SayıştaySayıştay Temyiz Kararı55249
Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire7
Dosya No48953
Yılı2018
Konu: Belediyede çalışan personel ve norm kadrosu belediyede bulunan başkan yardımcıları tavan tutarın üzerinde sosyal denge tazminatı ödenmesi.
Belediyede çalışırken emekli olan personele sosyal denge tazminatı kapsamında emekli ikramiyesi ödenmesi.
Sorumlu tarafından, 176 İlam sayılı Daire Kararının 29 ve 46’ncı maddelerinin (toplam 2 madde) Tasdiki hükümlerini içeren 22.06.2022 tarih ve 52224 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararının 1 ve 2’nci maddeleri (toplam 2 madde) hakkında Karar Düzeltilmesi Başvurusunda bulunulmuştur.
Daire Kararının:
29’uncu maddesiyle, Belediyenin Temizlik İşleri Müdürlüğünde çalışan personel ve norm kadrosu belediyede bulunan başkan yardımcıları tavan tutarın üzerinde sosyal denge tazminatı ödenmesi ve Belediye meclis üyeleri arasından görevlendirilen başkan yardımcılarına SDT ödenmesi sonucu oluşan ...TL kamu zararının,
46’ncı maddesiyle, Belediyenin Temizlik İşleri Müdürlüğünde çalışırken emekli olan personele sosyal denge tazminatı kapsamında emekli ikramiyesi ödenmesi sonucu oluşan ...TL kamu zararının,
sorumlulara ödettirilmesine hükmedilmiştir.
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
26.11.2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10’uncu maddesinde:
“MADDE 10-25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
“GEÇİCİ MADDE 16- Konusu suç teşkil etmemek kaydıyla; bu maddenin yürürlük tarihine kadar bu Kanun veya 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümlerine aykırı olarak sosyal denge tazminatı ödediği tespit edilen il özel idareleri, belediyeler, büyükşehir belediyeleri ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin yetkili veya görevli olan sorumluları hakkında yapılan bu ödemeler nedeniyle idari veya mali yargılama ve takibat yapılamaz; başlamış olanlar işlemden kaldırılır.”
hükmü yer almaktadır.
BU İTİBARLA, … Belediyesi 2018 yılı hesabına ait 176 İlam sayılı Daire Kararının:
29 ve 46’ncı maddelerine (toplam 2 madde) konu sosyal denge tazminatı ödemeleri 4688 sayılı Kanunun Geçici 16’ncı maddesi kapsamında bulunduğundan ve söz konusu sosyal denge tazminatı ödemeleri hakkında mali yargılama ve takibat yapılamayacağından Daire Kararının belirtilen maddeleriyle ilgili olarak karar düzeltilmesi başvurusuna esas DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASINA (Temyiz Kurulu ve ….Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ...’in aşağıda yer alan karşı oy gerekçesine karşı), oy çokluğuyla,
Karar verildiği 17.05.2023 tarih ve 55249 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
(Karşı oy gerekçesi
Temyiz Kurulu ve ….Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ...’in karşı oy gerekçesi
Daire Kararının 46’ncı maddesinde yer alan, emekli olan personele yapılan ikramiye yardımı ile ilgili olarak;
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 128’inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği ancak malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı olduğu,
Anayasanın 53’üncü maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin, toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabileceği, Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararlarının kesin ve toplu sözleşme hükmünde olduğu, toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususların kanunla düzenleneceği,
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun 28’inci maddesinde toplu sözleşmenin; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsadığı,
4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği, İlgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamayacağı, sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalacağı,
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında bu toplu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edileceği,
Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklara Dair Toplu Sözleşmenin 5’inci maddesinde Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'ü olduğu, sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği,
8’inci maddesinde 1/1/2013 tarihinden geçerli olmak üzere, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 22 nci maddesinin son fıkrası, 5302 sayılı îl Özel İdaresi Kanununun 36 ncı maddesinin son fıkrası ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesinin son fıkrasında yer alan "20.000" gösterge rakamları "25.000", "30.000" gösterge rakamları "36.000"olarak uygulanacağı,
hükümleri yer almaktadır.
