İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

Konu: Yapım işinde, yeni fiyat yapılan imalat kalemi içerisinde yer alan foraj bedeli için de yeni fiyat yapılması.

105 sayılı İlamın 8’inci maddesiyle; … AŞ. – … AŞ. İş Ortaklığı yükleniminde bulunan …-TL sözleşme bedelli “… İşi” kapsamında “YBF-003 pozunun” içerisinde yer almasına rağmen “YBF-004 Boş Foraj Yapılması” pozu ile boş foraj imalat kalemi için yeni birim fiyat yapılarak ödeme yapılması sonucunda kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Sorumlu [(Hakediş Kapağı Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz talep eden İnşaat Mühendisi …] (aynı ilam maddesi ile ilgili olarak sadece konunun esası yönünden temyiz talep eden diğer sorumluların kendi gündem sıralarında görüşülen dosyalarındaki temyiz dilekçelerinde de tamamen aynı olmak üzere), temyiz dilekçesinde özetle; inşaat sahasının jeolojik-jeofızik raporuna göre yeraltı su seviyesine 1,10-1,20 m. de rastlandığını, proje temel alt kotunun ise yüzey kotundan yaklaşık 16,50 m derinliğe ulaştığını, kazı güvenliği için projede, oluşacak betonarme yapının dışına 80 cm genişliğinde diyafram duvar öngörüldüğünü ve uygulandığını, daha sonra zeminin stabilitesinin sağlanamayacağının … Üniversitesi raporu ve sonrasında tespit davası ile Ege Üniversitesi Bilirkişi Heyeti raporu sonucunda zemin iyileştirme projesinin hazırlandığını ve 28.02.2018 tarihinde proje müellifi ve İdare tarafından onaylanarak uygulamaya geçildiğini, projede zemin iyileştirme ve diyafram duvarların temel seviyesinde kapanma ve deforme olmasını engellemek amacıyla, tamamı temel altında (-16,50 m) olacak şekilde yapılacak 6 m yüksekliğinde 9525 adet jet grout kolon imalatı bulunduğunu, zemin iyileştirme projesinin 77-44 aksları arasını kapsadığını, bundan önceki kesimlerde, yani temel alt kotunun 9 m derinliğe kadar olan bölgelerde (97-77 aksları arası) yine zemin iyileştirme gereksinimi olduğunu ve 1,80 m yüksekliğinde taş dolgu uygulandığını, yeraltı su seviyesi (YASS) çok yüksek olduğu için iş makinalarının ancak bu şekilde çalışma yapabildiğini, jet grout imalatları esnasında delgi makinasının YASS altında çalışmasının mümkün olmadığını, bu konudaki denemelerinin defaatle başarısızlıkla sonuçlandığını, iş makinasının bu zemin üzerinde düz durması zaten mümkün değilken, zeminin sıvılaşmasından dolayı makinanın gömülmeyle karşı karşıya kaldığını, dolayısıyla delgi makinasının oturacağı platformun YASS’nin en az 50 cm üzerinde teşkil edilmesinin zorunlu hale geldiğini, bütün bu sebeplerle zeminden yaklaşık 18 m derinliğe kadar jet grout makinasının bos forai yaptıktan sonra, projede temel altına gelecek şekilde 6 m’lik kısımda beton enjeksiyonla kolon imalatını gerçekleştirdiğini, bu teknik gerekçe ve süreç dahilinde İdarece üç adet iş kalemi için Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine uygun şekilde yeni birim fiyat (YBF) tanzim edildiğini, bu iş kalemlerinin;

- YBF-003 Pozu (Her uzunluk, her açı ve her zeminde 0 80 cm jet grout imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile) (delgi dahil) (Dilekçe Eki: 1.1) (Dilekçe Eki: 1.2): Bu pozun yeni birim fiyatının tanziminde Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Y. 16.072/05 pozunun analizinin emsal alındığını, yeni birim fiyatın analiz ve tarifi incelendiğinde görüleceği üzere, bu iş kaleminin çimento hariç olmak üzere delginin yapılmasını ihtiva ettiğini, ölçü biriminin metre olduğunu,

- YBF-005 Pozu (Portland çimentosu - dökme) iş kalemi (Dilekçe Eki: 2.1) (Dilekçe Eki: 2.2): Ölçü birim ton cinsinden belirlenen bu iş kaleminin, YBF-003 poz no.lu iş kalemi kapsamında delgisi yapılan kısımlara enjekte edilecek çimentoyu temsil ettiğini, bu süreçte ihtiyaç duyulan her türlü işçilik ve diğer unsurların YBF-003 pozunun analizine dahilken, kullanılacak çimento malzemesinin bedelinin bu iş kaleminden karşılandığını,

- YBF-004 Pozu (Boş foraj yapılması) (Dilekçe Eki: 3.1) (Dilekçe Eki: 3.2): YBF-004 pozunun analizinde görüleceği üzere sadece delgi makinesinin çalışma saatinin girdi olarak yer aldığını, söz konusu pozun 1 metrelik boş foraj yapılmasını temsil ettiğini, yukarıda teknik gerekçesi açıklandığı üzere, zeminden yaklaşık 18 m derinliğe kadar jet grout makinası delgi (foraj) yaptıktan sonra, projede temel altına gelecek şekilde 6 m’lik kısımda beton enjeksiyonla kolon imalatı gerçekleştirildiğini, jet grout ile kolon imalatını gerçekleştirmek için temel altına ulaşana kadar delgi (foraj) yapıldığı için hakkaniyet ilkesi çerçevesinde bu kesimde harcanan delgi makinası, personel, yakıt giderleri değerlendirilerek ve analiz edilerek jet grout için YBF- 4 poz no.lu boş foraj pozu oluşturulduğunu, sorguda (ve sonrasında İlamda) “YBF-004 Boş Foraj Yapılması” iş kaleminin “YBF-003 Pozunun” içerisinde yer aldığı kabul edilerek, YBF - 04 pozu için yapılan ödemenin tamamı kamu zararı olarak nitelendirildiğini, bu nitelemenin gerçeği yansıtmadığını, şöyle ki;

a) “YBF-003 Her uzunluk, her açı ve her zeminde jet grout kolonu imalatı” iş kaleminin içeriği nedir, “YBF-004 Boş Foraj Yapılması” iş kaleminin “YBF-003 Pozunun” içerisinde yer aldığı kabul edilerek, YBF - 004 pozu için yapılan ödemenin tamamı neden kamu zararı olarak nitelendirilemez?

