yardımcısı, genel müdür, genel müdür yardımcısı, mütercim, büro görevlisi, müşavir yardımcısı, grafiker, istatistikçi, APK uzmanı, araştırmacı, müfettiş, başmüfettiş, sözleşmeli bilişim personeli, daire başkanı, maliye personelidir.
Esasen kamu zararı tablolarında personelin kadro/görev unvanlarının belirtilerek ahize yer verilmesi, bu ödemenin kamu zararı olduğunu doğrudan göstermez. Zira Toplu Sözleşmede koruyucu giyim malzemesi verilebilecek personel -kadro/görev unvanı fark etmeksizin- görev mahalli itibarıyla belirtilmiştir. Ancak Daire Kararına konu olan kamu zararı tablosunda belirtilen kadro/görev unvanlarını kullanan personelin … Genel Müdürlüğü (merkez)’nde görev yapıyor olması, bu kişiler için rutin çalışma mahallinin Toplu Sözleşmede belirtilen yerler arasında olmadığını göstermektedir. Ayrıca tekrar belirtmek gerekirse, Daire Kararının kamu zararı tablolarının hazırlanmasında personelin kadro/görevi gereği Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde çalışma yapıp yapmadığı gözetilmiş, Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde çalışan/görevlendirilen personele verilen koruyucu giyim malzemesi zaten kamu zararı tablolarına alınmamıştır. Bununla birlikte, kamu zararı tablolarında yer alan Genel Müdürlük personelinin, yaptıkları işin tabiatı gereği “fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi”de bazı zamanlarda görev yapması muhtemel olsa da sorumlular tarafından bu personelin Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde çalıştığı -aşağıda yer alan bazı geçici görevlendirme yazıları haricinde- ortaya konulamamıştır.
Sorumlular tarafından, Temyiz savunmaları ekinde kamu zararı tablolarında yer alan bazı personele dair geçici görevlendirme yollukları veya geçici görev yazıları sunulmuştur. Bu yazıların bir kısmı 2021 yılına aittir; Kalan kısmı ise diğer yıllara aittir. Savunmaların ekinde sunulan geçici görevlendirme yazısı veya görev yolluğu ödeme emri belgelerinden 2021 yılına ait olanların ilgili olduğu personel (yani ahiz) ve bu personeli içeren Daire Kararı madde numarası aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
Personel Daire Kararı Madde No:
… M.20
… Kamu zararı tablolarında ahiz olarak yer almamaktadır. Yani bu kişiye yapılan koruyucu giyim malzemesi temini zaten kamu zararı olarak değerlendirilmemiştir.
… Kamu zararı tablolarında ahiz olarak yer almamaktadır. Yani bu kişiye yapılan koruyucu giyim malzemesi temini zaten kamu zararı olarak değerlendirilmemiştir.
… M.24
… Kamu zararı tablolarında ahiz olarak yer almamaktadır. Yani bu kişiye yapılan koruyucu giyim malzemesi temini zaten kamu zararı olarak değerlendirilmemiştir.
… M.30
… M.30
… M.26
… Kamu zararı tablolarında ahiz olarak yer almamaktadır. Yani bu kişiye yapılan koruyucu giyim malzemesi temini zaten kamu zararı olarak değerlendirilmemiştir.
… Kamu zararı tablolarında ahiz olarak yer almamaktadır. Yani bu kişiye yapılan koruyucu giyim malzemesi temini zaten kamu zararı olarak değerlendirilmemiştir.
Sonuç olarak, Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapmayan personele koruyucu giyim malzemesi verilmesi mevzuata aykırıdır. Bu yönüyle Daire Kararının gerekçesi mevzuata uygundur. Sorumluların savunmaları ekinde yer alan geçici görevlendirmelerle, Daire Kararının kamu zararı tabloları birlikte incelendiğinde; 20,24,26,30’uncu maddelerde Genel Müdürlük personelinden -geçici görevle de olsa- Genel Müdürlük merkezi dışında görev yapan bazı personele koruyucu giyim yardımı ödenmemesi gerektiğine hükmedildiği görülmektedir. Bahsi geçen görevlendirmeler incelendiğinde, bu görevlerin açık arazide yapılmadığı veya tek seferlik ve günübirlik görevlendirme olmak gibi sebeplerle açık arazide görev yapma kriterini karşılamadığı anlaşılmıştır. Buna göre, Daire Kararının 13-32’nci maddelerinde yer alan kamu zararı tabloları fiili duruma ve gerekçeye uygundur.