Yukarıdaki mevzuatlar birlikte değerlendirildiğinde, emekliliğe ayrılan kamu görevlilerinin emeklilik ikramiyelerinin 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 89’ncu maddesi ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4’ncü maddesi başta olmak üzere bu kanunların ilgili maddelerinde düzenlendiği ve meri mevzuatımızda bu düzenlemelere kapsamında geçen emeklilere ilişkin ödemelerin kanunlarla düzenlendiği ve bu düzenlemeye yalnızca 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanunun 24’ncü maddesi gereğince özelleştirme programına alınan kuruluşlarda 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığına tabi personelden; T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre, hizmet süresi itibariyle emeklilik hakkını kazananlara bu ilgili kuruluşun özelleştirme programına alındığı tarihten itibaren iki ay içinde emekli olmayı istemeleri halinde, emeklilik ikramiyeleri %30 (Yüzde otuz) fazlasıyla ödeneceği, emeklilik ikramiyesine ilave olarak ödenecek %30 (Yüzde otuz) tutarındaki miktar, ödemeyi müteakip T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğünün talebi üzerine Özelleştirme Fonundan karşılanacağına ilişkin bir istisna getirildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda açıklanan düzenlemeler çerçevesinde sosyal denge sözleşmelerinde emekliye ayrılan kamu görevlilerine ilave emekli ikramiyesine ilişkin herhangi bir düzenleme yapılması veya bu kapsamda ödeme yapılmasına imkan bulunmamaktadır.
Oysa, Temyize konu edilen 10.01.2018 tarihli Sözleşmenin 24’üncü maddesinin i-bendinde:
“İş bu sözleşmenin imzalandığı tarihte … Belediyesinde fiilen görev yapan ve Emekli olacağı tarih itibari ile bu işyerinde en az 18 (onsekiz) ay çalışmış olup, emekliliğe hak kazananlar, 15 Mart 2018 tarihine kadar emekli olduğu takdirde bir sefere mahsus olmak üzere, emekli ikramiyesi haricinde net, … TL (…) emekli ikramiyesi ödenir.
Ayrıca; Emekliliğe hak kazanamayan ve 2018 yılı içerisinde görev yaptığı kadronun hakları ile emekliliğe hak kazanacaklar, emekliliği hak kazandıkları ay başını geçmemek kaydıyla emekli olmaları halinde bu haktan yararlanırlar.”
hükümleri yer almaktadır.
10.01.2018 imzalanma tarihli sözleşmenin eki olan 11.07.2018 imzalanma tarihli protokolün 10’uncu maddesinin d-bendinde:
“Halen yürürlükte olan Sözleşmenin 24.Maddesinin i fıkrasında yer alan “15 Mart 2018” ibaresi “31 Ağustos 2018” şeklinde yeniden düzenlenmiş ve aynı fıkranın sonuna ‘2018 yılında yürürlükte olan Sözleşmenin 24.Maddesi i) fıkrasından yararlanan personel yeni hak talebinde bulunamaz’ cümlesi eklenmiştir.”
hükümleri yer almaktadır.
Yasalarla düzenlenmiş bulunan sosyal denge sözleşmesi ile verilen sosyal denge tazminatı aynı zamanda Kamu İşveren Heyeti ve Kamu Görevlileri Sendikaları arasında düzenlenen Toplu Sözleşme hükümlerine tabidir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarım Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin dördüncü bölümünde yer alan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşmenin sosyal denge tazminatı başlıklı 1’inci maddesinde: “Belediyeler ile bağlı kuruluşları ve il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesinde yer alan esas ve usuller çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesine yönelik yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro ve görev unvanı ve derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir. Bu hükümde sosyal denge tazminatının çalışanlara ve aylık olarak verileceği belirtilmiş, emekli olanlara yapılabilecek böyle bir ödemeden bahsedilmemiştir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin Genel Hükümler başlıklı birinci kısmında ve Kamu Görevlilerinin Geneline Yönelik Mali ve Sosyal Haklar başlıklı ikinci kısmında da emekli olanlara yapılabilecek böyle bir ödeme yer almamaktadır.