YBF-003 Pozunun (iş kaleminin) analizinin; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (ÇŞB) Y. 16.072/05 Her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Ø 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile) (delgi dahil) pozunun (iş kaleminin) analizi birebir referans alınarak oluşturulduğunu, yani YBF-003 pozu ne uzunlukta jet grout kolonu yapılacaksa o uzunlukta delgi ve enjeksiyon yapılacağı esasına dayanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (ÇŞB) Y. 16.072/05 pozu referans alınarak oluşturulduğunu, Y. 16.072/05 ve tıpkısı YBF-003 pozuna ait birim fiyat analizi incelendiğinde;

1 metretül jet2 yöntemi ile her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Ø 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması iş kaleminin (1) ve (2) no.lu girdiler yardımcı analiz (aktarmalı analiz) olmak kaydıyla 5 adet girdiye sahip olduğunu,

Analiz Format No :1 İNŞAAT İŞ KALEMLERİ BİRİM FİYAT ANALİZLERİ Yıl: 2015

İş Kalemi / İş Grubu No: Analizin Adı: Ölçü Birimi:

YBF-003

(Y. 16.072/05) Her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde 0 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile) (delgi dahil) MT



Poz No: GİRDİLER1 Ölçü

Birimi Miktarı Birim Fiyatı Tutarı

Monitoring sistemli; yüksek basınç pompası, su pompası, kompresör, karıştırıcı ünitesi, silo, su tankı ve benzerinden oluşan ekipman ile delgi makinası ve sarf malzemeleri karşılığı

(1) 03.642 (Y) Jet grouting ekipmanı ile delgi makinası'nın 1 saatlik ücreti SA 0,085 … …

(2) 03.517/1 (Y) Kompresör'ün 1 saatlik ücreti (250 hp) SA 0,085 … …

(3) 04.031 Su M3 0,650 … …

(4) 01.409 Formen SA 0,250 ... …

(5) 01.501 | Düz işçi (inşaat işçisi) SA 0,500 … …

Kârsız Toplam …

%15,00 Kâr ve Genel Giderler …

Toplam Tutar …

YBF-003 (Y. 16.072/05) pozu birim fiyat tarifinin de analize uygun sıralamayla açıklandığının görülmekte olduğunu (*Aşağıda açıklamaların başına analiz girdilerindeki numaralamalar 1'den 5' e doğru artan sırayla konulmuştur.)

“YBF-003 (Y.16.072/05) Her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Ø 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile) (delgi dahil) Birim Fiyat Tarifi

İdarece onanmış uygulama projesi ve teknik şartnamesine uygun olarak, her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde 0 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile, delgi dahil) için,”

(1) 03.642 (Y) Jet grouting ekipmanı ile delgi makinasının 0,085 saatlik ücreti'ne karşılık gelen açıklama:

“Jet-grout teçhizatı (monitoring sistemli; yüksek basınç pompası, su pompası, kompresör, karıştırıcı ünitesi, silo, su tankı ve benzerinden oluşan ekipman ile delgi makinası) ve kompresör makinasının temini, platform hazırlanması veya iskele yapılması, gerekli araç, gereç, malzeme ve enerjinin temini ile iş yerine getirilmesi, iş bitiminden sonra nakilleri, montaj ve demontajı, işin yürütülmesi için teknik ekibin temini ve çalıştırılması, suyun işbaşında temini, delginin yapılması,”

(2) 03.517/1 (Y) (250 hp) Kompresör'ün 0,085 saatlik ücretine karşılık gelen açıklama:

“su/çimento karışımının projesinde belirtildiği oranda hazırlanarak açılan deliğe projesinde belirtilen hızla enjekte edilmesi,”

(3) (4) (5) Su, Formen ve Düz işçi ücretlerine ve diğer giderlere karşılık gelen açıklama:

“her türlü yükleme boşaltma, yatay ve düşey taşıma, malzeme ve zayiatı, işçilik, makine, araç ve gereç giderleri ile müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil, 1 m fiyatı:

Ölçü: Projesindeki boyutlar üzerinden hesaplanır.

Not:

1) Çimento ve gerekmesi halinde kullanılan katkı malzemeleri fiyata dahil değildir.

2) Katkı malzemesi idare onayı ile kullanılır.

3) İmalat bünyesine giren çimento ve katkı malzemelerinin bedelleri; rayiç fiyatlarının %25 (müteahhit genel giderleri ve kârı) arttırılmış tutarları üzerinden ayrıca ödenir.”

Şeklinde olduğunu,

(Y.16.072/05) 1 mt jet grout kolonu imalatının analizi dikkatlice incelendiğinde Yüksek Fen Kurulu'nun

03.642(Y) Jet grouting ekipmanı ve delgi makinası için 0,085 saat (5 dakika 6 saniye)

03.517/1 (Y) (250 hp) Kompresör için 0,085 saat (5 dakika 6 saniye)

01.409 Formen için 0,25 saat (15 dakika),

01.501 Düz îşçi için 0,50 saat (30 dakika) çalışma ve

0,65 m3 (650 litre) su kullanımı hesapladığının açıkça görüldüğünü,

Yani

Delgi makinası ile 5 dakika 6 saniyede açılan 1 metre uzunluğunda deliğe, kompresörle 5 dakika 6 saniyede 1 metre uzunluğunda jet grout kolonu imalatı yapıldığını,

(Y.16.072/05) 1 mt jet grout kolonu imalatının birim fiyat tarifi dikkatlice incelendiğinde Yüksek Fen Kurulu'nun

(2) 03.517/1 (Y) (250 hp) Kompresör'ün 0,085 saatlik ücreti'ne karşılık gelen açıklamasında:

“… su/çimento karışımının projesinde belirtildiği oranda hazırlanarak açılan deliğe projesinde belirtilen hızla enjekte edilmesi, ....”

Denmek suretiyle açılan 1 metre uzunluğundaki deliğe, deliğin tamamının su/çimento karışımı enjeksiyonla doldurulmasından yani 1 metre uzunluğunda jet-grout kolonu imalatından söz ettiğinin de açık olduğunu, özetlemek gerekirse; YBF-003 ve referansı olan Y.16.072/05 analizlerinde

• Delgi uzunluğu ve jet-grout kolonu imalatı uzunluğunun eşit olduğunu,

• YBF-003 için delginin (forajın) tamamının jet grout kolonu ile dolu olduğundan boş forajdan bahsedilemeyeceğini,

• Dolayısıyla YBF-004 boş forajın YBF-003 jet-grout kolon imalatı içinde olduğundan da bahsedilemeyeceğini,

YBF-003 ve referansı olan Y.16.072/05 Her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Ø 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile) (delgi dahil) pozunun içeriği, grafik gösterimlerle anlatımının aşağıdaki gibi olduğunu;



Grafik -1: Delgi makinasıyla 18 metre uzunluğunda delgi açılır,



Grafik-2: Kompresörle 18 metre uzunluğunda jet-grout kolonu imalatı yapılır ise YFA-003 pozunun tariflediği iş kalemi gerçekleşmiş olur.







