SayıştaySayıştay Temyiz Kararı57323
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire7
Dosya No53125
Yılı2017
Konu: Betondaki eksik çimentonun bedelinin ödenmesi
352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesinde; … İKN’li … A.Ş. yüklenimindeki … TL bedelli “… Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi”nde teklif birim fiyat listesinde yer alan Y. 16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatında idareye beton karışımı ile ilgili olarak sunulan 18.01.2016 tarihli yüklenici beton dizayn raporundan hareketle imalatta kullanılan beton katkısı (FX 85 poz no.lu Levelcon fx 85 hiper akışkanlaştırıcı beton katkısı) yüzünden 1 m3 betonda daha az miktarda (Şartname gereği F sınıfı beton için 325 kg yerine 260 kg) çimento ve su, daha fazla miktarda kum ve agrega kullanılarak yükleniciye avantaj sağlandığı anlaşılarak çimentonun 260 kg ile 325 kg arasındaki eksik miktar farkı ile diğer malzemelerin eksik-fazla miktarları üzerinden hesaplanan … TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.
Temyiz Kurulu’nun 27.12.2023 tarih ve 56270 sayılı Kararı ile tasdik edilmiştir.
Bu defa karar düzeltilmesi başvurusu yapan sorumlu, temyiz itirazlarını tekrarlayarak ve daha da genişleterek; karar düzeltilmesi dilekçelerinde; betonun hızlı priz alması için imalatta beton katkısı (FX 85 poz no.lu Levelcon fx 85 hiper akışkanlaştırıcı beton katkısı) kullanıldığı, kullanılan katkının imalat bünyesindeki çimentoyu azaltacağına ilişkin bilimsel bir verinin/açıklamanın/raporun olmadığı, hatta kullanılan katkı malzemesini üreten firmanın yazdığı yazıda kullanılan katkının priz hızlandırma etkisine sahip olduğunun ve beton mukavemeti için kullanılan çimentonun miktarını azaltmasının söz konusu olmadığının belirtildiği, yapım sözleşmesinin birim fiyatlı olduğu, birim fiyat tarifleri ve cetvelinin sözleşme ekindeki özel teknik şartnameye (ve dolayısıyla da Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları ile Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesine) göre öncelikli doküman olduğu, Y.16.050/04 poz no.lu iş kaleminin birim fiyat analizinde yer alan 04.042/04 poz no.lu (C 20/25 Beton Harcının) unsurun bünyesine dahil çimento, kum-çakıl, su gibi malzeme tür ve miktarları ile makine-ekipmanın gösterildiği özel bir analizi bulunan girdi niteliğinde olmadığı, belli özellikleri taşıyan hazır beton niteliğinde bir malzeme rayici olduğu, C 20/25 hazır betonunun TS En 206’daki özellikleri taşımasının zorunlu olduğu, bu malzemeyi üreten ve satan her bir firmanın ve kurumun kendi coğrafyasındaki iklim-malzeme koşullarında deney ve analizlerini yaparak istenilen mukavemetteki betonu kendi reçetesi ile ürettiği ve sattığı, yüklenicinin 1 m3 C20/25 beton elde etmek için bu etkenleri dikkate alarak 260 kg/m3 ila 450 kg/m3 arasında çimento kullandığı, mukavemeti etkileyen diğer koşullar varken yüklenicinin idareye verdiği beton dizaynına motamot uyduğu gibi bir sonucun ortaya çıkmasının teknik açıdan kesinlikle uygun olmayacağı, uygulamada betonu … Beton San. Ltd. Şti.’nin (alt yüklenicinin) yaptığı ve bu belgeye bağlı olmadığı, alt yüklenicinin beton karışımı yaparken C20/25 basınç dayanımı elde etmek için ne kadar çimento gerekmişse o kadar çimento kullandığı, zaten bölgenin yağış rejimi, nemi ve rutubeti, uygulama alanın deniz kenarında kurulan beton santralinde yapılması gibi birçok etken dikkate alındığında beton dizaynında belirtilen çimento miktarı ile C 20/25 betonunun elde edilmesinin teknik anlamda mümkün olmadığı, 1 m3 betona giren çimentonun şartnamede öngörülen miktarın altında olduğunu gösteren bir belgenin/sonucun da olmadığı, bunun bilirkişi marifetiyle tespit edilerek karar verilmesinin talep edildiği, Teknik Esasların hiçbir yerinde hazır beton ya da beton santrali ifadesinin geçmediği, bu nedenle de beton bölümünde, “Yüklenici, işin yapımında kullanılacak betonu, şartname kayıtlarına ve proje değerlerine uygun olarak imal etmekten sorumludur.” Denildiği, yani yüklenicinin işyerinde klasik usulde imal edeceği betonun tarif edildiği, bu esasların hazırlandığı tarihten sonra teknolojideki yenilikler ve başta çimento olmak üzere malzeme içerik değişikliklerinin olduğu ve hazır betonun uygulamaya girdiği, Teknik Esasların, işyerinde yüklenici tarafından elle beton üretilmesi durumunda geçerli olabileceği, söz konusu iş’te sözleşmesine göre beton silosunun altından alınan numunenin dayanımının TSE C 20/25 basınç dayanım sınıfında olmasının tek belirleyici etken olduğu, imalatta üretilen C 20/25 betonu ile kullanılan tüm malzemelere ilişkin bütün testlerin hazır beton standartlarına, Teknik Şartname ve “Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine Ait Genel Teknik Şartname” ve “Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Bakım Onarım Teknik Esasları” na uygun olduğu, Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları Tablo 1.11’de belirtilen beton sınıflarının bu işte fazlasıyla sağlandığının beton mukavemetini gösteren deney sonuçlarından açık olarak görüldüğü, testlerde 28 günlük dayanımı C/26’nın altında hiçbir veriye rastlanılmadığı, yapılan iş ihale dokümanına uygun olduğundan tazmin hükmünün kaldırılması gerektiği, ifade edilmiştir.
Mevzuat:
… Sahili Ana Mendirek (1290 m) İnşaatı İşine ait Sözleşmede;
“Madde 6-Sözleşmenin türü ve bedeli
6.1. Bu Sözleşme, birim fiyat sözleşme olup, ihale dokümanında yer alan kesin projeye/projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine dayalı olarak, İdarece hazırlanmış birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan … bedel üzerinden akdedilmiştir.
…
Madde 8-Sözleşmenin ekleri
8.1. Sözleşme, ekindeki ihale dokümanı ve diğer belgelerle bir bütündür, İdareyi ve yükleniciyi bağlar. Ancak Sözleşme hükümleri ile ihale dokümanını oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılık olması halinde, ihale dokümanında yer alan hükümler esas alınır.
8.2. İhale dokümanını oluşturan belgeler
8.2.1.İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir:
1-Yapım İşleri Genel Şartnamesi
2-İdari Şartname
3-Sözleşme Tasarısı
4-Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveli
5-Mahal Listesi
6-Özel Teknik Şartname
7-Genel Teknik Şartname
8-Ön/Kesin Projeler
9-Açıklamalar (varsa)
10-Diğer Ekler.”
Sözleşme eki Birim Fiyat Teklif Cetvelinde “Y.16.050/04 Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kalemi için birim fiyat teklifi alınmış, bu pozun Birim Fiyat Tarifleri Cetvelinde teknik tarifi; “Beton üretimine uygun komple beton tesisinde (…) standardına ve projesine uygun, yıkanmış, elenmiş granülometrik kum-çakıl ve/veya kırmataş, çimento, su ve gerektiğinde katkı malzemesi ile C 20/25 sınıfında üretilen veya bu niteliklere sahip beton tesisinden satın alınan hazır beton harcının; … dahil, yerinde dökülmüş ve basınç dayanımı C 20/25 betonun 1 m3 fiyatı:
…
NOT:
1)Üretilen veya satın alınan betonun üretildiği tesisin, TSE ve mevzuatın gerektirdiği diğer belgelere sahip olması ve bu belgeleri imalata başlamadan önce idareye vermesi zorunludur. İbraz edilen belgelerin uygun olduğunun tespit ve kullanılmasına müsaade edilmesi kaydıyla ancak, bu tesiste üretilen veya satın alınan ve yürürlükteki mevzuata göre piyasa arz koşullarını da taşıyan uygunluk belgeli betonun imalatta kullanılması mümkün olacaktır.
