İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

Konu: Yapım işinde, boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmaması.

5- 236 sayılı Ek İlamın 4’üncü maddesiyle; … A.Ş. + … Ltd. Şti İş Ortaklığının taahhüdündeki “.... İşi”nde; CTP boru döşenmesi imalatlarında, yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen kriterlere uygun olmayan (kırmataş yerine geri dolgu) malzeme kullanılması ve sözleşmeye aykırı imalat yapılması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle (kamu zararı … TL hesap edilmiş olmakla birlikte hatalı hesaplamadan kaynaklanan ve kamu zararı oluşturmayan … TL hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına karar verilerek) … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Yukarıda adı geçen sorumlular (.... ve ...), (ilk) temyiz dilekçelerinde; sorumlulukları bulunduğu halde Ek İlamın işbu maddesine ilişkin herhangi bir iddia ve itirazda bulunmamışlardır.

Yukarıda adı geçen sorumlu (...), kendi gündem sırasında görüşülen temyiz dilekçesinde; Ek İlamın 1-A maddesine ilişkin sadece sorumluluk yönünden yapmış olduğu açıklamaları temyize konu işbu madde için de aynen tekrar etmiştir.

(Sorumlu .... ’in temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık mütalaası, yukarıda Ek İlamın 1-A maddesi için verilen mütalaa ile aynıdır.

Yukarıda adı geçen sorumlu (...), (Başsavcılık mütalaasına yanıt olarak gönderdiği) ikinci temyiz dilekçesinde özetle; … Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Olurunun “Mali Yönden” başlığının 3. ve 4. maddeleri ile “İdari Yönden” Başlığının 8. ve 9. maddelerinde Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “.... İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli kök raporunun Kurumuza sunulduğunu, … Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Daire Başkanlığa verilen görev sonucu Başkanlıkça bir komisyon kurularak Sayıştay Başkanlığının “.... İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapılmasının istendiğini, söz konusu rapor için Komisyonun yerinde incelemeler yaptığını ve Sayıştay’ın anılan işe ait hakedişlerin 30 sayılı hakediş itibarıyla incelemesi neticesinde ortaya çıkardığı hususlar nedeniyle oluşan kamu zararının tespiti için bir kök rapor hazırladığını, görevlendirilen Komisyonun 5 gün boyunca önem ve öncelik sırasına göre yerinde incelemelerde bulunduğunu, incelemeler sonucunda ortaya çıkan raporda belirtilen Sayıştay Ek İlamında belirtilen tüm kamu zararına sebebiyet verdiği iddia edilen kalemlerin tek tek incelendiğini, Sayıştay Ek İlamında CTP boru döşenmesi yataklama ve gömlekleme sözleşmede öngörülen malzeme yerine dolgu malzemesi kullanılması sebebiyle sözleşmeye aykırı imalat yapılmasından bahisle Ek İlam sıra no: 4, Sorgu madde no :4 Ek İlamında (2017 yılı) 4…. TL, 214 sayılı karar Ek İlam sıra no: 4, Sorgu madde no :4 Ek İlamında (2016 yılı) … TL kamu zararına sebebiyet verildiğinin karara bağlandığını, Cam Takviyeli Borular Genel Teknik Şartnamesinin “Hendek Dolguları” başlıklı 9.4. maddesinde; “Yataklama, yastık ve gömlek dolgusu, % 15’den az kum ihtiva eden 9,5 mm elekten geçen oranı maksimum % 25 ve ağırlıkça % 5’i geçmeyen silt, kil içeren kırmataş/çakıl olacaktır.” ifadesinin yer aldığını, söz konusu işte 2 tip yastıklama ve gömlekleme malzemesi kullanıldığını, 1. tip tuvenan kum çakıl maksimum dane çapı 25 mm’den küçük olacak diğeri kırmataş-çakıl malzemesi olup, tane çapı 38 mm’den büyük olmayacak şekilde oluşturulduğunu, aşağıdaki tablo ve şartname gereği yataklama, yastık ve gömlek dolgusunun, en az % 70 rölatif sıkılığa ulaşıncaya kadar sıkıştırılacağını, yapılan testlerde sıkılık oranının sağlandığını, dolgunun malzeme niteliği ve sıkıştırmaya ilişkin konuları borunun zemin ile birlikte hareket etmesi ve basıncın zemine eşit dağılımının sağlanması açısından önemli unsurlar olup, arazide bilfiil yapılan imalatın kabul edilebilir durumda olup olmadığını, ancak yine şartnameye göre yapılacak sızdırmazlık deneylerinden başarı ile geçmesi halinde değerlendirilebilir durumda olacağını, bu deneyler başarılı olarak tamamlanmadıkça sözleşme şartlarına uymayan imalatların sadece bedeli tespiti yoluna gitmenin doğru olmayacağını, söz konusu Sayıştay Ek İlamının aksine söz konusu belirli noktalarda değişiklikler içerdiğini, Ek İlama dayanak olan Teftiş Raporunun doğruluğu kabul edilemeyeceği gibi söz konusu testlerin bitirilmesine müteakip konunun çözüleceğinin aşikar olduğunu,

BORU ÇAPI (MM) Maksimum Çakıl veya Kırmataş Dane Büyüklüğü

<450 13 mm

450-600 19 mm

600-900 25 mm

900-1200 32 mm

>1200 38 mm

Kurulumuza arz etmiştir.

Yukarıda adı geçen sorumlu (.... ), (Başsavcılık mütalaasına yanıt olarak gönderdiği) ikinci temyiz dilekçesinde; Ek İlamın 1-A maddesine ilişkin ikinci temyiz dilekçesinde yapmış olduğu açıklamaları temyize konu işbu madde için de aynen tekrar etmiştir.

(Sorumlular .... ve .... ’in ikinci temyiz dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık ikinci mütalaaları, yukarıda Ek İlamın 1-A maddesi için verilen ikinci mütalaalar ile aynıdır.

İşbu dosyayla duruşma talebinde bulunan sorumlu … ve adına sorumlu vekili Av. … ve aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak kendi gündem sırasında görüşülen dosyayla sorumlu … adına duruşma talebinde bulunan sorumlu vekili Av. … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Konunun Esası Yönünden İnceleme:

Temyize konu işbu ilam maddesinde tazmin hükmü, CTP boru döşenmesi imalatlarında, yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen kriterlere uygun olmayan (kırmataş yerine geri dolgu) malzeme kullanılması ve sözleşmeye aykırı imalat yapılması; bu suretle yükleniciye fazla ödemede bulunularak kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle verilmiştir.

Sayıştay Başkanlığı tarafından .... İşine ilişkin olarak hakedişlere giren ödemelerin yerinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması amacıyla, konusunda uzman mühendislerden oluşan Bilirkişi Heyetince düzenlenen 22.03.2019 tarihli .... İşine Ait Bilirkişi Kurulu Raporunun, Ek İlama konu edilen hususla ilgili kısmında aynen;

“İş devam ederken .... ’ye ait yeni CTP Boru şartnamesinin uygulanmasına karar verilmesi sonucunda, İş’te yapılan 2 farklı ödemenin ayrı ayrı yataklama/gömlekleme malzemesi niteliği oluşmuştur. Yataklama/gömlekleme malzemesine göre hatlar eski şartnameye göre döşenen ve yeni şartnameye göre döşenen olarak adlandırılmaktadır.

1. Eski Şartnameye göre;

Sözleşme eki “Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular” şartnamesinde, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 10 cm yüksekliğinde yataklama yapılacağı, yataklama malzemesi olarak Ø1600mm çapından büyük borular için maksimum 25 mm dane büyüklüğünde iri taneli kum, çakıl veya kırmataş kullanılacağı belirtilmektedir.