Grafik-3:

• Delgi uzunluğu ve jet-grout kolonu imalatı uzunluğu eşittir.

• YBF-003 için delginin (forajın) tamamı JET GROUT KOLONU ile DOLU olduğundan Boş forajdan bahsedilemez.

• Dolayısıyla YBF-004 Boş forajm YBF-003 jet-grout kolon imalatı içinde olduğundan da bahsedilemez. 

















b) 18 metre uzunluğunda delgi yapıldıktan sonra projesi gereği 6 metre uzunluğunda 0 80 cm lik jet-grout kolonu imalatı yapılan söz konusu işte “YBF-004 Boş Foraj Yapılması” iş kalemini ödemek neden kamu zararı olarak nitelendirilemez, neden ve nasıl ödenmeli?



Yardımcı analizlerin bir iş kaleminin belli bir aşamasını tümüyle tarifleyen birim fiyat analizleri olduklarını, Y.16.072/05 ve tıpkısı YBF-003 pozuna ait birim fiyat analizi incelendiğinde;

1 metretül jet2 yöntemi ile her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Ø 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması iş kaleminin (1) ve (2) no.lu girdilerinin yardımcı analiz (aktarmalı analiz) olduğundan önceki soru başlığının altında bahsedildiğini,

Y.16.072/05 pozunun (1) no.lu girdisi olan Yüksek Fen Kurulu’nun 03.642 (Y) yardımcı analizi incelediğinde tüm analizin 6 adet girdiden oluştuğunu;













Analiz Format No :1 İNŞAAT İŞ KALEMLERİ BİRİM FİYAT ANALİZLERİ Yıl: 2015

İş Kalemi / İş Grubu No:

03.642 (Y) Analizin Adı:

Jet grouting ekipmanı ile delgi makinası'nın saatlik ücreti Ölçü Birimi:

SA



Poz No: GİRDİLER1 Ölçü Birimi Miktarı Birim Fiyatı Tutarı

Monitoring sistemli; yüksek basınç pompası, su pompası, kompresör,

karıştırıcı ünitesi, silo, su tankı ve benzerinden oluşan ekipman ile delgi makinası

(1.a) 03.142(Y) Jet grouting ekipmanı ile delgi makinası AD 0,000116 … …

(1.b) 04.109 Mazot (motorin) KG 54,720 … …

Yakıt, makina yağı, üstübü ve benzeri karşılığı 220 HP * 0,0855 = 18,810 (delgi makinası) 420 HP * 0,0855 = 35,910 (yüksek basınç pompası) … …

(1.c) 04.112 Elektrik enerjisi kWh 75,000 … …

İşletme: … …

(1.d) 01.404 Operatör makinist SA 2,400 … …

(1.e) 01.502 Erbab işçi SA 1,200 … …

(1.f) 01.501 Düz işçi (inşaat işçisi) SA 1,200 … …

Kârsız Toplam …

1.a'da yer alan girdinin 03.142 (Y) pozuyla 1.632.000,00 TL’lik Jet grouting ekipmanı ile delgi makinasının (Amortisman: 0,000050 + Yedek Parça: 0,000027 + Tamir Bakım: 0,000007 + Sermaye Faizi, Sigort: 0,000022 + Nakil, Motaj, Demontaj: 0,000010 = Toplam: 0,000116) giderlerini

1.b'de yer alan girdinin 04.109 pozuyla 1 saatlik çalışma sonucu 54,720 kg'la harcanacak yakıt, makina yağ, üstübü ve benzeri giderlerini

1.c'de yer alan girdinin 04.112 pozuyla 1 saatlik çalışma sonucu 75,00 kWh'la harcanacak elektrik enerji giderlerini

1.d, 1.e. ve 1.f’te yer alan girdilerin 1 saatlik çalışma sonucu oluşan işçilik giderlerini ifade ettiğini,

Y. 16.072/05 pozunun (2) no.lu girdisi olan Yüksek Fen Kurulunun 03.517/1 (Y) yardımcı analizi incelediğinde tüm analizin 3 adet girdiden oluştuğunu;







Analiz Format No :1 İNŞAAT İŞ KALEMLERİ BİRİM FİYAT ANALİZLERİ Yıl: 2015

İş Kalemi / İş Grubu No:

03.517/l(Y) Analizin Adı:

Kompresör'ün 1 saatlik ücreti (250 hp) Ölçü Birimi:

SA



Poz No: GİRDİLER1 Ölçü Birimi Miktarı Birim Fiyatı Tutarı

Amortisman : 0,000050

Yedek Parça: 0,000027

Tamir Bakım : 0,000007

Sermaye Faizi, Sigorta : 0,000022

Nakil, Motaj, Demontaj : 0,000010

Toplam : 0,000116

(2.a) 03.017/l(Y) Kompresör (250 HP) AD 0,000116 … …

(2.b) 04.109 Mazot (motorin) KG 21,375 … …

250 HP x 0,0855 = 21,375 Yakıt, Makina Yağı, Üstüb v.b. karşılığı … …

İşletme : … …

(2.c) 01.403 Makinist SA 1,2 … …

Kârsız Toplam …

2.a’da yer alan girdinin 03.017/1 (Y) pozuyla 125.000,00 TL’lik 250 beygir gücündeki kompresör makinasının (Amortisman: 0,000050 + Yedek Parça: 0,000027 + Tamir Bakım: 0,000007 + Sermaye Faizi, Sigorta: 0,000022 + Nakil, Montaj, Demontaj: 0,000010 = Toplam: 0,000116) giderlerini

2.b'de yer alan girdinin 04.109 pozuyla 1 saatlik çalışma sonucu 21.375 kg'la harcanacak yakıt, makina yağ, üstübü ve benzeri giderlerini

2.c’de yer alan girdilerin 1 saatlik çalışma sonucu oluşan işçilik giderlerini ifade ettiğini,

(*) Y.16.072/05 pozunun (1) no.lu girdisi olan Yüksek Fen Kurulu’nun 03.642 (Y) yardımcı analizinde; jet-grouting ekipmanı ve delgi makinasının her 1 metre uzunluğunda delgi için amortismandan, yedek parçadan, tamir bakımdan, sermaye faizi ve sigortadan, nakil, montaj ve demontaj dan, harcanan yakıttan ve işçilikten kaynaklı giderlerinin 0,085 sa/m x … TL/sa = .. TL/m (Karsız Tutar) olarak,