…” şeklinde yapılmıştır.
Özel Teknik Şartnamesinde;
“Madde 5-Teknik Şartname:
Bu taahhüt kapsamındaki işler için öncelikle, sözleşmenin ayrılmaz parçasını teşkil eden;
• Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi
… geçerli olacaktır.
Madde 7-Malzeme ve Malzeme Ocakları:
..
7.8-BETON:
İnşaatta kullanılacak beton, beton sınıflarına uygun olarak inşaat sahasında imal edilebileceği gibi uygun evsafta hazır olarak da dışarıdan temin edilebilecektir. Antifer beton blokları ve kronman betonu imalatlarında beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.
…
8.1-TAŞ DOLGU (ANROŞMANLI) DALGAKIRAN İNŞAATI:
Antifer betonu ve kronman betonu ve imalatında çelik kalıp ve C20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.
Betonların dökümünde Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları ve Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi hükümlerine uyulacak, gerekli koruma sağlanacak ve periyodik beton numuneleri alınarak sürelerinde yetkili laboratuvardan dayanım değerlerinin alınması sağlanacaktır.” denilmektedir.
Ulaştırma Bakanlığı Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine Ait Genel Teknik Şartnamesinde;
“Betonlama” başlıklı 18’inci maddesinde;
Kitle betonu diye tarif edilen, Rıhtım duvarları gövdesi ve dalgakıranların kaplama bloklarındaki betonun E sınıfı, Rıhtım ve dalgakıranların kronmanlarındaki ve saha kaplamalarındaki betonun F sınıfı, Su altındaki beton diye tarif edilen Rıhtım duvarları için su altındaki betonunun G sınıfı olacağı belirtilmiştir.
Ulaştırma Bakanlığı Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esaslarında;
“Tablo 1.11 Kıyı Yapıları ve Liman İnşaatlarında Kullanılan Beton Karışımlarının Nitelikleri” Tablosunda;
E sınıfı Rıhtım duvarları ile dalgakıranların bloklarındaki betonun min. C/18, F sınıfı Rıhtım kronmanları ile dalgakıranların kromanlarındaki ve saha kaplamalarındaki betonun min. C/20, G sınıfı Rıhtım duvarları için su içi betonun min. C 20/25 basınç sınıfında olması öngörülmüştür.
İşin sözleşmesi ve eki ihale dokümanı hükümleri dikkate alınarak yapılan inceleme ve değerlendirmede;
Birim fiyatlı sözleşmenin tanımından ve sözleşme eklerinin öncelik sıralamasından anlaşılacağı üzere Birim Fiyat Tarifleri ve Cetvelinin idareyi ve yükleniciyi bağlayıcılık bakımından öncelikli bir belge olduğu, birim fiyat tarifleri cetvelinde Y.16.050/04 poz no.lu iş kaleminin “TSE standartların uygun tesiste, C 20/25 basınç dayanımında betonun üretilmesi” şeklinde tarif edildiği ve bu iş kaleminin rayiç fiyatı ile Birim Fiyat Tarifleri ve Cetvelinde yer aldığı, ihale dokümanında C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi pozuna ilişkin özel bir analize/yardımcı analize yer verilmediği, bu durumda Y.16.050/04 poz no.lu iş kaleminin fiilen bünyesine giren çimento-kum-agrega-kum vb. malzeme miktarlarının bilinemeyeceği gibi İdare tarafından zaten böyle bir analize dayalı iş yapılmasının da istenmediği görüldüğünden, Y.16.050/04 poz no.lu iş kaleminin kabulünde tek belirleyici unsurun, sözleşme ve ekindeki dokümanlarda (Özel Teknik Şartname ve ekindeki Esaslar dahil) belirtilen TSE standardına uygun min. C 20/25 basınç dayanım sınıfında betonun üretilmesi ve imalatta kullanılması olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, sözleşme ekinde yükleniciye (istekliye) verilen Y.16.050/04 pozuna ilişkin örnek analiz raporunda yer alan 04.042/04 poz no.lu rayicin tanımı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2018 ve öncesi kitaplarında, “C 20/25 beton harcı gri renkte, normal hazır beton harçları (TS EN 206-1+A1)” şeklinde yapılmıştır. Burada C 20/25 hazır beton rayicinin TS-EN 206-1 standardında olması öngörülmüştür.
TS EN 206-1 Beton Standardında;
“5.3.2 Beton bileşimi için sınır değerler
Uzun süreli izleme (tecrübe) sonuçlarındaki farklılıklar nedeniyle beton performansını tam olarak belirleme amaçlı deneyleri kapsayan Avrupa standardının mevcut olmaması nedeniyle, bu standardda çevreden kaynaklanan etkilere dayanıklı beton özelliklerini tayin metodu, belirlenmiş beton özelliklerinin sağlanması ve bileşimle ilgili değerlerin sınırlandırılması şeklinde verilmiştir.
Not 1- Betona etkili çevresel etkilerin sınırlandırılmasında, aynı etki sınıfı içerisindeki yerel farklılıkların nasıl yansıtılacağı konusunda yeterli tecrübe olmaması nedeniyle uygulanabilecek etki sınıfı için o bölge şartlarına ait özel değerler, betonun kullanılacağı yerde geçerli kurallara göre belirlenmelidir. Her etki sınıfı için şartlar, aşağıda verilenler vasıtasıyla belirlenmelidir:
− Bileşen malzemelerin izin verilen tip ve sınıfları,
− En yüksek su/ çimento oranı,
− En düşük çimento miktarı,
− En düşük beton basınç dayanım sınıfı (tercihe bağlı),
ve gerekliyse
− Betonun en düşük hava miktarı
Not 2 - Betonun kullanım yerinde geçerli olacak şartnamelerde en yüksek su/çimento oranı 0,05 artış kademeleriyle, en düşük çimento içeriği ise 20 kg/ m3 artış kademeleriyle verilmeli, beton basınç dayanım sınıfı normal beton için Çizelge 7’de, hafif beton için ise Çizelge 8’de verilen sınıflar olarak alınmalıdır. CEM I tip çimento kullanımı durumunda, beton bileşimi ve özellikleri için sınır değerlerin seçimiyle ilgili öneri, Ek F’de verilmiştir.
…
Sınır değerlerle ilgili kurallara uygun olması ve aşağıda verilenlerin sağlanması şartıyla, özel çevre koşullarına maruz betonun plânlanan kullanım ömrü boyunca, yapıda yeterli dayanıklılık şartlarını sağlayacağı kabul edilir.”
Çizelge F.1 - Beton karışımı ve özellikleri için önerilen sınır değerler tablosunda da C 20/25 en düşük dayanım sınıfında en az çimento içeriği 260 kg/m3 sınır değeri ile belirlenmiştir.
Buradan da görüleceği üzere, betonun içeriğine bölgesel-yerel çevre şartlarının etki edebileceği ve C 20/25 betonun üretiminin sabit bir çimento miktarı ile değil de sınır değeri ile tayin edilebileceği anlaşılmaktadır. Bu nedenle somut olaydaki Y.16.050/04 pozu kapsamındaki beton imalatlarının tümünde fiilen (herhangi bir teknik tespit olmaksızın) m3 bazında 260 kg/m3 çimento kullanıldığını söylemek doğru olmayacaktır. Bu oran fiili imalat esnasında bölgesel-yerel etki şartlarına bağlı olarak değişebilecektir. Burada önemli olan TS EN 206-1 standardına göre farklı miktarlarda ancak en az 260 kg/m3 sınır değeri ile çimentonun kullanılmış olmasıdır. Somut olayda, üretime giren betonda çimento için sınır değerlerin sağlandığı ve bu anlamda TS EN 206-1 standardına uygun beton harcı ile istenen mukavemette betonun üretildiği anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak; somut olaya ilişkin dosyada yer alan beton numunelerine ait basınç deney raporlarından, Y.16.050/04 pozu kapsamındaki imalatta ihale dokümanında istenen mukavemete ve standarda uygun betonun üretildiği ve yerinde kullanıldığı görüldüğünden, yapılan beton imalatlarında katkı malzemesi yüzünden çimentonun eksik kullanılması ve buna bağlı diğer girdilerin eksik veya fazla kullanılması gibi bir durumun söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla; beton imalatına ilişkin ödemeler mevzuatına uygun olduğundan, sorumlunun karar düzeltilmesi itirazları kabul edilerek, 352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile verilen tazmin hükmünü tasdik eden 27.12.2023 tarih ve 56270 Tutanak (40447 İlam) sayılı Temyiz Kurulu Kararının DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLDUĞUNA karar verilerek, yukarıda yazılan (Temyiz Kurulunun önceki 15.09.2021 Tutanak tarih ve 50142 sayılı bozma kararında da yazılan) gerekçelerle 352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile verilmiş … TL’lik tazmin hükmünün 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin 7’nci fıkrası uyarınca BOZULMASINA ve yeni bir hüküm tesisinin temini için dosyanın DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,
(3. Daire Başkanı …’ın ilave görüşü ile birlikte; Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’un karşı oy gerekçesi karşısında) oy çokluğuyla,
Karar verildiği 23.10.2024 tarih ve 57323 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
İlave Görüş
3. Daire Başkanı …:
Çoğunluk görüşündeki gerekçeyle kamu zararı oluşmamıştır. Ancak buna ilave olarak aşağıda yazılan hususlar dolayısıyla da kamu zararının oluşmadığını düşünüyorum.