Sözleşme eki “.... -CTP-01~32 ... mm Anma Çapında ... Atü Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde, “… hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması …” belirtilmektedir.

İşe ait projelerin içerisinde yer alan tip enkesit şekil-1’de görülmektedir. Proje notlarına göre boru yanlarında 45 cm, boru üstünde 30 cm, boru tabanında 20 cm yataklama/gömlekleme malzemesi kullanılacaktır.

…

1. Yeni Şartnameye göre;

Yeni şartnameye göre hazırlanan yeni birim fiyatlara ait, “.... -CTP-YF-02~32 ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde, “…hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması…” belirtilmektedir. Ancak yeni birim fiyatlar hazırlanırken analizlerde 15.140/İB/7c poz no.lu “Ocak Taşından Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı ile Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozu kullanılmıştır.

05.09.2014 tarihli Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular Genel Teknik Şartnamesinde, Ø2800 mm çapında borular için hendek genişliğinin minimum “boru çapı+2x50cm” olacağı, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 15 cm yüksekliğinde yataklama, yataklama tabakası üzerinde boru tabanından itibaren boru çapının 0,15 katı yüksekliğe kadar yastık tabakası, Boru üst kotunun 30 cm üstüne kadar da gömlek tabakası yapılacağı, gömlek dolgusunun üzerinde tabii zemine kadar üst tabaka dolgusu yapılacağı, yataklama, yastık ve gömlek dolgusunun, %15’den az kum ihtiva eden 9,5 mm elekten geçen oranı maksimum %25 ve ağırlıkça %5’i geçmeyen silt, kil içeren kırmataş/çakıl olacağı, Ø1200 mm çapından büyük borular için maksimum çakıl veya kırmataş dane büyüklüğünün 38mm olacağı belirtilmektedir. Şartname kapsamında yer alan tip kesit şekil-2’de verilmektedir.

…

İş kapsamında imalatı yapılan hatların ödendiği birim fiyata göre incelenerek yataklama gömlekleme malzemelerinin nevi ve ölçülerinin tespiti amacıyla araştırma çukurları açılmıştır.

Arazi çalışmaları kapsamında farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak, Ø2800mm CTP hattın bulunduğu ana güzergahta kullanılan yataklama/gömlekleme malzemesinin şartname ölçülerine ve niteliklerine uygun olup olmadığı incelenmiştir. Hat yanına yapılması gereken bakım yollarının bulunmaması, birçok bölgede hatların üzerinin ekili olması ve ekskavatörün nakliyesinin mümkün olmaması çalışmaların belirli bir düzen içerisinde yürütülmesini engellemiştir. Mümkün olduğunca farklı noktalara ulaşılarak yapılmaya çalışılan çalışmalarda toplamda 13 adet araştırma çukuru açılmış, 9 adet noktadan numune alınmıştır. Alınan numuneler Karayolları .... Bölge Müdürlüğü laboratuvarında elek analizi deneyine tabi tutulmuş ve malzeme nevi tespit edilmiştir (Ek-21). Açılan 4 adet araştırma çukurunda gözlem neticesinde tabi zemin dışında bir malzeme bulunmadığı için numune alınmasına ihtiyaç duyulmamıştır.

1. Sağ Sahil 3+680 km: 24 no.lu hakedişte .... -CTP-30/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda, %100 kırılmış dere malzemesi (Çakıl) denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında yaklaşık 15 cm yüksekliğinde malzeme olduğu görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz nolu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek Ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

2. Sağ Sahil 7+065 km: 22 no.lu hakedişte .... -CTP-30/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda, %100 kırılmış dere malzemesi (Çakıl) denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %7 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmektedir. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz nolu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek Ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

3. Sağ Sahil 10+700 km: 23 no.lu hakedişte .... -CTP-30/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz nolu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

4. Sağ Sahil 12+600 km: 20 nolu hakedişte .... -CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

5. Sağ Sahil 15+450 km: 19 no.lu hakedişte .... -CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında boru etrafında bulunan malzemeden alınan laboratuvar sonucunda 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 ve malzeme nevi tuvenan olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama /gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında malzeme olduğu görülmüştür.

6. Sağ Sahil 17+230 km: 18 no.lu hakedişte .... -CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında boru üstünde bulunan malzemeden alınan laboratuvar sonucunda kırılmış dere malzemesi şartname özelliklerini sağlamaktadır. Yataklama /gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında malzeme olduğu görülmüştür.

7. Sağ Sahil 18+825 km: 22 no.lu hak edişte .... -CTP-31/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir..

8. Sağ Sahil 22+000 km: 27 no.lu hakedişte .... -CTP-31/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda kırılmış dere malzemesi şartname özelliklerini sağlamaktadır. Yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, borunun sadece üst kısmında yaklaşık 15 cm yüksekliğinde serildiği görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz no.lu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

9. Sol Sahil 0+830 km: 1 no.lu hakedişte .... -CTP-29 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzemesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina ile Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

10. Sol Sahil 4+050 km: 28 no.lu hak edişte .... -CTP-30/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %7, 9,5 mm elekten geçen malzeme oranı %65, kum oranı %33, silt+kil oranı %7 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-8 poz no.lu “Tuvenan Kum-Çakılın (08.008/İb) El ile (Tokmaklanarak) Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı ile Boru Tabanı Yataklanması, Borunun Gömleklenmesi, Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

11. Sol Sahil 11+550 km: 3 no.lu hakedişte .... -CTP-30 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %0 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uyduğu fakat yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.

12. Sol Sahil 16+830 km: 28 no.lu hak edişte .... -CTP-31/YF poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

13. Sol Sahil 26+400 km: 10 no.lu hakedişte .... -CTP-31 pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %0 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uyduğu fakat yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.

.... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı’nca 14-17.05.2018 tarihinde sahada yapılan denetimleri kapsayan raporda farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak .... ’ye ait laboratuvarda deneye tabi tutulduğu görülmektedir. Bu testlere göre, eski ve yeni şartnameye göre yapılan hatlar üzerinde açılan araştırma çukurlarından alınan hiçbir numune şartname değerlerini sağlamamaktadır.

Hakedişlerde yapılan ödemelerin hangi km’leri kapsadığı, Heyetimizce ve .... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığınca alınan numunelerin hangi km’lerde yer aldığı şekil–3’te görülmektedir.

…

İş’te yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kullanılan malzemenin çoğunlukla şartname değerlerini sağlamadığı, hiçbir noktada boruyu çevrelemediği, Şartnamede belirtilen yükseklik ve genişlikte olmadığı, çoğunlukla kazıdan çıkan malzemenin yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kullanıldığı görülmüştür. Alınan numunenin birim fiyat kitabında denk geldiği poz tarifi belirlenmiş ancak bu kısımların bazılarında da malzemenin şartname değerlerini sağlamadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

Açılan araştırma çukurlarında, şartnamede tarif edilen yataklama, yastıklama ve gömlekleme ölçülerine uygun malzeme miktarları ile karşılaşılmamıştır. Yataklama gömlekleme malzemesinden numune alınan araştırma çukurlarında bulunan malzemenin, boru üstünde ince bir tabaka olarak serildiği, tabi zemin ile boruyu ayıracak nitelikte gömlekleme görevini yapabilecek miktar ve ölçülerde olmadığı, boru yanlarında ve altında bulunmadığı, kullanılan malzemenin hiçbir noktada boruyu çevrelemediği gözlemlenmiştir.”

Denilmiştir.

Söz konusu tespit, kamu ihale mevzuatı ve mali mevzuat açısından değerlendirilecek olursa;

04.03.2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) “Sözleşme ve Eklerine Uymayan İşler” başlıklı 23’üncü maddesinde:

“(1) Yüklenici projelerde kendiliğinden hiçbir değişiklik yapamaz. Proje ve şartnamelere uymayan, eksik ve kusurlu oldukları tespit edilen işleri yüklenici, yapı denetim görevlisinin talimatı ile belirlenen süre içinde bedelsiz olarak değiştirmek veya yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Bundan dolayı bir gecikme olursa sorumluluğu yükleniciye aittir. Bununla birlikte, yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile de kabul edilebilir. Ancak bu takdirde yüklenici, daha büyük boyutta veya fazla miktarda malzeme kullandığını ve daha fazla emek harcadığını öne sürerek fazla bedel isteyemez. Bu gibi hallerde hakediş raporlarına, proje ve şartnamelerde gösterilen veya yazılı talimatla bildirilen boyutlara göre hesaplanmış miktarlar yazılır. Bu şekilde yapılan işlerin boyutları, emeğin değeri ve malzemesi daha az ise bedeli de ona göre ödenir.”,

“Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü maddesinde:

“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.

(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”,

“Yüklenicinin Bakım ve Düzeltme Sorumlulukları” başlıklı 25’nci maddesinde:

(1) Taahhüt konusu yapım işinin her türlü sorumluluğu, kesin kabul işlemlerinin idarece onaylanacağı tarihe kadar tamamen yükleniciye aittir. Yüklenici, gerek malzemenin şartnameye uygun olmamasından ve gerekse yapım işlerinin kusur ve eksiklerinden dolayı, idarece gerekli görülecek bütün onarım ve düzeltmeler ile sürekli bakım işlerini kendi hesabına derhal yapmak zorundadır. Yüklenici bu zorunluluğa uymadığı takdirde, idare, kendisinden bir yazı ile yükümlülüklerini yerine getirmesini isteyecektir. Bu talimatın yükleniciye tebliği tarihinden başlamak üzere işin özelliğine göre, talimat yazısında idarece daha uzun bir süre verilmemişse, yüklenici on gün içinde yükümlülüklerini yerine getirmeye fiilen başlamadığı veya başlayıp da belirlenen süre içinde teknik gereklerine göre işi bitirmediği takdirde idare, söz konusu onarım, düzeltme ve bakım işlerini, bütün giderleri yükleniciye ait olmak üzere 4734 sayılı Kanunda gösterilen usullerden biri ile yaptırabilir. İdare bu işler için yüklenicinin teminatından veya varsa diğer alacaklarından ödeme yapmaya yetkilidir.

(2) İdare, yüklenicinin yaptığı işlerde kesin kabul tarihine kadar geçen zaman içinde herhangi bir aksaklık gördüğü takdirde, bu aksaklıkları yukarıda belirtildiği şekilde düzelttirip onarmakla birlikte, işin niteliğine göre aksaklığı tespit edilen yapım işlerinin kesin kabul işlemlerini uygun bir tarihe erteleyebilir. Bu takdirde kabulü ertelenen kısım için, idarenin uygun göreceği bir tutarda teminat alıkonur.

…

(4) Yapım işlerinde yüklenici ve alt yükleniciler, yapının fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılmaması, hileli malzeme kullanılması ve benzeri nedenlerle ortaya çıkan zarar ve ziyandan, yapının tamamı için işe başlama tarihinden itibaren kesin kabul tarihine kadar sorumlu olacağı gibi, kesin kabul onay tarihinden itibaren de on beş yıl süreyle müteselsilen sorumludur. Bu zarar ve ziyan genel hükümlere göre yüklenici ve alt yüklenicilere ikmal ve tazmin ettirilir. Ayrıca haklarında 4735 sayılı Kanunun 27 nci maddesi hükümleri uygulanır.”

Hükümleri yer almakta olup, bu hükümler karşısında sözleşme ve eklerine uymayan, hatalı, kusurlu ve eksik oldukları tespit edilen iş/imalatlar için hakedişlerden kesinti yapılmamasının (diğer bir ifadeyle tam ödeme yapılmasının), 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesindeki kamu zararına esas alınan kriterlerden “a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması” ve “b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” kapsamlarında kamu zararına sebebiyet vereceği noktasında herhangi bir şüphe bulunmamaktadır.

Temyize konu Ek İlamda da bu değerlendirmeden hareketle; “Yapılan incelemede, işin devamı esnasında CTP Boru Genel Teknik Şartnamesinde değişiklik olması nedeniyle hakedişe dâhil edilen 48.159 m CTP boru hattının 26.159 m’sinin eski, 22.000 m’sinin ise yeni Genel Teknik Şartnameye göre inşa edildiği, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporuna göre, söz konusu işin gerek eski Şartnameye, gerekse yeni Şartnameye göre yapılan kısımlarında, işe esas projelerde belirtilen nitelikte yastıklama ve gömlekleme imalatlarının yapılmadığının anlaşıldığı” ifade edilerek sözleşmeye aykırı olarak hileli malzeme kullanılması, eksik, hatalı veya kusurlu imalatın yapılmasının yukarıda yer verilen mevzuat gereğince doğrudan kamu zararına yol açtığına karar verilmiştir.

Şöyle ki; eski CTP Boru Şartnamesine göre yapılan imalatlara bakıldığında; Sözleşme eki Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular Şartnamesinde, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 10 cm yüksekliğinde yataklama yapılacağı, yataklama malzemesi olarak Ø1600mm çapından büyük borular için maksimum 25 mm dane büyüklüğünde iri taneli kum, çakıl veya kırmataş kullanılacağının belirtildiği; Sözleşme eki “.... -CTP-01~32 ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde; “… hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması …” denildiği; ancak, bahse konu iş kapsamında yapılan imalatların, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporunda belirtildiği üzere, yataklama ve gömlekleme imalatında kullanılan malzeme Şartname ve projede belirtilen niteliklere uygun olmadığı, açılan gözlem kuyularında, boru etrafında yapılan yataklama ve gömlekleme imalatlarının boru hendek kazısından çıkan malzeme ile yapıldığı, ayrıca, geri dolgu malzemesi ile yapılan yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.

Aynı şekilde, yeni CTP Boru Şartnamesine göre yapılan İmalatlar incelendiğinde; yeni Şartnameye göre hazırlanan yeni birim fiyatlara ait, “.... -CTP-YF-02~32 ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde; “… hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması …” denildiği, ancak, CTP boru döşenmesine ilişkin yeni birim fiyatlar hazırlanırken, analizlerde 15.140/İB/7c poz no.lu “Ocak Taşından Konkasörle Kırılmış ve Elenmiş 0-30 mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna yer verildiği ve yataklama ve gömlekleme malzemesinin ödemesinin bu poz üzerinden yapıldığı, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporunda bahsedildiği üzere, yeni Genel Teknik Şartnameye göre döşenmiş CTP boru hattının çeşitli noktalarında, yapılan imalatın tam kesitini görebilecek şekilde açılan 11 adet gözlem kuyusunun 7 tanesinde yastıklama ve gömlekleme malzemesi olarak boru hendek kazısından çıkan malzemenin kullanıldığı, geri kalan 4 gözlem kuyusunda ise tuvenan kum çakıl malzemesinin kullanıldığı fakat tuvenan malzemenin boruyu çevrelemediği; ayrıca, yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı; yeni birim fiyat analizinde yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kırmataş öngörülmesine ve … m³/TL fiyatı üzerinden ödenmesine rağmen, yeni Şartnameye göre yapılan CTP boru hattının büyük miktarında … m³/TL birim fiyatlı geri dolgu malzemesi ve cüz’i olarak da … m³/TL birim fiyatlı tuvenan kum çakıl malzemesiyle sözleşmeye aykırı olarak yataklama ve gömlekleme yapıldığı tespit edilmiştir.

