İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

Malın Rayicinden Yüksek Fiyatla Satın Alınması

………. Belediyesi’nde hizmet binalarında kullanılmak üzere dezenfektan alım işinde yaklaşık maliyetin piyasa rayiçlerinin çok üzerinde belirlenmesi suretiyle yapılan ihale sonucu ………. TL tutarında kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak dosyada mevcut bilgi ve belgeler incelenmiştir.

……….2023 tarihli ihale onay belgesi ile 4734 sayılı Kanunun 21/f fıkrasına göre pazarlık usulü kullanılarak ……….2023 tarihinde ihalesi yapılan dezenfektan alım işinde, yaklaşık maliyetin 5 litre ürün için Katma Değer Vergisi hariç ………. TL olarak belirlendiği, ihaleye bir isteklinin katıldığı, bu isteklinin, yine Katma Değer Vergisi hariç, teklif birim fiyatı olan ………. TL üzerinden ihalenin sonuçlandırıldığı,

Denetçi tarafından yerinde denetim sırasında, teknik şartnamesinde özellikleri belirtilen dezenfektan ürünü için ………. Ticaret Odasından ihale tarihi dikkate alınarak fiyat istenildiği, söz konusu Ticaret Odasının ………..2024 tarih ve ………. sayılı cevabi yazısında, bu özeliklerdeki dezenfektan ürününün 5 litre fiyatının KDV hariç ………. TL olduğunun belirtildiği,

Görülmüştür.

Buna göre ………. Ticaret Odasından ihale tarihi dikkate alınarak verilen rayiç fiyat ile yapılan ihale sonucunda oluşan fiyat arasında yaklaşık 11,74 kat fiyat farkı bulunmaktadır.

Sorumlular savunmalarında asrın felaketi olarak adlandırılan depremler sebebiyle İlde çok şiddetli yıkımlar meydana geldiğini, bölgede yaşanan olaylar neticesinde bahsi geçen alımın yapılabileceği yeterli çeşitlilikte esnaf bulunamadığını, bu yüzden fiyat karşılaştırmasının yapılamadığını, Ticaret odalarından fiyat araştırma sürecinin normal piyasa araştırmasından uzun sürdüğünü ve İlde faaliyette olan Ticaret odası bulunmadığından tercih edilemediğini ifade etmiş olsalar da, 2020 yılı başından itibaren başlayan pandemi sürecinde yaygın olarak kullanılan bu ürünün ortalama fiyatları bilinmekle birlikte, depremden altı ay sonra alımı yapılan bu ürünün bir ve beş litrelik fiyat araştırmalarının depreme rağmen zor ve karmaşık olmayacağı ve üç kişinin bu araştırmayı usulüne uygun olarak yapabileceği açıktır.

Aynı şekilde Sorumlularca dönemin zorlu çalışma şartları ve bu süreçte acilen karşılanması gereken ihtiyaçlar doğrultusunda taleplerin ivedi bir şekilde karşılanması gerektiği şeklinde dile getirilen savunma; felaket bölgelerine, merkezi ve yerel kamu kurum ve kuruluşlarının yanı sıra gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan yardımlar ve bu yardımlar arasında temizlik ve hijyen malzemelerinin önemli yer tuttuğu göz önünde bulundurulduğunda, kabul edilebilir değildir.

Ayrıca sorumluların, ihale sürecinin mevzuata uygun bir şekilde yürütüldüğüne ilişkin savunmaları da kamu zararına konu edilen hususun usul değil esas kaynaklı olması sebebiyle kabule şayan değildir.

10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Kamu Zararı” başlıklı 71 inci maddesinde;

“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Kamu zararının belirlenmesinde;

…

d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması,

…

esas alınır.

…” denilmiştir.

Buna göre söz konusu dezenfektan alım işinde 71 inci maddenin bahsi geçen fıkrasında belirtilen iş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması şeklinde tanımlanan kamu zararına sebebiyet verilmiştir.

