SayıştaySayıştay Daire Kararı972
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire6
İlam No72
Madde No3
Yılı2023
Süre Uzatımı Verilmesi, Fiyat Farkı
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi ve duruşmada hazır bulunanların dinlenilmesi sonucunda;
.... Büyükşehir Belediyesince …. tarihinde ihale edilen ve …. yükleniminde bulunan “Asri Mezarlık Cami ve Hizmet Tesisleri Yapım İşi”nde;
A) İdare tarafından, süre uzatımı verilmesini gerektirecek bir durum oluşmamasına rağmen yersiz süre uzatımı verilmesi ve bu nedenle iş bitim tarihinden sonra kesilmesi gereken gecikme cezalarının kesilmemesi sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;
Bahsi geçen İşe ait Sözleşmenin 18’inci maddesinde, süre uzatımı verilecek hallerin Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne göre belirleneceği belirtilmiş ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinde bu konuda düzenleme yapılmıştır. Süre uzatımı sebebi sayılacak zorunlu gecikme nedenleri, sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 29’uncu maddesinde birisi mücbir sebepler, diğeri ise idarenin sebep olduğu haller olmak üzere iki başlık altında yer almaktadır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin;
“İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında, “İdarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini Yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi (yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi) ve bu sebeple sorumluluğu Yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre, işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılır.”,
“Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (f) bendinde, “Her hakediş tutarından, bir evvelki hakediş tutarı çıkarıldıktan sonra kalan tutara idarece ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisi eklendikten sonra bulunan miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye olan borçları ve cezalar ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir. Hakediş raporu, yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanır. Bu tarihten başlamak üzere sözleşmesinde farklı bir süre belirtilmemiş ise on beş gün içinde de ödeme yapılır.”,
denilmektedir.
İşe ait Sözleşmenin “Ödeme yeri ve şartları” başlıklı 11.2’nci maddesinde ise, “Hakediş raporları, bu Sözleşmenin eki olan Yapım işleri Genel Şartnamesinde düzenlenen esaslar çerçevesinde, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir. Hakedişler raporları yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp İdareye verildiği tarihten başlamak üzere İdarece en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenir.” hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, hakediş ödemelerindeki gecikmeler, süre uzatımı nedenleri bakımından, idareden kaynaklanan sebepler kapsamına girmekte ve hatta idareden kaynaklanan sebepler dolayısıyla süre uzatımı verilebilmesi için Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 29’uncu maddesinin yedinci fıkrasında yer alan “Ancak idarenin sebep olduğu süre uzatımını gerektiren gecikmelerde, yüklenicinin yirmi gün içinde yazılı bildirimde bulunma şartı aranmaz.” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre hakedişin süresinde ödenmemesi nedeniyle süre uzatımı verilebilmesi mümkündür. Hakediş raporları, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenmesi ve hazırlanan hakediş raporlarının idarece en geç 30 günde onaylandıktan sonra 30 gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenmesi gerekmektedir. Madde metninde yer alan “İdarece en geç 30 gün içinde onaylandıktan sonra 30 gün içinde tahakkuka bağlanarak 15 günde ödenmesi” ifadesinden bu sürelerin azami süreler olduğu anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle bu süreler dolmadan da idarece onay, tahakkuk ve ödeme işleri gerçekleştirilebilecektir. Ayrıca, idareden kaynaklanan gecikmelerden dolayı verilecek süre uzatımları yüklenicinin bildirimde bulunma zorunluluğu olmaksızın idarece en az gecikilen süre kadar resen verilmesi gerekmektedir.
Somut olayda İdare tarafından, hakedişin süresinde ödenmemesi nedeniyle süre uzatımı verilirken hakedişin onaylandığı tarihten sonra hakedişin tahakkuka bağlandığı süreden itibaren 15 gün içinde ödenmemesi halinde süre uzatımı verilmiştir. Aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere İdare tarafından hakedişin onaylanması ve tahakkuka bağlanması için mevzuatta tanınan 30’ar günlük sürelerden daha erken bir sürede hakediş onaylanıp tahakkuka bağlanarak 15 günlük ödeme süresini aşan süre için hesaplama yapılarak süre uzatımı verilmiştir.