352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile; … İKN’lı, … A.Ş. yüklenimindeki, … TL bedelli, “… Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi”nde; teklif birim fiyat listesinde yer alan, Y. 16.050/04 poz numaralı; "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatına, sonradan dahil edilen beton katkısı (FX 85 poz no.lu Levelcon fx 85 hiper akışkanlaştırıcı beton katkısı) sebebiyle, sözleşme eki, “T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları” na aykırı olarak, daha az miktarda (65 kg/m3) çimento ve su, daha fazla miktarda kum ve agrega kullanılarak imalatın gerçekleştirilmesine rağmen, daha az miktarda kullanılan bu malzemeler için gerekli kesintilerin yükleniciden yapılmadığı gerekçesiyle oluşan … TL kamu zararının ödettirilmesine karar verilmiştir.
Yüklenici 18.01.2016 tarihli beton dizayn raporunda; imalatta antifer beton blokların E sınıfı, kronman duvarların F sınıfı betondan yapılmasının planlandığını ifade etmiştir. Ancak sorumlulardan elde edilen bilgilere göre imalatın tamamı tek tip F sınıfı (minimum 325 kg çimento içeren) olarak imal edilmiştir.
İlamda; yüklenici beton dizayn raporundan yola çıkılarak, tüm imalatta 1 m3 beton imalatı için 260 kg çimento kullanıldığı, ayrıca katkı malzemesi kullanılması sayesinde daha az çimento kullanılarak yükleniciye avantaj sağlandığı kabul edilmiştir.
Savunmalarda; katkı malzemesinin çimentoyu azaltacağına ilişkin bilimsel bir verinin olmadığı, yüklenicinin 18.01.2016 tarihli beton dizayn raporunun geçerli bir belge olarak kabul edilemeyeceği, beton imalatları … Ltd. Şti. (alt yüklenici) tarafından yapıldığından bu belgeye göre hesap yapılamayacağı, … İlinin iklim ve nem koşulları altında, C 20/25 dayanımındaki betonun 300 kg altında çimento kullanılarak elde edilmesinin teknik olarak mümkün olmadığı, ayrıca tüm beton karışımlarına 260 kg çimento katıldığının söylenemeyeceği, bu miktarın 260 kg olabileceği gibi, 325 kg veya bunun üzerine de çıkabileceği, söz konusu iş’te beton silosunun altından alınan numunenin dayanımının TSE C 20/25 basınç dayanım sınıfında olmasının tek belirleyici etken olduğu, ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede; Teknik Esaslarda F sınıfı için minimum 325 kg çimento öngörülmüş iken, savunma ekinde gönderilen, Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamede (ki bu belge de sözleşme ekidir.) F sınıfı için minimum 300 kg çimento öngörüldüğü, yapılacak imalatın sınıfına göre teknik belgelerdeki minimum çimento miktarlarının farklılık gösterdiği, görülmüştür.
İlamda; katkı malzemesi kullanılmasının imalatta kullanılan çimento miktarını azaltıcı veya artırıcı yönde etkisi bilimsel/teknik veriye dayandırılmamış, kamu zararı tutarı hesaplanırken, 260 kg ile 325 kg çimento miktarı arasındaki fark esas alınarak hesaplanmıştır.
Ayrıca İlamda; yüklenici firma tarafından 18.01.2016 tarihinde idareye sunulan, Beton Analiz Raporunun, fiilen kullanılan çimento miktarını tam olarak gösterip göstermediği, bir başka deyişle, bu raporun ihale konusu iş’teki hukuki geçerliliğinin/bağlayıcılığının ne olduğunun ortaya konulmadığı, yine alt yüklenicinin bu raporu esas alarak gerçekten de 1 m3 beton imalatında 260 kg çimento kullanıp kullanmadığı, herhangi bir bilimsel testle tevsik edilmemiştir.
Sonuç olarak, somut olayda, katkı malzemesi kullanılmasının imalatta kullanılan çimento miktarına etkisi, F sınıfı beton için min. 325 kg/m3 çimento kullanılmasının zorunlu olup olmadığı (çünkü Genel Teknik Şartnamede 300 kg/m3 çimento miktarından bahsedilmiştir.), işin başında düzenlenen beton dizayn raporunun fiili imalattaki çimento miktarını kesin olarak gösterip göstermediği ve beton imalatlarında m3 bazında fiilen ne miktarda çimento (her yerde 260 kg/m3 çimento mu?) kullanıldığı hususları net değildir.
Tüm bu gerekçeler ve kesinlik arz etmeyen hususlar dikkate alındığında, somut olayda kamu zararı oluşmadığı düşüncesindeyim.
Karşı Oy Gerekçesi
Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …:
Açık ihale usulü ile ihale edilen …. Sahili Ana Mendirek (1290 m) İnşaatı İşi (İKN:…) ile ilgili olarak;
İşe ait Özel Teknik Şartnamede;
“Madde 1-Genel:
… Sahili Ana Mendirek İnşaatı İşi’ ne ait bu taahhüt konusuna dahil işler, sözleşmenin ilgili maddesinde belirtilen hükümler dahilinde ve ekli kesin projelerde gösterilen yer şekil ve boyutlarda;
1.1-Ana mendirek inşaatı,
1.2-Çelik fener kulesi inşaatı,
İşlerini kapsamakta olup, gerekli açıklamalar aşağıda yapılmıştır.”
“Madde 5-Teknik Şartname:
Bu taahhüt kapsamındaki işler için öncelikle, sözleşmenin ayrılmaz parçasını teşkil eden;
*Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi
*Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü
*İller Bankası (İlbank) Genel Müdürlüğü
*TEDAŞ Genel Müdürlüğü Genel Teknik Şartnameleri
Geçerli olacaktır.”
“Madde 7-Malzeme ve Malzeme Ocakları:
7.8-Beton
İnşaatta kullanılacak beton, beton sınıflarına uygun olarak inşaat sahasında imal edilebileceği gibi uygun evsafta hazır olarak ta dışarıdan temin edilebilecektir. Antifer beton blokları ve kronman betonu imalatlarında beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.”
“Madde 8-İnşaatın Kısımları:
Yüklenici aşağıda tarif edilen inşaat ve imalat işlerini; sözleşme eki Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartname, Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları hükümleri ile sözleşme ekindeki idarece yükleniciye verilen kesin projeleri, uygulama projesi halinde getirecek ve onaylı uygulama projelerine göre gerçekleştirecektir.
8.1-Taş Dolgu (Anroşmanlı) Dalgakıran İnşaatı:
…
Antifer betonu ve kronman betonu ve imalatında çelik kalıp ve C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.
Betonların dökümünde Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları ve Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi hükümlerine uyulacak, gerekli koruma sağlanacak ve periyodik beton numuneleri alınarak sürelerinde yetkili laboratuvardan dayanım değerlerinin alınması sağlanacaktır.
Beton hiçbir zaman tüvanan malzeme ile imal edilmeyecektir.” denilmektedir.
