SayıştaySayıştay Temyiz Kararı52299
Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire5
Dosya No50949
Yılı2019
Taşerondan kadroya geçen işçilere fazla ödeme yapılması
152 sayılı İlamın 1 nci maddesiyle; Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi 30.06.2020 tarihinde sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri yerine … İmar, İletişim, Eğitim, Kültür, Sanat, Sağlık, Spor, Gıda, Temizlik A.Ş (… İmar A.Ş) ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesine göre ödeme yapıldığı gerekçesiyle … TL’nin tazminine hükmedilmiştir.
…
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
Temyiz konusu Daire Kararında, … İmar, İletişim, Eğitim, Kültür, Sanat, Sağlık, Spor, Gıda, Temizlik AŞ (… İmar AŞ) ile … Sendikası arasında 01.01.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan bir toplu iş sözleşmesi imzalandığı ve Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi 30.06.2020 tarihinde sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri yerine bu toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre ödeme yapıldığı gerekçesiyle … TL’nin tazminine hükmedildiği görülmektedir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Geçici 24 üncü maddesinde;
“İl özel idareleri ve belediyeler ile bağlı kuruluşlarında ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinde, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerde 4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuat hükümleri uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olanlar;
….
….ek 20 nci madde kapsamındaki şirketlerinde işçi statüsünde topluca işe başlatılır.
Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından işçi statüsüne geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki şirketlerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki şirketlerde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir.” denilmektedir.
Çalışma ve sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 01.01.2018 tarih ve 30288 sayılı Resmi Gazete’de Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımı Sözleşmeleri Kapsamında Çalıştırılmakta Olan İşçilerin Sürekli İşçi Kadrolarına veya Mahalli İdare Şirketlerinde İşçi Statüsüne Geçirilmesine İlişkin 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Geçici 23 ve Geçici 24 üncü Maddelerinin Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar isimli bir tebliğ yayınlanarak, geçiş işlemlerine ilişkin açıklamalar yapılmıştır.
Adı geçen Teblğ’in “Geçici 24 üncü Maddenin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar” başlıklı üçüncü bölümünün “İşçi statüsüne geçirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesi” başlıklı 49 uncu maddesinde;
“(1) İdarelerin şirketlerinde işçi statüsüne geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, geçici 24 üncü madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz.
(2) İdarelerin şirketlerinde işçi statüsüne geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından işçi statüsüne geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte geçici 24 üncü madde kapsamındaki idarenin şirketlerinde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, geçici 24 üncü madde kapsamındaki idarenin şirketlerinde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir.
(3) Geçici 24 üncü madde kapsamındaki idarenin şirketlerinde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir.” hükümleri yer almaktadır.
Buna göre 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu uyarınca geçiş tarihinde (02.04.2018) yürürlükteki mevzuata uygun imzalanmış bir toplu iş sözleşmesi varsa, bu sözleşme bitene kadar sözleşme kapsamındaki işçiler için geçerli olacak, bu işçilerin ücret ve diğer mali ve sosyal hakları söz konusu toplu iş sözleşmesine göre ödenebilecektir. Ancak geçiş tarihinde yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesi bulunmuyorsa Yüksek Hakem Kurulu tarafından belirlenen toplu iş sözleşmesi hükümlerine uyulması gerekmektedir.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler incelendiğinde, … Belediyesinde kanun hükmünde kararname ile belediye şirketine geçirilen işçilerle ilgili geçiş tarihi olan 02.04.2018 tarihinden önce yapılmış bir sözleşme bulunmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla belediye şirketine geçen işçi personelin ücret ve mali ve sosyal haklarının Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine göre ödenmesi gerekmektedir. Ancak 11.03.2019 tarihinde … İmar AŞ ile … Sendikası arasında 01.01.2019-30.06.2020 tarihleri arasını kapsayan toplu iş sözleşmesi imzalandığı ve bu sözleşmede Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine aykırı düzenlemelere yer verildiği görülmektedir.