(**) Y.16.072/05 pozunun (2) no.lu girdisi olan Yüksek Fen Kurulu’nun 03.517/1 (Y) yardımcı analizinde; 250 beygir gücündeki kompresörün her 1 m uzunluğunda enjeksiyon için amortismandan, yedek parçadan, tamir bakımdan, sermaye faizi ve sigortadan, nakil, montaj ve demontajdan, harcanan yakıttan ve işçilik işçilikten kaynaklı giderlerinin 0,085 sa/m x … TL/sa = … TL/m (Karsız Tutar) olarak

Hesapladığının görüleceğini, Yüksek Fen Kurulunun 03.642 (Y) yardımcı analizinin, jet-grouting ekipmanı ve delgi makinasının 1 metre uzunluğunda delgi imalatını tüm girdileriyle birlikte eksiksiz tariflediğini;

• 18 metre uzunluğundaki delgi imalatının 6 metre uzunluğundaki kısmı, jet-grout kolonu imalatı içerisinde kaldığı için delgi uzunluğunun 18 m - 6 m = 12 m olarak değerlendirilmesi gerektiği ve 12 metre uzunluğunda delgi imalatına ilişkin yeni birim fiyat analizinin Yüksek Fen Kurulu’nun 03.642 (Y) yardımcı analizi kullanılarak ve sözleşme gereği genel gider ve yüklenici kar oranı eklenerek yapılması gerektiği,

• Ø 80 cm’lik 6 metre uzunluğundaki jet grout kolonu (delgi dahil) imalatına Y.16.072/05 pozu referans alınarak ve sözleşme gereği genel gider ve yüklenici kar oranı eklenerek yeni birim fiyat analizi yapılması gerektiği,

• Jet-grout kolonu imalatında kullanılan çimento için Yüksek Fen Kurulu’nun 04.008/2B rayici kullanılarak ve sözleşme gereği genel gider ve yüklenici kar oranı eklenerek yeni birim fiyat analizi yapılması gerektiği

Sonuçlarına ulaşılacağını ki; İdarenin de sırasıyla (YBF-004, YBF-003 ve YBF-005) no.lu yeni birim fiyat analizleriyle tam olarak yaptığının bu olduğunu,

12 metre uzunluğundaki YBF-004 Boş foraj iş kalemi,

• YBF-003 pozunun içinde yer almadığından,

• Bağımsız, kendi başına bir iş kalemi olduğundan,

• Delgi makinasının yıpranma payı, mazot, işçilik ve diğer giderleri karşılığında ödediğinden kamu zararından bahsedilemeyeceğini,

Sonuç itibarıyla, fiilen yapılan, bedeli başka bir iş kaleminin bünyesinde ödenmemiş olan, yüklenicinin maliyetine katlandığı işin karşılığının ödenmesi gerektiğinin, bu nedenle yapılan uygulamanın mevzuata uygun olduğunun ve kamu zararına neden olmadığının değerlendirildiğini, yazılı açıklamaları kapsamında temyiz konusuna ilişkin dilekçesinin kabulü ile tazmin hükmünün kaldırılmasını Kurulumuza arz etmiştir.

Aynı ilam maddesi ile ilgili olarak (Hakediş Kapağı Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz talep eden Harita Kadastro Teknikeri …, kendi gündem sırasında görüşülen dosyasındaki temyiz dilekçesinde sadece sorumluluk yönünden özetle; kamu zararı konusu yapılan YBF-004 Boş Foraj Yapılması imalat kalemi için fazla ödeme konusunda daha önce Sayıştay sorgusuna, ilgili mesleki disiplinlerde görevli mühendis arkadaşlarının hazırladığı, teknik gereksinimlerin de yer aldığı savunma yazısıyla cevap verildiğini, ancak söz konusu imalatın teknik gereksinimi, niteliği, nasıl yapılacağı, hangi kotta ve nerelerde yapılması gerektiği, fiyatı veya bayındırlık mevzuatındaki poz karşılığı gibi konularda mesleki sorumlulukları ve branşı gereği karar verme yeteneğine sahip olmadığı gibi sorumluluğunun da olmadığı kanaatinde olduğunu, harita teknikerlerinin; yerküre üzerinde çeşitli ölçümler yapan ve elde edilen veriler ışığında planlar ve haritalar hazırlayan, ölçümler ışığında konumsal hesaplamalar yapmakla da mükellef olan, kamu kurumları ve özel sektörde istihdam edilen teknik elemanlar olduğunu, mesleklerinin yeryüzünün çeşitli yöntemlerle ölçülmesi ve elde edilen bu verilerin dijital ortamda değerlendirilerek planlar ve harita ifade edilip buna ek konumuna bağlı olarak ölçüm, hesaplama, çözümleme ve görselleştirme çalışmaları ile uğraşan mühendislik dalı olduğunu, harita teknikerlerinin görev ve sorumluluk alanlarının;

• Yerküreyi anlamak, planlamak, düzenlemek ve yönetmek amacıyla modem teknolojiden istifade ederek mekansal teknikleri geliştirmek ve kullanımını sağlamak,

• Mühendislik projeleri için büyük, orta ve küçük ölçekli dijital ve basılı, topografık veya tematik haritaların üretimini yapmak,

• Otoyol, köprü ve baraj gibi büyük ölçekli projelerde zemin etüdü ve benzeri süreçlerde yer almak, projelerden elde edilen verileri yerküre üzerinde konumsal (X,Y,Z Koordinatlı) işaretleme yapmak

• Coğrafi bilgi sistemlerinin oluşturulmasına katkı sunmak,

• Kadastro çalışmalarında yer almak,

• İmar çalışmalarında yer almak ve destek vermek

Olarak özetlenebileceğini, İzmir Büyükşehir Belediyesi, Raylı Sistemler Daire Başkanlığında Harita Teknikeri olarak yaptığı görevinin denetim teknikeri olup, branşı gereği yüklenicinin yapısal imalatlarının onaylı projesine uygun olmasını sağlamak, projeye aykırı olan imalatların belirlenmesi ve düzeltilmesini sağlamak, proje harici imalatları konum, ebat ve metraj açısından denetlemek ve tespit etmek, yerinde yapılan imalatların metrajlarının yüklenici hakedişlerine ve kesin hesabına doğru olarak işlenmesini sağlamak olduğunu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Kamu Yapıları Denetim Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre; “Denetim teknikeri kendi branşı ve görev alanı ile ilgili iş ve işlemlerden ve kendisine bağlı yardımcı denetim mühendisi ve yardımcı denetim elemanının denetlediği işlerden sorumludur.” denildiğini, sonuç olarak, ihtilafa konu işte sorgu (ve sonrasında ilam) konusu yapılan boş foraj imalat kalemi için fazla ödeme konusunda mesleki disiplini gereği herhangi bir bilgisinin bulunmadığını, işin hakediş ödemelerinde mevzuat gereği hakediş kapağında imzası bulunmakta olup bunun dışında sorgu konusu iş ile ilgili hiçbir evrakta (birim fiyat oluşturma, olur, yazışma, tutanak, ataşman, metraj, yeşil defter vb.) imza ve onayı olmaması nedeniyle bu konudaki sorumluluğunun kaldırılması hususunda gereğini Kurulumuza arz etmiştir.