Somut olayda; sözleşmede kapsamında Y.16.050/O4 poz no.lu “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kalemine uygun beton dökülmesi imalatı öngörülmüş, yüklenici firma uygulama esnasında döküme esas beton karışım içerisindeki malzeme miktarlarını tespit ederek bunu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporunda ortaya koymuş ve idareye sunmuştur. Yüklenicinin idareye sunduğu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporu’nda; beton imalatlarının, ihale eki olarak verilen “Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Bakım Onarım Teknik Esasları” na göre hazırlanmış “Tablo 8: Kıyı Yapıları ve Liman İnşaatlarında Kullanılan Beton Karışımlarının Nitelikleri” ne uygun olacağı belirtildikten sonra beton imalatlarına dair planlanan imalatlardan bahsedilmiş, şantiye sahasına kurulan beton santralinden sonra yapılan hesaplamalar, bu hesaplamalara dayalı olarak laboratuvarda yapılan deneme karışımları ve ön testler sonucunda projede kullanılacak beton karışımının elde edildiği söylenmiş, bu duruma göre uygulanacak beton karışımına ait özellikler ve beton karışımına giren miktarlar belirlenmiş ve 1 m3 beton karışımı içerisinde kullanılacak malzeme miktarları Tablo 13’de gösterilmiştir.
Tablo 13: (1 m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları
Malzemeler Özgül Ağırlık
(gr/cm3) Ağırlık (kg) Hacim (dm3)
Çimento 3.12 260 83.3
Agrega:
22.4-12.5 2.80 472 168.5
Agrega:
12.5-6.3 2.80 432 154.3
K.Kum:6.3-0 2.78 828 297.8
D.Kum:0-3 2.68 260 97.0
Kimyasal Katkı %1.6 1.17 4.16 3.5
Su 1 176.8 176.8
Hava 18.8
Toplam 2433 1000
Sözleşme ekinde yer alan ve özel teknik şartnamede beton dökümünde öncelikli uyulacak belge olarak belirlenen Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol ve Bakım Onarım Teknik Esasları’nın “1. Malzeme” bölümünün “Beton” başlıklı 1.4.1’inci maddesinde;
“Deniz yapıları için kullanılan beton yer yapılarından farklı olarak daha agresif bir ortamda olduğundan dolayı malzeme seçiminde ve yapımında dikkat edilmesi gereken etmenler vardır. Sadece beton dayanımına göre değil, betonun deniz ortamındaki zararlı etkenlere karşı da daha dayanıklı ve uzun ömürlü tasarlanması gerekmektedir Bu nedenle çimentonun çeşidi, malzemelerin karışım oranları, su-çimento oranı, kullanılan kimyasal ve mineral katkı maddeleri, agrega boyutları, beton gözenekliliği her yapı için bulunduğu ortama göre TS EN 206-1 de “Madde 6.2 Tasarlanmış Beton” ve “Madde 2.3 Tarif Edilmiş Beton” bölümlerinde listelenen şartlar için ayrı ayrı belirlenecek ve beton karışımlarının özellikleri Tablo 1.11’de verilen değerlere uygun olacaktır.
Yüklenici iş’in yapımında kullanılacak betonu, şartname kayıtlarına ve proje değerlerine uygun olarak imal etmek, yerine yerleştirmek ve son dayanımına erişinceye kadar korumaktan sorumludur.” denilmiş olup, Tablo 1.11’de (1 m3) betonun içinde minimum kullanılacak çimento miktarı, F sınıfı (Rıhtım kronmanları ile dalgakıranların kronmanlarındaki ve saha kaplamalarındaki beton) C 20 basınç dayanımlı 1 m3 betonda minimum 325 kg olarak öngörülmüştür.
Yine aynı Esaslar’ın “3. Kontrol Teknik Esasları” bölümünün “3.1.3. Beton Kontrol ve Kabulü” başlıklı maddesinde;
“Yapılarda kullanılacak betonun üretimi;
-Bütün malzemenin ve suyun tartımı ve kontrolü,
-Şartnamelerde öngörülen karışım şeklini, hızını, süresini, hassas ve doğru olarak sağlayan tesislerde yapılacaktır.
…
Yüklenicinin hazır beton kullanmak istemesi durumunda, beton için aranan şartların sağlandığını kanıtlayan her türlü onaylı belge kontrol mühendisinin onayına sunulacaktır. Bu belgelerin yanı sıra, bahis konusu betondan alınan örnekler üzerinde kontrol mühendisinin isteyeceği deneyler yapılacak ve bunların olumlu sonuçlanması şartıyla kontrol mühendisinin onayından sonra hazır beton kullanılabilecektir.” denilmiştir.
Ancak 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporunun “Beton Karışım Dizaynı” başlıklı 100.4.3’üncü maddesi ile “Tablo–13: (1m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları” başlıklı tablosundan görüldüğü üzere, Y.16.050/04 pozu kapsamındaki imalatlarda 1 m3 betonda fiilen 260 kg çimento kullanılmıştır. Bu durumda Y.16.050/04 poz no.lu beton imalatlarında 1 m3 betonda (325-260=) 65 kg daha az çimento, buna bağlı olarak da daha az su, daha fazla kum ve agrega kullanıldığı anlaşılmıştır.
Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin;
“Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü maddesinde;
“(1) Yüklenici projelerde kendiliğinden hiçbir değişiklik yapamaz. Proje ve şartnamelere uymayan, eksik ve kusurlu oldukları tespit edilen işleri yüklenici, yapı denetim görevlisinin talimatı ile belirlenen süre içinde bedelsiz olarak değiştirmek veya yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Bundan dolayı bir gecikme olursa sorumluluğu yükleniciye aittir. Bununla birlikte, yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile de kabul edilebilir. Ancak bu takdirde yüklenici, daha büyük boyutta veya fazla miktarda malzeme kullandığını ve daha fazla emek harcadığını öne sürerek fazla bedel isteyemez. Bu gibi hallerde hakediş raporlarına, proje ve şartnamelerde gösterilen veya yazılı talimatla bildirilen boyutlara göre hesaplanmış miktarlar yazılır. Bu şekilde yapılan işlerin boyutları, emeğin değeri ve malzemesi daha az ise bedeli de ona göre ödenir.”
“Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü maddesinde;
“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.
(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.” denilmektedir.
Sonuç itibariyle; Y.16.050/04 pozu kapsamında üretilen C20/25 basınç dayanımlı F sınıfı 1 m3 beton için sözleşme eki T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları’na aykırı olarak 325 kg yerine 260 kg çimento kullanılması ve ortaya çıkan 65 kg/m3 eksik çimento miktarı ile buna bağlı diğer malzemelerin değişen miktarlarına ait eksik imalat bedellerinin YİGŞ’nin yukarıda yer verilen hükümleri kapsamında eksik, hatalı ve kusurlu iş bedeli olarak yüklenici hakkedişinden kesilmesi gerekirken, kesilmemesi sonucu Ek İlam hükmünde hesaplandığı şekliyle … TL kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.
Savunmalarda; ihale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki sıralamaya göre birim fiyat tariflerinin önde olduğu, birim fiyat tariflerinin esas alınması gerektiği, birim fiyat tarifinde istenilen hususun 1 m3 C 20/25 basınç dayanımına sahip betonun üretilmesi olduğu, betonun istenen basınç dayanımında üretildiğinin de deney raporları ile kanıtlandığı ifade edilmiştir.
Ancak proje konusu işte beton imalatında aranan tek özellik basınç dayanım sınıfı olmayıp, betonun deniz ortamındaki zararlı etkenlere karşı daha dayanıklı ve uzun ömürlü olması gerektiğinden yapılan imalatlarda Teknik Esaslarda beton karışımları için belirtilen minimum çimento miktarlarına uyulması gerekmektedir. Kontrol heyeti, şartnamelerde öngörülen karışım şeklinin uygulanıp uygulanmadığını yerinde kontrol etmek durumundadır. Bu yükümlülük hazır beton kullanılmak istenildiğinde de değişmeyecektir.
Bu itibarla; şartname hükümlerine uymayan beton imalatlarındaki eksik çimento miktarından ve buna bağlı diğer malzemelerin değişen miktarlarından kaynaklı olarak kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşıldığından, sorumlunun karar düzeltilmesi itirazları reddedilerek, 27.12.2023 tarih ve 56270 Tutanak sayılı Temyiz Kurulu tasdik Kararında DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLMADIĞINA karar verilmesi gerekir.
