İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

Yeni birim fiyat

….sayılı ilamın ….’inci maddesi ile …. İnş. Tic. AŞ. – …. İnş. Tic. AŞ. İş Ortaklığı yükleniminde bulunan …..TL sözleşme bedelli “……. Yapılması” işi kapsamında “YBF-03 pozunun” içerisinde yer almasına rağmen “YBF 04 Boş Foraj Yapılması” pozu ile boş foraj imalat kalemi için yeni birim fiyat yapılarak ödeme yapılması sonucu …. TL kamu zararının sorumlularına müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilmişti.

Bu defa; Harcama Yetkilisi ….. ve Gerçekleştirme Görevlileri (Mühendis) …., (İnş.Müh.) …., (Harita Müh.) …., (Jeoloji Müh.) …., (Elek. Elo.Müh.) …., (İnş.Müh.) …. ve (Har. Kad. Tekn.) ….’nun tazmin hükmü ile ilgili temyiz talebinde bulunması sonucunda Sayıştay Temyiz Kurulunun …. tarih ve …., …., …., …., …., …., …. ve …tutanak sayılı kararında; …metre uzunluğundaki YBF-004 Boş foraj iş kaleminin, YBF-003 pozunun içinde yer almadığı, bağımsız, kendi başına bir iş kalemi olduğu ve delgi makinasının yıpranma payı, mazot, işçilik ve diğer giderleri karşılığında ödendiği sabit olduğu ve bu manada 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesi kapsamında kamu zararına sebebiyet verildiği söylenemeyeceği gerekçeleriyle tazmin hükmünün bozularak Dairemize tevdiine karar verilmiştir.

Bu itibarla, Temyiz Kurulunun bozma kararı üzerine …. sayılı ilamın …’inci maddesinin, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55 inci maddesinin (7) nci fıkrası hükmü gereğince yeniden görüşülmesine karar verildi.

….. Yapılması” işi, ….Körfezinin ucundaki …. semtinde, deniz seviyesinin altında gerçekleştirilmiştir.

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde;

“(1) 12 üncü maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit (Değişik ibare: 08.08.2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18.08.2019) edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.

(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:

….”

hükmüne yer verilmiştir.

Sorumlular yaptıkları savunmalarda; inşaat Sahasının Jeolojik-Jeofizik Raporuna göre, Yeraltı Su Seviyesine (YASS) 1.10 – 1.20 metrede rastlanıldığını, proje temel alt kotunun ise yüzey kotundan yaklaşık 16.50 metre derinliğe ulaştığını, bu bağlamda imalatın, yeraltı suyundan dolayı sıvılaştığını, oldukça oynak bir zeminde yapıldığını, projede, kazı güvenliği ve zeminin stabilitesinin sağlanabilmesi için, yapılacak betonarme depolama tesisleri binası dışına 80 cm genişliğinde diyafram duvar öngörüldüğünü ve yerinde uygulandığını, ancak bu imalata rağmen, tesisin yapılacağı zeminin sıvılaşmaya karşı stabilitesinin sağlanamadığını,

Zeminin stabilitesinin sağlanamayacağının daha sonra …. Üniversitesi Raporu ile de ortaya konulduğunu ve devamında açılan tespit davası ile ….Üniversitesi Bilirkişi Heyeti Raporu kapsamında zemin iyileştirme projesi hazırlandığını ve hazırlanan projenin …. tarihinde proje müellifi ile idare tarafından onaylanarak uygulamaya konulduğunu,

Projede zeminin iyileştirilmesi ve diyafram duvarların temel seviyesinde kapanma ve deforme olmasının önlenmesi amacıyla tamamı temel altında (-16.50 metrede) olacak şekilde yapılacak 6 metre yüksekliğinde … adet jet grout kolonu (jet enjeksiyon kolonu) imalatı bulunduğunu, zemin iyileştirme projesinin ise 39-79A aksları arasını kapsadığını, bundan önceki kesimlerde, yani temel alt kotunun 9 m derinliğe kadar olan bölgelerde (97-79A aksları arası), yine zemin iyileştirme gereksinimi doğduğunu ve 1.80 m yüksekliğinde taş dolgu uygulandığını,