Aynı ilam maddesi ile ilgili olarak (Hakediş Kapağı Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz talep eden Harita Mühendisi …, kendi gündem sırasında görüşülen dosyasındaki temyiz dilekçesinde sadece sorumluluk yönünden özetle; yukarıda Harita Kadastro Teknikeri …’nun temyiz dilekçesindeki mesleksel bilgileri bu defa Harita Mühendisi için aynen tekrar ettikten sonra; her ne kadar hakedişlerde, yeşil defterde, bazı birim fiyatlarda imzası bulunsa dahi, yapılan imalatların konumsal olarak kotunun (yüksekliğinin), ölçüsünün, uzunluğunun veya hacminin belirlenmesi, imalatların metrajlarının doğru tespit edilmesi ve hakedişlere doğru aksettirilmesini sağlamak amacıyla usulen mevzuat gereği tarafından imzalandığını, teknik branşı ve mesleki sorumluluğu gereği ilam konusu imalatın teknik olarak gereksinimi, niteliği, nasıl yapılacağı, Bayındırlık mevzuatına göre nasıl fiyatlandırılacağına dair karar verme yeteneğine ve sorumluluğuna sahip olmadığından dolayı ilam konusu ödemedeki sorumluluğunun kaldırılması hususunda gereğini Kurulumuza arz etmiştir.

Aynı ilam maddesi ile ilgili olarak (Hakediş Kapağı Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz talep eden Elektrik Elektronik Mühendisi …, kendi gündem sırasında görüşülen dosyasındaki temyiz dilekçesinde sadece sorumluluk yönünden özetle; Daire Kararında Gerçekleştirme Görevlisi olarak kamu zararından sorumlu olduğunun belirtildiğini, oysa ki kendisinin Elektrik ve Elektronik Mühendisi olduğunu, diğer Gerçekleştirme Görevlisi Makine Mühendisleri … ve … gibi söz konusu imalatla ilgili olarak kendisinin de herhangi bir metraj ataşman ya da yeşil defterde imzasının bulunmadığını, Sayıştay Dairesine verdiği savunmanın da zaten konuya vakıf kişilerce hazırlandığını ve tarafınca sadece ilgili savunmaya imza atıldığını, sorgu (ve sonrasında ilam) konusu yapılan boş foraj imalat kalemi ile ilgili olarak konu inşaat faaliyeti olup, bu konuda birim fiyat oluşturma ile ilgili herhangi bir yetki ve sorumluluğunun söz konusu olmadığını, ilgili imalatın yapımında da herhangi bir bilgiye sahip olmadığını, bu konuyla ilgili olarak imzasının sadece hakediş kapağında bulunduğunu ve bunun da mevzuat gereği olduğunu, netice olarak önceki savunmadan ayrı olarak burada da açıkladığı üzere; iddia edilen kamu zararı ile olarak sorumluluğu bulunmadığından; tazmin hükmünün temyizen kaldırılmasını Kurulumuza arz etmiştir.

(Sadece konunun esası yönünden temyiz talep eden tüm sorumluların dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık mütalaasında özetle; temyiz dilekçesinde, sorumlunun ileri sürdüğü ve açıkladığı hususların ilam maddesinde karşılandığı görülmüş olmakla birlikte, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının fore kazık imalatlarına ilişkin birim fiyat tariflerinin notlar kısmında “projede belirtilen kazık üst kotunun forajın yapıldığı zemin kotundan aşağıda olması halinde bu iki kot arasındaki kısmına sadece foraj bedeli ödenir” şeklinde düzenlemesi mevcut olup hangi şartlar altında boş foraj bedeli ödeneceğinin açıklandığını, bu itibarla temyize konu iş kapsamında “YBF-003 pozunun” içerisinde yer almasına rağmen “YBF 04 Boş Foraj Yapılması” pozu ile boş foraj imalat kalemi için yeni birim fiyat yapılarak ödeme yapılmasının mümkün olmadığı değerlendirildiğinden; temyiz talebinin reddedilerek Daire kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmuştur.

(Sadece sorumluluk yönünden temyiz talep eden tüm sorumluların dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık mütalaasında özetle; sorumlunun dilekçesi aynen tekrar edildikten sonra; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 33’üncü maddesinde, bütçeden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerektiği, bir giderin gerçekleştirilmesinin harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanacağı, gerçekleştirme görevlilerinin harcama talimatı üzerine işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütecekleri, gerçekleştirme görevlilerinin bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumlu oldukları hususlarının belirtildiği, ayrıca, Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007/5189-1 sayılı Kararının “sorumlular” başlıklı 3 üncü bölümünde, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumlulukları açıklanmış olup; ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilmiş gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiği hususlarının dile getirildiği, bu kapsamda mevzuata aykırı olarak yapılan ödemeden dolayı oluşan kamu zararından, 5018 sayılı Kanun ve Sayıştay Genel Kurulu Kararı uyarınca Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumlu olduğu, bu nedenle temyiz talebinin reddedilerek Daire kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmuştur.

Aynı ilam maddesi ile ilgili olarak kendi gündem sırasında görüşülen dosyalarla duruşma talebinde bulunan sorumlular …, …, … ve … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Temyize konu işbu ilam maddesinde tazmin hükmü, ilgili yapım işinde diğer bir (yeni) imalat kalemi içerisinde yer almasına rağmen boş foraj imalat kalemi için yeni birim fiyat yapılarak ödeme yapılarak kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle verilmiştir.

