SayıştaySayıştay Daire Kararı973
Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire6
İlam No73
Madde No1
Yılı2023
Araç Kiralama Bedeli
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi ve duruşmaya katılanların açıklamalarının dinlenmesi sonucunda;
Belediye tarafından doğrudan temin yöntemi ile kiralanan binek araçlar için mevzuatta belirlenen üst kira sınırı olan kasko bedelinin %2’sinden daha fazla aylık kira bedeli ödendiği görülmüştür.
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun;
“Kanunun şümulü” başlıklı 1’inci maddesinin (a) bendinde, “Genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri” denilmek suretiyle mahalli idarelerin bu Kanun’un kapsamında olduğu belirtilmiştir.
“Tarifler” başlıklı 3’üncü maddesinde, “a) Kurum: 1 inci madde hükmüne giren bütün daire, teşekkül ve müesseseleri,
b) Taşıt: Motorlu ve motorsuz bütün ulaştırma araçlarını,
c) Arazi binek: Bütün tekerlekleri muharrik binek taşıtlarını,
d) Kaptı kaçtı: Asgari iki sıra oturma yeri bulunan kapalı ve insan taşımaya mahsus taşıtları,
e) Arazi kaptıkaçtı: Bütün tekerlekleri muharrik olan kaptıkaçtıları,
f) Pikap: Şoför mahallinde şoför dahil 3 kişiye kadar oturacak yeri ile arkasında azami 1750 kilograma kadar yük taşımak için yeri bulunan motorlu taşıtları,
g) Arazi pikap: Bütün tekerlekleri muharrik olan pikapları,
h) Panel: Yük taşıma yeri tamamen kapalı olan pikapları,
ifade eder.”,
12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendinde, “Hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların cinsi, adedi, yaşı, hangi hizmetlerde kullanılacağı, kaynağı, yabancı menşeli olup olmayacağı ve diğer hususlar, için gerekli esas ve usûller Cumhurbaşkanınca saptanır.”,
hükümlerine yer verilmiştir.
237 sayılı Kanun’a dayanılarak 01.04.2006 tarihli ve 26126 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller’in “Genel esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında ise, “Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermayelerin (Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ile TBMM Genel Sekreterliği ve Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı hariç) hizmetleri için ihtiyaç duyulan ve yılı merkezi yönetim bütçe kanununa bağlı azami satın alma bedellerini gösterir (T) işaretli cetvelde belirtilen taşıtlardan binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up tipi taşıtların (fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve pick-up'lar hariç) hizmet alımı yöntemiyle ediniminde;
a) Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2'sini aşmayacaktır.
…” denilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre, belediyelerin taşıt kullanımlarının 237 saylı Kanun’a tabi olup, anılan Kanun’a dayanılarak hazırlanan Esas ve Usuller kapsamında, şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmaması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Destek Hizmetleri Müdürlüğü tarafından doğrudan temin yöntemi ile kiralanan .... plakalı Renault Megane marka binek aracın, Zabıta Müdürlüğü tarafından doğrudan temin yöntemi ile kiralanan .... ve .... plakalı Fiat Egea markalı binek araçlar ile Fen İşleri Müdürlüğü tarafından doğrudan temin yöntemi ile kiralanan .... plakalı Fiat Egea marka binek aracın aylık kiralama bedelinin Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aştığı tespit edilmiştir.
Raporda, Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü, Park ve Bahçeler Müdürlüğü ve Fen İşleri Müdürlüğü tarafından doğrudan temin yöntemi ile kiralanan ve ruhsatlarında cinsleri kamyonet olarak görülen sırasıyla ...., .... ve .... plakalı araçlar da kamu zararı hesabına dahil edilmişse de;
Söz konusu Esas ve Usuller’in 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası kapsamındaki sınırlamalara tabi olarak edinilecek olan araçlar binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up olarak sayılmıştır. Esas ve Usuller’in kanuni dayanağını oluşturan 237 sayılı Kanun’un “Tarifler” başlıklı 3’üncü maddesinde ise kamyonet tanımına yer verilmemiştir. Bu araçların vasıfları, taşıma ve yolcu kapasiteleri ile ayrıntılı tanımlamalar farklı kanunlarda ve biçimlerde yer almaktadır.