12.04.2018 tarihinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayınlanan Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesinde;
“İşçilere Ocak ve Temmuz aylarında 5’er günlük olmak üzere yılda toplam 10 günlük (5x2=10) ücretleri tutarında ikramiye ödenir. Bu ödeme, işçinin çalıştığı sürenin bir yıldan az olması durumunda çalışma süresi ile orantılı olarak ödenir.” düzenlemesi yer almaktadır.
… İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2019-30.06.2020 tarihleri arasını kapsayan toplu iş sözleşmesinin “İkramiye ve Akdi İkramiye” başlıklı 5 inci maddesi ise şu şekildedir:
“A) İşçilere Ekim ve Nisan aylarında 5’er günlük olmak üzere yılda toplam 10 günlük (5x2=10) ücretleri tutarında TİS ikramiyesi ödenir. Bu ödeme, işçinin çalıştığı sürenin bir yıldan az olması durumunda çalışma süresi ile orantılı olarak ödenir.
B) AKDİ İKRAMİYE; Yılda 22 günlük ücretleri tutarında akdi ikramiye ödenir. Bu akdi ikramiye 11*2 şeklinde 01.01.201 tarihinden geçerli olmak üzere Ramazan Bayramından 10 gün önce 11 yevmiye ve Kurban Bayramından 10 gün önce 11 yevmiye olmak üzere toplamda 22 yevmiye ikramiye ödenir. Bu ödeme, işçinin çalıştığı sürenin bir yıldan az olması durumunda çalışma süresi ile orantılı olarak ödenir. İşyeri ile ilişkileri devam eden SGK’dan iş göremezlik ödeneği alan hasta raporlu sendika üyesi işçilere bu akdi ikramiyeden işyerinde çalışmış gibi aynen yararlanırlar.”
… İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan toplu iş sözleşmesi incelendiğinde, hem Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesinde belirlenen ikramiyenin hem de buna ek olarak Ramazan ve Kurban Bayramlarında 11’er gün olmak üzere toplam 22 günlük akdi ikramiye ödemesinin öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar uyarınca, … İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2019-30.06.2020 tarihleri arasını kapsayan sözleşme ile Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesinde belirlenen ikramiye tutarını aşan ikramiye ödemeleri ile kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin harcama sürecindeki görev ve sorumlulukları 5018 sayılı Kanun’un 32 ve 33 üncü maddelerinde düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;
“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderlerin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” hükümlerine yer verilmiştir.
Yine, aynı Kanun’un 55 ve devamı maddelerinde kamu idarelerinin iç kontrol sistemlerini oluşturmaları öngörülmüş ve bu çerçevede harcama birimlerinin yapılan mali işlemler üzerinde gerçekleştirecekleri kontroller açıklanmıştır. Harcama birimlerinin asgari yapmaları gereken kontroller, mali hizmetler birimi tarafından ön mali kontrole tabi tutulacak mali karar ve işlemlerin usul ve esasları ile ön mali kontrole ilişkin standart ve yöntemlerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği hükme bağlanmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın 10 uncu maddesinde; ön mali kontrol işleminin harcama birimleri tarafından da yerine getirileceği, gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin mali karar ve işlemlerin harcama birimi tarafından mali mevzuat hükümlerine uygunluk yönüyle kontrol edileceği belirtilmiş, aynı Usul ve Esaslar’ın 12 nci maddesinde ise süreç kontrolünün nasıl yapılacağı belirtilerek, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanların yapacakları işlemden önceki işleri de kontrol edecekleri, ödeme emrini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlilerinin de ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol işlemini yapacakları ifade edilmiştir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden, her bir harcamanın harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi tarafından süreç kontrolü çerçevesinde yapılan işlemlerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olup olmadıklarının ön mali kontrole tabi tutularak kontrol edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007/5189-1 sayılı Kararı’nın “Sorumlular” başlıklı 3 üncü bölümünde, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumlulukları açıklanmış; ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilmiş gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiği belirtilmiştir.