352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesinde; … İKN’li … A.Ş. yüklenimindeki … TL bedelli “… Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi”nde teklif birim fiyat listesinde yer alan Y. 16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatında idareye beton karışımı ile ilgili olarak sunulan 18.01.2016 tarihli yüklenici beton dizayn raporundan hareketle imalatta kullanılan beton katkısı (FX 85 poz no.lu Levelcon fx 85 hiper akışkanlaştırıcı beton katkısı) yüzünden 1 m3 betonda daha az miktarda (Şartname gereği F sınıfı beton için 325 kg yerine 260 kg) çimento ve su, daha fazla miktarda kum ve agrega kullanılarak yükleniciye avantaj sağlandığı anlaşılarak çimentonun 260 kg ile 325 kg arasındaki eksik miktar farkı ile diğer malzemelerin eksik-fazla miktarları üzerinden hesaplanan … TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.
Temyiz Kurulu’nun 27.12.2023 tarih ve 56270 sayılı Kararı ile tasdik edilmiştir.
Bu defa karar düzeltilmesi başvurusu yapan sorumlu, temyiz itirazlarını tekrarlayarak ve daha da genişleterek; karar düzeltilmesi dilekçelerinde; betonun hızlı priz alması için imalatta beton katkısı (FX 85 poz no.lu Levelcon fx 85 hiper akışkanlaştırıcı beton katkısı) kullanıldığı, kullanılan katkının imalat bünyesindeki çimentoyu azaltacağına ilişkin bilimsel bir verinin/açıklamanın/raporun olmadığı, hatta kullanılan katkı malzemesini üreten firmanın yazdığı yazıda kullanılan katkının priz hızlandırma etkisine sahip olduğunun ve beton mukavemeti için kullanılan çimentonun miktarını azaltmasının söz konusu olmadığının belirtildiği, yapım sözleşmesinin birim fiyatlı olduğu, birim fiyat tarifleri ve cetvelinin sözleşme ekindeki özel teknik şartnameye (ve dolayısıyla da Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları ile Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesine) göre öncelikli doküman olduğu, Y.16.050/04 poz no.lu iş kaleminin birim fiyat analizinde yer alan 04.042/04 poz no.lu (C 20/25 Beton Harcının) unsurun bünyesine dahil çimento, kum-çakıl, su gibi malzeme tür ve miktarları ile makine-ekipmanın gösterildiği özel bir analizi bulunan girdi niteliğinde olmadığı, belli özellikleri taşıyan hazır beton niteliğinde bir malzeme rayici olduğu, C 20/25 hazır betonunun TS En 206’daki özellikleri taşımasının zorunlu olduğu, bu malzemeyi üreten ve satan her bir firmanın ve kurumun kendi coğrafyasındaki iklim-malzeme koşullarında deney ve analizlerini yaparak istenilen mukavemetteki betonu kendi reçetesi ile ürettiği ve sattığı, yüklenicinin 1 m3 C20/25 beton elde etmek için bu etkenleri dikkate alarak 260 kg/m3 ila 450 kg/m3 arasında çimento kullandığı, mukavemeti etkileyen diğer koşullar varken yüklenicinin idareye verdiği beton dizaynına motamot uyduğu gibi bir sonucun ortaya çıkmasının teknik açıdan kesinlikle uygun olmayacağı, uygulamada betonu … Beton San. Ltd. Şti.’nin (alt yüklenicinin) yaptığı ve bu belgeye bağlı olmadığı, alt yüklenicinin beton karışımı yaparken C20/25 basınç dayanımı elde etmek için ne kadar çimento gerekmişse o kadar çimento kullandığı, zaten bölgenin yağış rejimi, nemi ve rutubeti, uygulama alanın deniz kenarında kurulan beton santralinde yapılması gibi birçok etken dikkate alındığında beton dizaynında belirtilen çimento miktarı ile C 20/25 betonunun elde edilmesinin teknik anlamda mümkün olmadığı, 1 m3 betona giren çimentonun şartnamede öngörülen miktarın altında olduğunu gösteren bir belgenin/sonucun da olmadığı, bunun bilirkişi marifetiyle tespit edilerek karar verilmesinin talep edildiği, Teknik Esasların hiçbir yerinde hazır beton ya da beton santrali ifadesinin geçmediği, bu nedenle de beton bölümünde, “Yüklenici, işin yapımında kullanılacak betonu, şartname kayıtlarına ve proje değerlerine uygun olarak imal etmekten sorumludur.” Denildiği, yani yüklenicinin işyerinde klasik usulde imal edeceği betonun tarif edildiği, bu esasların hazırlandığı tarihten sonra teknolojideki yenilikler ve başta çimento olmak üzere malzeme içerik değişikliklerinin olduğu ve hazır betonun uygulamaya girdiği, Teknik Esasların, işyerinde yüklenici tarafından elle beton üretilmesi durumunda geçerli olabileceği, söz konusu iş’te sözleşmesine göre beton silosunun altından alınan numunenin dayanımının TSE C 20/25 basınç dayanım sınıfında olmasının tek belirleyici etken olduğu, imalatta üretilen C 20/25 betonu ile kullanılan tüm malzemelere ilişkin bütün testlerin hazır beton standartlarına, Teknik Şartname ve “Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine Ait Genel Teknik Şartname” ve “Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Bakım Onarım Teknik Esasları” na uygun olduğu, Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları Tablo 1.11’de belirtilen beton sınıflarının bu işte fazlasıyla sağlandığının beton mukavemetini gösteren deney sonuçlarından açık olarak görüldüğü, testlerde 28 günlük dayanımı C/26’nın altında hiçbir veriye rastlanılmadığı, yapılan iş ihale dokümanına uygun olduğundan tazmin hükmünün kaldırılması gerektiği, ifade edilmiştir.
Mevzuat:
… Sahili Ana Mendirek (1290 m) İnşaatı İşine ait Sözleşmede;
“Madde 6-Sözleşmenin türü ve bedeli
6.1. Bu Sözleşme, birim fiyat sözleşme olup, ihale dokümanında yer alan kesin projeye/projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine dayalı olarak, İdarece hazırlanmış birim fiyat teklif cetvelinde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan … bedel üzerinden akdedilmiştir.
…
Madde 8-Sözleşmenin ekleri
8.1. Sözleşme, ekindeki ihale dokümanı ve diğer belgelerle bir bütündür, İdareyi ve yükleniciyi bağlar. Ancak Sözleşme hükümleri ile ihale dokümanını oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılık olması halinde, ihale dokümanında yer alan hükümler esas alınır.
8.2. İhale dokümanını oluşturan belgeler
8.2.1.İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir:
1-Yapım İşleri Genel Şartnamesi
2-İdari Şartname
3-Sözleşme Tasarısı
4-Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveli
5-Mahal Listesi
6-Özel Teknik Şartname
7-Genel Teknik Şartname
8-Ön/Kesin Projeler
9-Açıklamalar (varsa)
10-Diğer Ekler.”
Sözleşme eki Birim Fiyat Teklif Cetvelinde “Y.16.050/04 Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kalemi için birim fiyat teklifi alınmış, bu pozun Birim Fiyat Tarifleri Cetvelinde teknik tarifi; “Beton üretimine uygun komple beton tesisinde (…) standardına ve projesine uygun, yıkanmış, elenmiş granülometrik kum-çakıl ve/veya kırmataş, çimento, su ve gerektiğinde katkı malzemesi ile C 20/25 sınıfında üretilen veya bu niteliklere sahip beton tesisinden satın alınan hazır beton harcının; … dahil, yerinde dökülmüş ve basınç dayanımı C 20/25 betonun 1 m3 fiyatı:
…
NOT:
1)Üretilen veya satın alınan betonun üretildiği tesisin, TSE ve mevzuatın gerektirdiği diğer belgelere sahip olması ve bu belgeleri imalata başlamadan önce idareye vermesi zorunludur. İbraz edilen belgelerin uygun olduğunun tespit ve kullanılmasına müsaade edilmesi kaydıyla ancak, bu tesiste üretilen veya satın alınan ve yürürlükteki mevzuata göre piyasa arz koşullarını da taşıyan uygunluk belgeli betonun imalatta kullanılması mümkün olacaktır.
