SayıştaySayıştay Daire Kararı338
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire8
İlam No60
Madde No1
Yılı2023
Revize Birim Fiyat ve Yeni Birim Fiyatın Hatalı Tespit Edilmesi
...... ihale tarihli ve ...... TL sözleşme bedelli “...... İli Genelinde Yol Yapım, Bakım, Onarım ve Altyapı İşleri Yapım İşi”nde
A) Revize birim fiyatın tespitinde, ihale tarihi resmi birim fiyatlarının değil idarece güncellenmiş birim fiyatların esas alınması sonucunda ...... TL kamu zararına neden olunduğu iddiası ile ilgili olarak;
İşe ait Sözleşmenin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belli olmayan işlere ait birim fiyat tespiti ile iş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı 28’inci maddesinin 2’nci fıkrasında aynen:
“28.2.İş kalemi miktarının değişmesi
28.2.1. Herhangi bir iş kaleminin (sözleşmede yer alan ya da yeni fiyatla sözleşmeye dahil olan iş kalemi) miktarında, işin devamı sırasında sözleşmesinde yer alan iş kalemi için sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında; yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemi için ise yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan iş kalemi miktarında % 20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.
R = F x [ 1 – (A x F) / S ]
S = Sözleşme bedeli (TL),
F = İş kaleminin birim fiyatı (TL / ….),
A = İş kaleminde meydana gelen artış miktarı (Adet, mt, m² vb.),
R = Revize birim fiyat (TL / ….).
28.2.2. (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemez. İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanır.”
Denilmiştir. Aynı yönde hükümlere, Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapım işlerinde iş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı 52’nci maddesinde de yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım işlerinde, bir iş kalemi miktarında %20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve bu artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin %1’ni geçmesi halinde iş kaleminin fiyatı mevzuatta yer alan formül ile revize edilmeli, söz konusu revize birim fiyat o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dâhil) hesaplanan birim fiyat ile kıyaslanmalı ve %20’lik artış miktarını aşan kısma düşük olan tutar üzerinden ödeme yapılmalıdır.
Yapılan incelemede, söz konusu yapım işinde revize birim fiyatlarla kıyaslanmak üzere hesaplanan resmi birim fiyatların ihale tarihi resmi birim fiyatları değil idarece güncellenmiş birim fiyatlar olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, ihale tarihi resmi birim fiyatları, sözleşmenin (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyatlardan düşük olduğu için; ihale tarihi resmi birim fiyatları üzerinden ödeme yapılması gerekirken daha yüksek olan idarece güncellenmiş birim fiyatlar üzerinden ödeme yapıldığı ve böylelikle kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.
Sorumlular göndermiş oldukları ortak nitelikteki savunmalarında özetle; Kamu kurumları tarafından yapılan yaklaşık maliyet hesaplamalarında resmi idareler tarafından yayımlanan birim fiyatların esas alındığını, resmi idareler tarafından yayımlanan birim fiyatların da 01 Ocak – 31 Aralık tarihleri arasında geçerli olarak kabul edildiğini, bu sebeple Resmi idare fiyatları ile hazırlanan yaklaşık maliyet çalışmalarında Ocak ayında da Aralık ayında da aynı fiyatın uygulandığını, bu durumda imalat için yıl içerisindeki piyasa koşullarında yaşanan değişmelerin (artış ve azalış) dikkate alınmamış olduğunu, yaklaşık maliyetin güncelliğini kaybetmesi halinde, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 11’inci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü doğrultusunda ilk ilan veya davet tarihine kadar güncellenmesi gerektiğini, sorgu konusu ihalede de idarenin yaklaşık maliyeti güncelleyerek ihale ettiğini, idarenin yaklaşık maliyeti güncellerken toplam yaklaşık maliyeti güncellemek yerine, piyasa fiyat araştırması şeklinde oluşturulan iş kalemlerinin fiyatı zaten güncel olduğundan bu iş kalemlerinin güncellenmediğini, 1 Ocak tarihi ile güncel olan ancak ihale tarihi itibari ile güncelliğini yitirmiş olan kamu kurum ve kuruluşları tarafından yayımlanmış olan birim fiyatların güncellenerek yaklaşık maliyetin doğru bir şekilde oluşmasınının sağlandığını, dolayısıyla aktarılan mevzuat hükümleri ile yaklaşık maliyetin oluşturulması ve güncellenmesine ilişkin açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde; yaklaşık maliyete esas olan güncellenmiş birim fiyatların o işe ait resmi birim fiyat olduğunu; revize birim fiyat hesaplamasında, güncellenmiş birim fiyattan daha düşük olan 1 Ocak tarihinde geçerli olan güncel olmayan birim fiyatın kullanılmasının yükleniciyi zarara uğratacağını, miktar artışı durumunda da isteklilerin o iş kalemini yapmama hakkının olmadığı dikkate alındığında revize birim fiyat tespitinde karşılaştırma yapılması gereken fiyatın, güncellenmiş birim fiyat olduğunu ifade etmiş olsalar da; Öncelikle; Kamu kurumlarınca 2022 yılına kadar yıllık olarak yayımlanan resmi birim fiyatlar; 2022 yılında Ocak, Haziran ve Temmuz aylarında olmak üzere üç defa güncellenerek yayımlanmıştır. Sorgu konusu yapım işinin yaklaşık maliyetinin ...... tarihinde hazırlandığı, yaklaşık maliyet hesabında 2022 yılı Temmuz ayı resmi birim fiyatlarının kullanıldığı ve söz konusu resmi birim fiyatların ihale tarihi olan ...... tarihi esas alınarak güncellendiği görülmüştür. Dolayısıyla, savunmalarda belirtilen: 1 Ocak tarihinde geçerli olan güncel olmayan birim fiyatın kullanılmasının yükleniciyi zarara uğratacağı ifadeleri gerçeği yansıtmamaktadır. Bunun yanında; sorgu konusu edilen ihalenin yaklaşık maliyeti İdare tarafından mevzuata uygun şekilde güncellenmiştir, zaten sorguda yaklaşık maliyetin güncellenmesine ilişkin herhangi bir eleştiri yer almamaktadır. Sorguda yer alan temel husus, revize birim fiyat hesabında ihale tarihi resmi birim fiyatları yerine İdarece güncellenen birim fiyatların kullanılmasıdır.
Ayrıca savunmada, yaklaşık maliyet hesabında kamu kurum ve kuruluşları tarafından yayımlanmış olan birim fiyatların güncellendiği ve güncellenmiş birim fiyatların; o işe ait resmi birim fiyatlar olduğu ifade edilmişse de, resmi birim fiyatlar herhangi bir işe özgü olmayıp, genel nitelikteki inşaat iş kalemlerini kapsayacak şekilde ilgili resmi kurumlar (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü vb.) tarafından yayımlanmaktadır. Resmi kurumların resmi birim fiyatları yayımlamasına ilişkin yasal dayanak bulunmaktadır: “Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”nin 97’nci maddesinin 1’nci fıkrasının, (k) bendinde Bayındırlık ve iskân işleri ile ilgili şartname, tip sözleşme, yıllık rayiç, birim fiyat, birim fiyatlara ait analiz ve tarifleri hazırlamak, yayımlamak ve gerekli görülen hallerde yayımlanan rayiç ve birim fiyatları güncellemek, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görevleri arasında sayılmıştır ve bu çerçevede “İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatları” yıllık olarak Bakanlıkça yayımlanmaktadır. Fakat ...... Büyükşehir Belediyesine böyle bir yetki ve görev veren bir mevzuat hükmü bulunmamaktadır. Bu nedenlerle; ihale kapsamında hazırlanan yaklaşık maliyet cetvelindeki birim fiyatların, görevli bir resmi kurumca o amaç çerçevesinde hazırlanan ve yayımlanan resmi birim fiyatlar olarak kabul edilmesi mümkün değildir.
Özetle, söz konusu yapım işinin fiyat farkı verilen iş olduğu dikkate alındığında, hesaplanan revize birim fiyatın, ihale tarihi itibariyle o iş kalemine ait resmi birim fiyatı geçmemesi gerekir. Revize birim fiyat uygulamasında yapılacak kıyaslamada kullanılacak değer yaklaşık maliyet analizleri değil; 2022 yılı Temmuz ayına ait resmi birim fiyatlardır.
İlave olarak, sorgu konusu hususa yönelik Yüksek Fen Kurulu’nun ... tarih ve ... numaralı görüşünde de “... yüklenici tarafından ihale tarihinde verilen ve sözleşmesinde bulunan fiyatın revize edildiği dikkate alındığında revize birim fiyat formülü sonucu bulunan fiyatın ihale tarihi itibari ile yürürlükte olan o iş kalemlerine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyatı geçemeyeceği... ” ifade edilmiştir.
Diğer taraftan; raporun 1’inci maddesinin başındaki “İlişikli Belgeler Tablosu”nda ...... tarih ve ...... numaralı Ödeme Emri Belgesi ilişikli belgeler arasında gösterilmiş ve aynı satırda ...... (Kontrol Mühendisi) da bu belge ile oluşan kamu zararından sorumlu olduğu belirtilmiştir. Sözü edilen belgenin yargılama sırasında incelenmesi sonucunda, ilgili belge veya eklerinde adı geçen şahsa ait bir imza bulunmadığından, bu belge ile oluşan ve raporun 1’inci maddesinin (A) şıkkına ait kamu zararı tablosunda gösterilen ...... TL’lik kamu zararından ......’ın (Kontrol Mühendisi) sorumluluğunun olmadığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde; revize olan iş kalemlerinin ödenmesinde, ihale tarihi resmi birim fiyatlarının değil idarece güncellenmiş birim fiyatların esas alınması neticesinde oluşan toplam ...... TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi (...) ......, Gerçekleştirme Görevlisi (...) ...... ve Diğer Sorumlular (...) ...... ile (...) ......’a,
Ortaklaşa ve zincirleme,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, oy birliğiyle karar verildi.
B) Sözleşme kapsamında yer alan “Plent Altı 0-50 mm, PMT, Bitümlü Temel, Binder, Aşınma B.S.K Malzeme Nakliyesi” iş kaleminde koşullar oluşmasına rağmen yeni birim fiyat düzenlemek yerine, birim fiyat tarifinde yer alan not doğrultusunda hesaplama yapılarak ödemede bulunulması sonucunda ...... TL’lik kamu zararına neden olunduğu iddiası ile ilgili olarak;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde;
“(1) 12 inci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri” hükmü yer almaktadır.
Söz konusu yapım işinde, “Plent Altı 0-50 mm, PMT, Bitümlü Temel, Binder, Aşınma B.S.K Malzeme Nakliyesi” iş kaleminin birim fiyat tarifinin not kısmında “M=Ortalama 50 km için verilen Teklif Birim Fiyata göre; Birim Fiyat Teklif Cetvelindeki Formülden K değeri bulunarak, Taşınan Malzeme Nakli yapılan yolların momente göre ortalama nakliye mesafeleri hesaplanır ve bulunan K değeri nakliye formülünde yerine konarak yeni nakliye birim fiyatı oluşturulur ve oluşturulan yeni birim fiyata göre de ödeme yapılır” denilmektedir.