….
Dolayısıyla, süre uzatım hesabı Sözleşme ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen on beş gün baz alınarak yapılmıştır.
Açıklanan gerekçelerle; İdarenin tahakkuk tarihini baz alarak yapmış olduğu süre uzatımları sonucu işin bitim tarihinde gecikme olmadığı gibi gecikme cezası kesilmesine de gerek kalmayıp kamu zararı da oluşmamıştır.
Bu itibarla, kamu zararı oluşmayan …. TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
B) İdare tarafından yükleniciden kaynaklanan sebeplerle işte yaşanan gecikmeler nedeniyle mevzuata aykırı olarak yapılan revize iş programlarına göre fiyat farkı ödenmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin;
“İş programı” başlıklı 17’nci maddesinin yedinci fıkrası, “İşte idarece onaylanan bir süre uzatımı olması, iş artışı/eksilişi yapılması, ödenek dilim değişikliği yapılması, idarenin izniyle havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı dönemde çalışılması, yeni fiyat tespiti yapılması gibi durumlarda ve idarece gerekli görülmesi kaydıyla yüklenici bu hususun kendisine tebliği tarihinden başlamak üzere yedi gün içinde revize iş programı düzenleyerek idarenin onayına sunmak zorundadır…”,
“İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinin altıncı fıkrası, “Mücbir sebepler ve/veya idarenin sebep olduğu hallerden dolayı, işte sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi halinde, durum idarece incelenerek işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ait süre uzatılır.”,
şeklindedir.
4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “İş programı ve ödenek dilimi” başlıklı 7’nci maddesinde;
“(1) Sözleşme imzalandıktan sonra iş kalemlerinin, aylık imalatın, ihzaratın ve yıllık ödenekler ile bunların aylara dağılımını gösteren ayrıntılı bir iş programı hazırlanarak idarenin onayına sunulur.
(2) Herhangi bir aya ait iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde, daha sonraki aylarda yapılacak imalatlarda, imalat miktarı iş programına uygun hale gelinceye kadar, fiyat farkı hesaplanırken, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınır.
…
(4) 4735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebep hallerinin gerçekleşmesi veya sözleşmenin ifasının idareden kaynaklanan nedenlerle gecikmesi nedeniyle yükleniciye süre uzatımı verilmiş olması halinde, gerçekleştirilmesi gereken aya göre iş kalemleri ya da iş grupları için uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına uygun olarak fiyat farkı hesaplanır. Bu kapsamda revize edilen iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde ikinci fıkraya göre işlem yapılır.
…” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince mücbir sebeplerle veya idareden kaynaklanan sebeplerle süre uzatımı verildiğinde yüklenici tarafından revize iş programı hazırlanarak idarenin onayına sunulması gerekmektedir. Yükleniciye verilecek fiyat farkının hesabı da revize edilen iş programına göre yapılacaktır.
Söz konusu İşte İdare tarafından hakedişlerin zamanında ödenmemesi sebebiyle …., …., …. ve …. tarihlerinde süre uzatımı verilmiştir. Verilen süre uzatımı sebebiyle de revize iş programı hazırlanarak bu program üzerinden fiyat farkı hesaplanıp Yükleniciye ödenmiştir.