Şöyle ki, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde kamyonet, azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıt olduğu belirtilmiş olup, 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde de benzer ifadelere yer verilmiştir.
Ayrıca, 237 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinde yer alan, “Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler ve döner sermayelerin yıl içinde her ne şekilde olursa olsun edinebilecekleri taşıtların cinsi, adedi, hangi hizmette kullanılacağı ve kaynağı yılı bütçe kanunlarına bağlı (T) işaretli cetvelde gösterilir.” hükmüne istinaden her yıl Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bütçe Kanunu’na ekli (T) cetvelinde, otobüs, kaptı-kaçtı, minibüs, kamyonet, kamyon gibi tüm araçların azami satın alma bedellerinin birbirinden farklı düzenlendiği görülmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, kamyonetler gerek kullanım amaçları, gerekse teknik özellikleri yönüyle binek araçlardan farklılık arz etmektedir. Esas ve Usuller’in 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası kapsamında ise yalnızca binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up tipi araçlar sayılmıştır. Bu çerçevede, anılan hükümde sayılan araçlardan farklı tip ve özelliklerde olduğu açıkça görülen kamyonet tipi taşıtların madde kapsamına yorum yoluyla dahil edilmesi mümkün değildir.
Ayrıca, sorumluların savunmalarında ...., .... ve .... plakalı araçların fiilen arazi üzerinde kullanıldıkları belirtilmiş olup, Raporda ise bunun aksini ispat eder nitelikte bir ifadeye yer verilmemiştir.
Yapılan açıklamalar çerçevesinde, söz konusu kamyonet tipi araçların fiilen arazi üzerinde çalıştığı ve Esas ve Usuller’in 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen istisna kapsamında olduğu anlaşıldığından söz konusu araçlar için sorgu konusu edilen …. TL ile ilgili olarak kamu zararı oluşmamıştır.
Diğer taraftan, .... plakalı araçla ilişik tutulan …. tarihli ve …. yevmiye numaralı …. TL tutarındaki ödeme emrinin farklı bir araç kiralama işine ait olduğu ve bu kiralamanın Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmadığı anlaşılmıştır.
Açıklanan gerekçelerle, ...., ...., .... ve .... plakalı araçların Kasko bedelinin %2’sinden daha fazla aylık kira bedeli ödenmesi sonucunda …. TL tutarında kamu zararı neden olunmuştur.
Sorumluların savunmalarında, enflasyonist ortam, arz-talep dengesizliği ve ödeme güçlüğü gibi nedenlerle kasko değerinin %2’sini aşmama kuralına riayet edilemediği ifade edilmişse de; belirtilen nedenler mevzuatta belirlenen sınırın aşılması için gerekçe olmayıp, mevzuatta söz konusu kiralamalarda Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sinin aşılamayacağı açık bir şekilde hüküm altına alınmıştır.
Savunmalarda, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleşen işte hangi harcama talimatının esas alınması yönünde bir düzenleme olmadığı ifade edilmişse de;
Söz konusu Esas ve Usuller’in “Genel esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında, “Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmayacaktır.” denilmek suretiyle harcama talimatının verildiği ayın kasko değerinin esas alınması gerektiği belirtilmiştir. Buna göre harcama talimatı hangi ay verilmiş ise o ayın kasko sigortası değerinin %2’sinin aşılmaması gerekmektedir.