Tarifte yer alan formül ise “F=1,25xKx(0,0007xM+0,01)xA A=1,25 M=50 km” şeklindedir.
Yukarıda yer verilen Şartname hükmüne göre, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin bedelleri için yeni birim fiyat düzenlenmesi gerekmektedir. Yeni birim fiyatın tespitinde kullanılacak analizlerde öncelik sıralamasına uyulması zorunlu iken; rayiçlerde böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır. Dolayısıyla, yeni birim fiyat yapılırken “kaynakların verimli kullanılması ilkesi”nin gözetilmesi koşuluyla, 22’nci maddenin üçüncü fıkrasında sayılı rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı kullanılabilmektedir.
Fakat uygulamada, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan “Plent Altı 0-50 mm, PMT, Bitümlü Temel, Binder, Aşınma B.S.K Malzeme Nakliyesi” iş kaleminin birim fiyat tarifinde yer alan formülde (“F=1,25xKx(0,0007xM+0,01)xA A=1,25 M=50 km”); yüklenici teklifi ile tarifte belirlenen (A) ve (M) katsayıları yerine konularak, bir (K) değerine ulaşılmış ve değişen mesafeye göre iş kaleminin fiyatı hakedişler itibariyle bu değer üzerinden hesaplanmıştır. Rakamsal ifadeyle; söz konusu iş kalemi için yüklenicinin teklifi ...... TL/ton’dur. Yüklenici teklif tutarı, mesafe uzunluğu (50 km) ve A katsayısı (1,25) tarifte yer alan formülde yerine konularak, (K) katsayısı ...... olarak bulunmuştur. Daha sonra, (A=1,25) ve (K=......) katsayıları sabit alınarak ve hakedişler itibariyle mesafe uzunluğu (M) değiştikçe, formülde yerine konularak söz konusu birim fiyat türetilmiş ve buna göre hesaplanan iş kalemi tutarı hakedişe eklenmiştir. Oysa, yukarıda yer verilen Şartname’nin 22’nci maddesi gereğince, ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin bedelleri için yeni birim fiyat düzenlenmesi gerekmekteydi. Yine aynı madde gereğince, yeni birim fiyat oluşturulurken rayiçlerin tespiti aşamasında “kaynakların verimli kullanılması ilkesi”nin gözetilmesi gerektiğinden, (K) katsayısı olarak ...... sayısının değil, daha düşük olan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan rayiç cetvelinde bulunan (Poz No: 10.110.1003) “Her cins ve tonajda motorlu araca araç” taşıma katsayısının kullanılması gerekirdi. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde yer alan “İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler” kapsamında olan “10.110.1003” poz no’lu ve ihale tarihi itibariyle “770” değerinde olan bu rayiç yerine, birim fiyat tarifindeki nota dayanarak elde edilen daha yüksek bir (K) katsayısı kullanılması sonucunda kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Sorumlular ortak nitelikteki savunmalarında özetle, birim fiyat tarifine uygun hareket edildiğini ve buna aksi bir uygulama yapılması durumunda, yüklenicinin sözleşme şartlarının uygulanmadığı yönünde itirazı olacağını belirtmiş olsalar da; işe ait sözleşmenin 8.2.1. maddesinde yer verilen ihale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralamasında; “Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveli” “Yapım İşleri Genel Şartnamesi”nden sonra gelmektedir. Dolayısıyla, söz konusu mesafe değişikliklerinde Şartname’nin 22’nci madde hükümleri doğrultusunda yeni birim fiyat düzenlenmesi gerekmektedir. Nitekim, Sayıştay Temyiz Kurulu’nun ... tarih ve ... tutanak numaralı kararı da, sorgu konusu hususun kamu zararı oluşturduğunu gösterir niteliktedir.
Savunmada ayrıca, yüklenici nakliye fiyatı için yüksek bir teklif vermiş olsa bile ihale sonucu tüm teklife göre değerlendirildiğinden, başka teklif birim fiyatlarının da düşük kaldığı, gelinen son durumda nakliye miktarında fiyatın revize olacağı kadar bir artış olmadığına göre kamu zararının oluşmadığının düşünüldüğü belirtilmişse de; sorguda ihale bedelinin tümü üzerinden bir karşılaştırmada bulunulmamakta; nakliye iş kalemi özelinde yapılan yanlış uygulama değerlendirilmektedir. Buna göre nakliye mesafesi değiştiği durumlarda yeni birim fiyat düzenlenerek 10.110.1003 poz no’lu (K) katsayısının kullanılması halinde daha az ödeme yapılacağı açıktır. Dolayısıyla, nakliye mesafesi değişimlerinde yeni birim fiyat düzenlenmesi yerine, birim fiyat tarifinde belirtildiği şekilde hareket edilerek, iddia edilenin aksine kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Diğer taraftan; raporun 1’inci maddesinin başındaki “İlişikli Belgeler Tablosu”nda ...... tarih ve ...... numaralı Ödeme Emri Belgesi ilişikli belgeler arasında gösterilmiş ve aynı satırda ...... da (Kontrol Mühendisi) bu belge ile oluşan kamu zararından sorumlu olduğu belirtilmiştir. Sözü edilen belgenin yargılama sırasında incelenmesi sonucunda, ilgili belge veya eklerinde adın geçen şahsa ait bir imza bulunmadığından, bu belge ile oluşan ve raporun 1’inci maddesinin (B) şıkkına ait kamu zararı tablosunda gösterilen ...... TL’lik kamu zararından (Kontrol Mühendisi) ......’ın sorumluluğunun olmadığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde; söz konusu iş kalemine ilişkin mesafe değişikliklerinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesine uygun olarak yeni birim fiyat düzenlemek yerine, birim fiyat tarifinde yer alan not doğrultusunda hesaplama yapılarak ödemede bulunulması neticesinde oluşan toplam ...... TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi (...) ......, Gerçekleştirme Görevlisi (...) ...... ve Diğer Sorumlular (...) ...... ile (...) ......’a,
Ortaklaşa ve zincirleme,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
Üyeler ...... ve ......’ın karşı oylarıyla ve oy çokluğuyla karar verildi.