Hakedişlerin geç ödenmesi sebebiyle verilen süre uzatımlarında hukuka aykırılık bulunmadığından bu süre uzatımlarına göre hazırlanan revize iş programına göre fiyat farkı ödenmesinde de mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, mevzuatına uygun olan …. TL ödeme ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi ve duruşmada hazır bulunanların dinlenilmesi sonucunda;
.... Büyükşehir Belediyesince …. tarihinde ihale edilen ve …. yükleniminde bulunan “Asri Mezarlık Cami ve Hizmet Tesisleri Yapım İşi”nde;
A) İdare tarafından, süre uzatımı verilmesini gerektirecek bir durum oluşmamasına rağmen yersiz süre uzatımı verilmesi ve bu nedenle iş bitim tarihinden sonra kesilmesi gereken gecikme cezalarının kesilmemesi sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;
Bahsi geçen İşe ait Sözleşmenin 18’inci maddesinde, süre uzatımı verilecek hallerin Yapım İşleri Genel Şartnamesi’ne göre belirleneceği belirtilmiş ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinde bu konuda düzenleme yapılmıştır. Süre uzatımı sebebi sayılacak zorunlu gecikme nedenleri, sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 29’uncu maddesinde birisi mücbir sebepler, diğeri ise idarenin sebep olduğu haller olmak üzere iki başlık altında yer almaktadır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin;
“İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında, “İdarenin, sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini Yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi (yer teslimi, projelerin onaylanması, iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi) ve bu sebeple sorumluluğu Yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre, işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılır.”,
“Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (f) bendinde, “Her hakediş tutarından, bir evvelki hakediş tutarı çıkarıldıktan sonra kalan tutara idarece ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisi eklendikten sonra bulunan miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye olan borçları ve cezalar ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir. Hakediş raporu, yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp idareye verildiği tarihten başlamak üzere en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanır. Bu tarihten başlamak üzere sözleşmesinde farklı bir süre belirtilmemiş ise on beş gün içinde de ödeme yapılır.”,
denilmektedir.
İşe ait Sözleşmenin “Ödeme yeri ve şartları” başlıklı 11.2’nci maddesinde ise, “Hakediş raporları, bu Sözleşmenin eki olan Yapım işleri Genel Şartnamesinde düzenlenen esaslar çerçevesinde, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenir. Hakedişler raporları yüklenici veya vekili tarafından imzalanıp İdareye verildiği tarihten başlamak üzere İdarece en geç otuz gün içinde onaylandıktan sonra otuz gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenir.” hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, hakediş ödemelerindeki gecikmeler, süre uzatımı nedenleri bakımından, idareden kaynaklanan sebepler kapsamına girmekte ve hatta idareden kaynaklanan sebepler dolayısıyla süre uzatımı verilebilmesi için Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 29’uncu maddesinin yedinci fıkrasında yer alan “Ancak idarenin sebep olduğu süre uzatımını gerektiren gecikmelerde, yüklenicinin yirmi gün içinde yazılı bildirimde bulunma şartı aranmaz.” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre hakedişin süresinde ödenmemesi nedeniyle süre uzatımı verilebilmesi mümkündür. Hakediş raporları, kanuni kesintiler de yapılarak her ayın ilk beş iş günü içinde düzenlenmesi ve hazırlanan hakediş raporlarının idarece en geç 30 günde onaylandıktan sonra 30 gün içinde tahakkuka bağlanarak on beş gün içinde ödenmesi gerekmektedir. Madde metninde yer alan “İdarece en geç 30 gün içinde onaylandıktan sonra 30 gün içinde tahakkuka bağlanarak 15 günde ödenmesi” ifadesinden bu sürelerin azami süreler olduğu anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle bu süreler dolmadan da idarece onay, tahakkuk ve ödeme işleri gerçekleştirilebilecektir. Ayrıca, idareden kaynaklanan gecikmelerden dolayı verilecek süre uzatımları yüklenicinin bildirimde bulunma zorunluluğu olmaksızın idarece en az gecikilen süre kadar resen verilmesi gerekmektedir.
Somut olayda İdare tarafından, hakedişin süresinde ödenmemesi nedeniyle süre uzatımı verilirken hakedişin onaylandığı tarihten sonra hakedişin tahakkuka bağlandığı süreden itibaren 15 gün içinde ödenmemesi halinde süre uzatımı verilmiştir. Aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere İdare tarafından hakedişin onaylanması ve tahakkuka bağlanması için mevzuatta tanınan 30’ar günlük sürelerden daha erken bir sürede hakediş onaylanıp tahakkuka bağlanarak 15 günlük ödeme süresini aşan süre için hesaplama yapılarak süre uzatımı verilmiştir.