Bu minvalde, .... plakalı taşıta ilişkin doğrudan temin yöntemi ile araç kiralama sözleşmesi …. tarihinde imzalanmış olup, kira süresi ….-…. tarihlerini kapsamaktadır. Harcama talimatı ise …. tarihinde düzenlenmiştir. Buna göre harcama talimatı …. tarihinde düzenlendiğinden kasko değerleri 2023 yılı Mart ayı bedelleri esas alınarak hesaplanmıştır.
.... plakalı taşıtın doğrudan temin yöntemi ile araç kiralama sözleşmesi …. tarihinde imzalanmış olup, kira süresi ….-…. tarihlerini kapsamaktadır. Harcama talimatı ise …. tarihinde düzenlenmiştir. Buna göre harcama talimatı …. tarihinde düzenlendiğinden kasko değerleri 2023 yılı Ocak ayı bedelleri esas alınarak hesaplanmıştır.
…. plakalı taşıtın doğrudan temin yöntemi ile araç kiralama sözleşmesi …. tarihinde imzalanmış olup, kira süresi ….-…. tarihlerini kapsamaktadır. Harcama talimatı ise …. tarihinde düzenlenmiştir. Buna göre harcama talimatı …. tarihinde düzenlendiğinden kasko değerleri 2023 yılı Nisan ayı kasko bedelleri esas alınarak hesaplanmıştır.
.... plakalı taşıtın doğrudan temin yöntemi ile araç kiralama sözleşmesi …. tarihinde imzalanmış olup, kira süresi ….-…. tarihlerini kapsamaktadır. Harcama talimatı ise …. tarihinde düzenlenmiştir. Buna göre harcama talimatı …. tarihinde düzenlendiğinden kasko değerleri 2023 yılı Kasım ayı kasko bedelleri esas alınarak hesaplanmıştır.
Sorumluların savunmalarında, söz konusu işte fiyat farkı ödenmediği ve ödemelerin geç yapıldığı belirtilmişse de;
4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “Uygulama esasları” başlıklı 7’nci maddesinde, “Bu Esaslara tabi hizmet alımı ihalelerinde fiyat farkı uygulanabilmesi için söz konusu işlerin ihalelerine ilişkin idari şartname ve sözleşmelerde bu Esaslara göre fiyat farkı hesaplanacağının belirtilmiş olması gerekir. Bu hizmet alımı ihalelerinde aşağıdaki hususlar çerçevesinde düzenleme yapılır. a) Sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan hizmet alımlarında tüm girdiler için fiyat farkı hesaplanacağına ilişkin düzenlemeye yer verilmesi zorunludur.” denilmiştir. Anılan Esaslar’a göre süresi 365 günü aşan hizmet alımları için fiyat farkı ödenmesi zorunludur. Söz konusu kiralama işinin süresi 365 günü aşmadığı için fiyat farkı verilmesi zorunlu değildir. Nitekim firmaların kiralama işinde fiyat farkı verilemeyeceğini bilerek tekliflerini vermesi gerekmektedir. Kiralama işinde fiyat farkı ödenmesi halinde Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sinin aşılabileceğine ilişkin herhangi bir hüküm de bulunmamaktadır. İşin Şartnamesinde ödemenin her ayın 15’inde Yüklenici tarafından teklif edilen aylık bedel üzerinden kesilecek faturanın tahakkuka bağlanmasından itibaren 90 takvim günü içinde ödeneceği belirtilmiştir. İlgili Firma da Şartname hükmü doğrultusunda ödemesinin ne kadar sürede yapılacağını bilerek Sözleşmeyi imzalamıştır.
Yapılan açıklamalar çerçevesinde sorumluların yukarıda belirtilen savunmalarının kabulü mümkün değildir.
Konunun sorumluluk yönünden değerlendirilmesi;
Harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin harcama sürecindeki görev ve sorumlulukları 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 32 ve 33’üncü maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan Kanun’un;
“Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde, “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ve gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde, “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.”,
hükümleri yer almaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nın “Sorumlular” başlıklı 3’üncü bölümünde, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluklarına yer verilmiş ve ödeme emri belgesini düzenlemekle görevli olan gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğu ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu oldukları ifade edilmiştir.
