SayıştaySayıştay Daire Kararı315
İş Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire8
İlam No59
Madde No10
Yılı2022
Fazla çalışma ücretinin hatalı ödenmesi
Belediyede işçi statüsünde görev yapmakta olan personele, fazla çalışmalarına dayanak teşkil eden çalışma saatlerinin hatalı hesaplanması nedeniyle fazla ücret ödenmesi sonucu … TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak;
4857 sayılı İş Kanunu’nun;
“Fazla çalışma ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde;
“Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. …
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.
Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.
…”
“Saklı haklar” başlıklı 45’inci maddesinde;
“Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerine hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatillerde işçilere tanınan haklara, ücretli izinlere ve yüzde usulü ile çalışan işçilerin bu Kanunla tanınan haklarına aykırı hükümler konulamaz.
Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi veya gelenekten doğan kazanılmış haklar saklıdır.”
“Çalışma süresi” başlıklı 63’üncü maddesinde;
“Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. …
Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir. …
...”
Hükümlerine yer verilmiştir.
… Belediye Başkanlığı ile … arasında imzalanan ve 15.12.2020-14.12.2022 tarihleri arasında yürürlükte bulunan Toplu İş Sözleşmesinin;
“Fazla Sürelerle Çalışma ile Fazla Çalışma ve Ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde;
“Haftalık 45 saatin üzerinde yapılan çalışmalar fazla çalışmalardır. Fazla çalışmalar, işçinin rızası alınarak işçiler arasında hakkaniyet esaslarına göre yaptırılır. Yapılacak her bir saat fazla çalışma için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin %50 fazlasıdır…”
“Tatillerde Çalışma ve Ücreti” başlıklı 42’nci maddesinde;
“Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işyerlerinden normal çalışma yapılan işyerleri için Cumartesi yarım gün akdi tatil ve Pazar günü hafta tatilidir. Vardiyalı çalışma yapılan yerlerde ise işçilerin çalışmaya başladığı 5. günü takip eden 6. gün yarım gün akdi tatil ve 7. gün hafta tatilidir.
Hafta Tatili, Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günlerindeki çalışmalar açısından İş Kanunu hükümleri uygulanır.”
Denilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat ve Toplu İş Sözleşmesi hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; işçinin haftalık çalışma süresinin kırk beş saati aşması durumunda fazla çalışma kapsamında verilecek ücretin, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %50 oranında yükseltilmesi suretiyle ödeneceği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda işçi, haftalık çalışma süresini doldurması koşuluyla kırk beş saati aşan çalışmaları nedeniyle artırımlı olarak kendisine ödenecek fazla çalışma ücretini almaya hak kazanabilecektir.
Diğer taraftan fazla çalışma hususunda 4857 sayılı Kanun ile hüküm altına alınan mevzuat düzenlemesinde, kırk beş saat olarak belirlenen haftalık çalışma süresi ölçütünün mutlak emredici hüküm niteliği taşıması nedeniyle Toplu İş Sözleşmesi hükümleri ile söz konusu ölçütün kaldırılması veyahut yerine başka bir ölçüt getirilmesinin mümkün bulunmadığı, dolayısıyla 4857 sayılı Kanun’un yalnızca haftalık çalışma süresinin kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda kırk beş saate kadar yapılan çalışmaların fazla sürelerle çalışma kapsamında değerlendirilebileceği hususunda Toplu İş Sözleşmelerine yetki tanıdığı görülmektedir.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresinde işçi statüsünde görev yapan personele ödenen fazla çalışma ücretlerinin hesabında haftalık çalışma süresinin tamamlanması koşuluna riayet edilmediği, fazla çalışmaya dayanak teşkil eden saatlerin “günlük” olarak hesaplandığı, yani günlük çalışma saatini aşan tüm çalışmaların fazla çalışma kapsamında değerlendirilmesi suretiyle ödeme yapılması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği tespit edilmiştir.