….
Dolayısıyla, süre uzatım hesabı Sözleşme ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde belirtilen on beş gün baz alınarak yapılmıştır.
Açıklanan gerekçelerle; İdarenin tahakkuk tarihini baz alarak yapmış olduğu süre uzatımları sonucu işin bitim tarihinde gecikme olmadığı gibi gecikme cezası kesilmesine de gerek kalmayıp kamu zararı da oluşmamıştır.
Bu itibarla, kamu zararı oluşmayan …. TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
B) İdare tarafından yükleniciden kaynaklanan sebeplerle işte yaşanan gecikmeler nedeniyle mevzuata aykırı olarak yapılan revize iş programlarına göre fiyat farkı ödenmesi sonucu kamu zararına neden olunduğu iddiasına ilişkin olarak;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin;
“İş programı” başlıklı 17’nci maddesinin yedinci fıkrası, “İşte idarece onaylanan bir süre uzatımı olması, iş artışı/eksilişi yapılması, ödenek dilim değişikliği yapılması, idarenin izniyle havanın fen noktasından çalışmaya uygun olmadığı dönemde çalışılması, yeni fiyat tespiti yapılması gibi durumlarda ve idarece gerekli görülmesi kaydıyla yüklenici bu hususun kendisine tebliği tarihinden başlamak üzere yedi gün içinde revize iş programı düzenleyerek idarenin onayına sunmak zorundadır…”,
“İşin süresi ve sürenin uzatılması” başlıklı 29’uncu maddesinin altıncı fıkrası, “Mücbir sebepler ve/veya idarenin sebep olduğu hallerden dolayı, işte sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi halinde, durum idarece incelenerek işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre işin bir kısmına veya tamamına ait süre uzatılır.”,
şeklindedir.
4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “İş programı ve ödenek dilimi” başlıklı 7’nci maddesinde;
“(1) Sözleşme imzalandıktan sonra iş kalemlerinin, aylık imalatın, ihzaratın ve yıllık ödenekler ile bunların aylara dağılımını gösteren ayrıntılı bir iş programı hazırlanarak idarenin onayına sunulur.
(2) Herhangi bir aya ait iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde, daha sonraki aylarda yapılacak imalatlarda, imalat miktarı iş programına uygun hale gelinceye kadar, fiyat farkı hesaplanırken, iş programına göre gerçekleştirilmesi gereken ayın endeksi ile işin fiilen gerçekleştirildiği ayın endeksinden düşük olanı esas alınır.
…
(4) 4735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebep hallerinin gerçekleşmesi veya sözleşmenin ifasının idareden kaynaklanan nedenlerle gecikmesi nedeniyle yükleniciye süre uzatımı verilmiş olması halinde, gerçekleştirilmesi gereken aya göre iş kalemleri ya da iş grupları için uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına uygun olarak fiyat farkı hesaplanır. Bu kapsamda revize edilen iş programına yüklenicinin kusuru nedeniyle uyulmadığı takdirde ikinci fıkraya göre işlem yapılır.
…” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince mücbir sebeplerle veya idareden kaynaklanan sebeplerle süre uzatımı verildiğinde yüklenici tarafından revize iş programı hazırlanarak idarenin onayına sunulması gerekmektedir. Yükleniciye verilecek fiyat farkının hesabı da revize edilen iş programına göre yapılacaktır.
Söz konusu İşte İdare tarafından hakedişlerin zamanında ödenmemesi sebebiyle …., …., …. ve …. tarihlerinde süre uzatımı verilmiştir. Verilen süre uzatımı sebebiyle de revize iş programı hazırlanarak bu program üzerinden fiyat farkı hesaplanıp Yükleniciye ödenmiştir.
Hakedişlerin geç ödenmesi sebebiyle verilen süre uzatımlarında hukuka aykırılık bulunmadığından bu süre uzatımlarına göre hazırlanan revize iş programına göre fiyat farkı ödenmesinde de mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, mevzuatına uygun olan …. TL ödeme ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.