Jet grout imalatının jet grout delgi makinası, jet grout pompa ünitesi, jet grout mikser ünitesi, enjeksiyon depolama tankı, çimento silosu ve su tankı gibi makine ve tesislerle yapılabildiğini, bu dev nitelikteki makine ve tesislerin ise imalatın yapılacağı sahaya yerleştirilmesi gerektiğini, bunların yerleştirilebilmesi bir yana, jet grout delgi makinasının YASS altında çalışabilmesinin, teknik olarak mümkün olmadığı gibi fiilen de olamadığını, bu konudaki denemelerinin defaatle başarısızlıkla sonuçlandığını, Jet grout kolonu imalatında jet grout delgi makinasının delme işleminde şakulünün kaymaması ve delgiyi aynı açıyla yapmasının temel bir imalat zorunluluğu olduğunu, delgi makinasının bu oynak zemin üzerinde oynamadan düz ve sabit durarak şakulü kaymadan aynı açıda delgi yapabilmesi zaten mümkün değilken, bir de sıvılaşmadan dolayı jet grout delgi makinası oynak zemine gömülmeyle karşı karşıya kaldığını, zeminin özellikleri ile imalatın teknik gereklerinden dolayı jet grout delgi makinesinin oturacağı platformun, YASS’nin en az 50 cm üzerinde teşkil edilmesinin zorunlu hale geldiğini,

Bütün bu sebeplerle jet grout delgi makinasının, zeminden ortalama 16 m derinliğe kadar boş foraj imalatı yaptıktan sonra, projede temel altına gelecek şekilde 6 m’lik kısımda çimento + su + hava karışımından oluşan alaşımın enjeksiyonuyla zemin + çimento şerbetinin katılaşmasından oluşan silindirik geometriye sahip “jet enjeksiyon kolonu” imalatları gerçekleştirildiğini,

Jet grout delgi makinası ile temel altında 6 m “jet enjeksiyon kolonu” imal edilebilmesi için 16 m boş foraj yani boş delik ve 6 metre jet enjeksiyon kolonu olmak üzere ortalama (16 + 6 =) 22 metre delik delmek gerektiğini,

Zeminden temel tabanına delinen 22 m deliğin 6 m’si temel altındaki jet enjeksiyon kolonu imalatına ilişkin olduğundan, 6 m deliğin bedelinin jet enjeksiyon kolonunun birim fiyatının içinde olduğunu, 6 m uzunluğundaki her bir jet enjeksiyon kolonu imalatı için yapılan 22 m deliğin geriye kalan ve “jet enjeksiyon kolonu” birim fiyatının içinde olmayan 16 m’sinin Kontrol Teşkilatı tarafından kamu idarelerince hazırlanan birim fiyatları, Genel Teknik Şartname hükümlerini, imalatın yapım süreci ile yapım tekniğini, daha önce verilmiş Yüksek Fen Kurulu ve Bayındırlık Kurulu kararları ile yargı kararlarını inceleyip değerlendirerek ödenmesinin mevzuatın gerektirdiği bir zorunluluk olduğunu,

Bu hukuki ve teknik zorunluluklar ile kamu yararından hareketle jet grout delgi makinası ile imalatı yapılan iş kalemi için üç adet yeni birim fiyat (YBF) tespit edildiğini,” ifade etmişlerdir.

Bu iş kalemleri:

- YBF-003 Pozu (Her uzunluk, her açı ve her zeminde Ø 80 cm jet grout imalatı yapılması (jet2 yöntemi ile) (delgi dahil): ….TL/m

Bu pozun yeni birim fiyatının tanziminde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın Y.16.072/05 pozunun analizi aynen emsal alınmıştır. Yeni birim fiyatın analiz ve tarifi incelendiğinde görüleceği üzere, bu iş kalemi çimento zati bedeli hariç olmak üzere delginin yapılmasını ve enjeksiyon işlemini ihtiva etmektedir. Ölçü birimi metredir.