Öncelikle, yargılamaya esas rapor ve ek belgelerden; işin karma sözleşme şeklinde bağıtlandığı ve ihale öncesi hazırlanan projesinde İlama konu edilen zemin iyileştirme işlemlerinin öngörülmediği, inşaat sahasının jeolojik-jeofizik raporuna göre yeraltı su seviyesine 1,10 -1,20 m’de rastlandığı, projenin temel alt kotunun ise yüzey kotundan yaklaşık 16,50 m derinliğe ulaştığı, kazı güvenliği için projede, oluşacak betonarme yapı dışına 80 cm genişliğinde diyafram duvar öngörüldüğü ve uygulandığı, daha sonra zeminin stabilitesinin sağlanamayacağının … Üniversitesi Raporu ve sonrasında tespit davası ile Ege Üniversitesi Bilirkişi Heyeti Raporu sonucunda zemin iyileştirme projesinin hazırlandığı ve 28.02.2018 tarihinde proje müellifi ve idare tarafından onaylanarak uygulamaya geçildiği, söz konusu iyileştirme projesinde zemin iyileştirme ve diyafram duvarların temel seviyesinde kapanma ve deforme olmasını engellemek amacıyla, tamamı temel altında (-16,50 m) olacak şekilde, 6 m yüksekliğinde 9525 adet (bazı belgelerde sehven jet strut olarak ifade edilmekle birlikte) jet grout kolon imalatının yapılmasının öngörüldüğü, bütün bu sebeplerle, yeraltı su seviyesi (YASS) de dikkate alınarak, zeminden yaklaşık 18 m derinliğe kadar jet grout makinası kullanılarak boş foraj delgisi yapıldıktan sonra, zemin iyileştirme projesinde öngörüldüğü şekilde temel altına gelecek şekilde 6 m’lik kısımda beton enjeksiyonla jet grout kolon imalatının gerçekleştirildiği görülmektedir.

Bu teknik gerekçe ve süreç dahilinde İdarece jet grout imalatının gerçekleştirilmesine yönelik olarak üç adet iş kalemi için Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümlerine uygun şekilde yeni birim fiyat (YBF) tanzim edilmiştir.

Bu iş kalemleri:

- YBF-003 Pozu (Her uzunluk, her açı ve her zeminde Ø 80 cm jet grout imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile) (delgi dahil): … TL/m

Bu pozun yeni birim fiyatının tanziminde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın Y.16.072/05 pozunun analizi aynen emsal alınmıştır. Yeni birim fiyatın analiz ve tarifi incelendiğinde görüleceği üzere, bu iş kalemi çimento zati bedeli hariç olmak üzere delginin yapılmasını ve enjeksiyon işlemini ihtiva etmektedir. Ölçü birimi metredir.

- YBF-005 Pozu (Portland çimentosu - dökme) iş kalemi: … TL/Ton

Ölçü birim ton cinsinden belirlenen bu iş kalemi, sadece YBF-003 poz no.lu iş kalemi kapsamında delgisi yapılan kısımlara enjekte edilecek çimentoyu temsil etmektedir. Bu süreçte ihtiyaç duyulan her türlü işçilik ve diğer unsurlar YBF-003 pozunun analizine dahilken, kullanılacak çimento malzemesinin zati bedeli bu iş kaleminden karşılanmaktadır.

- YBF-004 Pozu (Boş foraj yapılması): …/m

YBF-004 pozunun analizinde görüleceği üzere sadece delgi makinesinin çalışma saati girdi olarak yer almaktadır. Söz konusu poz sadece 1 metrelik boş foraj delgisi yapılmasını temsil etmektedir. Enjeksiyon işlemi ve çimento zati bedeli fiyata dahil olmayıp, diğer pozlardan karşılanmaktadır.

Yukarıda teknik gerekçesi açıklandığı üzere, temel altına gelecek şekilde zeminden yaklaşık 18 m derinliğe kadar jet grout makinası delgi (foraj) yaptıktan sonra, yapılan delginin en altındaki 6 m’lik kısımda beton enjeksiyonla kolon imalatı gerçekleştirilmiştir. Bir başka deyişle toplam 18 mt uzunluğundaki delgi işleminin ilk 12 mt’lik kısmı boş bırakılarak, en alttaki 6 mt’lik kısma beton ekjeksiyonu yapılmıştır. Foraj işleminin 6 mt’lik kısmına YBF-003 pozundan ödeme yapılmıştır. YBF-004 pozu YBF-003 pozuna nazaran daha ucuz olup, 12 mt’lik boş kısma ise YBF-004 pozundan ödeme yapılmıştır. İdarece hazırlanan YBF-004 Pozu, bahsi geçen 12 mt’lik boş delgi işleminin karşılığı olarak hazırlanmış ve ödenmiş olup, Temyize konu edilen İlam maddesindeki kamu zararı iddiasının da bu ödemenin tamamen yersiz olduğuna dayandırıldığı anlaşılmaktadır.

Jet grout ile kolon imalatını gerçekleştirmek için temel altına ulaşana kadar delgi (foraj) yapıldığı için hakkaniyet ilkesi çerçevesinde bu kesimde harcanan delgi makinası, personel, yakıt giderleri değerlendirilerek ve analiz edilerek jet grout için YBF-004 poz no.lu boş foraj pozu oluşturulmuştur.

İlamda “YBF-004 Boş Foraj Yapılması” iş kaleminin “YBF-03” pozunun içerisinde yer aldığı kabul edilerek, YBF-004 pozu için yapılan ödemenin tamamı kamu zararı olarak nitelendirilmiştir. Ancak yukarıda teknik gerekçeleri ve poz detayları verildiği üzere, YBF-004 pozunun YBF-003 pozunun içerisinde olmadığı açıktır. Söz konusu iki yeni pozun, aynı yeni birim fiyat olurunda birlikte hazırlanarak onaya sunulmuş olması da, bu iki pozun hazırlanması aşamasında idarenin, bu iki imalatı ayrı ayrı planladığı ve fiyatlandırdığı hususunu desteklemektedir.

Basitçe ifade etmek gerekirse boş foraj, yapılan foraj delgisinin betonlanmayan kısmını temsil etmektedir. Mevcut işte yapılan forajın betonlanan kısmı (6 mt) metre cinsinden olmak üzere YBF-003 pozundan, betonlanmayan kısmı (12 mt) ise yine metre cinsinden olmak üzere YBF-004 pozundan ödemeye konu edilmiştir.

İlamda betonlanmayan kısım için hiç ödeme yapılmaması gerektiği ileri sürülmekte ise de; bu kısmın zemin şartlarının gereği olarak teknik zaruret dolayısıyla yapıldığı göz önüne alındığında yüklenicinin kusuru bulunmaksızın katlandığı bir maliyetin karşılanması hakkaniyet gereğidir.