…” şeklinde yapılmıştır.
Özel Teknik Şartnamesinde;
“Madde 5-Teknik Şartname:
Bu taahhüt kapsamındaki işler için öncelikle, sözleşmenin ayrılmaz parçasını teşkil eden;
• Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi
… geçerli olacaktır.
Madde 7-Malzeme ve Malzeme Ocakları:
..
7.8-BETON:
İnşaatta kullanılacak beton, beton sınıflarına uygun olarak inşaat sahasında imal edilebileceği gibi uygun evsafta hazır olarak da dışarıdan temin edilebilecektir. Antifer beton blokları ve kronman betonu imalatlarında beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.
…
8.1-TAŞ DOLGU (ANROŞMANLI) DALGAKIRAN İNŞAATI:
Antifer betonu ve kronman betonu ve imalatında çelik kalıp ve C20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.
Betonların dökümünde Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları ve Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi hükümlerine uyulacak, gerekli koruma sağlanacak ve periyodik beton numuneleri alınarak sürelerinde yetkili laboratuvardan dayanım değerlerinin alınması sağlanacaktır.” denilmektedir.
Ulaştırma Bakanlığı Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine Ait Genel Teknik Şartnamesinde;
“Betonlama” başlıklı 18’inci maddesinde;
Kitle betonu diye tarif edilen, Rıhtım duvarları gövdesi ve dalgakıranların kaplama bloklarındaki betonun E sınıfı, Rıhtım ve dalgakıranların kronmanlarındaki ve saha kaplamalarındaki betonun F sınıfı, Su altındaki beton diye tarif edilen Rıhtım duvarları için su altındaki betonunun G sınıfı olacağı belirtilmiştir.
Ulaştırma Bakanlığı Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esaslarında;
“Tablo 1.11 Kıyı Yapıları ve Liman İnşaatlarında Kullanılan Beton Karışımlarının Nitelikleri” Tablosunda;
E sınıfı Rıhtım duvarları ile dalgakıranların bloklarındaki betonun min. C/18, F sınıfı Rıhtım kronmanları ile dalgakıranların kromanlarındaki ve saha kaplamalarındaki betonun min. C/20, G sınıfı Rıhtım duvarları için su içi betonun min. C 20/25 basınç sınıfında olması öngörülmüştür.
İşin sözleşmesi ve eki ihale dokümanı hükümleri dikkate alınarak yapılan inceleme ve değerlendirmede;
Birim fiyatlı sözleşmenin tanımından ve sözleşme eklerinin öncelik sıralamasından anlaşılacağı üzere Birim Fiyat Tarifleri ve Cetvelinin idareyi ve yükleniciyi bağlayıcılık bakımından öncelikli bir belge olduğu, birim fiyat tarifleri cetvelinde Y.16.050/04 poz no.lu iş kaleminin “TSE standartların uygun tesiste, C 20/25 basınç dayanımında betonun üretilmesi” şeklinde tarif edildiği ve bu iş kaleminin rayiç fiyatı ile Birim Fiyat Tarifleri ve Cetvelinde yer aldığı, ihale dokümanında C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi pozuna ilişkin özel bir analize/yardımcı analize yer verilmediği, bu durumda Y.16.050/04 poz no.lu iş kaleminin fiilen bünyesine giren çimento-kum-agrega-kum vb. malzeme miktarlarının bilinemeyeceği gibi İdare tarafından zaten böyle bir analize dayalı iş yapılmasının da istenmediği görüldüğünden, Y.16.050/04 poz no.lu iş kaleminin kabulünde tek belirleyici unsurun, sözleşme ve ekindeki dokümanlarda (Özel Teknik Şartname ve ekindeki Esaslar dahil) belirtilen TSE standardına uygun min. C 20/25 basınç dayanım sınıfında betonun üretilmesi ve imalatta kullanılması olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, sözleşme ekinde yükleniciye (istekliye) verilen Y.16.050/04 pozuna ilişkin örnek analiz raporunda yer alan 04.042/04 poz no.lu rayicin tanımı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 2018 ve öncesi kitaplarında, “C 20/25 beton harcı gri renkte, normal hazır beton harçları (TS EN 206-1+A1)” şeklinde yapılmıştır. Burada C 20/25 hazır beton rayicinin TS-EN 206-1 standardında olması öngörülmüştür.
TS EN 206-1 Beton Standardında;
“5.3.2 Beton bileşimi için sınır değerler
Uzun süreli izleme (tecrübe) sonuçlarındaki farklılıklar nedeniyle beton performansını tam olarak belirleme amaçlı deneyleri kapsayan Avrupa standardının mevcut olmaması nedeniyle, bu standardda çevreden kaynaklanan etkilere dayanıklı beton özelliklerini tayin metodu, belirlenmiş beton özelliklerinin sağlanması ve bileşimle ilgili değerlerin sınırlandırılması şeklinde verilmiştir.
Not 1- Betona etkili çevresel etkilerin sınırlandırılmasında, aynı etki sınıfı içerisindeki yerel farklılıkların nasıl yansıtılacağı konusunda yeterli tecrübe olmaması nedeniyle uygulanabilecek etki sınıfı için o bölge şartlarına ait özel değerler, betonun kullanılacağı yerde geçerli kurallara göre belirlenmelidir. Her etki sınıfı için şartlar, aşağıda verilenler vasıtasıyla belirlenmelidir:
− Bileşen malzemelerin izin verilen tip ve sınıfları,
− En yüksek su/ çimento oranı,
− En düşük çimento miktarı,
− En düşük beton basınç dayanım sınıfı (tercihe bağlı),
ve gerekliyse
− Betonun en düşük hava miktarı
Not 2 - Betonun kullanım yerinde geçerli olacak şartnamelerde en yüksek su/çimento oranı 0,05 artış kademeleriyle, en düşük çimento içeriği ise 20 kg/ m3 artış kademeleriyle verilmeli, beton basınç dayanım sınıfı normal beton için Çizelge 7’de, hafif beton için ise Çizelge 8’de verilen sınıflar olarak alınmalıdır. CEM I tip çimento kullanımı durumunda, beton bileşimi ve özellikleri için sınır değerlerin seçimiyle ilgili öneri, Ek F’de verilmiştir.
…
Sınır değerlerle ilgili kurallara uygun olması ve aşağıda verilenlerin sağlanması şartıyla, özel çevre koşullarına maruz betonun plânlanan kullanım ömrü boyunca, yapıda yeterli dayanıklılık şartlarını sağlayacağı kabul edilir.”
Çizelge F.1 - Beton karışımı ve özellikleri için önerilen sınır değerler tablosunda da C 20/25 en düşük dayanım sınıfında en az çimento içeriği 260 kg/m3 sınır değeri ile belirlenmiştir.
Buradan da görüleceği üzere, betonun içeriğine bölgesel-yerel çevre şartlarının etki edebileceği ve C 20/25 betonun üretiminin sabit bir çimento miktarı ile değil de sınır değeri ile tayin edilebileceği anlaşılmaktadır. Bu nedenle somut olaydaki Y.16.050/04 pozu kapsamındaki beton imalatlarının tümünde fiilen (herhangi bir teknik tespit olmaksızın) m3 bazında 260 kg/m3 çimento kullanıldığını söylemek doğru olmayacaktır. Bu oran fiili imalat esnasında bölgesel-yerel etki şartlarına bağlı olarak değişebilecektir. Burada önemli olan TS EN 206-1 standardına göre farklı miktarlarda ancak en az 260 kg/m3 sınır değeri ile çimentonun kullanılmış olmasıdır. Somut olayda, üretime giren betonda çimento için sınır değerlerin sağlandığı ve bu anlamda TS EN 206-1 standardına uygun beton harcı ile istenen mukavemette betonun üretildiği anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak; somut olaya ilişkin dosyada yer alan beton numunelerine ait basınç deney raporlarından, Y.16.050/04 pozu kapsamındaki imalatta ihale dokümanında istenen mukavemete ve standarda uygun betonun üretildiği ve yerinde kullanıldığı görüldüğünden, yapılan beton imalatlarında katkı malzemesi yüzünden çimentonun eksik kullanılması ve buna bağlı diğer girdilerin eksik veya fazla kullanılması gibi bir durumun söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla; beton imalatına ilişkin ödemeler mevzuatına uygun olduğundan, sorumlunun karar düzeltilmesi itirazları kabul edilerek, 352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile verilen tazmin hükmünü tasdik eden 27.12.2023 tarih ve 56270 Tutanak (40447 İlam) sayılı Temyiz Kurulu Kararının DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLDUĞUNA karar verilerek, yukarıda yazılan (Temyiz Kurulunun önceki 15.09.2021 Tutanak tarih ve 50142 sayılı bozma kararında da yazılan) gerekçelerle 352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile verilmiş … TL’lik tazmin hükmünün 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin 7’nci fıkrası uyarınca BOZULMASINA ve yeni bir hüküm tesisinin temini için dosyanın DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,
(3. Daire Başkanı …’ın ilave görüşü ile birlikte; Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’un karşı oy gerekçesi karşısında) oy çokluğuyla,
Karar verildiği 23.10.2024 tarih ve 57323 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
İlave Görüş
3. Daire Başkanı …:
Çoğunluk görüşündeki gerekçeyle kamu zararı oluşmamıştır. Ancak buna ilave olarak aşağıda yazılan hususlar dolayısıyla da kamu zararının oluşmadığını düşünüyorum.