Emekliliğe ilişkin ödemeler kanunlarla düzenlendiğinden bu ödemelerin sosyal denge tazminatı ödemelerine konu edilmesi (ve dolayısıyla dâhil edilmesi) açıkça mevzuata aykırıdır. Nitekim Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında da; “Bu toplu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam olunur" denilerek, toplu sözleşmede emeklilik ile ilgili hüküm bulunmadığından, emeklilik konusundaki düzenlemelerin ancak ilgili mevzuat hükümleriyle yapılabileceği belirtilmiştir.
Dolayısıyla, söz konusu sosyal denge sözleşmesiyle personele yapılan emeklilik ikramiyesinin tamamı 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesinin ikinci fıkrasının g bendinde ifade edilen “mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” kapsamında kamu zararıdır.
İlgili belediye ile yetkili sendika arasında imzalanan ve 01.01.2018- 30.03.2019 tarihleri arasında geçerli olan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24 ve eki protokolün 10’uncu maddesi hükümlerine istinaden yapılan emekli ikramiyesi ödemeleri sosyal denge sözleşmelerine konu edilemeyeceğinden, belirtilen emekli ikramiyesi ödemeleri 26.11.2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10’ncu maddesi kapsamında değildir.
Daire Kararının 46’ncı maddesinin Tasdiki hükmünü içeren Temyiz Kurulu Kararının ilgili maddelerinin Karar Düzeltilmesine Mahal Bulunmadığına karar verilmesi gerekir.
Daire Kararının 29’uncu maddesinde yer alan, meclis üyesi başkan yardımcılarına ödenen sosyal denge tazminatı ile ilgili olarak;
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesinde: “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.” hükmü bulunmaktadır.
Temyiz talebine konu olan Daire Kararının 29’uncu maddesinde meclis üyesi belediye başkan yardımcılarına sosyal denge tazminatı ödendiği gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir. Meclis üyesi belediye başkan yardımcıları belediyenin kadro veya pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerinden olmadığından bu kişilere sosyal denge sözleşmesi kapsamında ödeme yapılamaz. Daha açık bir ifadeyle, meclis üyeleri arasından başkan yardımcıları görevlendirilmesi, 657 sayılı Kanuna göre bir istihdam şekli değildir. Somut uygulamada meclis üyesi başkan yardımcılarına sosyal denge tazminatı adı altında ödeme yapılmışsa da bunlar esasen sosyal denge tazminatı değildir. Dolayısıyla meclis üyesi başkan yardımcılarına sosyal denge tazminatı adı altında ancak yasal dayanağı bulunmadan ödeme yapıldığı gerekçesiyle verilen tazmin hükmü, 26.11.2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10’uncu maddesi kapsamında değildir.
Açıklanan nedenlerle, Daire Kararının 29’uncu maddesiyle verilen tazmin hükmünün Tasdiki hükmünü içeren Temyiz Kurulu Kararının, içeriğinde yer alan meclis üyesi başkan yardımcılarına ödenen tutarlara ilişkin kısmı hukuka uygundur.
Daire Kararının 29’uncu maddesiyle verilen tazmin hükmünün içeriğinde yer alan tavan tutarın üzerinde sosyal denge tazminatı verilmesi ile ilgili olarak ise Dosyanın İşlemden Kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.
BU İTİBARLA, 176 İlam sayılı Daire Kararının:
- Emekli ikramiyesi ödemeleri ile ilgili tazmin hükümlerinin Tasdiki hükmünü içeren Temyiz Kurulu Kararının ilgili maddeleri hukuka uygun olduğundan, söz konusu Temyiz Kurulu Kararının ilgili maddelerinin KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL BULUNMADIĞINA,
- Meclis üyesi başkan yardımcılarına sosyal denge tazminatı ödenmesi ile ilgili tazmin hükmünün tasdiki hükmünü içeren Temyiz Kurulu Kararının 29’uncu maddesinin KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL BULUNDUĞUNA, 29’uncu maddenin içeriğinde yer alan meclis üyesi başkan yardımcılarına ödenen tutarların Tasdiki hükmü hukuka uygun olduğundan, bu maddede yer alan diğer ödemeler ise 7421 sayılı Kanunun 10’uncu maddesi kapsamında yer aldığından 29’uncu madde hükmünün bu ödemelerle ilgili kısmı hakkında Dosyanın İşlemden Kaldırılmasına karar verilmesi gerektiğinden, Temyiz Kurulu Kararının ilgili maddesinin BOZULARAK, Dosyanın Dairesine Gönderilmesine,
Karar verilmesi gerekir.)