Oluşan kamu zararında 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 32 ve 33’üncü maddeleri gereğince, ödeme emri ve ekli belgelerinde imzası bulunan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi ile çalışılan gün ve süreleri gösterir çizelgelerde imzası bulunan personelin sorumluluğu bulunmaktadır.
Bunun yanında, 5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesi hükmü gereğince ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin eksiksiz olmasını sağlamakla mükellef olan Muhasebe Yetkilisi (…) …’ın, … tarih ve … sayılı Ödeme Emri Belgesinin ekinde yer alması gereken fazla çalışma yapan personel ile çalışılan gün ve süreleri gösteren çizelgenin mevcut olmaması nedeniyle sadece ... sayılı ödeme emri belgesine münhasır olmak üzere oluşan … TL kamu zararı nedeniyle sorumluluğu bulunmaktadır.
Konuyla ilgili olarak sorumlular tarafından gönderilen savunmada, … tarih ve … sayılı ödeme emri belgesi ile yapılan ödemenin, … tarihinde …’na yaptırılan üç saatlik mesaiden kaynaklandığı, adı geçenin 18.07.2022-23.07.2022 tarihleri arasında beş gün yıllık izin kullanarak 23.07.2022 tarihinde işe başladığı ve üç saatlik mesaisini tamamladığı belirtilmişse de, …’na 23.07.2022 tarihinde verilen üç saatlik fazla mesai, 18.07.2022 ve 22.07.2022 tarihleri arasında izinli olması ve dolayısıyla haftalık çalışma saatini doldurmaması nedeniyle mevzuata aykırı olup kamu zararı oluşturmaktadır.
Bu itibarla, Belediyede işçi statüsünde görev yapmakta olan personele, fazla çalışmalarına dayanak teşkil eden çalışma saatlerinin hatalı hesaplanması nedeniyle fazla ücret ödenmesinden kaynaklanan … TL kamu zararının;
Harcama Yetkilisi (…) …, Gerçekleştirme Görevlisi (…) … ile Diğer Sorumlular (…) …, (…) …, (…) …, (…) …, (…) … ve (…) …’a,
Müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine oy birliğiyle karar verildi.
Belediyede işçi statüsünde görev yapmakta olan personele, fazla çalışmalarına dayanak teşkil eden çalışma saatlerinin hatalı hesaplanması nedeniyle fazla ücret ödenmesi sonucu … TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak;
4857 sayılı İş Kanunu’nun;
“Fazla çalışma ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde;
“Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. …
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.
Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.
…”
“Saklı haklar” başlıklı 45’inci maddesinde;
“Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerine hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatillerde işçilere tanınan haklara, ücretli izinlere ve yüzde usulü ile çalışan işçilerin bu Kanunla tanınan haklarına aykırı hükümler konulamaz.
Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi veya gelenekten doğan kazanılmış haklar saklıdır.”
“Çalışma süresi” başlıklı 63’üncü maddesinde;
“Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. …
Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir. …
...”
Hükümlerine yer verilmiştir.
… Belediye Başkanlığı ile … arasında imzalanan ve 15.12.2020-14.12.2022 tarihleri arasında yürürlükte bulunan Toplu İş Sözleşmesinin;
“Fazla Sürelerle Çalışma ile Fazla Çalışma ve Ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde;
“Haftalık 45 saatin üzerinde yapılan çalışmalar fazla çalışmalardır. Fazla çalışmalar, işçinin rızası alınarak işçiler arasında hakkaniyet esaslarına göre yaptırılır. Yapılacak her bir saat fazla çalışma için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin %50 fazlasıdır…”
“Tatillerde Çalışma ve Ücreti” başlıklı 42’nci maddesinde;
“Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işyerlerinden normal çalışma yapılan işyerleri için Cumartesi yarım gün akdi tatil ve Pazar günü hafta tatilidir. Vardiyalı çalışma yapılan yerlerde ise işçilerin çalışmaya başladığı 5. günü takip eden 6. gün yarım gün akdi tatil ve 7. gün hafta tatilidir.
Hafta Tatili, Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günlerindeki çalışmalar açısından İş Kanunu hükümleri uygulanır.”
Denilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat ve Toplu İş Sözleşmesi hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; işçinin haftalık çalışma süresinin kırk beş saati aşması durumunda fazla çalışma kapsamında verilecek ücretin, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %50 oranında yükseltilmesi suretiyle ödeneceği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda işçi, haftalık çalışma süresini doldurması koşuluyla kırk beş saati aşan çalışmaları nedeniyle artırımlı olarak kendisine ödenecek fazla çalışma ücretini almaya hak kazanabilecektir.
Diğer taraftan fazla çalışma hususunda 4857 sayılı Kanun ile hüküm altına alınan mevzuat düzenlemesinde, kırk beş saat olarak belirlenen haftalık çalışma süresi ölçütünün mutlak emredici hüküm niteliği taşıması nedeniyle Toplu İş Sözleşmesi hükümleri ile söz konusu ölçütün kaldırılması veyahut yerine başka bir ölçüt getirilmesinin mümkün bulunmadığı, dolayısıyla 4857 sayılı Kanun’un yalnızca haftalık çalışma süresinin kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda kırk beş saate kadar yapılan çalışmaların fazla sürelerle çalışma kapsamında değerlendirilebileceği hususunda Toplu İş Sözleşmelerine yetki tanıdığı görülmektedir.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresinde işçi statüsünde görev yapan personele ödenen fazla çalışma ücretlerinin hesabında haftalık çalışma süresinin tamamlanması koşuluna riayet edilmediği, fazla çalışmaya dayanak teşkil eden saatlerin “günlük” olarak hesaplandığı, yani günlük çalışma saatini aşan tüm çalışmaların fazla çalışma kapsamında değerlendirilmesi suretiyle ödeme yapılması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği tespit edilmiştir.
Oluşan kamu zararında 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 32 ve 33’üncü maddeleri gereğince, ödeme emri ve ekli belgelerinde imzası bulunan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi ile çalışılan gün ve süreleri gösterir çizelgelerde imzası bulunan personelin sorumluluğu bulunmaktadır.
Bunun yanında, 5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesi hükmü gereğince ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde ödemeye ilişkin ilgili mevzuatında sayılan belgelerin eksiksiz olmasını sağlamakla mükellef olan Muhasebe Yetkilisi (…) …’ın, … tarih ve … sayılı Ödeme Emri Belgesinin ekinde yer alması gereken fazla çalışma yapan personel ile çalışılan gün ve süreleri gösteren çizelgenin mevcut olmaması nedeniyle sadece ... sayılı ödeme emri belgesine münhasır olmak üzere oluşan … TL kamu zararı nedeniyle sorumluluğu bulunmaktadır.
Konuyla ilgili olarak sorumlular tarafından gönderilen savunmada, … tarih ve … sayılı ödeme emri belgesi ile yapılan ödemenin, … tarihinde …’na yaptırılan üç saatlik mesaiden kaynaklandığı, adı geçenin 18.07.2022-23.07.2022 tarihleri arasında beş gün yıllık izin kullanarak 23.07.2022 tarihinde işe başladığı ve üç saatlik mesaisini tamamladığı belirtilmişse de, …’na 23.07.2022 tarihinde verilen üç saatlik fazla mesai, 18.07.2022 ve 22.07.2022 tarihleri arasında izinli olması ve dolayısıyla haftalık çalışma saatini doldurmaması nedeniyle mevzuata aykırı olup kamu zararı oluşturmaktadır.
Bu itibarla, Belediyede işçi statüsünde görev yapmakta olan personele, fazla çalışmalarına dayanak teşkil eden çalışma saatlerinin hatalı hesaplanması nedeniyle fazla ücret ödenmesinden kaynaklanan … TL kamu zararının;
Harcama Yetkilisi (…) …, Gerçekleştirme Görevlisi (…) … ile Diğer Sorumlular (…) …, (…) …, (…) …, (…) …, (…) … ve (…) …’a,
Müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine oy birliğiyle karar verildi.