Yine İlamda YBF-003 pozunun teşkilinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının Y.16.072/05 (Her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Ø 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile) (delgi dahil) pozunun emsal alındığı ve söz konusu pozun birim fiyat tarifinde “boş foraj” için ayrıca bedel ödeneceğinin belirtilmediği ifade edilmekte ise de; teknik gerekler dolayısıyla fiilen yapılmak zorunda kalınan ve yapılış tekniği yönüyle ayrı bir iş kalemi niteliği arz eden boş foraj imalatının söz konusu pozun içerisinde görülmesi mümkün değildir. Şöyle ki; savunmalardaki açıklamalar ve teknik hesaplamalardan da anlaşılacağı üzere, YBF-003 ve referansı olan Y.16.072/05 analizlerinde (her ikisinde de Ölçü: 1 mt olarak belirlenmiştir) delgi uzunluğu ve jet-grout kolonu enjeksiyonu imalatı uzunluğu birbirine eşittir. Yani bu analizlerin her ikisinde de, 1 mt delgi ve 1 mt enjeksiyon öngörülmektedir. YBF-003 için delginin (forajın) tamamı jet grout kolonu ile dolu olduğundan boş forajdan bahsedilemez. Çünkü, delginin boş kısımlarına YBF-003 pozundan hiç ödeme yapılmamış olup (ve bu pozdan yapılması da mümkün olmayıp), boş bırakılan bu kısımlardaki delgi işlemi için başka bir pozdan ödeme yapılması teknik ve hakkaniyet ilkeleri gereğince zorunludur. Dolayısıyla YBF-004 poz numaralı boş forajın, YBF-003 poz numaralı jet-grout kolon imalatı içinde olduğundan da bahsedilemez.

Bu bağlamda, ortak nitelikteki temyiz dilekçelerinde Birim Fiyat Tarifleri Kitabında yer alan analiz ve yardımcı analizler doğrultusunda hazırlanan tablolarda görüleceği üzere;

• 18 metre uzunluğundaki delgi imalatının 6 metre uzunluğundaki kısmı, jet-grout kolonu imalatı içerisinde kaldığı için boş delgi uzunluğu 18 m - 6 m = 12 m olarak değerlendirilmeli ve 12 metre uzunluğunda boş delgi imalatına ilişkin yeni birim fiyat analizi 03.642 (Y) yardımcı analizi kullanılarak ve sözleşme gereği genel gider ve yüklenici kar oranı eklenerek yapılmalıdır;

• Ø 80 cm’lik 6 metre uzunluğundaki jet grout kolonu (delgi dahil) imalatına Y.16.072/05 pozu referans alınarak ve sözleşme gereği genel gider ve yüklenici kar oranı eklenerek yeni birim fiyat analizi yapılmalıdır;

• Jet-grout kolonu imalatında kullanılan çimento için 04.008/2B rayici kullanılarak ve sözleşme gereği genel gider ve yüklenici kar oranı eklenerek yeni birim fiyat analizi yapılmalıdır;

Sonuçlarına ulaşılır ki, İdarenin de sırasıyla (YBF-04, YBF-003 ve YBF-05) no.lu yeni birim fiyat analizleriyle tam olarak yaptığı budur.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, 12 metre uzunluğundaki YBF-004 Boş foraj iş kalemi, YBF-003 pozunun içinde yer almadığı, bağımsız, kendi başına bir iş kalemi olduğu ve delgi makinasının yıpranma payı, mazot, işçilik ve diğer giderleri karşılığında ödendiği sabit olduğundan ve bu manada 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesi kapsamında kamu zararına sebebiyet verildiği söylenemeyeceğinden; temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının kabul edilerek 105 sayılı İlamın 8’inci maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca BOZULMASINA ve yukarıda belirtilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, (Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 06.11.2024 tarih ve 57460 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …:

Öncelikle anılan yapım işinde yapılan jet grout imalatı, jet 2 yöntemiyle (metoduyla) gerçekleştirilmiştir. Yani imalat önce zeminde 80 cm genişliğinde ve 18 metre derinliğinde boş foraj yapılıp daha sonradan bunun içine beton enjekte edilmesi şeklinde yapılmamıştır. Jet 2, çift çeperli bir boru takımının delici olarak kullanıldığı, çift akışkan kullanılan metottur. Grout orta borudan, basınçlı hava (8-12 bar) dış borudan geçer, yani imalat yapılırken istenilen zemin kotuna inildikten sonra aynı borudan beton enjekte edilerek yukarı çekilmektedir. Dolayısıyla, inşaat sahasının jeolojik-jeofizik raporuna göre yeraltı su seviyesine 1.10 - 1.20 metrede rastlandığı da göz önüne alındığında; sıvılaşmanın yoğun olduğu bu zemin yapısında forajın yapılması durumunda dahi çok kısa bir sürede su ile dolacağı açıktır. Uygulamada jet 2 yönteminin seçilme sebebinin de zemin yapısından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Çünkü bu yöntemde aynı boru içerisinde iki farklı kanal sayesinde bir taraftan delme işlemi yapılmakta istenilen zemin kotuna inildikten sonrada aynı borunun iç kısımdaki bölümden de beton enjekte edilerek boru yukarı çekilmektedir. Somut olaydaki sözleşmesinde bulunmadığı için yeni birim fiyat yapılan YBF-003 poz nolu “Her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Q 80cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile, delgi dahil)” imalatının tarifinde de Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Y.16.072/05 (Her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Ø 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile) (delgi dahil) pozu emsal alınmıştır. Bakanlığın tarifinde bu poz;

“İdarece onanmış uygulama projesi ve teknik şartnamesine uygun olarak, her uzunluk, her açı ve her türlü zeminde Ø 80 cm jet grout kolonu imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile, delgi dahil) için, jet-grout teçhizatı (monitoring sistemli; yüksek basınç pompası, su pompası, kompresör, karıştırıcı ünitesi, silo, su tankı ve benzerinden oluşan ekipman ile delgi makinası) ve kompresör makinasının temini, platform hazırlanması veya iskele yapılması, gerekli araç, gereç, malzeme ve enerjinin temini ile iş yerine getirilmesi, iş bitiminden sonra nakilleri, montaj ve demontajı, işin yürütülmesi için teknik ekibin temini ve çalıştırılması, suyun işbaşında temini, delginin yapılması, su/çimento karışımının projesinde belirtildiği oranda hazırlanarak açılan deliğe projesinde belirtilen hızla enjekte edilmesi, her türlü yükleme boşaltma, yatay ve düşey taşıma, malzeme ve zayiatı, işçilik, makine, araç ve gereç giderleri ile müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil, 1 m fiyatı:”

Ölçü: Projesindeki boyutlar üzerinden hesaplanır.

Not :

1) Çimento ve gerekmesi halinde kullanılan katkı malzemeleri fiyata dahil değildir.

2) Katkı malzemesi idare onayı ile kullanılır.

3) İmalat bünyesine giren çimento ve katkı malzemelerinin bedelleri; rayiç fiyatlarının %25 (müteahhit genel giderleri ve kârı) arttırılmış tutarları üzerinden ayrıca ödenir.”

Şeklinde tarif edilmiştir.