Belediyede çalışırken emekli olan personele sosyal denge tazminatı kapsamında emekli ikramiyesi ödenmesi.
Sorumlu tarafından, 176 İlam sayılı Daire Kararının 29 ve 46’ncı maddelerinin (toplam 2 madde) Tasdiki hükümlerini içeren 22.06.2022 tarih ve 52224 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararının 1 ve 2’nci maddeleri (toplam 2 madde) hakkında Karar Düzeltilmesi Başvurusunda bulunulmuştur.
Daire Kararının:
29’uncu maddesiyle, Belediyenin Temizlik İşleri Müdürlüğünde çalışan personel ve norm kadrosu belediyede bulunan başkan yardımcıları tavan tutarın üzerinde sosyal denge tazminatı ödenmesi ve Belediye meclis üyeleri arasından görevlendirilen başkan yardımcılarına SDT ödenmesi sonucu oluşan ...TL kamu zararının,
46’ncı maddesiyle, Belediyenin Temizlik İşleri Müdürlüğünde çalışırken emekli olan personele sosyal denge tazminatı kapsamında emekli ikramiyesi ödenmesi sonucu oluşan ...TL kamu zararının,
sorumlulara ödettirilmesine hükmedilmiştir.
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
26.11.2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10’uncu maddesinde:
“MADDE 10-25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
“GEÇİCİ MADDE 16- Konusu suç teşkil etmemek kaydıyla; bu maddenin yürürlük tarihine kadar bu Kanun veya 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümlerine aykırı olarak sosyal denge tazminatı ödediği tespit edilen il özel idareleri, belediyeler, büyükşehir belediyeleri ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin yetkili veya görevli olan sorumluları hakkında yapılan bu ödemeler nedeniyle idari veya mali yargılama ve takibat yapılamaz; başlamış olanlar işlemden kaldırılır.”
hükmü yer almaktadır.
BU İTİBARLA, … Belediyesi 2018 yılı hesabına ait 176 İlam sayılı Daire Kararının:
29 ve 46’ncı maddelerine (toplam 2 madde) konu sosyal denge tazminatı ödemeleri 4688 sayılı Kanunun Geçici 16’ncı maddesi kapsamında bulunduğundan ve söz konusu sosyal denge tazminatı ödemeleri hakkında mali yargılama ve takibat yapılamayacağından Daire Kararının belirtilen maddeleriyle ilgili olarak karar düzeltilmesi başvurusuna esas DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASINA (Temyiz Kurulu ve ….Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ...’in aşağıda yer alan karşı oy gerekçesine karşı), oy çokluğuyla,
Karar verildiği 17.05.2023 tarih ve 55249 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
(Karşı oy gerekçesi
Temyiz Kurulu ve ….Daire Başkanı ..., Üyeler ..., ..., ..., ...’in karşı oy gerekçesi
Daire Kararının 46’ncı maddesinde yer alan, emekli olan personele yapılan ikramiye yardımı ile ilgili olarak;
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 128’inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği ancak malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı olduğu,
Anayasanın 53’üncü maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin, toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabileceği, Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararlarının kesin ve toplu sözleşme hükmünde olduğu, toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususların kanunla düzenleneceği,
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun 28’inci maddesinde toplu sözleşmenin; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsadığı,
4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği, İlgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamayacağı, sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalacağı,
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında bu toplu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edileceği,
Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklara Dair Toplu Sözleşmenin 5’inci maddesinde Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'ü olduğu, sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği,
8’inci maddesinde 1/1/2013 tarihinden geçerli olmak üzere, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 22 nci maddesinin son fıkrası, 5302 sayılı îl Özel İdaresi Kanununun 36 ncı maddesinin son fıkrası ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesinin son fıkrasında yer alan "20.000" gösterge rakamları "25.000", "30.000" gösterge rakamları "36.000"olarak uygulanacağı,
hükümleri yer almaktadır.
Yukarıdaki mevzuatlar birlikte değerlendirildiğinde, emekliliğe ayrılan kamu görevlilerinin emeklilik ikramiyelerinin 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun 89’ncu maddesi ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4’ncü maddesi başta olmak üzere bu kanunların ilgili maddelerinde düzenlendiği ve meri mevzuatımızda bu düzenlemelere kapsamında geçen emeklilere ilişkin ödemelerin kanunlarla düzenlendiği ve bu düzenlemeye yalnızca 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanunun 24’ncü maddesi gereğince özelleştirme programına alınan kuruluşlarda 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığına tabi personelden; T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre, hizmet süresi itibariyle emeklilik hakkını kazananlara bu ilgili kuruluşun özelleştirme programına alındığı tarihten itibaren iki ay içinde emekli olmayı istemeleri halinde, emeklilik ikramiyeleri %30 (Yüzde otuz) fazlasıyla ödeneceği, emeklilik ikramiyesine ilave olarak ödenecek %30 (Yüzde otuz) tutarındaki miktar, ödemeyi müteakip T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğünün talebi üzerine Özelleştirme Fonundan karşılanacağına ilişkin bir istisna getirildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda açıklanan düzenlemeler çerçevesinde sosyal denge sözleşmelerinde emekliye ayrılan kamu görevlilerine ilave emekli ikramiyesine ilişkin herhangi bir düzenleme yapılması veya bu kapsamda ödeme yapılmasına imkan bulunmamaktadır.
Oysa, Temyize konu edilen 10.01.2018 tarihli Sözleşmenin 24’üncü maddesinin i-bendinde:
“İş bu sözleşmenin imzalandığı tarihte … Belediyesinde fiilen görev yapan ve Emekli olacağı tarih itibari ile bu işyerinde en az 18 (onsekiz) ay çalışmış olup, emekliliğe hak kazananlar, 15 Mart 2018 tarihine kadar emekli olduğu takdirde bir sefere mahsus olmak üzere, emekli ikramiyesi haricinde net, … TL (…) emekli ikramiyesi ödenir.
Ayrıca; Emekliliğe hak kazanamayan ve 2018 yılı içerisinde görev yaptığı kadronun hakları ile emekliliğe hak kazanacaklar, emekliliği hak kazandıkları ay başını geçmemek kaydıyla emekli olmaları halinde bu haktan yararlanırlar.”
hükümleri yer almaktadır.
10.01.2018 imzalanma tarihli sözleşmenin eki olan 11.07.2018 imzalanma tarihli protokolün 10’uncu maddesinin d-bendinde:
“Halen yürürlükte olan Sözleşmenin 24.Maddesinin i fıkrasında yer alan “15 Mart 2018” ibaresi “31 Ağustos 2018” şeklinde yeniden düzenlenmiş ve aynı fıkranın sonuna ‘2018 yılında yürürlükte olan Sözleşmenin 24.Maddesi i) fıkrasından yararlanan personel yeni hak talebinde bulunamaz’ cümlesi eklenmiştir.”
hükümleri yer almaktadır.
Yasalarla düzenlenmiş bulunan sosyal denge sözleşmesi ile verilen sosyal denge tazminatı aynı zamanda Kamu İşveren Heyeti ve Kamu Görevlileri Sendikaları arasında düzenlenen Toplu Sözleşme hükümlerine tabidir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarım Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin dördüncü bölümünde yer alan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşmenin sosyal denge tazminatı başlıklı 1’inci maddesinde: “Belediyeler ile bağlı kuruluşları ve il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesinde yer alan esas ve usuller çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesine yönelik yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro ve görev unvanı ve derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir. Bu hükümde sosyal denge tazminatının çalışanlara ve aylık olarak verileceği belirtilmiş, emekli olanlara yapılabilecek böyle bir ödemeden bahsedilmemiştir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin Genel Hükümler başlıklı birinci kısmında ve Kamu Görevlilerinin Geneline Yönelik Mali ve Sosyal Haklar başlıklı ikinci kısmında da emekli olanlara yapılabilecek böyle bir ödeme yer almamaktadır.
Emekliliğe ilişkin ödemeler kanunlarla düzenlendiğinden bu ödemelerin sosyal denge tazminatı ödemelerine konu edilmesi (ve dolayısıyla dâhil edilmesi) açıkça mevzuata aykırıdır. Nitekim Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında da; “Bu toplu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam olunur" denilerek, toplu sözleşmede emeklilik ile ilgili hüküm bulunmadığından, emeklilik konusundaki düzenlemelerin ancak ilgili mevzuat hükümleriyle yapılabileceği belirtilmiştir.
Dolayısıyla, söz konusu sosyal denge sözleşmesiyle personele yapılan emeklilik ikramiyesinin tamamı 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesinin ikinci fıkrasının g bendinde ifade edilen “mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” kapsamında kamu zararıdır.
İlgili belediye ile yetkili sendika arasında imzalanan ve 01.01.2018- 30.03.2019 tarihleri arasında geçerli olan Sosyal Denge Sözleşmesinin 24 ve eki protokolün 10’uncu maddesi hükümlerine istinaden yapılan emekli ikramiyesi ödemeleri sosyal denge sözleşmelerine konu edilemeyeceğinden, belirtilen emekli ikramiyesi ödemeleri 26.11.2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10’ncu maddesi kapsamında değildir.
Daire Kararının 46’ncı maddesinin Tasdiki hükmünü içeren Temyiz Kurulu Kararının ilgili maddelerinin Karar Düzeltilmesine Mahal Bulunmadığına karar verilmesi gerekir.
Daire Kararının 29’uncu maddesinde yer alan, meclis üyesi başkan yardımcılarına ödenen sosyal denge tazminatı ile ilgili olarak;
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15’inci maddesinde: “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.” hükmü bulunmaktadır.
Temyiz talebine konu olan Daire Kararının 29’uncu maddesinde meclis üyesi belediye başkan yardımcılarına sosyal denge tazminatı ödendiği gerekçesiyle tazmin hükmü verilmiştir. Meclis üyesi belediye başkan yardımcıları belediyenin kadro veya pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerinden olmadığından bu kişilere sosyal denge sözleşmesi kapsamında ödeme yapılamaz. Daha açık bir ifadeyle, meclis üyeleri arasından başkan yardımcıları görevlendirilmesi, 657 sayılı Kanuna göre bir istihdam şekli değildir. Somut uygulamada meclis üyesi başkan yardımcılarına sosyal denge tazminatı adı altında ödeme yapılmışsa da bunlar esasen sosyal denge tazminatı değildir. Dolayısıyla meclis üyesi başkan yardımcılarına sosyal denge tazminatı adı altında ancak yasal dayanağı bulunmadan ödeme yapıldığı gerekçesiyle verilen tazmin hükmü, 26.11.2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10’uncu maddesi kapsamında değildir.
Açıklanan nedenlerle, Daire Kararının 29’uncu maddesiyle verilen tazmin hükmünün Tasdiki hükmünü içeren Temyiz Kurulu Kararının, içeriğinde yer alan meclis üyesi başkan yardımcılarına ödenen tutarlara ilişkin kısmı hukuka uygundur.
Daire Kararının 29’uncu maddesiyle verilen tazmin hükmünün içeriğinde yer alan tavan tutarın üzerinde sosyal denge tazminatı verilmesi ile ilgili olarak ise Dosyanın İşlemden Kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.
BU İTİBARLA, 176 İlam sayılı Daire Kararının:
- Emekli ikramiyesi ödemeleri ile ilgili tazmin hükümlerinin Tasdiki hükmünü içeren Temyiz Kurulu Kararının ilgili maddeleri hukuka uygun olduğundan, söz konusu Temyiz Kurulu Kararının ilgili maddelerinin KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL BULUNMADIĞINA,
- Meclis üyesi başkan yardımcılarına sosyal denge tazminatı ödenmesi ile ilgili tazmin hükmünün tasdiki hükmünü içeren Temyiz Kurulu Kararının 29’uncu maddesinin KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL BULUNDUĞUNA, 29’uncu maddenin içeriğinde yer alan meclis üyesi başkan yardımcılarına ödenen tutarların Tasdiki hükmü hukuka uygun olduğundan, bu maddede yer alan diğer ödemeler ise 7421 sayılı Kanunun 10’uncu maddesi kapsamında yer aldığından 29’uncu madde hükmünün bu ödemelerle ilgili kısmı hakkında Dosyanın İşlemden Kaldırılmasına karar verilmesi gerektiğinden, Temyiz Kurulu Kararının ilgili maddesinin BOZULARAK, Dosyanın Dairesine Gönderilmesine,
Karar verilmesi gerekir.)