Sorumluluk hususuna gelindiğinde;

İhale sürecinde, Yaklaşık Maliyet Tespit Komisyonu üyesi olarak imzası bulunan kamu görevlilerinin sorumluluğu;

22.01.2002 tarih ve 24648 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun 3 üncü maddesinde;

“…

Yaklaşık maliyet: İhale onay belgesi düzenlenmeden önce idarece her türlü fiyat araştırması yapılarak, Katma Değer Vergisi (KDV) hariç olmak üzere hesaplanan ve dayanakları ile birlikte bir hesap cetvelinde gösterilen, ihale konusu alımın öngörülen bedelini,

…”,

8 inci maddesinde;

“İdare yaklaşık maliyetin hesaplanmasında; alım konusu malın niteliğini, miktarını, teslim süresini, nakliyesini, sigortasını ve diğer özel şartlarını belirterek KDV hariç fiyat bildirilmesini ister. Ancak, idare, gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimlerini ve proforma faturaları değerlendirmeye almaz.

…”

Düzenlemeleri yapılmıştır.

Buna göre gerçek piyasa fiyatlarını yansıtmayan ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasında hatalara sebep olabilecek fiyat bildirimleri ve proforma faturaların değerlendirmeye alınması halinde ortaya çıkan sorumluluk Kanunla yaklaşık maliyeti tespitle görevli memurlara verilmiştir.

2020 yılı başından itibaren başlayan pandemi sürecinde yaygın olarak kullanılan dezenfektan ürünlerinin ortalama fiyatları bilinmekle birlikte, yaklaşık maliyeti tespitle görevli komisyonun yaklaşık maliyet tespitinde miktar/adet ilişkisini gözardı ederek sadece 1 adet 5 litrelik dezenfektan için fiyat alması, ayrıca rayicin çok üzerindeki fiyat tekliflerini yaklaşık maliyetin tespitinde değerlendirmeye alması, söz konusu malın rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınmasına sebep olmuştur.

Ödeme emri belgesinde, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzası bulunan kamu görevlilerinin sorumluluğu;

Raporda; bir ihale süreci ve sonrasında akdedilen sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan kamu zararından Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumlu tutuldukları görülmüştür.

Kamu zararı; yukarıda açıklandığı üzere, 71 inci maddenin bahsi geçen fıkrasında belirtilen iş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılmasından kaynaklanmıştır. Söz konusu kamu zararının oluşması ile ilişikli ödeme emri belgesini harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak imzalayan kamu görevlilerinin işlemleri/eylemleri arasında bir illiyet bağı bulunmamaktadır. Anılan kamu görevlileri, tekemmül etmiş sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan idare borcunu yerine getirmiş, kamu zararına konu edilen mal alımının rayiç fiyatın çok üzerinde yapılması işleminde belirleyici bir irade konumunda bulunmamışlardır. Bu görevlilerin, imzalanan sözleşmenin gereklerini yerine getirmemek gibi bir seçenekleri de bulunmamaktadır. Başka bir ifade ile, bu konuda takdir yetkisine değil, bağlı yetkiye sahiptirler. Bu sebeplerle, oluşan kamu zararından da sorumlulukları bulunmamaktadır.

İhale sürecinde, İhale yetkilisi ile ihale komisyon üyeleri olarak imzası bulunan kamu görevlilerinin sorumluluğu;

Raporda; ihale sürecinde, İhale yetkilisi ile ihale komisyon üyeleri olarak imzası bulunan kamu görevlilerinin sorumlu tutuldukları görülmüştür.

04.01.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 37, 38 ve 40 ıncı maddeleri incelendiğinde ihale komisyonunun; tekliflerin değerlendirilmesi, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve ihalenin karara bağlanarak onaylanması aşamalarında sorumlu ve görevli oldukları, ihale yetkilisinin ise yine aynı Kanunun 40 ıncı maddesi gereğince ihale kararının onaylanması veya gerekçesini belirtmek suretiyle iptali noktasında sorumlu olduğu görülmektedir. Bu anlamda ihale komisyon üyelerinin var olan tekliflerin sıhhatinin; esas değil, veri yaklaşık maliyet çerçevesinde değerlendirilmesinden öteye bir görev ya da sorumlulukları bulunmadığından oluşan kamu zararından da sorumlulukları bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, ………. Belediyesi hizmet binalarında kullanılmak üzere dezenfektan alım işinde yaklaşık maliyetin piyasa rayiçlerinin çok üzerinde belirlenmesi suretiyle yapılan ihale sonucu oluşan ………. TL tutarında kamu zararının;

Diğer Sorumlu sıfatları ile (Yaklaşık Maliyet Tespit Komisyonu Üyeleri) ………., ………. ve ……….'e; müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesine,

Anılan Kanunun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.