Yukarıdaki tariften de açıkça görüleceği üzere; İdare, tarifin notlar kısmında çimento bedelinin ayrıca ödeneceğini belirtmiş, bunun dışında Bakanlığın analiz ve tarifini aynen kullanmıştır. Ancak ne Bakanlığın ne de İdarenin analiz ve tariflerinde bu imalat yapılırken “boş foraj” ödenmesine ilişkin herhangi bir şart veya koşul belirtilmediği halde İdare tarafından jet grout imalatının yapıldığı projede belirtilen kotun üst kotunun forajın yapıldığı zemin kotundan aşağıda olması nedeniyle bu iki kot arasındaki kısım için yine Bakanlığın “Y.16.072/05” poz no.lu analizinden yararlanılarak “YBF 04 Boş Foraj Yapılması” pozu ile yeni birim fiyat yapılmış ve boş foraj bedeli adı altında ödeme yapılmıştır.

Bakanlığın (yalnızca) fore kazık imalatlarına ilişkin birim fiyat tariflerinin notlar kısmında projede belirtilen kazık üst kotunun forajın yapıldığı zemin kotundan aşağıda olması halinde bu iki kot arasındaki kısma sadece foraj bedeli ödeneceğine ilişkin düzenlemesi mevcut olup hangi şartlar altında boş foraj bedeli ödeneceği açıklanmıştır. Jet grout imalatı ise mevcut projeler dahilinde zeminin belli bir derinliğine inilerek sağlam bir zemin oluşturmak için beton enjekte edilmesidir. Burada amaç temelin sağlam zemine oturmasını sağlamak için uygulanan ıslah yöntemidir. Dolayısıyla doğal zemin kotuna kadar çıkan jet grout imalatı zaten mümkün değildir. Yani jet grout imalatlarında zaten delgi yapılmak zorundadır. Bu delginin boyunun ne kadar olacağı ve beton enjeksiyonunun kaç metreye kadar yapılacağı zemin etüd raporlarına göre değişir. Bu durumda Bakanlığın resmi tariflerinde bu imalat için ayrıca boş foraj ödenmesi gerektiği öngörülseydi fore kazık imalatlarının tariflerinde olduğu gibi bu imalat içinde hangi şartlarda boş foraj ödeneceğine ilişkin gerekli düzenlemeler zaten yapılırdı. Bu anlamda, söz konusu imalatın yapımında atıfta bulunulan Bakanlık pozunda boş foraja ilişkin hiçbir düzenleme olmaması, yapılan delgi işleminin birim fiyata dahil olduğu anlamına gelmektedir. Dolayısıyla, ihtilafa konu imalatın yapımında kolon üst kotu ile zemin üst kotu arasındaki kısım için ayrıca yeni birim fiyat yapılarak boş foraj bedelinin ödenmemesi gerekmektedir.

Sorumlularca, boş forajın, yapılan forajın betonlanmayan kısmını temsil ettiği, mevcut işte yapılan forajın betonlanan kısmının metre cinsinden olmak üzere YBF-003 pozundan, betonlanmayan kısmının ise yine metre cinsinden olmak üzere YBF-004 pozundan ödemeye konu edildiği, nitekim YBF-003 ve YBF-004 pozlarının imal edildikleri ölçüler içerisinde ayrı metraj hesaplamalarına tabi tutulduğu, Dairece betonlanmayan kısım için hiç ödeme yapılmaması gerektiğinin önerildiği, halbuki bu kısmın zemin şartlarının gereği olarak teknik zaruret dolayısıyla yapıldığının aşikar olduğu, yüklenicinin kusuru bulunmaksızın katlandığı bir maliyetin karşılanmasının hakkaniyetin gereği olduğu ifade edilmekte ise de; basiretli ve deneyimli bir tacir olarak sözleşme konusu işi yapacağı yeri ve çevresini gezip, inceleme yapmak suretiyle teklifini hazırlamak zorunda olduğundan; yüklenicinin (ihaleye giren istekliler de aynı şekilde), teklifini etkileyebilecek riskler, olağanüstü durumlar ve benzeri diğer unsurlara dair gerekli her türlü bilgiyi ihale öncesinde aldığı kabul edilmektedir. Bu bağlamda, zeminin yeraltı su seviyesinin çok yüksek olduğu ve bu bilginin zemin etüd (jeolojik-jeofizik) raporunda yer aldığı, zemin durumunun üniversite ve bilirkişi raporları ile de teyit edildiği ortadadır. Bu sebeple, söz konusu hususların imalatın yapımı sırasında ortaya çıktığından ve daha öncesinde öngörülemediğinden bahsetmek de mümkün görülmemektedir. Diğer bir anlatımla, bu imalatlar resmî kurumların analiz ve tariflerinde mevcut olup, hiçbirinde boş foraj bedelinden bahsedilmediği, dolayısıyla bu imalata ilişkin birim fiyatların içinde boş foraj bedelinin yer aldığı, gerek yeni birim fiyat yapılmasında gerekse ihalede yüklenici tarafından teklif edilen fiyatlar hesaplanırken basiretli tacir olarak bu tür ek maliyet getirdiği düşünülen hususları dikkate alarak fiyat tespit etmesi gerektiği açıktır.

Son olarak, tazmin hükmü ile ilgili bazı sorumlular tarafından teknik branşları ve mesleki sorumlulukları gereği ilam konusu imalatın teknik olarak gereksinimi, niteliği, nasıl yapılacağı, kamu ihale mevzuatına göre nasıl fiyatlandırılacağına dair karar verme yeteneğine ve sorumluluğuna sahip olmadıklarından dolayı ilam konusu ödemedeki sorumluluklarının kaldırılması gerektiği iddia edilmekte ise de; bahse konu kamu zararı, yeni fiyat tutanağı ve Kontrol Teşkilatında görevli kişiler ile yüklenicinin imzaladığı hakediş raporunun ödeme emri belgesine bağlanarak ödenmesi sonucu ortaya çıkmış olması hasebiyle, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesi ve Sayıştay Genel Kurulu’nun sorumluluğa ilişkin 5189/1 sayılı Kararı karşısında “yeni fiyat tutanağı ve hakediş kapağı üzerinde imzalarının bulunması” nedeniyle sorumluluk tespitinde kurulan illiyet bağı, 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne uygun olduğundan; İlamda adı geçen kamu kamu görevlilerine tevcih edilen sorumluluk yönüyle de mevzuata aykırı bir husus bulunmamaktadır.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, (yeni fiyat yapılan) jet grout imalatının fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılması için gerekli olan iş ve işlemlerin bedellerinin ayrı ayrı ödenemeyeceği hususları da dikkate alındığında; jet grout imalatının yapım şartlarından ve girdilerinden biri olan boş foraj imalatı bedelinin yeni birim fiyat yapılarak yükleniciye (mükerrer olarak) ödenmesi 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesi kapsamında kamu zararına sebebiyet verdiğinden; temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının reddedilerek tazmin hükmünün tasdik edilmesi gerekir.