Ayrıca Genel Müdürlük tarafından personele koruyucu giyim malzemesi ayni olarak değil nakdi olarak temin edilmiştir. Oysa ki Toplu Sözleşmede koruyucu giyim malzemesinin personele ayni olarak sağlanacağı belirtilmektedir. Somut uygulamada koruyucu giyim malzemesinin nakden personele sağlanmış olması da mevzuata aykırıdır.
12.03.2024 tarihli Hukuki Mütalaanın değerlendirilmesi
Sorumlular tarafından 12.03.2024 tarihli Hukuki Mütalaada: “Sayıştay Başkanlığınca yapılan denetimde bu ayrım [Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapıp yapmamak] gözetilmeksizin tüm personele koruyucu giyim malzemesi verilmesi nedeniyle kamu zararı oluştuğu sonucuna varılmıştır” denilmektedir. Ancak Hukuki Mütalaada yer alan bu tespitin yerinde olmadığı değerlendirilmektedir. Zira Sayıştay Daire Kararının gerekçesi ve kamu zararı tabloları incelendiğinde, koruyucu giyim malzemesi verilen kişilerin Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde çalışan kişiler olmamasının özellikle gözetildiği görülmektedir. Bu konuda, yukarıdaki tabloda isimleri belirtilen beş personelin geçici görevlendirilmelerinin incelenmesi neticesinde bu beş kişinin açık arazide görev yapma kriterini karşılamadığı görülmüştür. Daire Kararının kamu zararı tablolarında yer alan -beş kişi dışındaki- personelin ise Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yaptığına dair belge sunulmamıştır.
Hukuki Mütalaada, Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev “yapabilme ihtimali olan diğer çalışanların da koruyucu giyim malzemesi yardımından mahrum bırakılması bize göre yerinde değildir” denilmektedir. Toplu Sözleşmenin ilgili maddesinde “Bu hizmet kapsamında bulunan kurum ve kuruluşların fabrika, atölye, laboratuvar, maden ocakları, sanayi tesisleri ve akaryakıt istasyonları ile petrol boru hatları veya açık arazi şartlarında görev yapan personeline, hizmetin gereği olarak görev esnasında giyilmesi gereken koruyucu giyim malzemesi ayni olarak verilir. …” denilmektedir Toplu Sözleşmede “görev yapan” denilmekte, “görev yapabilecek/görevlendirilebilecek durumda olan” gibi bir ifade kullanılmamıştır. Ayrıca bir personel geçici görevlendirmeler yoluyla Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde çalışmışsa eğer, bu durum da gözetilerek bu kişilere temin edilen koruyucu giyim malzemeleri zaten kamu zararı tablolarına alınmamıştır. Bu durumda hukuki mütalaada yer alan yukarıda belirtilen husus zaten gözetilerek kamu zararı tabloları oluşturulmuştur.
Hukuki Mütalaada “… ilgili idarede görev yapan kamu görevlilerine ayrım yapılmaksızın koruyucu giyim malzemesi verilmesi uygundur” denilmektedir. Koruyucu giyim malzemesinin verilmesinde gözetilen ayrım, söz konusu personelin Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapmasıdır. Bu ayrım Toplu Sözleşmeden kaynaklanmakta olup, koruyucu giyim malzemesi verilmesinin niteliğine uygundur.