Nitekim Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra, … Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “.... İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli Kök Raporda da aynı konu hakkında inceleme yapılmış ve;

“Ölçüm yapılan 19 nokta üzerinden değerlendirme yapıldığında sol sahil km: 13+436 ve km:7+535'de alınan numuneler dışında şartnameye uygun dolgu yapılmadığı tespit edilmiştir. Dolgunun malzeme niteliği ve sıkıştırmaya ilişkin konuları borunun zemin ile birlikte hareket etmesi ve basıncın zemine eşit dağılımının sağlanması açısından önemli unsurlar olup arazide bilfiil yapılan imalatın kabul edilebilir durumda olup olmadığı ancak yine şartnamesine göre yapılacak sızdırmazlık deneylerinden başarı ile geçmesi halinde değerlendirilebilir durumda olacaktır.

…

Yapılan temel sondaj sonrası log’lara bakılarak zemindeki dolgu niteliğinin ve dolgu katmanlarının açıkça belirlenebileceği öngörülmüş olmasına rağmen .... .... Bölge Müdürlüğünün … tarihli ve … sayılı yazısında özetle: Bölge Müdürlüğüne bağlı … Şube Müdürlüğünce, .... …. … Şube Müdürlüğünün gerçekleştirmiş olduğu sondaj çalışmalarından elde ettiği verilerde, yerinde yapılan incelemelerde; tek manevra boyunda susuz olarak gerçekleştirilen karot alımı neticesinde elde edilen karot yüzdelerinin oldukça düşük olduğunun görüldüğü belirtilerek bölgede gerçekleştirilen sondajlar neticesinde elde edilen sonuçların zemin durumu hakkında yorum yapılmasına elverişli olmadığı değerlendirmesi yapılmıştır.

Karot yüzdelerinin düşük olması; dolguya uygun malzemenin (kırmataşın) yerine konulmaması veya dolgunun şartnamesine göre sıkıştırılmamasından kaynaklanabileceği gibi, temel sondaj yöntemiyle hendek dolgusunun log'lanamayacağı olarak da yorumlanabilecektir. Bu sebeple temel sondaj yönteminin bu İş'te sonuç veremediği anlaşılmıştır.”

Denilerek yapılan deneyler sonucunda CTP ana boru hattının dolgusunun yeni şartnameye ve projeye uygun olmadığına, ancak hattın şartname esaslarına uygun şekilde yapılacak sızdırmazlık testinden geçmesi durumunda, kazıdan çıkan malzeme ile gömlekleme yapılması dikkate alınarak bir metre CTP boru bedelinin yeniden hesaplanmak (Rapor Eki: 3) suretiyle hatalı imalatın bedelinin ödenebileceğine kanaat getirilmiş ve bu Rapora binaen verilen … tarihli ve … sayılı (Genel Müdür Vekili … imzalı) Teftiş Kurulu Başkanlığı Kararında;

“2-) Boru döşemesinde kullamlan yataklama ve gömlekleme imalatı ile ilgili olarak;

Denetçi raporunun 4’üncü maddesinde sözü edilen; .... İşine ait hakedişlerin incelenmesi sonucunda, çeşitli basınç sınıflarında döşenen 2.800 mm çapında CTP boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmadığı, boru etrafında yapılan yataklama ve gömlekleme imalatlarının boru hendek kazısından çıkan malzeme ile yapıldığı, ayrıca, geri dolgu malzemesi ile yapılan yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, konusunda;

Hakediş raporlarından alınarak oluşturulan aşağıda verilen tablodan da görüleceği üzere 2014 yılında eski CTP şartnamesine göre Sol Sahil Anaboru hattında çalışma yapıldığı,

Proje incelendiğinde boru güzergahının Ambar deresinin sağ ve sol tarafında konumlandığı, hatların zaman zaman dereye yakın zaman zaman da dereden uzaklaştığı, Jeolojik rapordan ve araştırma çukurları açılırken elde edilen verilerden anlaşılacağı üzere; Boru hatlarının hem seviye hem de uzaklık olarak dereye yakın olduğu kesimlerde derenin taşkınlar sonucu oluşturduğu jeolojik formasyon hakim olduğu, yani yüzeyden 1-2 m kil, silt çıkarken alt tarafında tüvanan kum çakıl diye adlandırılan derenin doğal malzemesinin yer aldığı, diğer kesimlerde de, yine hem kot hem de mesafe olarak dereden uzaklaştığı kesimlerde, şelmo formasyonu denilen yüzeyden aşağıya doğru çeşitli kalınlıklarda kil, silt ve çimentolaşmış kum çakıl bantları ile karşılaşıldığı, boyuna ve enine eğimlerin fazla olduğu yerlerde platformu oluşturmak ve eğim şartım sağlamak adına tesviye kazıları yapıldığı, buralarda da şelmo formasyonu ile karşılaşıldığı, dolayısıyla kazıdan çıkan malzemenin yaklaşık yüzde 30-40’nın ister derenin taşkın yatağından çıksın isterse şelmo formasyonunun kum çakıl bantlarından çıksın, çıkan malzemenin dane boyutuna göre bazen eleyerek bazen de doğrudan eski şartnameye göre gömleklemede kullanılabileceği,

Projede verilen tip kesite, birim fiyat tarifine ve şartnamesine bakıldığında; Gömleklemede kullanılacak malzeme için iki alternatifli malzeme tanımlandığı,

Birincisinde; İster dere yatağından elde edilsin isterse de taş ocağından elde edilsin gömleklemede çakıllı malzeme (çakıl veya kırma taş) kullanılacak ise dane boyutu 25 mm’yi geçmemek şartı ile en az yüzde 70 sıkıştırılması gerektiği,

İkincisinde; Yine ister dere yatağından elde edilsin isterse de taş ocağından elde edilsin gömleklemede kumlu malzeme kullanılacak ise dane boyutu 25 mm’yi geçmemek şartı ile en az yüzde 90 sıkıştırılması gerektiği,

Açılan araştırma çukurlarından alınan numuneler üzerinde yapılan deney sonuçlarına bakılacak olursa; dane dağılımı ve sıkılığından hareketle kullanılan malzemenin kil, silt, kum ve çakıldan oluşan sıkışabilir kum ağırlıklı karışık bir malzeme olduğu, Eski şartnamede, yeni şartname de olduğu gibi 25 mm dışında belli oranlara da granülometrik bir dağılım şartı aranmadığından, çıkan malzemenin çoğu yerde ikinci şıkta tariflenen malzemeye çok yakın olduğu,

Şartnamede, içi boşken dış yüklere karşı hassas olduğu bilinen CTP borularının, ovalleşme problemleri ile karşılaşılmaması için, yandan boruya daha çok destek verebilecek pasif itki katsayısı yüksek malzeme cinsine, özellikle de sıkıştırmaya önem verildiği,

Bu nedenlerle işin yapımı esnasında ödemesi yapılan hakkediş raporlarının ekine gömleklemede kullanılan malzemenin sıkışma yüzdelerinin konulduğu,

Görünen o ki; Yapım sürecince gömleklemede ve yastıklamada kullanılan malzeme cinsi ile ilgili bir problem yaşanmadığı, ancak muayene çukurlarından alınan numune sonuçlarına bakıldığında hattın çoğu bölgesinde yerinden çıkan malzeme kullanıldığı,

Sayıştay Bilirkişilerinin de gömlekleme malzemesinin uygun olup olmadığı konusunda 25 mm’lik elekten geçmeyen iri malzemenin alınan malzeme içerisindeki yüzdesine bakarak değerlendirme yaptığı, böylece bir kısmının uygun bir kısmının da uygun olmadığı kanaatine vardığı, ancak Sayıştay denetçisinin kamu zararı hesabında döşenen borunun tamamında gömlekleme ve yastıklama malzemesinin uygun olmadığı sonucuna göre hareket ettiği,

Ön İncelemeci tarafından bu teknik bilgiler, veriler ve gözlemler ışığı altında, gerek Ön İncelemecinin gerekse diğer Bilirkişi heyetlerinin bulduğu sonuçlara bakarak, 2014 yılında yapılan boru döşeme imalatları hakkında bir değerlendirme yapılacak olursa;

Gömleklemede kullanılan malzemenin; Bazı yerlerde dere, bazı yerlerde vatandaş arazisinden, bazı yerlerde ise yerinden çıkan malzeme elenerek kullanıldığı için şartnameye uygun olduğu, bazı yerlerde ise yerinden çıkan şelmo formasyonundan elde edilen karışık malzemenin elenmeden kullanıldığı için şartnameye uygun olmadığı,

Yerinden çıkan malzemenin kullanıldığı yerlerde boru içerisine girilerek yapılan ölçümlerden anlaşılacağı üzere; Boru kesitinde Ovalleşmenin şartnamede verilen, kısa dönem için yüzde 3,5 uzun dönem için yüzde 6 sınırını geçmemesi, yerinden çıkan malzemenin daha çok kumlu olması, aradan geçen 5-6 yılık sürede hattın geçtiği güzergahta çökme olmadığının görülmesi, yani sıkıştırma işlemlerinin iyi yapılmış olması, vb. nedenlerle, yerinden çıkan malzeme ile gömlekleme yapılan kesimlerde de borunun fonksiyonunu yerine getirmesinde, genel olarak CTP boruların bilinen zafiyetlerin dışında, daha fazla bir problem yaratmayacağı,

Her CTP boru hatlarında olduğu gibi, bu işte de hattın hidrostatik testleri ve işletmeye alınması ve Kesin kabule kadar işletilmesi esnasında çıkması beklenen problemlerin yüklenici tarafından bila bedel giderilmesi gerektiği, test için ayrılan ciddi bir bedelin (%10) henüz ödenmediği,

Boruların üretiminden başlayarak şantiye sahasına getirilip döşenmesine kadar yaşanan süreçte projede kullanılan malzemenin ve yapılan işçiliklerin ne kadar kaliteli ve itinalı yapılıp yapılmadığı sonucunun bu testler sonrası ortaya çıkacağı,

Bu nedenlerle sözleşmenin eki YİGŞ’nin “Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü maddesine göre işlem yapılabileceği,

Ayrıca kesilmesi gereken miktarla ilgili olarak;

Sayıştay denetçisinin, Hakedişlerde ödemesi yapılan kesimlerden alınan numunelerinin sonucundan hareketle genelleme yapmak suretiyle, boru gömleklemesinde kullanılan şartnameye uygun olmadığı düşünülen yerinden çıkan malzeme için yapılan hesaplamalarda; Denetçi Raporunun 181 - 189 sayfalarında görüleceği üzere, işin yaklaşık maliyetinde yer alan 15.D/7 poz numaralı "Makine ile tuvenan kum çakıl serilmesi" ve 07.006 poz numaralı "Kum çakıl nakliyesi" iş kalemleri çıkarılarak yerinden çıkan malzemeden dolgu yapılması pozunu ilave ederek bulunan tutarın yüklenici teklifine oranlanması suretiyle kamu zararı hesabı yapıldığı,

Kum çakıl nakliyesi için idarenin yaklaşık maliyet hesabında kullandığı 50 km mesafeyi öngörerek yapılan hesapların sahadaki durumu yansıtmayacağı,

Çünkü idarenin yüklenicilere ruhsatlı ocak yeri gösterme durumu olmadığı ve yüklenicinin paçal olarak verdiği teklifinin detayını veren analizlerinin idarede bulunmadığı, bu nedenle yüklenicinin boru gömleklemesi için kullanacağı malzemeyi nereden nasıl temin edeceği, kazıdan çıkan kullanılmayan malzemeyi nereye depolayacağı vb. konularında belirsizlikler olduğu,

Tabii olarak yüklenici uygun teklif verebilmek için birçok alt yapı işlerinde olduğu gibi, öncelikle kazıdan çıkan uygun malzemeyi daha sonra dere veya vatandaş arazisinden temin edeceği uygun malzemeyi son olarak da iş yerine en yakın ruhsatlı ocaklardan satın alarak temin edeceği malzemeyi tercih edeceği,

Diğer taraftan Gömleklemede yerinden çıkan malzeme kullanılsa dahi, borunun 30 cm üzerinden sonraki kısımda yerinden çıkan malzemenin sıkıştırmadan doldurulması pozunun buradaki işçilikleri karşılamayacağı, boru etrafında tabaka tabaka serip sıkıştırma yapılması gerekirken borunun üzerinde daha özensiz sıkıştırmadan dolgu yapıldığı,

Ön İncelemeci tarafından yapılan değerlendirmede; Şartnameye göre uygun olmayan malzemenin nerelerde kullanıldığının tam olarak tespitinin mümkün olmadığı, alınan numunelerin elek analizi sonuçlarından bakıldığında bir kısmının dere malzemesi çoğunluğunun yerinden çıkan malzeme özelliklerini yansıttığı, boru güzergahından çıkan malzemenin elenerek kullanılması halinde eski şartnameye göre kullanılabilir olduğu, mesafe olarak uzaklığım tespit etmek mümkün olmasa da elek analizi sonuçlarından (25 mm den büyük dane çapında belli oranda malzeme bulunması) görüleceği üzere yerinden çıkan malzemenin bazı yerlerde elenmeden kullanıldığı, her iki durumda da boru etrafında yeterli sıkıştırma yapıldığı, kontrol edilen yerde boru kesitinde ovalleşmenin izin verilen sınırları geçmediği, yerinden çıkan malzeme ile gömlekleme yapılan kesimlerde de borunun fonksiyonunu yerine getirmesinde, genel olarak CTP boruların bilinen zafiyetlerin dışında, daha fazla bir problem yaratmayacağı vb. nedenlerle yukarıda da vurgulandığı üzere sözleşmenin YİGŞ’nin “Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü maddesinin birinci fıkrasında “Yüklenici projelerde kendiliğinden hiç bir değişiklik yapamaz. … yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile de kabul edilebilir. Bu şekilde yapılan işlerin boyutları, emeğin değeri ve malzemesi daha az ise bedeli de ona göre ödenir.” hükmü gereğince işin bu haliyle kabulünün yapılabileceği, ancak birçok yerde şartnameye uygun olmayan malzeme kullanıldığının tespit edilmiş olması nedeniyle kesinti yapılması gerektiği,

Kesintisi hesabı yapılırken 2014 yılında imalatı yapılan kesimlerde daha çok nerelerden malzeme temin edilmişse, (güzergah içinden, dereden, vatandaş arazisinden) uygun olmadığı kanaati oluşan kesimler için de ona göre yerinde makul bir mesafe tespit edilerek yükleme, boşaltma, eleme nakliye vb. bedelleri üzerinden kesinti hesabı yapılabileceği,

Sadece belli noktalar için alınan numune sonuçlarına bakarak değil aynı zamanda Hattın hidrostatik testleri sonucunda göstereceği performansa bakılarak kesinti yapılması gereken yerlerin belirlenmesinin daha isabetli olacağı,”

Şeklinde karar verilmiştir.

.... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından düzenlettirilen (01.06.2018 tarihli) ilk Tespit Raporunda da; boru imalatının Şartnamelere ve projelere uygunluğunun tespiti amacıyla açılan araştırma çukurları ile yapılan incelemeye göre; 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılları içerisinde 31.10.2016 tarihli ve 21 no.lu hakedişe kadar eski şartnameye göre boru döşeme imalatlarının gerçekleştirildiği, ancak edilen izlenime göre imalatların eski şartname esasları çerçevesinde teşkil edilmediği, 21 no.lu hakediş ile birlikte yeni şartnameye göre boru döşeme imalatlarının gerçekleştirildiği, ancak bu imalatların da yeni şartname esaslarına uygun olmadığı kanaatine varılarak bunun laboratuvar sonuçları ile de teyit edildiği belirtilmiştir.

Son .... Kök Raporu ekinde gönderilen ve yeniden düzenlenen söz konusu (yeni Genel Teknik Şartnameye göre belirlenen) yeni fiyat analizleri incelendiğinde de; Ek İlamdaki gibi kırmataş hendek tabanı ıslahı ve yataklama yapılması imalatı ile kırmataş nakliye bedeli çıkarılıp, geri dolgu pozu ilave edilerek bulunan tutarların Ek İlamda hesaplanan tutarlardan da az (düşük) olduğu; dolayısıyla Kök Rapordaki bu tutarların esas alınması durumunda (ödemesi yapılan yeni birim fiyat ile geri dolgu pozu için oluşturulan yeni birim fiyat arasındaki farktan oluşan) birim fazla ödemenin, dolayısıyla toplam kamu zararının artacağı aşikardır. Aynı durum eski Genel Teknik Şartnameye göre yeniden belirlenen birim fiyatlar için de geçerli olup, bu fiyatların analizinde de Ek İlamda tuvenan kum çakıl serilmesi ve kum çakıl nakli pozu çıkarılıp geri dolgu pozu ilave edilerek bulunan fiyatlar üzerinden kamu zararı hesabı yapılmıştır. Her ne kadar sorumlularca yataklama, yastık ve gömlek dolgusunun, en az %70 rölatif sıkılık oranını sağladığı, dolgunun malzeme niteliği ve sıkıştırmaya ilişkin konuları borunun zemin ile birlikte hareket etmesi ve basıncın zemine eşit dağılımının sağlanması açısından önemli unsurlar olup arazide bilfiil yapılan imalatın kabul edilebilir durumda olup olmadığının ancak yine Şartnameye göre yapılacak sızdırmazlık deneylerinden başarı ile geçmesi halinde değerlendirilebilir durumda olacağı iddia edilmekte ise de; bu durum son .... Kök Raporunda da belirtilmiş olup; sızdırmazlık deneyleri, sadece yeniden belirlenen fiyatlar üzerinden yapılacak kesintiler için asgari geçerlilik şartı olup, bu testlerden geçilememesi durumunda yapılması gereken/yapılacak kesintilerin çok daha fazla olacağı da açıktır.

Sorumluluk Yönünden İnceleme:

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde:

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. ...

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.

…

Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…”

Hükümleri yer almaktadır.

Ayrıca Sayıştay Genel Kurulu’nun, Sayıştayca yapılan incelemeler sonucunda kamu zararı tespit edildiğinde ve kamu kaynağının verimli, etkin ve ekonomik kullanılmadığı saptandığında, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi hususundaki tereddütleri gidermeye yönelik verdiği 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nda da; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına; asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.

Yine aynı Karar’ın “Gerçekleştirme Görevlileri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk” başlıklı (c) fıkrasında da:

“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.

Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”

Denilmek suretiyle ödemeye esas hakediş raporları ile diğer belgeleri düzenleyen kişilerin sorumluluğundan bahsedilmektedir.

Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan .... Yapım İşinde, imalat fiili olarak .... İl sınırları içinde yapılmaktadır. İş kapsamındaki kontrollük görevi, 30.09.2010 tarihli … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, .... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.

Bahse konu kamu zararı, (işin fiilen başında bulunan ve Bölge Müdürlüğüne bağlı Proje ve Şube Müdürlüklerinde çalışan) Kontrol Teşkilatında görevli kamu görevlileri ile yüklenicinin imzaladığı hakediş raporunun ödeme emri belgesine bağlanarak ödenmesi sonucu ortaya çıkmış olup, hakediş raporları ile buna ekli yapılan işler listesi, metraj cetvelleri, yeşil defter vb. belgeleri düzenleyen, imzalayan ve onaylayan söz konusu kişilerin sorumluluğu bulunmaktadır.

Hakediş raporu üzerinde imzası bulunan Bölge Müdürü (ve vekillerinin) sorumluluk itirazına gelince; … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin 5’inci maddesinin ikinci fıkrası; “Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.” şeklinde olup, söz konusu madde hükmünden, Bölge Müdürünün, Bölge Müdürlüğü kapsamındaki işlerin sözleşmeye uygun bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olduğu açıkça görülmektedir.

Buna karşın, söz konusu yapım işinde, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde imzası bulunan ve Merkez Teşkilatında görevli olan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin, işe ait şartnameler ve sözleşme gibi dokümanlar da göz önünde bulundurularak, uzmanlık ve teknik bilgi ile fiili fiziki incelemeye dayanılarak hazırlanan ve onaylanan hakediş raporu ve eki belgelerden, iş kapsamında imalatların yapılıp yapılmadığını kontrol etme, yapılmayan veya hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgelerden tespit etme imkânı bulunmadığından yukarıda bahsedilen kamu zararından sorumluluklarının bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Ek İlamda da; aynı değerlendirmelerle kurulan illiyet bağı neticesinde 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne uygun bir biçimde sorumluluk tevcihi yapılmıştır.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, Sayıştay tarafından görevlendirilen Bilirkişi Heyetince denetim yerinde yapılan fiili-fiziki denetim sonucu resmi belge ve kanıtlara dayalı ölçümler ile CTP boru döşenmesi imalatlarında; yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak sözleşmede öngörülen malzeme yerine geri dolgu malzemesi kullanılması suretiyle sözleşmeye aykırı imalat yapıldığı tespit edilmiş olup, bu tespite göre 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşıldığından ve bu kamu zararından yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda sorumluluklarına hükmedilen kamu görevlilerinin sorumlu tutulmasında sorumluluk hukuku bağlamında bir isabetsizlik görülmediğinden; temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının reddedilerek 236 sayılı Ek İlamın 4’üncü maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün TASDİKİNE, (…. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 25.12.2024 tarih ve 57599 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

…. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …:

Konunun esası yönünden;

Temyize konu ek ilam maddesinin kamu zararının hesabında; eski Şartnameye göre yapılan imalatlar için; yaklaşık maliyet analizinde bulunan 15.D/7 poz no.lu “Makine ile tuvenan kum çakıl serilmesi” ve 07.006 poz no.lu “Kum çakıl nakliyesi” iş kalemlerinin çıkarılması, 14.1714/1 “Kazı malzemesinden makine ile hendek ve temel dolgusu yapılması” pozunun eklenmesi suretiyle yaklaşık maliyet analizi değiştirilerek bulunan tutar ile ihale dokümanında yer alan pozların yaklaşık maliyetinin (.... -CTP-29), (.... -CTP-30), (.... -CTP-31) oranlanması ile bulunan katsayı ile yüklenicinin bu pozlara teklif ettiği fiyatları çarpmak suretiyle yeni birim fiyat belirlenmiş, yeni Şartnameye göre yapılan imalatlarda, yaklaşık maliyet analizinde bulunan, .... analizleri, 15.D/6 poz no.lu “Makine ile gronülometrik kum çakıl serilmesi”, 07.006 poz no.lu “Kum- çakıl nakliyesi” iş kalemi, 15.D/64 “Boru hendeğinde sıkıştırılmış dolgu yapılması” çıkarılıp yerine başka idareye ait olan (İller Bankası) 14.1714/1 pozu/analizinin kullanılmasıyla bulunan tutara, yüklenicinin .... -CTP-30, 31, 32 teklif fiyatının ilave edilmesiyle bulunan fiyat ile .... -CTP-30/YF, 31/YF, 32/YF yeni iş kalemlerinin fiyatları farkı esas alınmak suretiyle hesaplanmış/yeni birim fiyat belirlenmiştir.

Gönderilen dilekçelerde, yaklaşık maliyet analizinin ihale aşamasında kalmış bir analiz olduğu ve sözleşme imzalandıktan sonra geçerliliğini yitirdiği belirtilerek, kamu zararı hesabına esas alınmasına itiraz edilmektedir. Bu itiraz Ek İlamda; “Ancak sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti" başlıklı 22’nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendine göre yeni fiyatın tespitinde, yüklenicinin teklifi ekinde idareye sunduğu analizlerin bulunmaması halinde, idarede mevcut olan analizlerin kullanılması Şartname gereğidir. Yaklaşık maliyete esas alınan analizler, yukarıda yer alan maddenin (b) bendinde belirtilen yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren idarede mevcut olan analiz olarak kabul edilerek, kamu zararı tablosunda kullanılmıştır, diğer yandan mezkûr Şartnamenin, yukarıda bahsi geçen 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında da, analize esas alınacak rayiçler hususunda, kaynakların verimli kullanılması kıstası haricinde, herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır. Bu nedenle kamu zararı hesabında .... pozları yerine daha ekonomik olan ve yapılan imalatı net bir şekilde tarif eden 14.1714/1 poz numaralı İller Bankası birim fiyatı kullanılmıştır ve bu uygulama Şartname gereğidir. Dolayısıyla yapılan savunma kabul edilebilir nitelikte değildir.” şeklinde karşılanmıştır.

Yeni birim fiyat uygulamasına ilişkin temel düzenleme, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti başlıklı 22’nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde; “idarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizlerin de” sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespitinde kullanılacağı hükme bağlanmıştır.

Şartnameye göre, yeni fiyat düzenlenmesinde, aynı iş türüne ilişkin olarak, farklı kamu kuruluşları tarafından hazırlanmış birden çok analizin mevcut olduğu durumlarda, yeni fiyata konu işin mahiyeti ile emsal alınacak analizin temsil ettiği işin mahiyeti ve analiz sahibi kurumun ihtisas alanının örtüşüp örtüşmediğine bakılmalıdır. Bu açıdan konuyu değerlendirdiğimizde, .... ’nin yaptığı işlerde öncelikle ve işin mahiyetine göre kendi analizlerinin kullanılması gerekir. (31.03.2003/26219 sayılı Temyiz Kurulu Kararı)

.... Birim Fiyat Cetvelinde, 15.D/64 “Boru hendeğinde sıkıştırılmış dolgu yapılması” pozu/analizi mevcut iken başka idareye ait olan 14.1714/1 pozunun kullanılması, YİGŞ’nin 22’nci maddesinde belirtilen öncelik sıralamasına/işin mahiyetine uygun değildir. Bu itibarla, kamu zararı hesabının doğru olmadığı düşünülmektedir.

Ayrıca, itirazların karşılanmasında, analize esas alınacak rayiçler hususunda, kaynakların verimli kullanılması kıstası haricinde, herhangi bir sınırlama bulunmadığı, bu nedenle kamu zararı hesabında .... pozları yerine daha ekonomik olan ve yapılan imalatı net bir şekilde tarif eden 14.1714/1 poz numaralı İller Bankası birim fiyatının kullanıldığı ve bu uygulamanın Şartname gereği olduğu, dolayısıyla yapılan itirazların kabul edilebilir nitelikte olmadığı iddia edilmiş ise de; burada tartışma konusu olan rayiç değil analizdir. YİGŞ’nin 22. maddesine göre, analizlerde verimlilik değil, sıralamaya uyum esastır. Dolayısıyla bu gerekçe mevzuata/işin sözleşmesine uygun değildir.

Sonuç olarak, sorumlularca yapılan itirazların teknik hususlar olması, bu itirazların raporda yeterince karşılanamaması, kamu zararı hesabının mevzuata uygun olmaması nedeniyle, konunun sorumlu itirazları kapsamında yeniden incelenmesi için bilirkişi görevlendirilmesi ve bilirkişi tarafından düzenlenecek raporun Denetim Ekibince ek rapora bağlanarak daireye gönderilmesine kadar yargılamaya ara verilmesine (konunun hüküm dışı bırakılmasına) karar verilmesi gerekirken Dairece tazmin hükmü verilmiştir.

Diğer taraftan, somut olayda; 30 numaralı hakediş itibarıyla işin % 80’inin yapıldığı, işin devam ettiği ve henüz kabul aşamasına gelinmediği, dolayısıyla YİGŞ’nin iş kalitesine ilişkin 23’üncü, 24’üncü ve 25’inci madde hükümleri ile metraja ilişkin 39’uncu ve 40’ıncı madde hükümleri gereğince; uyuşmazlık konusu işte kamu zararı gerekçesini oluşturan “iş yaptırılmadan ödeme yapılması” durumu henüz oluşmadığından ve iş kabul aşamasına gelmediğinden; diğer bir ifade ile henüz eser meydana getirilmediğinden; “işin yapılmış sayılması” söz konusu olmadığı gibi İdarece yapılan ödeme de kesin ödeme olmayıp, avans niteliğindedir. İşin kesin hakedişi henüz düzenlenmemiş olup, kesin hakedişin kesin metraja dayalı olarak kesin kabulden sonra ödendiği dikkate alındığında nihai metrajın belirlenmesi, eş söyleyişle varsa bir yanlışın düzeltilmesi için kesin hakedişe kadar zaman bulunmaktadır. Dolayısıyla, halihazırda yukarıda sözü edilen Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporundaki açıklamalar doğrultusunda düzenlenecek olan “tespit hakedişi”nin de beklenilmesi ve bu hakedişten sonraki (miktarı değişenler için) son verilere göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.

Sorumluluk yönünden;

Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan iş; merkez ihaleli ve ödemeli bir iş olup kontrolörlük hizmeti, ilgili 30/09/2010 tarihli … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, .... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. .... Bölge Müdürlüğünde düzenlenen geçici hakediş raporu, üzerinde gerekli incelemeler yapıldıktan sonra, ödemesi yapılmak üzere, .... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderilmektedir.

Bu Daire Başkanlığında, geçici hakediş raporları üzerinde yapılan incelemede; düzenlenen hakedişler için ödeme şartlarının oluşup oluşmadığı, sözleşme ve eklerindeki ödeme aşamalarına uygun olup olmadığı, hakediş ekleri arasında eksik veya hatalı belgelerin yer alıp almadığı, hakedişin usulüne ve şekline uygun olup olmadığı, aritmetik bir hatanın yer alıp almadığı gibi hususların kontrolünün yapıldığı, dolayısıyla yapılan işin miktarına/sözleşme ve eklerine uygun olup olmadığına yönelik herhangi bir kontrolün yapılmadığı, hakedişte ödemeyi kanıtlayıcı belge olarak sunulan imalat tutanaklarında, imalatın gerçekleşmediğini veya sözleşmeye uygun olarak gerçekleşmediğini düşündürecek herhangi bir hataya rastlanılmaması nedeniyle de, söz konusu yapım işinin yerinde denetimine ilişkin herhangi bir çalışma yapılmağı anlaşılmaktadır.