352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile; … İKN’lı, … A.Ş. yüklenimindeki, … TL bedelli, “… Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi”nde; teklif birim fiyat listesinde yer alan, Y. 16.050/04 poz numaralı; "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatına, sonradan dahil edilen beton katkısı (FX 85 poz no.lu Levelcon fx 85 hiper akışkanlaştırıcı beton katkısı) sebebiyle, sözleşme eki, “T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları” na aykırı olarak, daha az miktarda (65 kg/m3) çimento ve su, daha fazla miktarda kum ve agrega kullanılarak imalatın gerçekleştirilmesine rağmen, daha az miktarda kullanılan bu malzemeler için gerekli kesintilerin yükleniciden yapılmadığı gerekçesiyle oluşan … TL kamu zararının ödettirilmesine karar verilmiştir.
Yüklenici 18.01.2016 tarihli beton dizayn raporunda; imalatta antifer beton blokların E sınıfı, kronman duvarların F sınıfı betondan yapılmasının planlandığını ifade etmiştir. Ancak sorumlulardan elde edilen bilgilere göre imalatın tamamı tek tip F sınıfı (minimum 325 kg çimento içeren) olarak imal edilmiştir.
İlamda; yüklenici beton dizayn raporundan yola çıkılarak, tüm imalatta 1 m3 beton imalatı için 260 kg çimento kullanıldığı, ayrıca katkı malzemesi kullanılması sayesinde daha az çimento kullanılarak yükleniciye avantaj sağlandığı kabul edilmiştir.
Savunmalarda; katkı malzemesinin çimentoyu azaltacağına ilişkin bilimsel bir verinin olmadığı, yüklenicinin 18.01.2016 tarihli beton dizayn raporunun geçerli bir belge olarak kabul edilemeyeceği, beton imalatları … Ltd. Şti. (alt yüklenici) tarafından yapıldığından bu belgeye göre hesap yapılamayacağı, … İlinin iklim ve nem koşulları altında, C 20/25 dayanımındaki betonun 300 kg altında çimento kullanılarak elde edilmesinin teknik olarak mümkün olmadığı, ayrıca tüm beton karışımlarına 260 kg çimento katıldığının söylenemeyeceği, bu miktarın 260 kg olabileceği gibi, 325 kg veya bunun üzerine de çıkabileceği, söz konusu iş’te beton silosunun altından alınan numunenin dayanımının TSE C 20/25 basınç dayanım sınıfında olmasının tek belirleyici etken olduğu, ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede; Teknik Esaslarda F sınıfı için minimum 325 kg çimento öngörülmüş iken, savunma ekinde gönderilen, Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamede (ki bu belge de sözleşme ekidir.) F sınıfı için minimum 300 kg çimento öngörüldüğü, yapılacak imalatın sınıfına göre teknik belgelerdeki minimum çimento miktarlarının farklılık gösterdiği, görülmüştür.
İlamda; katkı malzemesi kullanılmasının imalatta kullanılan çimento miktarını azaltıcı veya artırıcı yönde etkisi bilimsel/teknik veriye dayandırılmamış, kamu zararı tutarı hesaplanırken, 260 kg ile 325 kg çimento miktarı arasındaki fark esas alınarak hesaplanmıştır.
Ayrıca İlamda; yüklenici firma tarafından 18.01.2016 tarihinde idareye sunulan, Beton Analiz Raporunun, fiilen kullanılan çimento miktarını tam olarak gösterip göstermediği, bir başka deyişle, bu raporun ihale konusu iş’teki hukuki geçerliliğinin/bağlayıcılığının ne olduğunun ortaya konulmadığı, yine alt yüklenicinin bu raporu esas alarak gerçekten de 1 m3 beton imalatında 260 kg çimento kullanıp kullanmadığı, herhangi bir bilimsel testle tevsik edilmemiştir.
Sonuç olarak, somut olayda, katkı malzemesi kullanılmasının imalatta kullanılan çimento miktarına etkisi, F sınıfı beton için min. 325 kg/m3 çimento kullanılmasının zorunlu olup olmadığı (çünkü Genel Teknik Şartnamede 300 kg/m3 çimento miktarından bahsedilmiştir.), işin başında düzenlenen beton dizayn raporunun fiili imalattaki çimento miktarını kesin olarak gösterip göstermediği ve beton imalatlarında m3 bazında fiilen ne miktarda çimento (her yerde 260 kg/m3 çimento mu?) kullanıldığı hususları net değildir.
Tüm bu gerekçeler ve kesinlik arz etmeyen hususlar dikkate alındığında, somut olayda kamu zararı oluşmadığı düşüncesindeyim.
Karşı Oy Gerekçesi
Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …:
Açık ihale usulü ile ihale edilen …. Sahili Ana Mendirek (1290 m) İnşaatı İşi (İKN:…) ile ilgili olarak;
İşe ait Özel Teknik Şartnamede;
“Madde 1-Genel:
… Sahili Ana Mendirek İnşaatı İşi’ ne ait bu taahhüt konusuna dahil işler, sözleşmenin ilgili maddesinde belirtilen hükümler dahilinde ve ekli kesin projelerde gösterilen yer şekil ve boyutlarda;
1.1-Ana mendirek inşaatı,
1.2-Çelik fener kulesi inşaatı,
İşlerini kapsamakta olup, gerekli açıklamalar aşağıda yapılmıştır.”
“Madde 5-Teknik Şartname:
Bu taahhüt kapsamındaki işler için öncelikle, sözleşmenin ayrılmaz parçasını teşkil eden;
*Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi
*Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü
*İller Bankası (İlbank) Genel Müdürlüğü
*TEDAŞ Genel Müdürlüğü Genel Teknik Şartnameleri
Geçerli olacaktır.”
“Madde 7-Malzeme ve Malzeme Ocakları:
7.8-Beton
İnşaatta kullanılacak beton, beton sınıflarına uygun olarak inşaat sahasında imal edilebileceği gibi uygun evsafta hazır olarak ta dışarıdan temin edilebilecektir. Antifer beton blokları ve kronman betonu imalatlarında beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.”
“Madde 8-İnşaatın Kısımları:
Yüklenici aşağıda tarif edilen inşaat ve imalat işlerini; sözleşme eki Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartname, Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları hükümleri ile sözleşme ekindeki idarece yükleniciye verilen kesin projeleri, uygulama projesi halinde getirecek ve onaylı uygulama projelerine göre gerçekleştirecektir.
8.1-Taş Dolgu (Anroşmanlı) Dalgakıran İnşaatı:
…
Antifer betonu ve kronman betonu ve imalatında çelik kalıp ve C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.
Betonların dökümünde Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları ve Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi hükümlerine uyulacak, gerekli koruma sağlanacak ve periyodik beton numuneleri alınarak sürelerinde yetkili laboratuvardan dayanım değerlerinin alınması sağlanacaktır.
Beton hiçbir zaman tüvanan malzeme ile imal edilmeyecektir.” denilmektedir.