Anılan mevzuat uyarınca harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri giderin gerçekleşmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılan harcama nitelik itibari ile hukuka aykırı ise söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmaları gerekir. Dolayısıyla mevzuata aykırı sözleşme hükümlerine göre harcama sürecini yürüten Harcama Yetkilileri ...., .... ve .... ile Gerçekleştirme Görevlileri ...., ...., ...., .... ve ....’ın oluşan kamu zararında sorumlulukları bulunmaktadır.
Diğer taraftan, 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde kamu zararı “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlanmış ve kamu zararının kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda oluşması, başka bir ifadeyle kamu zararı ile mevzuata aykırı karar, işlem veya eylem arasında illiyet bağının bulunması gerektiği hükme bağlanmıştır. Belediye tarafından mevzuatta belirtilen üst sınırın üzerinde ödenen aylık araç kiralama bedelleri ile bu ödemelerin dayanağını oluşturan araç kiralama hizmeti sözleşmesi arasında uygun illiyet bağı bulunmakta olup, yapılan ödemelerin mevzuat uyarınca belirlenen üst sınırın üzerinde olması bu Sözleşmelerin doğrudan sonucudur.
Bu çerçevede, .... plakalı aracın kiralanmasına ilişkin Sözleşmeyi imzalayan (Destek Hizmetleri Müdür V.) .... ile .... ve .... plakalı araçların kiralanmasına ilişkin Sözleşmeleri imzalayan (Zabıta Müdür V.) .... ve .... plakalı aracın kiralanmasına ilişkin Sözleşmeyi imzalayan (Fen İşleri Müdür V.) ....’nin oluşan kamu zararında sorumlulukları bulunmaktadır.
Piyasa araştırma tutanağı, yaklaşık maliyet cetveli ve doğrudan temin tutanağını imzalayanların ise oluşan kamu zararı ile fiil arasında doğrudan illiyet bağı kurulamayacağından sorumlulukları bulunmamaktadır.
Bu itibarla, sorgu konusu edilen …. TL’nin;
…. TL’si ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,
…. TL’si ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla,
Geriye kalan kamu zararı tutarı …. TL’nin;
…. TL’sinin Sözleşmeyi imzalayan Harcama Yetkilisi (Destek Hizmetleri Müdür V.) .... ve Gerçekleştirme Görevlisi (Tekniker) ....’e,
…. TL’sinin Harcama Yetkilisi (Zabıta Müdür V.) ...., Gerçekleştirme Görevlisi (Tekniker) .... ve Diğer Sorumlu (Sözleşmeyi imzalayan-Destek Hizmetleri Müdür V.) ....’na,
…. TL’sinin Sözleşmeyi imzalayan Harcama Yetkilisi .... (Zabıta Müdür V.) ve Gerçekleştirme Görevlisi (Zabıta) ....’a,
….,
müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,
karar verildi.
Karşı Oy:
Daire Başkanı …. ve Üye ….’ın karşı oy gerekçesi:
17.03.2006 tarihli ve 2006/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında düzenlenen Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin “Genel Esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında, fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve pick-up’ların hizmet alımı yöntemiyle ediniminde, taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmayacağı kuralına istisna teşkil ettiği belirtilmektedir.
Ancak, söz konusu ...., .... ve .... plakalı araçlar fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek veya pick-up değildir. Zira, savunmalarda da söz konusu araçların arazi üzerinde çalıştıklarını ispat eder nitelikte puantaj cetveli gibi somut bir veri bulunmamaktadır. Bu nedenle, söz konusu araçların Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmamaları gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, söz konusu araçların fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek veya pick-up olmaması nedeniyle kasko bedellerinin %2’sinden daha fazla aylık kira bedeli ödenmesi sonucunda oluşan kamu zararı tutarı …. TL’nin sorumlularına ödettirilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi ve duruşmaya katılanların açıklamalarının dinlenmesi sonucunda;
Belediye tarafından doğrudan temin yöntemi ile kiralanan binek araçlar için mevzuatta belirlenen üst kira sınırı olan kasko bedelinin %2’sinden daha fazla aylık kira bedeli ödendiği görülmüştür.
