İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

… AŞ yüklenimindeki “… İnşaatı” ile ilgili olarak; yardımcı imalat unsurları kapsamında bulunan sehpa donatısı için ödeme yapılması suretiyle kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin yapılan incelemede,

İşe ait sözleşmenin “Sözleşmenin türü ve bedeli” başlıklı 6 ncı maddesinde;

“6.1. Bu Sözleşme, birim fiyat sözleşme olup, ,hale dokümanında yer alan ön ve kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine dayalı olarak, İdarece hazırlanmış birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan 558.800.000 € (Beşyüzellisekizmilyonsekizyüzbin Euro) (rakam ve yazıyla) bedel üzerinden akdedilmiştir.

6.2. Yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde, birim fiyat cetvelinde yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan birim fiyatlar ile varsa sonradan tespit edilen yeni birim fiyatlar esas alınır.” hükümleri yer almaktadır.

… Metrosu İnşaatı İşi birim fiyatlı bir sözleşmedir. Yukarıda yer alan hükümlerden açıkça anlaşılacağı üzere, birim fiyatlı sözleşmelerde, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir iş kaleminin ödenmesinde, ihale dokümanlarında yer alan kesin projeler ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tarifine dayalı olarak, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir iş kalemi miktarına karşılık, yüklenicinin o iş kalemi için teklif ettiği birim fiyatlar esas alınmaktadır.

Konuyu değerlendirmeden önce ifade edilmelidir ki, “sehpa demiri” (veya donatı sehpası); temel veya döşemelerde, alt ve üst hasır demirlerini projedeki ölçüsünde birbirinden ayırmak, çökme yapmasını engellemek için, alt ve üst donatı arasında dayanak olarak kullanılan demir ayaklara verilen isimdir. Alt üst donatılar arasındaki mesafeyi sağlayarak döşeme ve temel kalınlıklarının ölçüsünü de belirlemiş olur.

Sorgu konusu sehpa demirlerinin miktarı, demir uzunluğu ve birim ağırlığının çarpılması suretiyle ton cinsinden belirlenerek, ana imalat olan hasır demir metrajına eklenmiş ve ödemeleri 010 Poz Nolu “Çelik Donatı S420 (açık alanda)” ve 023 Poz Nolu “Donatı Demirleri (Tünel ve Şaftlarda)” birim fiyatlar kapsamında ödenmiştir.

Sözleşme eki birim fiyat tariflerinde bu iki poz şu şekilde tanımlanmıştır:

010 Poz Nolu “Çelik Donatı S420 (açık alanda)” iş kaleminin birim fiyat tarifi:

"Açık alanda (paragraf 5.1.1 deki tanımı gereğince) her tip yapıya yerleştirilecek donatı demirinin temini, şantiyeye nakliyesi, gerekli bütün malzeme, makine, ekipman ve araçların depolanması, işyerinde yatay ve düşey nakliyesi, temizlenmesi, kesme, bükme, kaynaklama, burkulma, bağlama, kavrama, yerleştirme, destekleme araçları ve demirleri, pas payı takozları, ek pas payı elemanları, malzeme üretici kalite kontrol testlerinin sonuçlarının temini, korozyon kontrolü ve kaçak akımı önlemek için kullanılacak ek ekipmanlar, beton döküldükten sonra paspayı kontrolü, Yapı Denetim Görevlisi'nin kullanması için paspayı ölçer temini ve kalibrasyonu için gerekli her türlü işçilik, alet, malzeme, test ve ekipman kullanımı bedelleri, bu amaç için gerekli her türlü diğer iş ile genel giderler dahil, madde 1.1 şartlarına göre 1 ton’unun fiyatıdır.

Çelikler, çelik kalitesine ve nervürlü veya nervürsüz demir tipine göre ayrılmıştır.

Proje dışındaki bindirmeler ve ilave demirler göz önüne alınmayacaktır.

Ölçü: Çelik hasırın projesindeki boyutlardan hesaplanan alanı ile projedeki norm ağırlıklarının çarpımı ile elde edilen ağırlığı ton olarak ölçülecektir.

Donatı demirinin ise, projesindeki boyları ve norm ağırlıklarının çarpımı ile elde edilen ağırlığı ton olarak ölçülecektir.”