Üye ...... ve Üye ......’ın karşı oy gerekçesi;
“Söz konusu yapım işinde, ihale yapılmadan önce idare tarafından bütün isteklilere verilmiş olan birim fiyatları tariflerinden; ...... poz nolu “Plent Altı 0-50 mm, PMT, Bitümlü Temel, Binder, Aşınma B.S.K Malzeme Nakliyesi” iş kaleminin birim fiyat tarifinin not kısmında “M=Ortalama 50 km için verilen Teklif Birim Fiyata göre; Birim Fiyat Teklif Cetvelindeki Formülden K değeri bulunarak, Taşınan Malzeme Nakli yapılan yolların momente göre ortalama nakliye mesafeleri hesaplanır ve bulunan K değeri nakliye formülünde yerine konarak yeni nakliye birim fiyatı oluşturulur ve oluşturulan yeni birim fiyata göre de ödeme yapılır” denilmektedir.
Tarifte yer alan formül ise “F=1,25xKx(0,0007xM+0,01)xA A=1,25 M=50 km” şeklindedir.
Bu birim fiyat tarifine göre, isteklilerin teklifini bu açıklamaya uygun vermeleri istenmekte ve verilen teklif fiyatına göre de (K) değerine ulaşılacağı belirtilmektedir. Söz konusu iş kalemi için yüklenici teklifinin ...... TL/ton olduğu, idarece belirlenen (M) katsayısının (50 km) ve A katsayısının ise (1,25) verilerinin tarifte yer alan formüle konulması sonucunda K katsayısının ...... olarak bulunduğu görülmüştür. (K) katsayısı idarece belirlenen bir katsayı olmayıp, yüklenicinin verdiği teklife göre, verilerin formüle konulması sonucu oluşan bir katsayıdır. Birim fiyat tarifine uygun olarak (K) değeri belirlenmiş, değişen mesafelere göre de taşıma formülüne uygun yeni nakliye birim fiyatları hakedişler itibariyle hesaplanmıştır. Başka bir ifadeyle burada mesafe değişimi durumunda yeni fiyat yapılmayacağı yüklenici tarafından verilen bu iş kalemine ilişkin teklifin değişen mesafeye göre uyarlanıp hesaplaması yapılarak ödeme yapılacağı belirtildiğinden, fiili olarak yapılan taşıma mesafesinin bedeli birim fiyat tarifindeki hesaplama yöntemine göre fiyatlandırılarak ödemeye esas fiyat oluşturulmuştur.
Yargılamaya Esas Raporda belirtildiği gibi taşıma mesafesi ortalama 50 km olan taşımalarda formüldeki (K) katsayısını ...... alıp, taşıma mesafesi 50 km dışındaki taşımalarda (K) katsayısını 10.110.1003 Poz Nolu “Her cins ve tonajda motorlu araca araç” taşıma katsayısı rayicine göre 770 olarak almak; aynı işe ait, aynı taşıma formülünde iki farklı (K) katsayısına göre nakliye bedeli hesaplamak anlamına gelir. Bu ise taşıma formülünde sabit olması gereken (K) Katsayısını değişken hale getirir. Formüle göre diğer veriler aynı kalmak şartıyla sadece değişen mesafeye göre hesaplama yapılması gerekir.
Diğer taraftan Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti “ başlıklı 22’nci maddesinde;
“(1) 12 inci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir.” Hükmü yer almaktadır.
Bu hükme göre yeni birim fiyat yapılması için, sözleşmede bulunmayan ve işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemi olması gerekir. Ancak somut olayda, farklı mesafelere nakliye yapılacağı işin yürütülmesi aşamasında değil, işin ihale aşamasında öngörülmüş ve farklı mesafelerdeki taşımalarda nakliye fiyatının nasıl hesaplanacağı ihale dokümanı arasında yer alan birim fiyat tarifinde yer almıştır. Burada nakliye mesafeleri belli olmadığı için her mesafeye ayrı birim fiyat teklifi alınmamış, bunun yerine mesafe değiştikçe formüle göre nakliye birim fiyatının nasıl hesaplanacağı açıkça belirtilmiştir. Uygulama da buna göre yapılarak ödenecek nakliye birim fiyatları belirlenmiştir. Dolayısıyla yeni birim fiyat yapılması şartları oluşmadığından, söz konusu iş kalemi için yeni birim fiyat yapılmasına gerek yoktur.
Yukarıda yapılan açıklamalara göre; ihale dokümanı arasında yer alan birim fiyat tarifinde, taşıma formülü içinde bulunan (K) katsayısının nasıl belirleneceği ve taşıma mesafelerine göre nakliye bedelinin nasıl hesaplanacağı açıklandığından ve yeni birim fiyat yapılması şartları oluşmadığından, söz konusu nakliye iş kalemi için yeni birim fiyat yapılmasına gerek bulunmamaktadır. Bu nedenle kamu zararı oluşmamış olup, hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğuna karar verilmesi gerekir.”