Sorumluluk yönünden inceleme
Komisyon üyeleri ve Genel Müdür Vekilinin sorumluluğunun bulunması
Daire Kararının 13-32’nci maddelerinde Koruyucu Giyim Malzemesinin 2021 Yılında Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Komisyon Tutanağında imzaları bulunan komisyon üyeleri ve bu Tutanağı uygun bulan Genel Müdür Vekili kamu zararından sorumlu tutulmuştur.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2020 ve 2021 Yıllarını Kapsayan 5. Dönem Toplu Sözleşme'nin “Enerji, Sanayi ve Madencilik Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar” başlıklı onuncu bölümü 1'inci maddesinde “[Koruyucu] Giyim malzemelerinin standartları ile hangi personele ne kadar süreyle verileceği ve nasıl muhafaza edileceği hususları ile bu malzemelerin kullanımına ilişkin usul ve esaslar kurumlar ve yetkili sendika tarafından birlikte belirlenir.” denilmektedir. Genel Müdürlük tarafından gereken personele koruyucu giyim malzemesi sağlanmasının usul ve esasları konusunda sendikayla mutabakata varılması için komisyon kurulmuştur. Genel Müdürlük Toplu Sözleşme ile kendisine tanınan görev ve yetkiyi bu komisyon eliyle yerine getirmiştir. Bu görev ve yetkinin yerine getirilmesinden doğan sorumluluk da komisyon üyelerine aittir.
Genel Müdürlükte Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapmayan personele koruyucu giyim malzemesi temin edilmesi, komisyon tarafından sendikayla imzalanan ve Genel Müdür Vekili tarafından uygun bulunan Tutanağa uygundur ve bu Tutanağın doğrudan sonucudur. Dolayısıyla komisyon ve sendika tarafından Tutanağın imzalanması ve bu Tutanağın Genel Müdür Vekili tarafından uygun bulunması ile 2021 yılında Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapmayan personele koruyucu giyim malzemesi sağlanması sonucunda oluşan kamu zararı arasında uygun illiyet bağı bulunduğu anlaşılmıştır.
Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunun bulunmaması
Genel Müdürlük personeli ile yetkili sendika arasında imzalanan Tutanak ile personele koruyucu giyim malzemesi sağlanmasının usul ve esasları belirlenmiştir. Ödeme emri belgeleri ve ekleri üzerinde harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzası bulunan kamu görevlilerinin, Tutanağın içeriğinin belirlenmesi aşamasında herhangi bir görev ve yetkileri bulunmamaktadır. Buna göre, Tutanağın içeriğinin mevzuata aykırı olması sonucu oluşan kamu zararı ile Tutanağın içeriğini belirlemekte hiçbir görev ve yetkisi bulunmayan ancak Tutanağın gereğini yerine getirmekle görevli ve yetkili olan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin somut uygulamada oluşan kamu zararından sorumlulukları bulunmamaktadır. Zira harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin Genel Müdürlük adına imzalanan sözleşmenin gereklerini yerine getirmemek yönünde bir seçenekleri bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, Daire Kararının 13-32’nci maddelerinin esastan incelenmesi neticesinde Daire Kararında yer alan tespitlerin fiili duruma uygun olduğu, Daire Kararının gerekçesinin mevzuata uygun olduğu, Daire Kararının sorumluluk tesisinin somut uygulamaya ve mevzuata uygun olduğu, kamu zararı hesaplarının fiili duruma ve mevzuata uygun olduğu anlaşılmıştır.
BU İTİBARLA, yukarıda açıklandığı üzere Daire Kararı mevzuata ve hukuka uygun olduğu gerekçesiyle, 35759 Karar-137 İlam sayılı Daire Kararının 13’üncü maddesinin TASDİKİNE (…, …, …, …, …’in aşağıda yer alan karşı oy gerekçesi karşısında), oy çokluğuyla,
6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 13.11.2024 tarih ve 57488 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
(Karşı oy gerekçesi
…, … ve …’in karşı oy gerekçesi
Çoğunluk görüşünde açıklandığı üzere, Daire Kararının 13-32’nci maddelerinin esastan incelenmesi neticesinde Daire Kararında yer alan tespitlerin fiili duruma uygun olduğu, Daire Kararının gerekçesinin mevzuata uygun olduğu, kamu zararı hesaplarının fiili duruma ve mevzuata uygun olduğu anlaşılmıştır. Ancak çoğunluk görüşünden farklı olarak Daire Kararının sorumluluk tesisinin somut uygulamaya ve mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Somut uygulamanın sorumluluk yönünden incelenmesi:
Çoğunluk görüşünde yer alan gerekçeyle komisyon üyelerinin ve Tutanağı uygun bulan Genel Müdür Vekilinin kamu zararından sorumluluğu bulunmaktadır.