5018 sayılı Kanun ve yukarıda belirtilen Sayıştay Genel Kurul Kararı uyarınca, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar. Bu minvalde, … İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan ve hukuka aykırı nitelik taşıyan sözleşme hükümlerini yerine getiren harcamalar ile ilgili harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, Belediye şirketinde çalışan işçi personele Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi 30.06.2020 tarihinde sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri yerine … İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre ikramiye ödemesi yapılması sonucu kamu zararına sebebiyet verildiğinden, sorumlu talebinin reddi ile 152 sayılı İlamın 1 inci maddesiyle verilen … TL tutarındaki tazmin hükmünün TASDİKİNE, (... Daire Başkanı …’ın aşağıda yazılı karşı oy gerekçesine karşı) oy çokluğu ile,
6085 sayılı Kanun’un 57 nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 14.09.2022 tarih ve 52299 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü
... Daire Başkanı …’ın karşı oy gerekçesi
Esasa ilişkin olarak çoğunluk görüşüne katılmakla birlikte, Belediye şirketinde çalışan işçi personele Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi 30.06.2020 tarihinde sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri yerine … İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre ikramiye ödeme yapılması sonucu oluşan kamu zararından sözleşmeyi imzalayan … İmar A.Ş. Genel Müdürünün tek başına sorumlu tutulması gerekir. Bu nedenle Daire Kararının bozulmasına, sorumluluk yönünden belirtilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen dosyanın hükmü veren Daireye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
152 sayılı İlamın 1 nci maddesiyle; Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi 30.06.2020 tarihinde sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri yerine … İmar, İletişim, Eğitim, Kültür, Sanat, Sağlık, Spor, Gıda, Temizlik A.Ş (… İmar A.Ş) ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesine göre ödeme yapıldığı gerekçesiyle … TL’nin tazminine hükmedilmiştir.
…
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
Temyiz konusu Daire Kararında, … İmar, İletişim, Eğitim, Kültür, Sanat, Sağlık, Spor, Gıda, Temizlik AŞ (… İmar AŞ) ile … Sendikası arasında 01.01.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan bir toplu iş sözleşmesi imzalandığı ve Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi 30.06.2020 tarihinde sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri yerine bu toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre ödeme yapıldığı gerekçesiyle … TL’nin tazminine hükmedildiği görülmektedir.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Geçici 24 üncü maddesinde;
“İl özel idareleri ve belediyeler ile bağlı kuruluşlarında ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinde, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketlerde 4734 sayılı Kanun ve diğer mevzuat hükümleri uyarınca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 4/12/2017 tarihi itibarıyla çalıştırılmakta olanlar;
….
….ek 20 nci madde kapsamındaki şirketlerinde işçi statüsünde topluca işe başlatılır.
Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz. Şirketlerde işçi statüsüne geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından işçi statüsüne geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte bu madde kapsamındaki şirketlerde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, bu madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir. Bu madde kapsamındaki şirketlerde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir.” denilmektedir.
Çalışma ve sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 01.01.2018 tarih ve 30288 sayılı Resmi Gazete’de Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımı Sözleşmeleri Kapsamında Çalıştırılmakta Olan İşçilerin Sürekli İşçi Kadrolarına veya Mahalli İdare Şirketlerinde İşçi Statüsüne Geçirilmesine İlişkin 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Geçici 23 ve Geçici 24 üncü Maddelerinin Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar isimli bir tebliğ yayınlanarak, geçiş işlemlerine ilişkin açıklamalar yapılmıştır.
Adı geçen Teblğ’in “Geçici 24 üncü Maddenin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar” başlıklı üçüncü bölümünün “İşçi statüsüne geçirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal haklarının belirlenmesi” başlıklı 49 uncu maddesinde;
“(1) İdarelerin şirketlerinde işçi statüsüne geçirilenlerden, geçiş işlemi yapılırken mevcut işyerinin girdiği işkolunda kurulu işyerinden bildirilenlerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, geçici 24 üncü madde kapsamındaki şirketlerde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitimine kadar bu toplu iş sözleşmesinin uygulanması suretiyle oluşan ücret ile diğer mali ve sosyal haklardan fazla olamaz.