...... ihale tarihli ve ...... TL sözleşme bedelli “...... İli Genelinde Yol Yapım, Bakım, Onarım ve Altyapı İşleri Yapım İşi”nde
A) Revize birim fiyatın tespitinde, ihale tarihi resmi birim fiyatlarının değil idarece güncellenmiş birim fiyatların esas alınması sonucunda ...... TL kamu zararına neden olunduğu iddiası ile ilgili olarak;
İşe ait Sözleşmenin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belli olmayan işlere ait birim fiyat tespiti ile iş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı 28’inci maddesinin 2’nci fıkrasında aynen:
“28.2.İş kalemi miktarının değişmesi
28.2.1. Herhangi bir iş kaleminin (sözleşmede yer alan ya da yeni fiyatla sözleşmeye dahil olan iş kalemi) miktarında, işin devamı sırasında sözleşmesinde yer alan iş kalemi için sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında; yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemi için ise yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan iş kalemi miktarında % 20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.
R = F x [ 1 – (A x F) / S ]
S = Sözleşme bedeli (TL),
F = İş kaleminin birim fiyatı (TL / ….),
A = İş kaleminde meydana gelen artış miktarı (Adet, mt, m² vb.),
R = Revize birim fiyat (TL / ….).
28.2.2. (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemez. İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanır.”
Denilmiştir. Aynı yönde hükümlere, Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapım işlerinde iş kalemi miktarının değişmesi” başlıklı 52’nci maddesinde de yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen yapım işlerinde, bir iş kalemi miktarında %20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve bu artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin %1’ni geçmesi halinde iş kaleminin fiyatı mevzuatta yer alan formül ile revize edilmeli, söz konusu revize birim fiyat o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dâhil) hesaplanan birim fiyat ile kıyaslanmalı ve %20’lik artış miktarını aşan kısma düşük olan tutar üzerinden ödeme yapılmalıdır.
Yapılan incelemede, söz konusu yapım işinde revize birim fiyatlarla kıyaslanmak üzere hesaplanan resmi birim fiyatların ihale tarihi resmi birim fiyatları değil idarece güncellenmiş birim fiyatlar olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, ihale tarihi resmi birim fiyatları, sözleşmenin (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyatlardan düşük olduğu için; ihale tarihi resmi birim fiyatları üzerinden ödeme yapılması gerekirken daha yüksek olan idarece güncellenmiş birim fiyatlar üzerinden ödeme yapıldığı ve böylelikle kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.
Sorumlular göndermiş oldukları ortak nitelikteki savunmalarında özetle; Kamu kurumları tarafından yapılan yaklaşık maliyet hesaplamalarında resmi idareler tarafından yayımlanan birim fiyatların esas alındığını, resmi idareler tarafından yayımlanan birim fiyatların da 01 Ocak – 31 Aralık tarihleri arasında geçerli olarak kabul edildiğini, bu sebeple Resmi idare fiyatları ile hazırlanan yaklaşık maliyet çalışmalarında Ocak ayında da Aralık ayında da aynı fiyatın uygulandığını, bu durumda imalat için yıl içerisindeki piyasa koşullarında yaşanan değişmelerin (artış ve azalış) dikkate alınmamış olduğunu, yaklaşık maliyetin güncelliğini kaybetmesi halinde, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 11’inci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü doğrultusunda ilk ilan veya davet tarihine kadar güncellenmesi gerektiğini, sorgu konusu ihalede de idarenin yaklaşık maliyeti güncelleyerek ihale ettiğini, idarenin yaklaşık maliyeti güncellerken toplam yaklaşık maliyeti güncellemek yerine, piyasa fiyat araştırması şeklinde oluşturulan iş kalemlerinin fiyatı zaten güncel olduğundan bu iş kalemlerinin güncellenmediğini, 1 Ocak tarihi ile güncel olan ancak ihale tarihi itibari ile güncelliğini yitirmiş olan kamu kurum ve kuruluşları tarafından yayımlanmış olan birim fiyatların güncellenerek yaklaşık maliyetin doğru bir şekilde oluşmasınının sağlandığını, dolayısıyla aktarılan mevzuat hükümleri ile yaklaşık maliyetin oluşturulması ve güncellenmesine ilişkin açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde; yaklaşık maliyete esas olan güncellenmiş birim fiyatların o işe ait resmi birim fiyat olduğunu; revize birim fiyat hesaplamasında, güncellenmiş birim fiyattan daha düşük olan 1 Ocak tarihinde geçerli olan güncel olmayan birim fiyatın kullanılmasının yükleniciyi zarara uğratacağını, miktar artışı durumunda da isteklilerin o iş kalemini yapmama hakkının olmadığı dikkate alındığında revize birim fiyat tespitinde karşılaştırma yapılması gereken fiyatın, güncellenmiş birim fiyat olduğunu ifade etmiş olsalar da; Öncelikle; Kamu kurumlarınca 2022 yılına kadar yıllık olarak yayımlanan resmi birim fiyatlar; 2022 yılında Ocak, Haziran ve Temmuz aylarında olmak üzere üç defa güncellenerek yayımlanmıştır. Sorgu konusu yapım işinin yaklaşık maliyetinin ...... tarihinde hazırlandığı, yaklaşık maliyet hesabında 2022 yılı Temmuz ayı resmi birim fiyatlarının kullanıldığı ve söz konusu resmi birim fiyatların ihale tarihi olan ...... tarihi esas alınarak güncellendiği görülmüştür. Dolayısıyla, savunmalarda belirtilen: 1 Ocak tarihinde geçerli olan güncel olmayan birim fiyatın kullanılmasının yükleniciyi zarara uğratacağı ifadeleri gerçeği yansıtmamaktadır. Bunun yanında; sorgu konusu edilen ihalenin yaklaşık maliyeti İdare tarafından mevzuata uygun şekilde güncellenmiştir, zaten sorguda yaklaşık maliyetin güncellenmesine ilişkin herhangi bir eleştiri yer almamaktadır. Sorguda yer alan temel husus, revize birim fiyat hesabında ihale tarihi resmi birim fiyatları yerine İdarece güncellenen birim fiyatların kullanılmasıdır.