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun;
“Kanunun şümulü” başlıklı 1’inci maddesinin (a) bendinde, “Genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri” denilmek suretiyle mahalli idarelerin bu Kanun’un kapsamında olduğu belirtilmiştir.
“Tarifler” başlıklı 3’üncü maddesinde, “a) Kurum: 1 inci madde hükmüne giren bütün daire, teşekkül ve müesseseleri,
b) Taşıt: Motorlu ve motorsuz bütün ulaştırma araçlarını,
c) Arazi binek: Bütün tekerlekleri muharrik binek taşıtlarını,
d) Kaptı kaçtı: Asgari iki sıra oturma yeri bulunan kapalı ve insan taşımaya mahsus taşıtları,
e) Arazi kaptıkaçtı: Bütün tekerlekleri muharrik olan kaptıkaçtıları,
f) Pikap: Şoför mahallinde şoför dahil 3 kişiye kadar oturacak yeri ile arkasında azami 1750 kilograma kadar yük taşımak için yeri bulunan motorlu taşıtları,
g) Arazi pikap: Bütün tekerlekleri muharrik olan pikapları,
h) Panel: Yük taşıma yeri tamamen kapalı olan pikapları,
ifade eder.”,
12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendinde, “Hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların cinsi, adedi, yaşı, hangi hizmetlerde kullanılacağı, kaynağı, yabancı menşeli olup olmayacağı ve diğer hususlar, için gerekli esas ve usûller Cumhurbaşkanınca saptanır.”,
hükümlerine yer verilmiştir.
237 sayılı Kanun’a dayanılarak 01.04.2006 tarihli ve 26126 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller’in “Genel esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında ise, “Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermayelerin (Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ile TBMM Genel Sekreterliği ve Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı hariç) hizmetleri için ihtiyaç duyulan ve yılı merkezi yönetim bütçe kanununa bağlı azami satın alma bedellerini gösterir (T) işaretli cetvelde belirtilen taşıtlardan binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up tipi taşıtların (fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve pick-up'lar hariç) hizmet alımı yöntemiyle ediniminde;
a) Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2'sini aşmayacaktır.
…” denilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre, belediyelerin taşıt kullanımlarının 237 saylı Kanun’a tabi olup, anılan Kanun’a dayanılarak hazırlanan Esas ve Usuller kapsamında, şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmaması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Destek Hizmetleri Müdürlüğü tarafından doğrudan temin yöntemi ile kiralanan .... plakalı Renault Megane marka binek aracın, Zabıta Müdürlüğü tarafından doğrudan temin yöntemi ile kiralanan .... ve .... plakalı Fiat Egea markalı binek araçlar ile Fen İşleri Müdürlüğü tarafından doğrudan temin yöntemi ile kiralanan .... plakalı Fiat Egea marka binek aracın aylık kiralama bedelinin Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aştığı tespit edilmiştir.
Raporda, Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü, Park ve Bahçeler Müdürlüğü ve Fen İşleri Müdürlüğü tarafından doğrudan temin yöntemi ile kiralanan ve ruhsatlarında cinsleri kamyonet olarak görülen sırasıyla ...., .... ve .... plakalı araçlar da kamu zararı hesabına dahil edilmişse de;
Söz konusu Esas ve Usuller’in 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası kapsamındaki sınırlamalara tabi olarak edinilecek olan araçlar binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up olarak sayılmıştır. Esas ve Usuller’in kanuni dayanağını oluşturan 237 sayılı Kanun’un “Tarifler” başlıklı 3’üncü maddesinde ise kamyonet tanımına yer verilmemiştir. Bu araçların vasıfları, taşıma ve yolcu kapasiteleri ile ayrıntılı tanımlamalar farklı kanunlarda ve biçimlerde yer almaktadır.