Buna ilave olarak, somut uygulama neticesinde oluşan kamu zararından harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin de sorumluluğu bulunmaktadır. Harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunun yasal dayanağı 5018 sayılı Kanun’un “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesi, “Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’ncü maddesi, 55 ve devamı maddelerinde iç kontrol konusunda yer alan düzenlemeler ile İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın 10’uncu maddesi ve 12’nci maddesidir. Belirtilen mevzuata göre, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama nitelik itibariyle hukuka aykırı ise söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak ya da en azından konu hakkında yazılı olarak Genel Müdürlük makamını uyarmak durumundadırlar. Zira Anayasamızın 137.maddesinde düzenlenen “kanunsuz emir” başlıklı hükmün birinci fıkrasında konusu suç teşkil etmeyen kanunsuz emirlere ilişkin açıklama yapılmıştır. Buna göre: “Kamu hizmetlerinde herhangi bir sıfat ve suretle çalışmakta olan kimse, üstünden aldığı emri, yönetmelik, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, kanun veya Anayasa hükümlerine aykırı görürse, yerine getirmez ve bu aykırılığı o emri verene bildirir. Ancak, üstü emrinde ısrar eder ve bu emrini yazı ile yenilerse, emir yerine getirilir; bu halde, emri yerine getiren sorumlu olmaz.”
Bu İtibarla, Daire Kararında tespiti yapılan kamu zararı sabit görülmekle birlikte, kamu zararında komisyon üyeleri ve Genel Müdür Vekiline ilave olarak harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin de sorumluluğunun bulunduğu gerekçesiyle Daire Kararının Bozulması gerekir.
… ve …’in karşı oy gerekçesi
Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapan personele ayni olarak koruyucu giyim malzemesi verilebilecektir. Daire Kararı, Genel Müdürlük tarafından 2021 yılında personele sağlanan koruyucu giyim malzemesinin aynen değil nakden sağlanmış olması ve Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde görev yapmayan personele sağlanmış olmasına dayanmaktadır. Her iki gerekçenin de fiili duruma ve mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Öncelikle, Daire Kararında her ne kadar personele sağlanan koruyucu giyim malzemesinin ayni değil nakdi sağlandığı ifade edilmişse de somut uygulamada Genel Müdürlük tarafından personele nakdi ödeme personelin adını içeren ve içeriği Tutanakta belirtilmiş faturaların ibrazı sonrasında yapılmıştır. Bu durumda koruyucu giyim malzemesi personele nakden değil ayni olarak temin edilmiştir. Yani Dairenin koruyucu giyim malzemesi için personele nakdi ödeme yapıldığı konusundaki gerekçesi fiili duruma uygun değildir.
İkinci olarak, Daire Kararında kamu zararı tablolarında yer alan personelin 2021 yılında açık arazide görev yapmadığı gerekçesiyle bu kişilere koruyucu giyim malzemesi verilemeyeceği belirtilmektedir. Ancak … Genel Müdürlüğü görev ve yetkileri dolayısıyla Toplu Sözleşmede belirtilen mahallerde fiilen çalışan personeli içermekle birlikte, merkezde çalışsa da sürekli açık arazide görev yapan veya her an açık arazide göreve çıkması beklenebilecek olan personeli de içermektedir. Bu bağlamda temyiz dilekçesi ekinde sunulan görevlendirmeler ve duruşmada sözlü olarak ifade edilen hususlar dikkate alındığında, Daire Kararının kamu zararı tablosunda belirtilen personelin bir kısmının zaten fiilen açık araziye çıktığı, kalan kısmının ise fiilen açık araziye çıkmamış olsa da her an açık arazide çalışmak üzere görevlendirilebilecek durumda olduğu sonucuna varılmıştır. Bu durumda Daire Kararının söz konusu gerekçesi fiili duruma ve mevzuata uygun değildir.
Bu İtibarla, yukarıda belirtilen gerekçeyle somut uygulamada mevzuata aykırılık bulunmadığı ve kamu zararı oluşmadığından, Daire Kararının Kaldırılması gerekir.)