Ayrıca savunmada, yaklaşık maliyet hesabında kamu kurum ve kuruluşları tarafından yayımlanmış olan birim fiyatların güncellendiği ve güncellenmiş birim fiyatların; o işe ait resmi birim fiyatlar olduğu ifade edilmişse de, resmi birim fiyatlar herhangi bir işe özgü olmayıp, genel nitelikteki inşaat iş kalemlerini kapsayacak şekilde ilgili resmi kurumlar (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü vb.) tarafından yayımlanmaktadır. Resmi kurumların resmi birim fiyatları yayımlamasına ilişkin yasal dayanak bulunmaktadır: “Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”nin 97’nci maddesinin 1’nci fıkrasının, (k) bendinde Bayındırlık ve iskân işleri ile ilgili şartname, tip sözleşme, yıllık rayiç, birim fiyat, birim fiyatlara ait analiz ve tarifleri hazırlamak, yayımlamak ve gerekli görülen hallerde yayımlanan rayiç ve birim fiyatları güncellemek, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görevleri arasında sayılmıştır ve bu çerçevede “İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatları” yıllık olarak Bakanlıkça yayımlanmaktadır. Fakat ...... Büyükşehir Belediyesine böyle bir yetki ve görev veren bir mevzuat hükmü bulunmamaktadır. Bu nedenlerle; ihale kapsamında hazırlanan yaklaşık maliyet cetvelindeki birim fiyatların, görevli bir resmi kurumca o amaç çerçevesinde hazırlanan ve yayımlanan resmi birim fiyatlar olarak kabul edilmesi mümkün değildir.
Özetle, söz konusu yapım işinin fiyat farkı verilen iş olduğu dikkate alındığında, hesaplanan revize birim fiyatın, ihale tarihi itibariyle o iş kalemine ait resmi birim fiyatı geçmemesi gerekir. Revize birim fiyat uygulamasında yapılacak kıyaslamada kullanılacak değer yaklaşık maliyet analizleri değil; 2022 yılı Temmuz ayına ait resmi birim fiyatlardır.
İlave olarak, sorgu konusu hususa yönelik Yüksek Fen Kurulu’nun ... tarih ve ... numaralı görüşünde de “... yüklenici tarafından ihale tarihinde verilen ve sözleşmesinde bulunan fiyatın revize edildiği dikkate alındığında revize birim fiyat formülü sonucu bulunan fiyatın ihale tarihi itibari ile yürürlükte olan o iş kalemlerine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyatı geçemeyeceği... ” ifade edilmiştir.
Diğer taraftan; raporun 1’inci maddesinin başındaki “İlişikli Belgeler Tablosu”nda ...... tarih ve ...... numaralı Ödeme Emri Belgesi ilişikli belgeler arasında gösterilmiş ve aynı satırda ...... (Kontrol Mühendisi) da bu belge ile oluşan kamu zararından sorumlu olduğu belirtilmiştir. Sözü edilen belgenin yargılama sırasında incelenmesi sonucunda, ilgili belge veya eklerinde adı geçen şahsa ait bir imza bulunmadığından, bu belge ile oluşan ve raporun 1’inci maddesinin (A) şıkkına ait kamu zararı tablosunda gösterilen ...... TL’lik kamu zararından ......’ın (Kontrol Mühendisi) sorumluluğunun olmadığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde; revize olan iş kalemlerinin ödenmesinde, ihale tarihi resmi birim fiyatlarının değil idarece güncellenmiş birim fiyatların esas alınması neticesinde oluşan toplam ...... TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi (...) ......, Gerçekleştirme Görevlisi (...) ...... ve Diğer Sorumlular (...) ...... ile (...) ......’a,
Ortaklaşa ve zincirleme,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, oy birliğiyle karar verildi.
B) Sözleşme kapsamında yer alan “Plent Altı 0-50 mm, PMT, Bitümlü Temel, Binder, Aşınma B.S.K Malzeme Nakliyesi” iş kaleminde koşullar oluşmasına rağmen yeni birim fiyat düzenlemek yerine, birim fiyat tarifinde yer alan not doğrultusunda hesaplama yapılarak ödemede bulunulması sonucunda ...... TL’lik kamu zararına neden olunduğu iddiası ile ilgili olarak;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde;
“(1) 12 inci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri” hükmü yer almaktadır.
Söz konusu yapım işinde, “Plent Altı 0-50 mm, PMT, Bitümlü Temel, Binder, Aşınma B.S.K Malzeme Nakliyesi” iş kaleminin birim fiyat tarifinin not kısmında “M=Ortalama 50 km için verilen Teklif Birim Fiyata göre; Birim Fiyat Teklif Cetvelindeki Formülden K değeri bulunarak, Taşınan Malzeme Nakli yapılan yolların momente göre ortalama nakliye mesafeleri hesaplanır ve bulunan K değeri nakliye formülünde yerine konarak yeni nakliye birim fiyatı oluşturulur ve oluşturulan yeni birim fiyata göre de ödeme yapılır” denilmektedir.