(2) İdarelerin şirketlerinde işçi statüsüne geçirilenlerden; geçişten önce toplu iş sözleşmesi bulunmadığından işçi statüsüne geçirildiği tarihte yürürlükte olan bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu işçiler ile geçiş işleminden önce yapılan ve geçişten sonra yararlanmaya devam ettiği toplu iş sözleşmesi bulunmakla birlikte geçici 24 üncü madde kapsamındaki idarenin şirketlerinde alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin bitiminden önce toplu iş sözleşmesi sona eren işçilerin ücreti ile diğer mali ve sosyal hakları, geçici 24 üncü madde kapsamındaki idarenin şirketlerinde geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesine göre belirlenir.
(3) Geçici 24 üncü madde kapsamındaki idarenin şirketlerinde; 6356 sayılı Kanunun geçici 7 nci maddesinde belirtilen mevcut işyerleri bakımından anılan Kanuna uygun olarak yetki başvurusunda bulunulabilir, ancak geçişi yapılan işçiler için yeni tescil edilen işyerlerinde, geçişten önce alt işveren işçilerini kapsayan, Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi en son sona erecek toplu iş sözleşmesinin sona erme tarihinden sonra yetki başvurusunda bulunulabilir.” hükümleri yer almaktadır.
Buna göre 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu uyarınca geçiş tarihinde (02.04.2018) yürürlükteki mevzuata uygun imzalanmış bir toplu iş sözleşmesi varsa, bu sözleşme bitene kadar sözleşme kapsamındaki işçiler için geçerli olacak, bu işçilerin ücret ve diğer mali ve sosyal hakları söz konusu toplu iş sözleşmesine göre ödenebilecektir. Ancak geçiş tarihinde yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesi bulunmuyorsa Yüksek Hakem Kurulu tarafından belirlenen toplu iş sözleşmesi hükümlerine uyulması gerekmektedir.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler incelendiğinde, … Belediyesinde kanun hükmünde kararname ile belediye şirketine geçirilen işçilerle ilgili geçiş tarihi olan 02.04.2018 tarihinden önce yapılmış bir sözleşme bulunmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla belediye şirketine geçen işçi personelin ücret ve mali ve sosyal haklarının Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine göre ödenmesi gerekmektedir. Ancak 11.03.2019 tarihinde … İmar AŞ ile … Sendikası arasında 01.01.2019-30.06.2020 tarihleri arasını kapsayan toplu iş sözleşmesi imzalandığı ve bu sözleşmede Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine aykırı düzenlemelere yer verildiği görülmektedir.
12.04.2018 tarihinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayınlanan Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesinde;
“İşçilere Ocak ve Temmuz aylarında 5’er günlük olmak üzere yılda toplam 10 günlük (5x2=10) ücretleri tutarında ikramiye ödenir. Bu ödeme, işçinin çalıştığı sürenin bir yıldan az olması durumunda çalışma süresi ile orantılı olarak ödenir.” düzenlemesi yer almaktadır.
… İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2019-30.06.2020 tarihleri arasını kapsayan toplu iş sözleşmesinin “İkramiye ve Akdi İkramiye” başlıklı 5 inci maddesi ise şu şekildedir:
“A) İşçilere Ekim ve Nisan aylarında 5’er günlük olmak üzere yılda toplam 10 günlük (5x2=10) ücretleri tutarında TİS ikramiyesi ödenir. Bu ödeme, işçinin çalıştığı sürenin bir yıldan az olması durumunda çalışma süresi ile orantılı olarak ödenir.
B) AKDİ İKRAMİYE; Yılda 22 günlük ücretleri tutarında akdi ikramiye ödenir. Bu akdi ikramiye 11*2 şeklinde 01.01.201 tarihinden geçerli olmak üzere Ramazan Bayramından 10 gün önce 11 yevmiye ve Kurban Bayramından 10 gün önce 11 yevmiye olmak üzere toplamda 22 yevmiye ikramiye ödenir. Bu ödeme, işçinin çalıştığı sürenin bir yıldan az olması durumunda çalışma süresi ile orantılı olarak ödenir. İşyeri ile ilişkileri devam eden SGK’dan iş göremezlik ödeneği alan hasta raporlu sendika üyesi işçilere bu akdi ikramiyeden işyerinde çalışmış gibi aynen yararlanırlar.”
… İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan toplu iş sözleşmesi incelendiğinde, hem Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesinde belirlenen ikramiyenin hem de buna ek olarak Ramazan ve Kurban Bayramlarında 11’er gün olmak üzere toplam 22 günlük akdi ikramiye ödemesinin öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar uyarınca, … İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2019-30.06.2020 tarihleri arasını kapsayan sözleşme ile Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan Toplu İş Sözleşmesinde belirlenen ikramiye tutarını aşan ikramiye ödemeleri ile kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
Harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin harcama sürecindeki görev ve sorumlulukları 5018 sayılı Kanun’un 32 ve 33 üncü maddelerinde düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;
“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderlerin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” hükümlerine yer verilmiştir.
Yine, aynı Kanun’un 55 ve devamı maddelerinde kamu idarelerinin iç kontrol sistemlerini oluşturmaları öngörülmüş ve bu çerçevede harcama birimlerinin yapılan mali işlemler üzerinde gerçekleştirecekleri kontroller açıklanmıştır. Harcama birimlerinin asgari yapmaları gereken kontroller, mali hizmetler birimi tarafından ön mali kontrole tabi tutulacak mali karar ve işlemlerin usul ve esasları ile ön mali kontrole ilişkin standart ve yöntemlerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği hükme bağlanmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın 10 uncu maddesinde; ön mali kontrol işleminin harcama birimleri tarafından da yerine getirileceği, gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin mali karar ve işlemlerin harcama birimi tarafından mali mevzuat hükümlerine uygunluk yönüyle kontrol edileceği belirtilmiş, aynı Usul ve Esaslar’ın 12 nci maddesinde ise süreç kontrolünün nasıl yapılacağı belirtilerek, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanların yapacakları işlemden önceki işleri de kontrol edecekleri, ödeme emrini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlilerinin de ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol işlemini yapacakları ifade edilmiştir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden, her bir harcamanın harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi tarafından süreç kontrolü çerçevesinde yapılan işlemlerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olup olmadıklarının ön mali kontrole tabi tutularak kontrol edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007/5189-1 sayılı Kararı’nın “Sorumlular” başlıklı 3 üncü bölümünde, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumlulukları açıklanmış; ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilmiş gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiği belirtilmiştir.
5018 sayılı Kanun ve yukarıda belirtilen Sayıştay Genel Kurul Kararı uyarınca, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar. Bu minvalde, … İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan ve hukuka aykırı nitelik taşıyan sözleşme hükümlerini yerine getiren harcamalar ile ilgili harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, Belediye şirketinde çalışan işçi personele Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi 30.06.2020 tarihinde sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri yerine … İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre ikramiye ödemesi yapılması sonucu kamu zararına sebebiyet verildiğinden, sorumlu talebinin reddi ile 152 sayılı İlamın 1 inci maddesiyle verilen … TL tutarındaki tazmin hükmünün TASDİKİNE, (... Daire Başkanı …’ın aşağıda yazılı karşı oy gerekçesine karşı) oy çokluğu ile,
6085 sayılı Kanun’un 57 nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 14.09.2022 tarih ve 52299 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü
... Daire Başkanı …’ın karşı oy gerekçesi
Esasa ilişkin olarak çoğunluk görüşüne katılmakla birlikte, Belediye şirketinde çalışan işçi personele Yüksek Hakem Kurulu tarafından karara bağlanan ve süresi 30.06.2020 tarihinde sona erecek toplu iş sözleşmesi hükümleri yerine … İmar AŞ ile … Sendikası arasında imzalanan ve 01.01.2019-30.06.2020 tarihlerini kapsayan toplu iş sözleşmesi hükümlerine göre ikramiye ödeme yapılması sonucu oluşan kamu zararından sözleşmeyi imzalayan … İmar A.Ş. Genel Müdürünün tek başına sorumlu tutulması gerekir. Bu nedenle Daire Kararının bozulmasına, sorumluluk yönünden belirtilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen dosyanın hükmü veren Daireye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.