Şöyle ki, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde kamyonet, azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıt olduğu belirtilmiş olup, 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde de benzer ifadelere yer verilmiştir.
Ayrıca, 237 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinde yer alan, “Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler ve döner sermayelerin yıl içinde her ne şekilde olursa olsun edinebilecekleri taşıtların cinsi, adedi, hangi hizmette kullanılacağı ve kaynağı yılı bütçe kanunlarına bağlı (T) işaretli cetvelde gösterilir.” hükmüne istinaden her yıl Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bütçe Kanunu’na ekli (T) cetvelinde, otobüs, kaptı-kaçtı, minibüs, kamyonet, kamyon gibi tüm araçların azami satın alma bedellerinin birbirinden farklı düzenlendiği görülmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, kamyonetler gerek kullanım amaçları, gerekse teknik özellikleri yönüyle binek araçlardan farklılık arz etmektedir. Esas ve Usuller’in 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası kapsamında ise yalnızca binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up tipi araçlar sayılmıştır. Bu çerçevede, anılan hükümde sayılan araçlardan farklı tip ve özelliklerde olduğu açıkça görülen kamyonet tipi taşıtların madde kapsamına yorum yoluyla dahil edilmesi mümkün değildir.
Ayrıca, sorumluların savunmalarında ...., .... ve .... plakalı araçların fiilen arazi üzerinde kullanıldıkları belirtilmiş olup, Raporda ise bunun aksini ispat eder nitelikte bir ifadeye yer verilmemiştir.
Yapılan açıklamalar çerçevesinde, söz konusu kamyonet tipi araçların fiilen arazi üzerinde çalıştığı ve Esas ve Usuller’in 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen istisna kapsamında olduğu anlaşıldığından söz konusu araçlar için sorgu konusu edilen …. TL ile ilgili olarak kamu zararı oluşmamıştır.
Diğer taraftan, .... plakalı araçla ilişik tutulan …. tarihli ve …. yevmiye numaralı …. TL tutarındaki ödeme emrinin farklı bir araç kiralama işine ait olduğu ve bu kiralamanın Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmadığı anlaşılmıştır.
Açıklanan gerekçelerle, ...., ...., .... ve .... plakalı araçların Kasko bedelinin %2’sinden daha fazla aylık kira bedeli ödenmesi sonucunda …. TL tutarında kamu zararı neden olunmuştur.
Sorumluların savunmalarında, enflasyonist ortam, arz-talep dengesizliği ve ödeme güçlüğü gibi nedenlerle kasko değerinin %2’sini aşmama kuralına riayet edilemediği ifade edilmişse de; belirtilen nedenler mevzuatta belirlenen sınırın aşılması için gerekçe olmayıp, mevzuatta söz konusu kiralamalarda Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sinin aşılamayacağı açık bir şekilde hüküm altına alınmıştır.
Savunmalarda, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleşen işte hangi harcama talimatının esas alınması yönünde bir düzenleme olmadığı ifade edilmişse de;
Söz konusu Esas ve Usuller’in “Genel esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında, “Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmayacaktır.” denilmek suretiyle harcama talimatının verildiği ayın kasko değerinin esas alınması gerektiği belirtilmiştir. Buna göre harcama talimatı hangi ay verilmiş ise o ayın kasko sigortası değerinin %2’sinin aşılmaması gerekmektedir.
Bu minvalde, .... plakalı taşıta ilişkin doğrudan temin yöntemi ile araç kiralama sözleşmesi …. tarihinde imzalanmış olup, kira süresi ….-…. tarihlerini kapsamaktadır. Harcama talimatı ise …. tarihinde düzenlenmiştir. Buna göre harcama talimatı …. tarihinde düzenlendiğinden kasko değerleri 2023 yılı Mart ayı bedelleri esas alınarak hesaplanmıştır.
.... plakalı taşıtın doğrudan temin yöntemi ile araç kiralama sözleşmesi …. tarihinde imzalanmış olup, kira süresi ….-…. tarihlerini kapsamaktadır. Harcama talimatı ise …. tarihinde düzenlenmiştir. Buna göre harcama talimatı …. tarihinde düzenlendiğinden kasko değerleri 2023 yılı Ocak ayı bedelleri esas alınarak hesaplanmıştır.
…. plakalı taşıtın doğrudan temin yöntemi ile araç kiralama sözleşmesi …. tarihinde imzalanmış olup, kira süresi ….-…. tarihlerini kapsamaktadır. Harcama talimatı ise …. tarihinde düzenlenmiştir. Buna göre harcama talimatı …. tarihinde düzenlendiğinden kasko değerleri 2023 yılı Nisan ayı kasko bedelleri esas alınarak hesaplanmıştır.
.... plakalı taşıtın doğrudan temin yöntemi ile araç kiralama sözleşmesi …. tarihinde imzalanmış olup, kira süresi ….-…. tarihlerini kapsamaktadır. Harcama talimatı ise …. tarihinde düzenlenmiştir. Buna göre harcama talimatı …. tarihinde düzenlendiğinden kasko değerleri 2023 yılı Kasım ayı kasko bedelleri esas alınarak hesaplanmıştır.
Sorumluların savunmalarında, söz konusu işte fiyat farkı ödenmediği ve ödemelerin geç yapıldığı belirtilmişse de;
4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “Uygulama esasları” başlıklı 7’nci maddesinde, “Bu Esaslara tabi hizmet alımı ihalelerinde fiyat farkı uygulanabilmesi için söz konusu işlerin ihalelerine ilişkin idari şartname ve sözleşmelerde bu Esaslara göre fiyat farkı hesaplanacağının belirtilmiş olması gerekir. Bu hizmet alımı ihalelerinde aşağıdaki hususlar çerçevesinde düzenleme yapılır. a) Sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan hizmet alımlarında tüm girdiler için fiyat farkı hesaplanacağına ilişkin düzenlemeye yer verilmesi zorunludur.” denilmiştir. Anılan Esaslar’a göre süresi 365 günü aşan hizmet alımları için fiyat farkı ödenmesi zorunludur. Söz konusu kiralama işinin süresi 365 günü aşmadığı için fiyat farkı verilmesi zorunlu değildir. Nitekim firmaların kiralama işinde fiyat farkı verilemeyeceğini bilerek tekliflerini vermesi gerekmektedir. Kiralama işinde fiyat farkı ödenmesi halinde Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sinin aşılabileceğine ilişkin herhangi bir hüküm de bulunmamaktadır. İşin Şartnamesinde ödemenin her ayın 15’inde Yüklenici tarafından teklif edilen aylık bedel üzerinden kesilecek faturanın tahakkuka bağlanmasından itibaren 90 takvim günü içinde ödeneceği belirtilmiştir. İlgili Firma da Şartname hükmü doğrultusunda ödemesinin ne kadar sürede yapılacağını bilerek Sözleşmeyi imzalamıştır.
Yapılan açıklamalar çerçevesinde sorumluların yukarıda belirtilen savunmalarının kabulü mümkün değildir.
Konunun sorumluluk yönünden değerlendirilmesi;
Harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin harcama sürecindeki görev ve sorumlulukları 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 32 ve 33’üncü maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan Kanun’un;
“Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde, “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ve gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde, “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.”,
hükümleri yer almaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nın “Sorumlular” başlıklı 3’üncü bölümünde, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluklarına yer verilmiş ve ödeme emri belgesini düzenlemekle görevli olan gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğu ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu oldukları ifade edilmiştir.
Anılan mevzuat uyarınca harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri giderin gerçekleşmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılan harcama nitelik itibari ile hukuka aykırı ise söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmaları gerekir. Dolayısıyla mevzuata aykırı sözleşme hükümlerine göre harcama sürecini yürüten Harcama Yetkilileri ...., .... ve .... ile Gerçekleştirme Görevlileri ...., ...., ...., .... ve ....’ın oluşan kamu zararında sorumlulukları bulunmaktadır.
Diğer taraftan, 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesinde kamu zararı “kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklinde tanımlanmış ve kamu zararının kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda oluşması, başka bir ifadeyle kamu zararı ile mevzuata aykırı karar, işlem veya eylem arasında illiyet bağının bulunması gerektiği hükme bağlanmıştır. Belediye tarafından mevzuatta belirtilen üst sınırın üzerinde ödenen aylık araç kiralama bedelleri ile bu ödemelerin dayanağını oluşturan araç kiralama hizmeti sözleşmesi arasında uygun illiyet bağı bulunmakta olup, yapılan ödemelerin mevzuat uyarınca belirlenen üst sınırın üzerinde olması bu Sözleşmelerin doğrudan sonucudur.
Bu çerçevede, .... plakalı aracın kiralanmasına ilişkin Sözleşmeyi imzalayan (Destek Hizmetleri Müdür V.) .... ile .... ve .... plakalı araçların kiralanmasına ilişkin Sözleşmeleri imzalayan (Zabıta Müdür V.) .... ve .... plakalı aracın kiralanmasına ilişkin Sözleşmeyi imzalayan (Fen İşleri Müdür V.) ....’nin oluşan kamu zararında sorumlulukları bulunmaktadır.
Piyasa araştırma tutanağı, yaklaşık maliyet cetveli ve doğrudan temin tutanağını imzalayanların ise oluşan kamu zararı ile fiil arasında doğrudan illiyet bağı kurulamayacağından sorumlulukları bulunmamaktadır.
Bu itibarla, sorgu konusu edilen …. TL’nin;
…. TL’si ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,
…. TL’si ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla,
Geriye kalan kamu zararı tutarı …. TL’nin;
…. TL’sinin Sözleşmeyi imzalayan Harcama Yetkilisi (Destek Hizmetleri Müdür V.) .... ve Gerçekleştirme Görevlisi (Tekniker) ....’e,
…. TL’sinin Harcama Yetkilisi (Zabıta Müdür V.) ...., Gerçekleştirme Görevlisi (Tekniker) .... ve Diğer Sorumlu (Sözleşmeyi imzalayan-Destek Hizmetleri Müdür V.) ....’na,
…. TL’sinin Sözleşmeyi imzalayan Harcama Yetkilisi .... (Zabıta Müdür V.) ve Gerçekleştirme Görevlisi (Zabıta) ....’a,
….,
müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizi ile ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,
karar verildi.
Karşı Oy:
Daire Başkanı …. ve Üye ….’ın karşı oy gerekçesi:
17.03.2006 tarihli ve 2006/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında düzenlenen Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin “Genel Esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında, fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve pick-up’ların hizmet alımı yöntemiyle ediniminde, taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve harcama talimatının verildiği ay itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmayacağı kuralına istisna teşkil ettiği belirtilmektedir.
Ancak, söz konusu ...., .... ve .... plakalı araçlar fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek veya pick-up değildir. Zira, savunmalarda da söz konusu araçların arazi üzerinde çalıştıklarını ispat eder nitelikte puantaj cetveli gibi somut bir veri bulunmamaktadır. Bu nedenle, söz konusu araçların Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2’sini aşmamaları gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, söz konusu araçların fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek veya pick-up olmaması nedeniyle kasko bedellerinin %2’sinden daha fazla aylık kira bedeli ödenmesi sonucunda oluşan kamu zararı tutarı …. TL’nin sorumlularına ödettirilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.