Tarifte yer alan formül ise “F=1,25xKx(0,0007xM+0,01)xA A=1,25 M=50 km” şeklindedir.
Yukarıda yer verilen Şartname hükmüne göre, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin bedelleri için yeni birim fiyat düzenlenmesi gerekmektedir. Yeni birim fiyatın tespitinde kullanılacak analizlerde öncelik sıralamasına uyulması zorunlu iken; rayiçlerde böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır. Dolayısıyla, yeni birim fiyat yapılırken “kaynakların verimli kullanılması ilkesi”nin gözetilmesi koşuluyla, 22’nci maddenin üçüncü fıkrasında sayılı rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı kullanılabilmektedir.
Fakat uygulamada, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan “Plent Altı 0-50 mm, PMT, Bitümlü Temel, Binder, Aşınma B.S.K Malzeme Nakliyesi” iş kaleminin birim fiyat tarifinde yer alan formülde (“F=1,25xKx(0,0007xM+0,01)xA A=1,25 M=50 km”); yüklenici teklifi ile tarifte belirlenen (A) ve (M) katsayıları yerine konularak, bir (K) değerine ulaşılmış ve değişen mesafeye göre iş kaleminin fiyatı hakedişler itibariyle bu değer üzerinden hesaplanmıştır. Rakamsal ifadeyle; söz konusu iş kalemi için yüklenicinin teklifi ...... TL/ton’dur. Yüklenici teklif tutarı, mesafe uzunluğu (50 km) ve A katsayısı (1,25) tarifte yer alan formülde yerine konularak, (K) katsayısı ...... olarak bulunmuştur. Daha sonra, (A=1,25) ve (K=......) katsayıları sabit alınarak ve hakedişler itibariyle mesafe uzunluğu (M) değiştikçe, formülde yerine konularak söz konusu birim fiyat türetilmiş ve buna göre hesaplanan iş kalemi tutarı hakedişe eklenmiştir. Oysa, yukarıda yer verilen Şartname’nin 22’nci maddesi gereğince, ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin bedelleri için yeni birim fiyat düzenlenmesi gerekmekteydi. Yine aynı madde gereğince, yeni birim fiyat oluşturulurken rayiçlerin tespiti aşamasında “kaynakların verimli kullanılması ilkesi”nin gözetilmesi gerektiğinden, (K) katsayısı olarak ...... sayısının değil, daha düşük olan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan rayiç cetvelinde bulunan (Poz No: 10.110.1003) “Her cins ve tonajda motorlu araca araç” taşıma katsayısının kullanılması gerekirdi. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde yer alan “İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler” kapsamında olan “10.110.1003” poz no’lu ve ihale tarihi itibariyle “770” değerinde olan bu rayiç yerine, birim fiyat tarifindeki nota dayanarak elde edilen daha yüksek bir (K) katsayısı kullanılması sonucunda kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Sorumlular ortak nitelikteki savunmalarında özetle, birim fiyat tarifine uygun hareket edildiğini ve buna aksi bir uygulama yapılması durumunda, yüklenicinin sözleşme şartlarının uygulanmadığı yönünde itirazı olacağını belirtmiş olsalar da; işe ait sözleşmenin 8.2.1. maddesinde yer verilen ihale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralamasında; “Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveli” “Yapım İşleri Genel Şartnamesi”nden sonra gelmektedir. Dolayısıyla, söz konusu mesafe değişikliklerinde Şartname’nin 22’nci madde hükümleri doğrultusunda yeni birim fiyat düzenlenmesi gerekmektedir. Nitekim, Sayıştay Temyiz Kurulu’nun ... tarih ve ... tutanak numaralı kararı da, sorgu konusu hususun kamu zararı oluşturduğunu gösterir niteliktedir.
Savunmada ayrıca, yüklenici nakliye fiyatı için yüksek bir teklif vermiş olsa bile ihale sonucu tüm teklife göre değerlendirildiğinden, başka teklif birim fiyatlarının da düşük kaldığı, gelinen son durumda nakliye miktarında fiyatın revize olacağı kadar bir artış olmadığına göre kamu zararının oluşmadığının düşünüldüğü belirtilmişse de; sorguda ihale bedelinin tümü üzerinden bir karşılaştırmada bulunulmamakta; nakliye iş kalemi özelinde yapılan yanlış uygulama değerlendirilmektedir. Buna göre nakliye mesafesi değiştiği durumlarda yeni birim fiyat düzenlenerek 10.110.1003 poz no’lu (K) katsayısının kullanılması halinde daha az ödeme yapılacağı açıktır. Dolayısıyla, nakliye mesafesi değişimlerinde yeni birim fiyat düzenlenmesi yerine, birim fiyat tarifinde belirtildiği şekilde hareket edilerek, iddia edilenin aksine kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Diğer taraftan; raporun 1’inci maddesinin başındaki “İlişikli Belgeler Tablosu”nda ...... tarih ve ...... numaralı Ödeme Emri Belgesi ilişikli belgeler arasında gösterilmiş ve aynı satırda ...... da (Kontrol Mühendisi) bu belge ile oluşan kamu zararından sorumlu olduğu belirtilmiştir. Sözü edilen belgenin yargılama sırasında incelenmesi sonucunda, ilgili belge veya eklerinde adın geçen şahsa ait bir imza bulunmadığından, bu belge ile oluşan ve raporun 1’inci maddesinin (B) şıkkına ait kamu zararı tablosunda gösterilen ...... TL’lik kamu zararından (Kontrol Mühendisi) ......’ın sorumluluğunun olmadığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde; söz konusu iş kalemine ilişkin mesafe değişikliklerinde Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesine uygun olarak yeni birim fiyat düzenlemek yerine, birim fiyat tarifinde yer alan not doğrultusunda hesaplama yapılarak ödemede bulunulması neticesinde oluşan toplam ...... TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi (...) ......, Gerçekleştirme Görevlisi (...) ...... ve Diğer Sorumlular (...) ...... ile (...) ......’a,
Ortaklaşa ve zincirleme,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,
Üyeler ...... ve ......’ın karşı oylarıyla ve oy çokluğuyla karar verildi.