Ek İlam maddesindeki kamu zararı hesabı; Sayıştay Başkanlığı tarafından 17.01.2019 tarihinde, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 6’ncı maddesine istinaden görevlendirilen, 3 inşaat mühendisinden müteşekkil Bilirkişi Heyetinin, söz konusu işe ilişkin hakedişlere giren imalatların, mahallinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması suretiyle düzenlemiş olduğu Bilirkişi Heyeti Raporuna dayanmaktadır.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre, sözleşmeye bağlanan yapım işlerinin yürütülmesinde uygulanacak genel esasları belirlemek amacıyla hazırlanan, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ), “İşlerin denetimi” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında; sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işlerinin, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilip ve gerçekleştirileceği, dördüncü fıkrasında; yüklenici ile yapı denetim görevlisi arasında anlaşmazlık olursa, bu anlaşmazlığın 51’nci madde hükümlerine göre idarece karara bağlanacağı hükme bağlanmıştır.

YİGŞ’nin 15’inci maddesinde, yapı denetim görevlisinin yetkileri;

“(1) Yüklenici bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.

(2) Yüklenici kullanacağı her türlü malzemeyi yapı denetim görevlisine gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş başına getiremez.

(3) Malzemenin teknik şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için yapı denetim görevlisi istediği şekilde deneyler yapabilir ve ister işyerinde, ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderleri sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanır. Yüklenici, deneylerin işyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi temin eder.

(4) Yapı denetim görevlisinin kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek işin geçici kabulüne kadar saklanır.

(5) Yüklenicinin işyerine getirdiği malzemenin, teknik şartnamesine veya daha önce alınmış mühürlü örneğine uygun ve işe elverişli olmadığı anlaşıldığı takdirde yüklenici, bu konuda kendisine verilen yazılı talimatın tebliği tarihinden başlamak üzere on gün içinde söz konusu malzemeyi işyerinden kaldırıp uzaklaştırmak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde yapı denetim görevlisi bu malzemeyi, bütün zarar ve giderleri yükleniciye ait olmak üzere, işyeri çevresi dışına çıkarmaya yetkilidir.

(6) Yüklenici tarafından fen ve sanat kurallarına aykırı olarak kusurlu yapıldıkları anlaşılan iş kısımlarını yıktırıp yükleniciye yeniden yaptırmak hususunda yapı denetim görevlisi yetkilidir.”

Şeklinde düzenlenmiştir.

Yine YİGŞ’nin 39’uncu maddesinde de; geçici hakediş raporları ile ilgili olarak; (c) Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacaklarının, metrajlara göre hesaplanarak sözleşme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporları ile ödeneceği, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterileceği, (4) Hakediş raporlarının düzenlenmesinde; (b) İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işlerin, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği, (c) İhzarat yapılmasının öngörüldüğü işlerde; İhzarat miktarının yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği hükme bağlanmıştır.

Yukarıdaki düzenlemelere göre, yüklenicinin yaptığı işlerin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılması, ölçülmesi ve metrajlara göre hesaplanarak, bulunan miktarların geçici hakediş raporuna dahil edilmesi, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterilmesi faaliyetleri, yapı denetimi yapan kamu görevlisi/görevlilerine ait bir görevdir.

Dolayısıyla, yapı denetim görevlisince, yüklenici tarafından yapıldığı gerekçesiyle, geçici hakediş raporlarına dahil edilen imalatlardaki, imalat miktarı/ölçü hataları ile yapılan işlerin sözleşme ve eklerine uygun olmamasından kaynaklanan kamu zararından, yapı denetim görevlisi/görevlileri sorumludur.

30/09/2010 tarihli, … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin, “Genel Hükümler” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında, Bölge Müdürünün görevleri;

“(2) Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahalarındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.

(3) Bölge Müdürü, şube müdürlüklerinden veya yapı denetim amirliklerinden gelen proje tadilat tekliflerini, sözleşmelerden kaynaklanan tüm evrakları tetkik ederek veya ettirerek yetkisi dâhilinde olanları tasdik eder, diğerlerini görüşleriyle birlikte tetkik ve tasdik edilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderir.”

Şeklinde düzenlenmiştir.

Yukarıda yer verilen Yönerge hükümlerine göre, Bölge Müdürü, kontrol teşkilatının amiri olarak, faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde, işlerin idari işleyişinden sorumludur.

Söz konusu işin denetimi, .... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Yukarıdaki hüküm ve açıklamalara göre işin yürütülmesi esnasında, imalatın sözleşme ve eklerine uygun yapılmamasından, geçici hakediş raporunda gösterildiği miktarda veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluk, işin fiilen başında bulunan Kontrol Teşkilatına aittir.

İşin yalnızca ihalesi ve ödemesinin Genel Müdürlük tarafından yapılması, Genel Müdürlük personelinin yapılan imalatlar ile ilgili fiili ve fiziki kontrol imkânının olmaması, geçici hakediş raporunda gösterilen yapılmamış veya sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılmamış imalatı, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânın bulunmaması nedenleriyle, ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile geçici hakediş raporunda İnceleyenler ve Onaylayan bölümünde imzası bulunan .... Genel Müdürlüğü personellerinin,

Geçici hakediş raporunun, .... .... Bölge Müdürlüğü ile ilgili bölümünde tetkik eden olarak imzası bulunan teknik personel ve Bölge Müdürü ile Bölge Müdür Yardımcısının,

Sorumlulukları bulunmamaktadır.

Bu itibarla, temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının konunun esası ve sorumluluk yönlerinden kabulüyle, tazmin hükmünün bozularak, konunun esası yönünden; öncelikle, ihtilaf konusu husus bilimsel bir değerlendirme gerektirdiğinden tekrardan bir bilirkişi heyeti tayin edilerek bu heyetin düzenlediği rapora göre karar verilmesini, sonrasında, gerek Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra ortaya çıkan ve temyiz konusu boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmaması hakkında değerlendirmelerin de yapıldığı (ve Dairemizce henüz görülmediği anlaşılan) .... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporunun (ve bu Rapora binaen verilen 2021/1 sayılı Kararının) incelenmesini gerekse de düzenlenecek olan tespit hakedişinin beklenilmesini ve kamu zararı tutarının yeniden görevlendirilecek Bilirkişi Heyetinin tespitleri, Kök Rapordaki (ve Teftiş Kurulu Kararındaki) değerlendirmeler ve tespit hakedişindeki miktarlar dikkate alınarak yeniden belirlenmesini, sorumluluk yönünden ise; kamu zararından sorumlular, sadece ödeme emri eki geçici hakediş raporlarını düzenleyen yapı denetim görevlileri olup, bunlar dışında Ek İlamda kendilerine sorumluluk yüklenen kamu görevlilerinin sorumluluklarının kaldırılmasını teminen teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın ilgili Daireye gönderilmesi gerekir.

Üye …, Üye … ve Üye …:

Sadece konunun esası yönünden yukarıda yazılı azınlık bozma gerekçeleriyle tazmin hükmünün bozularak dosyanın Dairesine gönderilmesi gerekir.