023 Poz Nolu “Donatı Demirleri (Tünel ve Şaftlarda)” iş kaleminin birim fiyat tarifi:

"Tünellerde ve şaftlarda (paragraf 5.1.1 deki tanımı gereğince) kullanılacak nervürlü donatı demirinin temini, şantiyeye nakliyesi, gerekli bütün malzeme, makine, ekipman ve araçların depolanması, işyerinde yatay ve düşey nakliyesi, temizlenmesi, kesme, bükme, kaynaklama, burkulma, bağlama, kavrama, yerleştirme, asma, destekleme araçları ve demirleri, pas payı takozları, ek pas payı elemanları, malzeme üretici kalite kontrol testlerinin sonuçlarının temini, korozyon kontrolü ve kaçak akımı önlemek için kullanılacak ek ekipmanlar, beton döküldükten sonra paspayı kontrolü, Yapı Denetim Görevlisi'nin kullanması için paspayı ölçer temini ve kalibrasyonu için gerekli her türlü işçilik, alet, malzeme, test ve ekipman kullanımı bedelleri, bu amaç için gerekli her türlü diğer iş ile genel giderler dahil, madde 1.1 Şartlarına göre 1 ton’unun fiyatıdır.

Çelikler, çelik kalitesine ve nervürlü veya nervürsüz demir tipine göre ayrılmıştır.

Proje dışındaki bindirmeler ve ilave demirler gözönüne alınmayacaktır.

Ölçü: Çelik hasırın projesindeki boyutlardan hesaplanan alanı ile projedeki norm ağırlıklarının çarpımı ile elde edilen ağırlığı ton olarak ölçülecektir.

Donatı demirinin ise, projesindeki boyları ve norm ağırlıklarının çarpımı ile elde edilen ağırlığı ton olarak ölçülecektir”.

İşe ait Sözleşme eki birim fiyat tarifleri incelendiğinde;

Projesinde yer alan; donatı demirlerinin, tanım ve tarifi ile fen ve sanat kurallarına göre (Yönetmelik, Standart ile Genel veya Özel Teknik Şartnamelerde belirtilen şekilde) yapımı için gerekli ana malzemenin temini, şantiyeye nakliyesi, iş yerinde yatay ve düşey nakliye, kesme, bükme, kaynaklama, bağlama, yerleştirme, destekleme araçları ve demirleri, paspayı takozları için gerekli her türlü işçilik, alet, malzeme, test ve ekipman kullanım bedelleri ile diğer her türlü genel giderlerin birim fiyata dahil olduğu, miktarının belirlenmesinde, çelik hasır donatı demiri için projedeki boyutlarının, düz ve nervürlü donatıda ise projedeki boylarının dikkate alınması gerektiği,

Sehpa demirinin; çelik hasır, düz veya nervürlü donatı demirleri ile imal edilen betonarme döşeme veya radye temel döşemelerinde, üst donatı demirlerini alt donatı demirlerinden ayıracak şekilde yerleştirmeye yönelik destekleme amacıyla kullanılan inşaat teknikleri kapsamında geliştirilmiş yardımcı bir malzeme olduğu, statik projede yer alan ve proje esasını temsil eden; düz, nervürlü ve çelik hasır donatı demiri gibi düşünülemeyeceği, dolayısıyla sehpa demiri miktarının, bu iş kalemlerine ait miktar hesaplarında dikkate alınmaması gerektiği, bedelinin yardımcı unsurlar (iş yerinde yatay ve düşey nakliye, kesme, bükme, kaynaklama, bağlama, yerleştirme, pas payı takozları için gerekli her türlü işçilik, alet, malzeme, test ve ekipman kullanımı bedelleri ile diğer her türlü gene giderler) gibi bu iş kalemleri bedeli içinde olduğu,

Sonucuna ulaşılmaktadır.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde sehpa donatılarının yardımcı nitelikte malzeme olduğu, birim fiyattaki tarifindeki “her türlü işçilik, alet, malzeme, test ve ekipman kullanımı bedelleri, bu amaç için gerekli her türlü diğer iş ile genel giderler” ifadesi kapsamına dahil olduğu, bu nedenle imalatın ana unsurları olan çelik hasır ve donatı demiri gibi, ağırlık (ton) metrajına ilave edilemeyeceği; dolayısıyla hakedişler hesaplanırken sehpa demirlerinin metraj yani miktar hesabına dahil edilmesinin kamu zararına yol açtığı değerlendirilmektedir.

Diğer taraftan sorumlularca savunmalarda belirtilen ve ödemeye dayanak gösterilen … Asliye Hukuk Mahkemesinin … tarihli ve … numaralı kararı incelendiğinde davanın taraflarının … Bakanlığı tarafından ihale edilen bir yapım işine ait yüklenici ile … Bakanlığı olduğu görülmektedir. Yani söz konusu davada … Büyükşehir Belediyesi taraf değildir. Dolayısıyla bu yönüyle idareyi bağlayıcı bir karar değildir. Hal böyle olunca idarenin kendisinin taraf olmadığı bir mahkeme kararını ödeme için gerekçe göstermesi yönündeki savunmaları uygun bulunmamıştır.

Açıklanan gerekçelerle yargı konusu edilen … Euro tutarındaki kamu zararının;

Harcama Yetkilisi … ve Gerçekleştirme Görevlileri … (Kontrol Mühendisi), … (Kontrol Mühendisi), …(Müdür Yardımcısı) ye

müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,