Somut olayda; sözleşmede kapsamında Y.16.050/O4 poz no.lu “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kalemine uygun beton dökülmesi imalatı öngörülmüş, yüklenici firma uygulama esnasında döküme esas beton karışım içerisindeki malzeme miktarlarını tespit ederek bunu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporunda ortaya koymuş ve idareye sunmuştur. Yüklenicinin idareye sunduğu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporu’nda; beton imalatlarının, ihale eki olarak verilen “Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Bakım Onarım Teknik Esasları” na göre hazırlanmış “Tablo 8: Kıyı Yapıları ve Liman İnşaatlarında Kullanılan Beton Karışımlarının Nitelikleri” ne uygun olacağı belirtildikten sonra beton imalatlarına dair planlanan imalatlardan bahsedilmiş, şantiye sahasına kurulan beton santralinden sonra yapılan hesaplamalar, bu hesaplamalara dayalı olarak laboratuvarda yapılan deneme karışımları ve ön testler sonucunda projede kullanılacak beton karışımının elde edildiği söylenmiş, bu duruma göre uygulanacak beton karışımına ait özellikler ve beton karışımına giren miktarlar belirlenmiş ve 1 m3 beton karışımı içerisinde kullanılacak malzeme miktarları Tablo 13’de gösterilmiştir.
Tablo 13: (1 m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları
Malzemeler Özgül Ağırlık
(gr/cm3) Ağırlık (kg) Hacim (dm3)
Çimento 3.12 260 83.3
Agrega:
22.4-12.5 2.80 472 168.5
Agrega:
12.5-6.3 2.80 432 154.3
K.Kum:6.3-0 2.78 828 297.8
D.Kum:0-3 2.68 260 97.0
Kimyasal Katkı %1.6 1.17 4.16 3.5
Su 1 176.8 176.8
Hava 18.8
Toplam 2433 1000
Sözleşme ekinde yer alan ve özel teknik şartnamede beton dökümünde öncelikli uyulacak belge olarak belirlenen Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol ve Bakım Onarım Teknik Esasları’nın “1. Malzeme” bölümünün “Beton” başlıklı 1.4.1’inci maddesinde;
“Deniz yapıları için kullanılan beton yer yapılarından farklı olarak daha agresif bir ortamda olduğundan dolayı malzeme seçiminde ve yapımında dikkat edilmesi gereken etmenler vardır. Sadece beton dayanımına göre değil, betonun deniz ortamındaki zararlı etkenlere karşı da daha dayanıklı ve uzun ömürlü tasarlanması gerekmektedir Bu nedenle çimentonun çeşidi, malzemelerin karışım oranları, su-çimento oranı, kullanılan kimyasal ve mineral katkı maddeleri, agrega boyutları, beton gözenekliliği her yapı için bulunduğu ortama göre TS EN 206-1 de “Madde 6.2 Tasarlanmış Beton” ve “Madde 2.3 Tarif Edilmiş Beton” bölümlerinde listelenen şartlar için ayrı ayrı belirlenecek ve beton karışımlarının özellikleri Tablo 1.11’de verilen değerlere uygun olacaktır.
Yüklenici iş’in yapımında kullanılacak betonu, şartname kayıtlarına ve proje değerlerine uygun olarak imal etmek, yerine yerleştirmek ve son dayanımına erişinceye kadar korumaktan sorumludur.” denilmiş olup, Tablo 1.11’de (1 m3) betonun içinde minimum kullanılacak çimento miktarı, F sınıfı (Rıhtım kronmanları ile dalgakıranların kronmanlarındaki ve saha kaplamalarındaki beton) C 20 basınç dayanımlı 1 m3 betonda minimum 325 kg olarak öngörülmüştür.
Yine aynı Esaslar’ın “3. Kontrol Teknik Esasları” bölümünün “3.1.3. Beton Kontrol ve Kabulü” başlıklı maddesinde;
“Yapılarda kullanılacak betonun üretimi;
-Bütün malzemenin ve suyun tartımı ve kontrolü,
-Şartnamelerde öngörülen karışım şeklini, hızını, süresini, hassas ve doğru olarak sağlayan tesislerde yapılacaktır.
…
Yüklenicinin hazır beton kullanmak istemesi durumunda, beton için aranan şartların sağlandığını kanıtlayan her türlü onaylı belge kontrol mühendisinin onayına sunulacaktır. Bu belgelerin yanı sıra, bahis konusu betondan alınan örnekler üzerinde kontrol mühendisinin isteyeceği deneyler yapılacak ve bunların olumlu sonuçlanması şartıyla kontrol mühendisinin onayından sonra hazır beton kullanılabilecektir.” denilmiştir.
Ancak 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporunun “Beton Karışım Dizaynı” başlıklı 100.4.3’üncü maddesi ile “Tablo–13: (1m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları” başlıklı tablosundan görüldüğü üzere, Y.16.050/04 pozu kapsamındaki imalatlarda 1 m3 betonda fiilen 260 kg çimento kullanılmıştır. Bu durumda Y.16.050/04 poz no.lu beton imalatlarında 1 m3 betonda (325-260=) 65 kg daha az çimento, buna bağlı olarak da daha az su, daha fazla kum ve agrega kullanıldığı anlaşılmıştır.
Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin;
“Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü maddesinde;
“(1) Yüklenici projelerde kendiliğinden hiçbir değişiklik yapamaz. Proje ve şartnamelere uymayan, eksik ve kusurlu oldukları tespit edilen işleri yüklenici, yapı denetim görevlisinin talimatı ile belirlenen süre içinde bedelsiz olarak değiştirmek veya yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Bundan dolayı bir gecikme olursa sorumluluğu yükleniciye aittir. Bununla birlikte, yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile de kabul edilebilir. Ancak bu takdirde yüklenici, daha büyük boyutta veya fazla miktarda malzeme kullandığını ve daha fazla emek harcadığını öne sürerek fazla bedel isteyemez. Bu gibi hallerde hakediş raporlarına, proje ve şartnamelerde gösterilen veya yazılı talimatla bildirilen boyutlara göre hesaplanmış miktarlar yazılır. Bu şekilde yapılan işlerin boyutları, emeğin değeri ve malzemesi daha az ise bedeli de ona göre ödenir.”
“Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü maddesinde;
“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.
(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.” denilmektedir.
Sonuç itibariyle; Y.16.050/04 pozu kapsamında üretilen C20/25 basınç dayanımlı F sınıfı 1 m3 beton için sözleşme eki T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları’na aykırı olarak 325 kg yerine 260 kg çimento kullanılması ve ortaya çıkan 65 kg/m3 eksik çimento miktarı ile buna bağlı diğer malzemelerin değişen miktarlarına ait eksik imalat bedellerinin YİGŞ’nin yukarıda yer verilen hükümleri kapsamında eksik, hatalı ve kusurlu iş bedeli olarak yüklenici hakkedişinden kesilmesi gerekirken, kesilmemesi sonucu Ek İlam hükmünde hesaplandığı şekliyle … TL kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.
Savunmalarda; ihale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki sıralamaya göre birim fiyat tariflerinin önde olduğu, birim fiyat tariflerinin esas alınması gerektiği, birim fiyat tarifinde istenilen hususun 1 m3 C 20/25 basınç dayanımına sahip betonun üretilmesi olduğu, betonun istenen basınç dayanımında üretildiğinin de deney raporları ile kanıtlandığı ifade edilmiştir.
Ancak proje konusu işte beton imalatında aranan tek özellik basınç dayanım sınıfı olmayıp, betonun deniz ortamındaki zararlı etkenlere karşı daha dayanıklı ve uzun ömürlü olması gerektiğinden yapılan imalatlarda Teknik Esaslarda beton karışımları için belirtilen minimum çimento miktarlarına uyulması gerekmektedir. Kontrol heyeti, şartnamelerde öngörülen karışım şeklinin uygulanıp uygulanmadığını yerinde kontrol etmek durumundadır. Bu yükümlülük hazır beton kullanılmak istenildiğinde de değişmeyecektir.
Bu itibarla; şartname hükümlerine uymayan beton imalatlarındaki eksik çimento miktarından ve buna bağlı diğer malzemelerin değişen miktarlarından kaynaklı olarak kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşıldığından, sorumlunun karar düzeltilmesi itirazları reddedilerek, 27.12.2023 tarih ve 56270 Tutanak sayılı Temyiz Kurulu tasdik Kararında DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLMADIĞINA karar verilmesi gerekir.