Üye ...... ve Üye ......’ın karşı oy gerekçesi;
“Söz konusu yapım işinde, ihale yapılmadan önce idare tarafından bütün isteklilere verilmiş olan birim fiyatları tariflerinden; ...... poz nolu “Plent Altı 0-50 mm, PMT, Bitümlü Temel, Binder, Aşınma B.S.K Malzeme Nakliyesi” iş kaleminin birim fiyat tarifinin not kısmında “M=Ortalama 50 km için verilen Teklif Birim Fiyata göre; Birim Fiyat Teklif Cetvelindeki Formülden K değeri bulunarak, Taşınan Malzeme Nakli yapılan yolların momente göre ortalama nakliye mesafeleri hesaplanır ve bulunan K değeri nakliye formülünde yerine konarak yeni nakliye birim fiyatı oluşturulur ve oluşturulan yeni birim fiyata göre de ödeme yapılır” denilmektedir.
Tarifte yer alan formül ise “F=1,25xKx(0,0007xM+0,01)xA A=1,25 M=50 km” şeklindedir.
Bu birim fiyat tarifine göre, isteklilerin teklifini bu açıklamaya uygun vermeleri istenmekte ve verilen teklif fiyatına göre de (K) değerine ulaşılacağı belirtilmektedir. Söz konusu iş kalemi için yüklenici teklifinin ...... TL/ton olduğu, idarece belirlenen (M) katsayısının (50 km) ve A katsayısının ise (1,25) verilerinin tarifte yer alan formüle konulması sonucunda K katsayısının ...... olarak bulunduğu görülmüştür. (K) katsayısı idarece belirlenen bir katsayı olmayıp, yüklenicinin verdiği teklife göre, verilerin formüle konulması sonucu oluşan bir katsayıdır. Birim fiyat tarifine uygun olarak (K) değeri belirlenmiş, değişen mesafelere göre de taşıma formülüne uygun yeni nakliye birim fiyatları hakedişler itibariyle hesaplanmıştır. Başka bir ifadeyle burada mesafe değişimi durumunda yeni fiyat yapılmayacağı yüklenici tarafından verilen bu iş kalemine ilişkin teklifin değişen mesafeye göre uyarlanıp hesaplaması yapılarak ödeme yapılacağı belirtildiğinden, fiili olarak yapılan taşıma mesafesinin bedeli birim fiyat tarifindeki hesaplama yöntemine göre fiyatlandırılarak ödemeye esas fiyat oluşturulmuştur.
Yargılamaya Esas Raporda belirtildiği gibi taşıma mesafesi ortalama 50 km olan taşımalarda formüldeki (K) katsayısını ...... alıp, taşıma mesafesi 50 km dışındaki taşımalarda (K) katsayısını 10.110.1003 Poz Nolu “Her cins ve tonajda motorlu araca araç” taşıma katsayısı rayicine göre 770 olarak almak; aynı işe ait, aynı taşıma formülünde iki farklı (K) katsayısına göre nakliye bedeli hesaplamak anlamına gelir. Bu ise taşıma formülünde sabit olması gereken (K) Katsayısını değişken hale getirir. Formüle göre diğer veriler aynı kalmak şartıyla sadece değişen mesafeye göre hesaplama yapılması gerekir.
Diğer taraftan Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti “ başlıklı 22’nci maddesinde;
“(1) 12 inci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir.” Hükmü yer almaktadır.
Bu hükme göre yeni birim fiyat yapılması için, sözleşmede bulunmayan ve işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemi olması gerekir. Ancak somut olayda, farklı mesafelere nakliye yapılacağı işin yürütülmesi aşamasında değil, işin ihale aşamasında öngörülmüş ve farklı mesafelerdeki taşımalarda nakliye fiyatının nasıl hesaplanacağı ihale dokümanı arasında yer alan birim fiyat tarifinde yer almıştır. Burada nakliye mesafeleri belli olmadığı için her mesafeye ayrı birim fiyat teklifi alınmamış, bunun yerine mesafe değiştikçe formüle göre nakliye birim fiyatının nasıl hesaplanacağı açıkça belirtilmiştir. Uygulama da buna göre yapılarak ödenecek nakliye birim fiyatları belirlenmiştir. Dolayısıyla yeni birim fiyat yapılması şartları oluşmadığından, söz konusu iş kalemi için yeni birim fiyat yapılmasına gerek yoktur.
Yukarıda yapılan açıklamalara göre; ihale dokümanı arasında yer alan birim fiyat tarifinde, taşıma formülü içinde bulunan (K) katsayısının nasıl belirleneceği ve taşıma mesafelerine göre nakliye bedelinin nasıl hesaplanacağı açıklandığından ve yeni birim fiyat yapılması şartları oluşmadığından, söz konusu nakliye iş kalemi için yeni birim fiyat yapılmasına gerek bulunmamaktadır. Bu nedenle kamu zararı oluşmamış olup, hesap ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygunluğuna karar verilmesi gerekir.”