- YBF-005 Pozu (Portland çimentosu - dökme) iş kalemi: …. TL/Ton

Ölçü birim ton cinsinden belirlenen bu iş kalemi, sadece YBF-003 poz no.lu iş kalemi kapsamında delgisi yapılan kısımlara enjekte edilecek çimentoyu temsil etmektedir. Bu süreçte ihtiyaç duyulan her türlü işçilik ve diğer unsurlar YBF-003 pozunun analizine dahilken, kullanılacak çimento malzemesinin zati bedeli bu iş kaleminden karşılanmaktadır.

- YBF-004 Pozu (Boş foraj yapılması): … TL/m

YBF-004 pozunun analizinde görüleceği üzere sadece delgi makinesinin çalışma saati girdi olarak yer almaktadır. Söz konusu poz sadece 1 metrelik boş foraj delgisi yapılmasını temsil etmektedir. Enjeksiyon işlemi ve çimento zati bedeli fiyata dahil olmayıp, diğer pozlardan karşılanmaktadır.

Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde;

Temel altına gelecek şekilde zeminden yaklaşık … m derinliğe kadar jet grout makinası delgi (foraj) yaptıktan sonra, yapılan delginin en altındaki … m’lik kısımda beton enjeksiyonla kolon imalatı gerçekleştirilmiştir.

Jet grout ile kolon imalatını gerçekleştirmek için temel altına ulaşana kadar delgi (foraj) yapıldığı için hakkaniyet ilkesi çerçevesinde bu kesimde harcanan delgi makinası, personel, yakıt giderleri değerlendirilerek ve analiz edilerek jet grout için YBF-004 poz no.lu boş foraj pozu oluşturulmuştur. Toplam … mt uzunluğundaki delgi işleminin ilk … mt’lik kısmı boş bırakılarak, en alttaki … mt’lik kısma beton enjeksiyonu yapılmıştır. Boş foraj, yapılan foraj delgisinin betonlanmayan kısmını temsil etmektedir. Foraj işleminin … mt’lik kısmına YBF-003 pozundan ödeme yapılmıştır. YBF-004 pozu YBF-003 pozuna nazaran daha ucuz olup, … mt’lik boş kısma ise YBF-004 pozundan ödeme yapılmıştır. İdarece hazırlanan YBF-004 Pozu, bahsi geçen …mt’lik boş delgi işleminin karşılığı olarak hazırlanmış ve ödenmiştir.

Yukarıda belirtildiği üzere; zemin şartlarından kaynaklı teknik zaruretler, sorumlular tarafından yapılan açıklamalar dikkate alındığında YBF-004 pozunun YBF-003 pozunun içerisinde olmadığı açık olup, yüklenicinin kusuru bulunmaksızın katlandığı bir maliyetin karşılanması hakkaniyet gereğidir.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, YBF-004 Boş foraj iş kalemi, kapsamında yapılan ödemeler delgi makinasının yıpranma payı, mazot, işçilik ve diğer giderleri karşılığında yapılmış olup; söz konusu ödemeler nedeniyle kamu zararı oluşmamıştır.

Bu itibarla; …. İnş. Tic. AŞ. – …. İnş. Tic. AŞ. İş Ortaklığı yükleniminde bulunan ….TL sözleşme bedelli “….. Yapılması” işi kapsamında “YBF-03 pozunun” içerisinde yer almasına rağmen “YBF 04 Boş Foraj Yapılması” pozu ile boş foraj imalat kalemi için yeni birim fiyat yapılarak ödeme yapılması hususunda, yukarıda açıklanan gerekçelerle kamu zararı oluşmayan ….. TL ile ilgili olarak ilişilecek husus bulunmadığına,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’ inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi.