SayıştaySayıştay Temyiz Kararı57610
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareDiğer Özel Bütçeli İdareler
Daire7
Dosya No50718
Yılı2013
Konu: Yapım işinde, hakedişler üzerinde ve sahada yapılan çalışmalarda, boru hattı bedelinin imalatı yapılmış gibi çeşitli hakedişlerde ödenmesine rağmen, bu imalatın yapılmaması.
2- 430 sayılı Ek İlamın 2’nci maddesiyle; … A.Ş. + … Ltd. Şti İş Ortaklığının taahhüdündeki “... İşi”nde; hakedişler üzerinde ve sahada yapılan çalışmalarda, 3.660,72 m. CTP boru hattı bedelinin imalatı yapılmış gibi çeşitli hakedişlerde ödenmesine rağmen, bu imalatın yapılmaması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.
Yukarıda adı geçen sorumlu (…), sorumluluk yönünden Ek İlamın 1’inci maddesine ilişkin açıklamaları tekrar ettikten sonra, boru hattı bedelinin imalatı yapılmış gibi çeşitli hakedişlerde ödenmesine rağmen, bu imalatın yapılmaması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası ile verilen tazmin hükmüne dayanan işbu ek ilam maddesi ile ilgili olarak ise temyiz dilekçesinde özetle; bahse konu hakediş incelendiğinde; 2 no.lu hakedişte sadece 2800 mm çapında 4 atü CTP boru imalatlarının ödendiğini, sorguda (ve sonrasında Ek İlamda) imalatı yapılmayan 317,89 m borunun detaylarına bakıldığında 72,49 m 2800 mm çapında 6 atü CTP boru olduğunun; kalan 245,40 m’sinin ise 2800 mm çapında 4 atü CTP boru olduğunun görüleceğini, Ek İlamın 1’inci maddesi için yaptığı açıklamalarda belirtildiği üzere; 01-02.10.2013 tarihli muayene kabul tutanağına (Dilekçe Eki: 1) göre toplam 4500 m 2800 mm çapında 4 atü CTP boru kabulünün yapıldığının görüleceğini, 2013 yılında 2800 mm çapında 6 atü CTP boru alımı yapılmadığını, 2800 mm çapında 6 atü CTP borunun yüklenici tarafından 2014 yılında satın alındığını ve muayene kabulünün 26-28.05.2014 tarihinde yapıldığını (Dilekçe Eki: 7), 2014 yılında satın alınan ve 2014 yılında kabulü yapılan 2800 mm 6 atü CTP borunun, 2013 yılında tanzim edilen 2 no.lu hakedişte imalatı yapılmamış olmasına rağmen, ödemesi yapılmıştır denilerek hesap yapılması ve bu hesaba göre kamu zararı oluşturulmasının gerçeği yansıtmadığını, geri kalan 245,40 m 2800 mm çapında 4 atü CTP boru ile ilgili olarak ise, kısıtlı ödeneklerden ötürü kamulaştırmanın zamanında yapılamaması, toplulaştırma çalışmalarında vatandaş engellemeleri, vatandaşların çalışma/ödemelere rıza göstermemesi, ekili dikili araziler, kısıtlı ödeneklerden ötürü ürün bedelinin zamanında ödenememesi, iklim ve arazi şartları (2 no.lu hakedişe esas imalatlar Aralık ayında yapılmış olmakla birlikte), karayolu/demiryolu yatay sondaj geçişleri, terör (bahse konu şantiye Lice-Genç ilçeleri terör örgütü geçiş güzergâhında yer almakta ve o dönemde o bölgede ciddi terör tehdidi altında çalışmalar sürdürülmüş olmakla beraber) vb. problemler neticesinde, boru güzergâhlarındaki imalatların zaman zaman aralıklı ya da sorunlu bölgenin tekrar geri dönülmek üzere o an atlanarak geçilmesi şeklinde yapılabildiğini, sorguda (ve sonrasında Ek İlamda) belirtilen, 2 no.lu hakedişte imalatı yapılan 3200 m 2800 mm çapında 4 atü boru döşenmesinin 1+675 ile 3+875 km’leri (Teknik Raporda gösterilen ve gerçeği yansıtmayan aralık) arasını değil de, yukarıda açıklanan sebeplerden dolayı, kısım kısım döşenen boru miktarını temsil ettiğini, sonuç olarak, imalatların metrajına ve düzenlenen imalat, ihzarat tutanaklarına ilişkin sorumluluğun Yapı Denetim Teşkilatında olup; metrajlar hakkında herhangi bir tereddüt oluşturacak bulguya rastlanmadığından 1 ve 2 no.lu hakedişlerin tarafınca tasvip edildiğini ve incelenmesi ve tasdik edilerek ödenmesi için … Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderildiğini, tasvip onayı bulunan 1 ve 2 no.lu hakedişlerin kendi içerisinde belge ve tutanak yönünden tutarlı olduğunu ifade etmek suretiyle tazmin hükmünün kaldırılması gerektiğini Kurulumuza arz etmiştir.
Başsavcılık mütalaasında özetle; adı geçenin (…) dilekçesinde özetle; Ek İlamın 1’inci maddesine ilişkin genel sorumluluk itirazlarını müteakiben tazmine konu Ek İlamın 2’nci maddesi ile ilgili olarak; Ek İlamın 1’inci maddesinde yer alan açıklamalar ve metraj hesapları ile birlikte, imalatların metrajına ve düzenlenen imalat, ihzarat tutanaklarına ilişkin sorumluluk Yapı Denetim Teşkilatında olduğu, metrajlar hakkında herhangi bir tereddüt oluşturacak bulguya rastlanmadığı 1 ve 2 no.lu hakedişler kendisi tarafından onaylanarak, incelenmesi ve tasdik edilerek ödenmesi için ... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderildiği, tasvip onayı bulunan 1 ve 2 no.lu hakedişlerin kendi içerisinde tutarlı olduğu hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; Ek İlamın 1’inci maddesine ilişkin mütalaa doğrultusunda temyiz talebinin reddedilerek Daire Kararının tasdik edilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmuştur.
İşbu dosyayla duruşma talebinde bulunan sorumlu … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
Konunun Esası Yönünden İnceleme:
Temyize konu işbu ilam maddesinde tazmin hükmü, (Sayıştayca görevlendirilen Bilirkişi Heyeti tespitlerine de dayandırılarak) 3.660,72 m CTP boru hattı imalatı yapılmamasına rağmen bedelinin ödenmesi neticesinde kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle verilmiştir.
Sayıştay Başkanlığı tarafından ... İşine ilişkin olarak hakedişlere giren ödemelerin yerinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması amacıyla, konusunda uzman mühendislerden oluşan Bilirkişi Heyetince düzenlenen 22.03.2019 tarihli ... İşine Ait Bilirkişi Kurulu Raporunun ilgili kısmında;
“e) Onaysız projede kırmızı renk ile belirtilen ve yerinde de tespit edilen imalatı yapılmayan hatlar, hakedişlerde ödemesi yapılan hatlar ile karşılaştırıldığında, 3.660,72 metre hattın ödemesi yapılmasına rağmen imalatının yapılmadığı görülmektedir. Ödemesi yapılmasına rağmen imalatı yapılmadığı tespit edilen hatlara ait detaylı bilgi Tablo-13’de yer almaktadır.
SAĞ SAHİL
HAKEDİŞ
NO'SU BİRİM
FİYATI PROJE KM BAŞ PROJE KM SON YENİ
ŞARTNAMEYE GÖRE ATÜ PROJE MESAFE
29 31/YF 1+755,850 1+860,440 6 104,590
29 31/YF 1+860,440 2+086,660 6 226,220
29 31/YF 2+086,660 2+130,460 6 43,800
29 31/YF 2+130,460 2+294,720 6 164,260
29 31/YF 2+294,720 2+642,950 6 348,230
29 31/YF 2+642,950 2+821,360 6 178,410
24 30/YF 2+821,360 3+294,000 6 472,640
23 30/YF 8+280,000 8+366,680 6 86,680
23 30/YF 8+366,680 8+373,000 6 6,320
27 31/YF 23+803,000 24+765,150 10 962,150
27 30/YF 24+765,150 25+442,680 6 677,530
SOL SAHİL
HAKEDİŞ
NO'SU BİRİM
FİYATI PROJE KM BAŞ PROJE KM SON YENİ ŞARTNAMEYE GÖRE ATÜ PROJE MESAFE
2 29 3+080,000 3+247,370 4 167,370
2 29 3+247,370 3+249,800 6 2,430
2 29 3+726,910 3+804,940 4 78,030
2 29 3+804,940 3+875,000 6 70,060
28 31/YF 3+875,000 3+947,000 6 72,000
TOPLAM MESAFE 3660,720
Tablo-13: Onaysız projede yapılmadığı belirtilen hatların hakedişler ile karşılaştırması.”
Denilmiştir.
Söz konusu tespit, kamu ihale mevzuatı ve mali mevzuat açısından değerlendirilecek olursa;
04.03.2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) “Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24 üncü maddesinde:
“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.
(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”
Hükümleri yer almakta olup, bu hükümler karşısında eksik oldukları tespit edilen iş/imalatlar için hakedişlerden kesinti yapılmamasının (diğer bir ifadeyle tam ödeme yapılmasının), 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesindeki kamu zararına esas alınan kriterlerden “b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” kapsamında kamu zararına sebebiyet vereceği noktasında herhangi bir şüphe bulunmamaktadır.
Ancak, Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra, ... Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “... İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli Kök Raporda da CTP boruların tam olarak yapılmadığına ilişkin tespit “CTP ana boru hattı uzunluğunun en son hakedişte yanlış ölçüldüğü, HKV geçişlerindeki sanat yapısı boyunun düşülmediği, CTP boru hattı boyunun HKV boyları düşüldükten sonra toplam 47.423.26 m olduğu, …” şeklinde yer almıştır. Görüleceği üzere, ... Teftiş Kurulu Başkanlığının son Raporunda; (boruların hakedişlere tamamıyla yapılmış gibi girdiği tarihlerde de mi bu miktarın yer aldığına; yoksa Sayıştay tarafından gönderilen Ek İlam sonrasında tamamlattırılarak mı bu miktara ulaşıldığına dair bir bilgi olmamakla beraber) tespit edilen yapımı tamamlanmış boru miktarı HKV’ler içindeki çelik boru boyları düşüldükten sonra net boru boyu ölçümüyle 47.423,26 m (düşülmeden brüt boru boyu 47.615,75 m) olarak görülmektedir. Bu durumda da yapılması gereken 48.159 m boru boyundan yapılan brüt boru boyu çıkarıldığı takdirde (Kurumumuzca görevlendirilen Bilirkişi Heyetinin tespitine dayanan) Ek İlamın aksine 3.660,72 m boru hattı imalatının değil, (eski Şartname borulardan 497,30 m ve yeni Şartname borulardan 45,95 m eksik olmak üzere toplam) 543,25 m boru hattı imalatının eksik olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.
... Heyetinin yaptığı son tespitte kamu zararı tutarı (fiyat farkı ve %18 KDV’siz olarak), yapılmadığı halde ödemesi gerçekleştirilen ve ödemesi gerçekleştirilenden daha fazla miktarda yapılan CTP borulara ilişkin düzenlenen aşağıdaki tabloya göre;
…
Not: HKV’ler içindeki çelik boru boylarının, Ek İlamın diğer bir maddesine konu edilmiş olup, tabloda “HKV Boyu” olarak adlandırılan bu uzunluk düşülerek hesaplama yapılması durumunda kamu zararı tutarı mükerrer olarak hesaplanmış olacağından; Ek İlamın bu maddesindeki kamu zararı hesabında dikkate alınmamıştır.
… TL olmaktadır. Bu tablodan görüleceği üzere; -Ek İlamda teknik raporlar esas alınarak hesaplama yapıldığı için- Ek İlamdaki Sayıştayın görevlendirdiği Bilirkişi Heyetinin tespitindeki boru cinsleri özelindeki eksik/fazla imalat miktarları, ... Heyetinin (yerinde inceleme ile yaptığı) son tespitindeki boru cinsleri özelindeki eksik/fazla imalat miktarları ile uyuşmamaktadır. Örneğin; Ek İlamda 2013 yılı için sadece ... CTP-29 imalatı üzerinden hesap yapılmışsa da ... Kök Raporuna göre yapılmayan ... CTP-31 ve ... CTP-32 imalatları için de ödeme yapıldığı ve dolayısıyla bunlar üzerinden de bir hesaplama yapılması gerektiği gözükmektedir. Aynı durum yeni Şartnameye göre yapılan ... CTP-31/YF imalatı için de geçerlidir. Ayrıca ödeme yapılan miktarından fazla yapılan boru imalatları için de bu anlamda benzer bir durum söz konusudur.
... Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından düzenlettirilen (01.06.2018 tarihli) ilk Tespit Raporunda da, arazide yapılan inceleme neticesinde 36.412,.62 m CTP borunun döşendiği, arazinin ekili olması sebebiyle tespiti yapılamayan Ana Boru Hattı Sağ Sahil km:2+821 - 10+700 (7.879 m) aranın da döşendiği kabulü yapılırsa toplam 44.291,62 m CTP borunun döşendiği ve dolayısıyla (47.759,00-44.291,62=) 3.467,38 m CTP boru imalatı ödemesinin fazladan yapıldığı belirtilmiş olmakla birlikte; buraya kadar yapılan açıklamalar karşısında, boru hattının ne kadarlık bir kısmının tamamlanmış olduğu konusunda tereddüt hasıl olmuştur.
Dolayısıyla, halihazırda yukarıda sözü edilen Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporundaki açıklamalar doğrultusunda düzenlenecek olan “tespit hakedişi”nin beklenilmesi ve bu hakedişten sonraki (miktarı değişen imalatlar için) son verilere göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Ek İlamdan açıkça görüleceği üzere; Sayıştayca görevlendirilen Bilirkişi Heyeti hakediş tahakkuk tutarını oluşturan evrak olarak (hakediş bazlı düzenlenen) teknik raporları esas almış, teknik raporlarında km aralığı yazılmamış olan 27, 28, 29 ve 30 no.lu hakedişlerde ise (yine hakediş bazlı düzenlenen) kesin hesap cetvellerini esas almıştır.
Öncelikle, teknik raporun bir ödeme belgesi olarak hukuki vasfına yönelik Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nde herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Şöyle ki; anılan Yönetmeliğin 7’nci maddesinde, hakediş raporunun; yapım işleri hakediş raporu (ön kapak), dizi pusulası, hakediş icmali, hakediş raporu (arka kapak), metraj icmali (yeşil defter), metraj cetvelleri, fiyat farkı hesap tablosu, fiyat farkı ağırlık oranları, ödenek dilimleri, yapılan işler listesi ve hakediş özetinden oluştuğu hükme bağlanmıştır.
Benzer şekilde, ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin 16’ncı maddesinde; yaptırılmakta olan her türlü iş için hakedişler düzenlenirken; şantiye defteri, röleve defteri, ataşman defteri, yeşil defter ve tutanakların düzenlenmesinin zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Buna göre; düzenlenen hakedişlerde yapılan imalatlara karşılık gelen miktar ilk olarak metraj icmaline (yeşil defter) işlenir. Yeşil deftere metraj miktarı olarak yansıyan rakam yapılan işler listesine girer. Yapılan işler listesinde metrajlar teklif birim fiyat cetvelinde bulunan teklif birim fiyatlar ile çarpılarak sözleşme birim fiyatları cinsinden hakediş tutarı bulunur. İşin sözleşmesinde öngörülmüş ise fiyat farkı eklenerek hakediş raporu (arka kapak) sayfasında tahakkuk tutarı belirlenir. Bu işleyiş sırasına göre metrajların denetiminin yapılması için yapım işleri hakediş raporunda incelenmesi gereken evrak yeşil defter veya yapılan işler listesi olmalıdır.
Her ne kadar Ek İlamda ödemesi yapılan hakedişlerde “metraj tutanakları” ve “yeşil defter” bulunmadığı, ödeme tamamen "teknik rapor" adı verilen kontrol mühendisi ile yüklenici tarafından karşılıklı imzalanan belgeye göre yapıldığı ve bu belge doğrultusunda kamu zararı hesabı yapılmasında hukuken bir isabetsizlik bulunmadığı ifade edilmiş ise de; sorumlularca iş kapsamında düzenlenen ve tahakkuka bağlanan 30 adet hakedişte bulunan (9 no.lu hakediş ve sonrasında düzenlenen) kesin hesap cetvellerinin birleştirilmiş hali Kurulumuza sunulmuş vaziyettedir.
Bu manada, hakedişler özelinde gönderilen yeşil defterler ve imalat-ihzarat tutanakları ve kesin hesap metraj cetvellerinin birleştirildiğine ve proje basınç sınıfları sütunu projeye göre revize edilerek yapılan yanlış kalemden ödeme miktarlarının açıklamalı olarak hakediş bazında hesaplandığına yönelik (detaylı tablolarla hazırlanmış) iddia ve itirazlar dikkate alınmadan tazmin hükmü verilmesi hukuken isabetli olmayacaktır.
Sorumluluk Yönünden İnceleme:
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde:
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. ...
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…”
Hükümleri yer almaktadır.
Ayrıca Sayıştay Genel Kurulu’nun, Sayıştayca yapılan incelemeler sonucunda kamu zararı tespit edildiğinde ve kamu kaynağının verimli, etkin ve ekonomik kullanılmadığı saptandığında, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi hususundaki tereddütleri gidermeye yönelik verdiği 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nda da; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına; asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.
Yine aynı Karar’ın “Gerçekleştirme Görevlileri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk” başlıklı (c) fıkrasında da:
“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.
Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”
Denilmek suretiyle ödemeye esas hakediş raporları ile diğer belgeleri düzenleyen kişilerin sorumluluğundan bahsedilmektedir.
Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan ... Yapım İşinde, imalat fiili olarak ... İl sınırları içinde yapılmaktadır. İş kapsamındaki kontrollük görevi, 30.09.2010 tarihli ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... ... ... Bölge Müdürlüğüne bağlı ... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.
Bahse konu kamu zararı, (işin fiilen başında bulunan ve Bölge Müdürlüğüne bağlı Proje ve Şube Müdürlüklerinde çalışan) Kontrol Teşkilatında görevli kamu görevlileri ile yüklenicinin imzaladığı hakediş raporunun ödeme emri belgesine bağlanarak ödenmesi sonucu ortaya çıkmış olup, hakediş raporları ile buna ekli yapılan işler listesi, metraj cetvelleri, yeşil defter vb. belgeleri düzenleyen, imzalayan ve onaylayan söz konusu kişilerin sorumluluğu bulunmaktadır.
Hakediş raporu üzerinde imzası bulunan Bölge Müdürü (ve vekillerinin) sorumluluk itirazına gelince; ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin 5’inci maddesinin ikinci fıkrası; “Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.” şeklinde olup, söz konusu madde hükmünden, Bölge Müdürünün, Bölge Müdürlüğü kapsamındaki işlerin sözleşmeye uygun bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olduğu açıkça görülmektedir.
Buna karşın, söz konusu yapım işinde, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde imzası bulunan ve Merkez Teşkilatında görevli olan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin, işe ait şartnameler ve sözleşme gibi dokümanlar da göz önünde bulundurularak, uzmanlık ve teknik bilgi ile fiili fiziki incelemeye dayanılarak hazırlanan ve onaylanan hakediş raporu ve eki belgelerden, iş kapsamında imalatların yapılıp yapılmadığını kontrol etme, yapılmayan veya hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgelerden tespit etme imkânı bulunmadığından yukarıda bahsedilen kamu zararından sorumluluklarının bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Ek İlamda da; aynı değerlendirmelerle kurulan illiyet bağı neticesinde 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne uygun bir biçimde sorumluluk tevcihi yapılmıştır.
Ancak, -konuyla ilgili sorumluluk yüklenecek kamu görevlilerinde hukuki bir isabetsizlik bulunmamasına rağmen- konunun esası yönünden yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda hakediş bazında eksik/fazla yapılan CTP boru miktarının yeniden tespit edilmesi suretiyle kamu zararı hesabı yapılması durumunda, hakedişlerdeki sorumluların uhdelerinde kalan (ve dolayısıyla müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilen) kamu zararı tutarları da değişecektir.
Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının sadece konunun esası ve sorumluluk yönlerinden kısmen kabulüyle, 430 sayılı Ek İlamın 2’nci maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün BOZULMASINA ve gerek sorumlularca gönderilen hakediş bazlı birleştirilmiş kesin hesap cetvelleri ile Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra ortaya çıkan ve temyize konu edilen yapılmadığı halde yapılmış gibi ödemesi yapılan CTP boru imalatı ödemeleri hakkında değerlendirmelerin de yapıldığı (ve Dairemizce henüz görülmediği anlaşılan) ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporunun incelenmesini, gerekse de düzenlenecek olan tespit hakedişinin beklenilmesini, kamu zararı tutarının bu belgelerde yapılan hesaplamalar da dikkate alınarak, hakediş bazında eksik/fazla yapılan CTP boru miktarının tespit edilmesi suretiyle yeniden hesaplanmasını ve yapılan bu hesap doğrultusunda sorumluluk tevcihinin tekrardan belirlenmesini teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın ilgili DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, (…. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …’un aşağıda yazılı sorumluluk yönünden farklı görüşleriyle), (Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,
Karar verildiği 25.12.2024 tarih ve 57610 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
(Sorumluluk Yönünden) Farklı görüş/gerekçe
…. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …:
Konunun esası yönünden yukarıda karar metnimizde yazılı çoğunluk bozma gerekçelerine aynen katılmakla birlikte, sorumluluk yönünden;
Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan iş; merkez ihaleli ve ödemeli bir iş olup kontrolörlük hizmeti, ilgili 30/09/2010 tarihli ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... ... ... Bölge Müdürlüğüne bağlı ... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. ... Bölge Müdürlüğünde düzenlenen geçici hakediş raporu, üzerinde gerekli incelemeler yapıldıktan sonra, ödemesi yapılmak üzere, ... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderilmektedir.
Bu Daire Başkanlığında, geçici hakediş raporları üzerinde yapılan incelemede; düzenlenen hakedişler için ödeme şartlarının oluşup oluşmadığı, sözleşme ve eklerindeki ödeme aşamalarına uygun olup olmadığı, hakediş ekleri arasında eksik veya hatalı belgelerin yer alıp almadığı, hakedişin usulüne ve şekline uygun olup olmadığı, aritmetik bir hatanın yer alıp almadığı gibi hususların kontrolünün yapıldığı, dolayısıyla yapılan işin miktarına/sözleşme ve eklerine uygun olup olmadığına yönelik herhangi bir kontrolün yapılmadığı, hakedişte ödemeyi kanıtlayıcı belge olarak sunulan imalat tutanaklarında, imalatın gerçekleşmediğini veya sözleşmeye uygun olarak gerçekleşmediğini düşündürecek herhangi bir hataya rastlanılmaması nedeniyle de, söz konusu yapım işinin yerinde denetimine ilişkin herhangi bir çalışma yapılmağı anlaşılmaktadır.
Ek İlam maddesindeki kamu zararı hesabı; Sayıştay Başkanlığı tarafından 17.01.2019 tarihinde, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 6’ncı maddesine istinaden görevlendirilen, 3 inşaat mühendisinden müteşekkil Bilirkişi Heyetinin, söz konusu işe ilişkin hakedişlere giren imalatların, mahallinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması suretiyle düzenlemiş olduğu Bilirkişi Heyeti Raporuna dayanmaktadır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre, sözleşmeye bağlanan yapım işlerinin yürütülmesinde uygulanacak genel esasları belirlemek amacıyla hazırlanan, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ), “İşlerin denetimi” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında; sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işlerinin, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilip ve gerçekleştirileceği, dördüncü fıkrasında; yüklenici ile yapı denetim görevlisi arasında anlaşmazlık olursa, bu anlaşmazlığın 51’nci madde hükümlerine göre idarece karara bağlanacağı hükme bağlanmıştır.
YİGŞ’nin 15’inci maddesinde, yapı denetim görevlisinin yetkileri;
“(1) Yüklenici bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.
(2) Yüklenici kullanacağı her türlü malzemeyi yapı denetim görevlisine gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş başına getiremez.
(3) Malzemenin teknik şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için yapı denetim görevlisi istediği şekilde deneyler yapabilir ve ister işyerinde, ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderleri sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanır. Yüklenici, deneylerin işyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi temin eder.
(4) Yapı denetim görevlisinin kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek işin geçici kabulüne kadar saklanır.
(5) Yüklenicinin işyerine getirdiği malzemenin, teknik şartnamesine veya daha önce alınmış mühürlü örneğine uygun ve işe elverişli olmadığı anlaşıldığı takdirde yüklenici, bu konuda kendisine verilen yazılı talimatın tebliği tarihinden başlamak üzere on gün içinde söz konusu malzemeyi işyerinden kaldırıp uzaklaştırmak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde yapı denetim görevlisi bu malzemeyi, bütün zarar ve giderleri yükleniciye ait olmak üzere, işyeri çevresi dışına çıkarmaya yetkilidir.
(6) Yüklenici tarafından fen ve sanat kurallarına aykırı olarak kusurlu yapıldıkları anlaşılan iş kısımlarını yıktırıp yükleniciye yeniden yaptırmak hususunda yapı denetim görevlisi yetkilidir.”
Şeklinde düzenlenmiştir.
Yine YİGŞ’nin 39’uncu maddesinde de; geçici hakediş raporları ile ilgili olarak; (c) Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacaklarının, metrajlara göre hesaplanarak sözleşme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporları ile ödeneceği, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterileceği, (4) Hakediş raporlarının düzenlenmesinde; (b) İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işlerin, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği, (c) İhzarat yapılmasının öngörüldüğü işlerde; İhzarat miktarının yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıdaki düzenlemelere göre, yüklenicinin yaptığı işlerin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılması, ölçülmesi ve metrajlara göre hesaplanarak, bulunan miktarların geçici hakediş raporuna dahil edilmesi, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterilmesi faaliyetleri, yapı denetimi yapan kamu görevlisi/görevlilerine ait bir görevdir.
Dolayısıyla, yapı denetim görevlisince, yüklenici tarafından yapıldığı gerekçesiyle, geçici hakediş raporlarına dahil edilen imalatlardaki, imalat miktarı/ölçü hataları ile yapılan işlerin sözleşme ve eklerine uygun olmamasından kaynaklanan kamu zararından, yapı denetim görevlisi/görevlileri sorumludur.
30/09/2010 tarihli, ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin, “Genel Hükümler” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında, Bölge Müdürünün görevleri;
“(2) Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahalarındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.
(3) Bölge Müdürü, şube müdürlüklerinden veya yapı denetim amirliklerinden gelen proje tadilat tekliflerini, sözleşmelerden kaynaklanan tüm evrakları tetkik ederek veya ettirerek yetkisi dâhilinde olanları tasdik eder, diğerlerini görüşleriyle birlikte tetkik ve tasdik edilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderir.”
Şeklinde düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen Yönerge hükümlerine göre, Bölge Müdürü, kontrol teşkilatının amiri olarak, faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde, işlerin idari işleyişinden sorumludur.
Söz konusu işin denetimi, ... ... ... Bölge Müdürlüğüne bağlı ... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Yukarıdaki hüküm ve açıklamalara göre işin yürütülmesi esnasında, imalatın sözleşme ve eklerine uygun yapılmamasından, geçici hakediş raporunda gösterildiği miktarda veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluk, işin fiilen başında bulunan Kontrol Teşkilatına aittir.
İşin yalnızca ihalesi ve ödemesinin Genel Müdürlük tarafından yapılması, Genel Müdürlük personelinin yapılan imalatlar ile ilgili fiili ve fiziki kontrol imkânının olmaması, geçici hakediş raporunda gösterilen yapılmamış veya sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılmamış imalatı, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânın bulunmaması nedenleriyle, ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile geçici hakediş raporunda İnceleyenler ve Onaylayan bölümünde imzası bulunan ... Genel Müdürlüğü personellerinin,
Geçici hakediş raporunun, ... ... Bölge Müdürlüğü ile ilgili bölümünde tetkik eden olarak imzası bulunan teknik personel ve Bölge Müdürü ile Bölge Müdür Yardımcısının,
Sorumlulukları bulunmamaktadır.
Kamu zararından sorumlular, sadece ödeme emri eki geçici hakediş raporlarını düzenleyen yapı denetim görevlileri olup, bunlar dışında Ek İlamda kendilerine sorumluluk yüklenen kamu görevlilerinin sorumluluklarının kaldırılmasını teminen tazmin hükmünün sorumluluk yönünden de bozulması gerekir.
Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü
Üye … ve Üye …:
Çoğunluğun bozma kararına dayanak olarak ileri sürdüğü, ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporunun incelenmesi, düzenlenecek olan tespit hakedişinin beklenilmesi ve kamu zararı tutarının Kök Rapordaki değerlendirmeler ve tespit hakedişindeki miktarlar dikkate alınarak yeniden belirlenmesi yönündeki görüşe katılmak mümkün değildir.
Şöyle ki;
Söz konusu işin ihalesi … tarihinde yapılmış, … tarihinde işyeri teslimi yapılarak işe başlanmıştır. İşin sözleşmesine göre iş bitim tarihi … olup, verilen süre uzatımları ile 03.06.2018 tarihine uzatılmıştır.
İşe ilişkin olarak en son 05.10.2017 tarihli 30 no.lu hakediş düzenlenmiş, bu hakedişe göre % 80 oranında gerçekleşme sağlanmış olup, bundan sonra herhangi bir belge düzenlenmemiş ve kabul aşamasına geçilememiştir.
Sayıştay Başkanlığı tarafından adı geçen işe ilişkin olarak görevlendirilen Bilirkişi Heyetince düzenlenen ve eksikliklerin tespit edildiği rapor 22.03.2019 tarihinde düzenlenmiştir. Bu Bilirkişi Raporu sorumlulara gönderilmiştir. Bu rapor üzerine, ... Genel Müdürlüğünce Sayıştay Başkanlığının ... İşi ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere müfettişlerden oluşan bir Komisyon görevlendirilmiş olup, bu Komisyon da raporunu 31.08.2021 tarihinde düzenlemiştir. Bu iki raporda da eksikliklere ilişkin tespitlere yer verilmiştir.
İşle ilgili olarak 05.10.2017 tarihinden sonra herhangi bir hakediş düzenlenmemesi, eksikliklere ilişkin 22.03.2019 tarihli Bilirkişi Raporu ve bu rapor sonrası yaptırılan inceleme sonucu düzenlenen 31.08.2021 tarihli Komisyon Raporunda tespitlerde bulunulması ve Sayıştay tarafından rapor düzenlenmesi ve kamu zararının tazminine ilişkin karar verilmesine rağmen, temyiz görüşmesinin yapıldığı 25.12.2024 tarihi itibariyle söz konusu işin tasfiye veya kabul sürecinin başlatılmadığı gibi mevcut duruma ilişkin tespit tutanağı ve tespit hakedişi düzenlenmesine ilişkin herhangi bir işlem de başlatılmamıştır.
Bu durum, idarenin söz konusu işle ilgili olarak tasarrufta bulunma konusunda istekli olmadığını göstermekte olup bu sürecin beklenmesi yönünde karar verilmesi Sayıştay kararlarının uygulanmasının gecikmesine ve etkinliğinin azalmasına sebep olacaktır.
Kaldı ki, Sayıştay yargısında kesin hesap veya kesin kabul yapılıp yapılmadığının ve bu aşamalarda düzeltme yapılabileceğinin bir önemi yoktur. Yapılacak düzeltme ve tahsilatlar, Sayıştay yargılamalarının her aşamasında dikkate alınabilecektir.
Dolayısıyla, Sayıştay tarafından görevlendirilen Bilirkişi Heyetince denetim yerinde yapılan fiili-fiziki denetim sonucu resmi belge ve kanıtlara dayalı ölçümlerle gerçekleştirilen ve 3.660,72 mt CTP boru hattı imalatı yapılmamasına rağmen yapılmış gibi bedelinin ödenmesinden kaynaklanan kamu zararı tespitinde ve bu kamu zararından sorumluluklarına hükmedilen kamu görevlilerinin sorumlu tutulmasında sorumluluk hukuku bağlamında bir isabetsizlik görülmediğinden; temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının reddedilerek tazmin hükmünün tasdik edilmesi gerekir.
2- 430 sayılı Ek İlamın 2’nci maddesiyle; … A.Ş. + … Ltd. Şti İş Ortaklığının taahhüdündeki “... İşi”nde; hakedişler üzerinde ve sahada yapılan çalışmalarda, 3.660,72 m. CTP boru hattı bedelinin imalatı yapılmış gibi çeşitli hakedişlerde ödenmesine rağmen, bu imalatın yapılmaması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.
Yukarıda adı geçen sorumlu (…), sorumluluk yönünden Ek İlamın 1’inci maddesine ilişkin açıklamaları tekrar ettikten sonra, boru hattı bedelinin imalatı yapılmış gibi çeşitli hakedişlerde ödenmesine rağmen, bu imalatın yapılmaması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası ile verilen tazmin hükmüne dayanan işbu ek ilam maddesi ile ilgili olarak ise temyiz dilekçesinde özetle; bahse konu hakediş incelendiğinde; 2 no.lu hakedişte sadece 2800 mm çapında 4 atü CTP boru imalatlarının ödendiğini, sorguda (ve sonrasında Ek İlamda) imalatı yapılmayan 317,89 m borunun detaylarına bakıldığında 72,49 m 2800 mm çapında 6 atü CTP boru olduğunun; kalan 245,40 m’sinin ise 2800 mm çapında 4 atü CTP boru olduğunun görüleceğini, Ek İlamın 1’inci maddesi için yaptığı açıklamalarda belirtildiği üzere; 01-02.10.2013 tarihli muayene kabul tutanağına (Dilekçe Eki: 1) göre toplam 4500 m 2800 mm çapında 4 atü CTP boru kabulünün yapıldığının görüleceğini, 2013 yılında 2800 mm çapında 6 atü CTP boru alımı yapılmadığını, 2800 mm çapında 6 atü CTP borunun yüklenici tarafından 2014 yılında satın alındığını ve muayene kabulünün 26-28.05.2014 tarihinde yapıldığını (Dilekçe Eki: 7), 2014 yılında satın alınan ve 2014 yılında kabulü yapılan 2800 mm 6 atü CTP borunun, 2013 yılında tanzim edilen 2 no.lu hakedişte imalatı yapılmamış olmasına rağmen, ödemesi yapılmıştır denilerek hesap yapılması ve bu hesaba göre kamu zararı oluşturulmasının gerçeği yansıtmadığını, geri kalan 245,40 m 2800 mm çapında 4 atü CTP boru ile ilgili olarak ise, kısıtlı ödeneklerden ötürü kamulaştırmanın zamanında yapılamaması, toplulaştırma çalışmalarında vatandaş engellemeleri, vatandaşların çalışma/ödemelere rıza göstermemesi, ekili dikili araziler, kısıtlı ödeneklerden ötürü ürün bedelinin zamanında ödenememesi, iklim ve arazi şartları (2 no.lu hakedişe esas imalatlar Aralık ayında yapılmış olmakla birlikte), karayolu/demiryolu yatay sondaj geçişleri, terör (bahse konu şantiye Lice-Genç ilçeleri terör örgütü geçiş güzergâhında yer almakta ve o dönemde o bölgede ciddi terör tehdidi altında çalışmalar sürdürülmüş olmakla beraber) vb. problemler neticesinde, boru güzergâhlarındaki imalatların zaman zaman aralıklı ya da sorunlu bölgenin tekrar geri dönülmek üzere o an atlanarak geçilmesi şeklinde yapılabildiğini, sorguda (ve sonrasında Ek İlamda) belirtilen, 2 no.lu hakedişte imalatı yapılan 3200 m 2800 mm çapında 4 atü boru döşenmesinin 1+675 ile 3+875 km’leri (Teknik Raporda gösterilen ve gerçeği yansıtmayan aralık) arasını değil de, yukarıda açıklanan sebeplerden dolayı, kısım kısım döşenen boru miktarını temsil ettiğini, sonuç olarak, imalatların metrajına ve düzenlenen imalat, ihzarat tutanaklarına ilişkin sorumluluğun Yapı Denetim Teşkilatında olup; metrajlar hakkında herhangi bir tereddüt oluşturacak bulguya rastlanmadığından 1 ve 2 no.lu hakedişlerin tarafınca tasvip edildiğini ve incelenmesi ve tasdik edilerek ödenmesi için … Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderildiğini, tasvip onayı bulunan 1 ve 2 no.lu hakedişlerin kendi içerisinde belge ve tutanak yönünden tutarlı olduğunu ifade etmek suretiyle tazmin hükmünün kaldırılması gerektiğini Kurulumuza arz etmiştir.
Başsavcılık mütalaasında özetle; adı geçenin (…) dilekçesinde özetle; Ek İlamın 1’inci maddesine ilişkin genel sorumluluk itirazlarını müteakiben tazmine konu Ek İlamın 2’nci maddesi ile ilgili olarak; Ek İlamın 1’inci maddesinde yer alan açıklamalar ve metraj hesapları ile birlikte, imalatların metrajına ve düzenlenen imalat, ihzarat tutanaklarına ilişkin sorumluluk Yapı Denetim Teşkilatında olduğu, metrajlar hakkında herhangi bir tereddüt oluşturacak bulguya rastlanmadığı 1 ve 2 no.lu hakedişler kendisi tarafından onaylanarak, incelenmesi ve tasdik edilerek ödenmesi için ... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderildiği, tasvip onayı bulunan 1 ve 2 no.lu hakedişlerin kendi içerisinde tutarlı olduğu hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; Ek İlamın 1’inci maddesine ilişkin mütalaa doğrultusunda temyiz talebinin reddedilerek Daire Kararının tasdik edilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmuştur.
İşbu dosyayla duruşma talebinde bulunan sorumlu … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
Konunun Esası Yönünden İnceleme:
Temyize konu işbu ilam maddesinde tazmin hükmü, (Sayıştayca görevlendirilen Bilirkişi Heyeti tespitlerine de dayandırılarak) 3.660,72 m CTP boru hattı imalatı yapılmamasına rağmen bedelinin ödenmesi neticesinde kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle verilmiştir.
Sayıştay Başkanlığı tarafından ... İşine ilişkin olarak hakedişlere giren ödemelerin yerinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması amacıyla, konusunda uzman mühendislerden oluşan Bilirkişi Heyetince düzenlenen 22.03.2019 tarihli ... İşine Ait Bilirkişi Kurulu Raporunun ilgili kısmında;
“e) Onaysız projede kırmızı renk ile belirtilen ve yerinde de tespit edilen imalatı yapılmayan hatlar, hakedişlerde ödemesi yapılan hatlar ile karşılaştırıldığında, 3.660,72 metre hattın ödemesi yapılmasına rağmen imalatının yapılmadığı görülmektedir. Ödemesi yapılmasına rağmen imalatı yapılmadığı tespit edilen hatlara ait detaylı bilgi Tablo-13’de yer almaktadır.
SAĞ SAHİL
HAKEDİŞ
NO'SU BİRİM
FİYATI PROJE KM BAŞ PROJE KM SON YENİ
ŞARTNAMEYE GÖRE ATÜ PROJE MESAFE
29 31/YF 1+755,850 1+860,440 6 104,590
29 31/YF 1+860,440 2+086,660 6 226,220
29 31/YF 2+086,660 2+130,460 6 43,800
29 31/YF 2+130,460 2+294,720 6 164,260
29 31/YF 2+294,720 2+642,950 6 348,230
29 31/YF 2+642,950 2+821,360 6 178,410
24 30/YF 2+821,360 3+294,000 6 472,640
23 30/YF 8+280,000 8+366,680 6 86,680
23 30/YF 8+366,680 8+373,000 6 6,320
27 31/YF 23+803,000 24+765,150 10 962,150
27 30/YF 24+765,150 25+442,680 6 677,530
SOL SAHİL
HAKEDİŞ
NO'SU BİRİM
FİYATI PROJE KM BAŞ PROJE KM SON YENİ ŞARTNAMEYE GÖRE ATÜ PROJE MESAFE
2 29 3+080,000 3+247,370 4 167,370
2 29 3+247,370 3+249,800 6 2,430
2 29 3+726,910 3+804,940 4 78,030
2 29 3+804,940 3+875,000 6 70,060
28 31/YF 3+875,000 3+947,000 6 72,000
TOPLAM MESAFE 3660,720
Tablo-13: Onaysız projede yapılmadığı belirtilen hatların hakedişler ile karşılaştırması.”
Denilmiştir.
Söz konusu tespit, kamu ihale mevzuatı ve mali mevzuat açısından değerlendirilecek olursa;
04.03.2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) “Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24 üncü maddesinde:
“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.
(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”
Hükümleri yer almakta olup, bu hükümler karşısında eksik oldukları tespit edilen iş/imalatlar için hakedişlerden kesinti yapılmamasının (diğer bir ifadeyle tam ödeme yapılmasının), 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesindeki kamu zararına esas alınan kriterlerden “b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” kapsamında kamu zararına sebebiyet vereceği noktasında herhangi bir şüphe bulunmamaktadır.
Ancak, Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra, ... Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “... İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli Kök Raporda da CTP boruların tam olarak yapılmadığına ilişkin tespit “CTP ana boru hattı uzunluğunun en son hakedişte yanlış ölçüldüğü, HKV geçişlerindeki sanat yapısı boyunun düşülmediği, CTP boru hattı boyunun HKV boyları düşüldükten sonra toplam 47.423.26 m olduğu, …” şeklinde yer almıştır. Görüleceği üzere, ... Teftiş Kurulu Başkanlığının son Raporunda; (boruların hakedişlere tamamıyla yapılmış gibi girdiği tarihlerde de mi bu miktarın yer aldığına; yoksa Sayıştay tarafından gönderilen Ek İlam sonrasında tamamlattırılarak mı bu miktara ulaşıldığına dair bir bilgi olmamakla beraber) tespit edilen yapımı tamamlanmış boru miktarı HKV’ler içindeki çelik boru boyları düşüldükten sonra net boru boyu ölçümüyle 47.423,26 m (düşülmeden brüt boru boyu 47.615,75 m) olarak görülmektedir. Bu durumda da yapılması gereken 48.159 m boru boyundan yapılan brüt boru boyu çıkarıldığı takdirde (Kurumumuzca görevlendirilen Bilirkişi Heyetinin tespitine dayanan) Ek İlamın aksine 3.660,72 m boru hattı imalatının değil, (eski Şartname borulardan 497,30 m ve yeni Şartname borulardan 45,95 m eksik olmak üzere toplam) 543,25 m boru hattı imalatının eksik olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.
... Heyetinin yaptığı son tespitte kamu zararı tutarı (fiyat farkı ve %18 KDV’siz olarak), yapılmadığı halde ödemesi gerçekleştirilen ve ödemesi gerçekleştirilenden daha fazla miktarda yapılan CTP borulara ilişkin düzenlenen aşağıdaki tabloya göre;
…
Not: HKV’ler içindeki çelik boru boylarının, Ek İlamın diğer bir maddesine konu edilmiş olup, tabloda “HKV Boyu” olarak adlandırılan bu uzunluk düşülerek hesaplama yapılması durumunda kamu zararı tutarı mükerrer olarak hesaplanmış olacağından; Ek İlamın bu maddesindeki kamu zararı hesabında dikkate alınmamıştır.
… TL olmaktadır. Bu tablodan görüleceği üzere; -Ek İlamda teknik raporlar esas alınarak hesaplama yapıldığı için- Ek İlamdaki Sayıştayın görevlendirdiği Bilirkişi Heyetinin tespitindeki boru cinsleri özelindeki eksik/fazla imalat miktarları, ... Heyetinin (yerinde inceleme ile yaptığı) son tespitindeki boru cinsleri özelindeki eksik/fazla imalat miktarları ile uyuşmamaktadır. Örneğin; Ek İlamda 2013 yılı için sadece ... CTP-29 imalatı üzerinden hesap yapılmışsa da ... Kök Raporuna göre yapılmayan ... CTP-31 ve ... CTP-32 imalatları için de ödeme yapıldığı ve dolayısıyla bunlar üzerinden de bir hesaplama yapılması gerektiği gözükmektedir. Aynı durum yeni Şartnameye göre yapılan ... CTP-31/YF imalatı için de geçerlidir. Ayrıca ödeme yapılan miktarından fazla yapılan boru imalatları için de bu anlamda benzer bir durum söz konusudur.
... Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından düzenlettirilen (01.06.2018 tarihli) ilk Tespit Raporunda da, arazide yapılan inceleme neticesinde 36.412,.62 m CTP borunun döşendiği, arazinin ekili olması sebebiyle tespiti yapılamayan Ana Boru Hattı Sağ Sahil km:2+821 - 10+700 (7.879 m) aranın da döşendiği kabulü yapılırsa toplam 44.291,62 m CTP borunun döşendiği ve dolayısıyla (47.759,00-44.291,62=) 3.467,38 m CTP boru imalatı ödemesinin fazladan yapıldığı belirtilmiş olmakla birlikte; buraya kadar yapılan açıklamalar karşısında, boru hattının ne kadarlık bir kısmının tamamlanmış olduğu konusunda tereddüt hasıl olmuştur.
Dolayısıyla, halihazırda yukarıda sözü edilen Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporundaki açıklamalar doğrultusunda düzenlenecek olan “tespit hakedişi”nin beklenilmesi ve bu hakedişten sonraki (miktarı değişen imalatlar için) son verilere göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Ek İlamdan açıkça görüleceği üzere; Sayıştayca görevlendirilen Bilirkişi Heyeti hakediş tahakkuk tutarını oluşturan evrak olarak (hakediş bazlı düzenlenen) teknik raporları esas almış, teknik raporlarında km aralığı yazılmamış olan 27, 28, 29 ve 30 no.lu hakedişlerde ise (yine hakediş bazlı düzenlenen) kesin hesap cetvellerini esas almıştır.
Öncelikle, teknik raporun bir ödeme belgesi olarak hukuki vasfına yönelik Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nde herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Şöyle ki; anılan Yönetmeliğin 7’nci maddesinde, hakediş raporunun; yapım işleri hakediş raporu (ön kapak), dizi pusulası, hakediş icmali, hakediş raporu (arka kapak), metraj icmali (yeşil defter), metraj cetvelleri, fiyat farkı hesap tablosu, fiyat farkı ağırlık oranları, ödenek dilimleri, yapılan işler listesi ve hakediş özetinden oluştuğu hükme bağlanmıştır.
Benzer şekilde, ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin 16’ncı maddesinde; yaptırılmakta olan her türlü iş için hakedişler düzenlenirken; şantiye defteri, röleve defteri, ataşman defteri, yeşil defter ve tutanakların düzenlenmesinin zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Buna göre; düzenlenen hakedişlerde yapılan imalatlara karşılık gelen miktar ilk olarak metraj icmaline (yeşil defter) işlenir. Yeşil deftere metraj miktarı olarak yansıyan rakam yapılan işler listesine girer. Yapılan işler listesinde metrajlar teklif birim fiyat cetvelinde bulunan teklif birim fiyatlar ile çarpılarak sözleşme birim fiyatları cinsinden hakediş tutarı bulunur. İşin sözleşmesinde öngörülmüş ise fiyat farkı eklenerek hakediş raporu (arka kapak) sayfasında tahakkuk tutarı belirlenir. Bu işleyiş sırasına göre metrajların denetiminin yapılması için yapım işleri hakediş raporunda incelenmesi gereken evrak yeşil defter veya yapılan işler listesi olmalıdır.
Her ne kadar Ek İlamda ödemesi yapılan hakedişlerde “metraj tutanakları” ve “yeşil defter” bulunmadığı, ödeme tamamen "teknik rapor" adı verilen kontrol mühendisi ile yüklenici tarafından karşılıklı imzalanan belgeye göre yapıldığı ve bu belge doğrultusunda kamu zararı hesabı yapılmasında hukuken bir isabetsizlik bulunmadığı ifade edilmiş ise de; sorumlularca iş kapsamında düzenlenen ve tahakkuka bağlanan 30 adet hakedişte bulunan (9 no.lu hakediş ve sonrasında düzenlenen) kesin hesap cetvellerinin birleştirilmiş hali Kurulumuza sunulmuş vaziyettedir.
Bu manada, hakedişler özelinde gönderilen yeşil defterler ve imalat-ihzarat tutanakları ve kesin hesap metraj cetvellerinin birleştirildiğine ve proje basınç sınıfları sütunu projeye göre revize edilerek yapılan yanlış kalemden ödeme miktarlarının açıklamalı olarak hakediş bazında hesaplandığına yönelik (detaylı tablolarla hazırlanmış) iddia ve itirazlar dikkate alınmadan tazmin hükmü verilmesi hukuken isabetli olmayacaktır.
Sorumluluk Yönünden İnceleme:
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde:
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. ...
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…”
Hükümleri yer almaktadır.
Ayrıca Sayıştay Genel Kurulu’nun, Sayıştayca yapılan incelemeler sonucunda kamu zararı tespit edildiğinde ve kamu kaynağının verimli, etkin ve ekonomik kullanılmadığı saptandığında, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi hususundaki tereddütleri gidermeye yönelik verdiği 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nda da; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına; asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.
Yine aynı Karar’ın “Gerçekleştirme Görevlileri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk” başlıklı (c) fıkrasında da:
“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.
Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”
Denilmek suretiyle ödemeye esas hakediş raporları ile diğer belgeleri düzenleyen kişilerin sorumluluğundan bahsedilmektedir.
Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan ... Yapım İşinde, imalat fiili olarak ... İl sınırları içinde yapılmaktadır. İş kapsamındaki kontrollük görevi, 30.09.2010 tarihli ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... ... ... Bölge Müdürlüğüne bağlı ... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.
Bahse konu kamu zararı, (işin fiilen başında bulunan ve Bölge Müdürlüğüne bağlı Proje ve Şube Müdürlüklerinde çalışan) Kontrol Teşkilatında görevli kamu görevlileri ile yüklenicinin imzaladığı hakediş raporunun ödeme emri belgesine bağlanarak ödenmesi sonucu ortaya çıkmış olup, hakediş raporları ile buna ekli yapılan işler listesi, metraj cetvelleri, yeşil defter vb. belgeleri düzenleyen, imzalayan ve onaylayan söz konusu kişilerin sorumluluğu bulunmaktadır.
Hakediş raporu üzerinde imzası bulunan Bölge Müdürü (ve vekillerinin) sorumluluk itirazına gelince; ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin 5’inci maddesinin ikinci fıkrası; “Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.” şeklinde olup, söz konusu madde hükmünden, Bölge Müdürünün, Bölge Müdürlüğü kapsamındaki işlerin sözleşmeye uygun bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olduğu açıkça görülmektedir.
Buna karşın, söz konusu yapım işinde, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde imzası bulunan ve Merkez Teşkilatında görevli olan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin, işe ait şartnameler ve sözleşme gibi dokümanlar da göz önünde bulundurularak, uzmanlık ve teknik bilgi ile fiili fiziki incelemeye dayanılarak hazırlanan ve onaylanan hakediş raporu ve eki belgelerden, iş kapsamında imalatların yapılıp yapılmadığını kontrol etme, yapılmayan veya hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgelerden tespit etme imkânı bulunmadığından yukarıda bahsedilen kamu zararından sorumluluklarının bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Ek İlamda da; aynı değerlendirmelerle kurulan illiyet bağı neticesinde 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne uygun bir biçimde sorumluluk tevcihi yapılmıştır.
Ancak, -konuyla ilgili sorumluluk yüklenecek kamu görevlilerinde hukuki bir isabetsizlik bulunmamasına rağmen- konunun esası yönünden yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda hakediş bazında eksik/fazla yapılan CTP boru miktarının yeniden tespit edilmesi suretiyle kamu zararı hesabı yapılması durumunda, hakedişlerdeki sorumluların uhdelerinde kalan (ve dolayısıyla müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilen) kamu zararı tutarları da değişecektir.
Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının sadece konunun esası ve sorumluluk yönlerinden kısmen kabulüyle, 430 sayılı Ek İlamın 2’nci maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün BOZULMASINA ve gerek sorumlularca gönderilen hakediş bazlı birleştirilmiş kesin hesap cetvelleri ile Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra ortaya çıkan ve temyize konu edilen yapılmadığı halde yapılmış gibi ödemesi yapılan CTP boru imalatı ödemeleri hakkında değerlendirmelerin de yapıldığı (ve Dairemizce henüz görülmediği anlaşılan) ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporunun incelenmesini, gerekse de düzenlenecek olan tespit hakedişinin beklenilmesini, kamu zararı tutarının bu belgelerde yapılan hesaplamalar da dikkate alınarak, hakediş bazında eksik/fazla yapılan CTP boru miktarının tespit edilmesi suretiyle yeniden hesaplanmasını ve yapılan bu hesap doğrultusunda sorumluluk tevcihinin tekrardan belirlenmesini teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın ilgili DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, (…. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …’un aşağıda yazılı sorumluluk yönünden farklı görüşleriyle), (Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,
Karar verildiği 25.12.2024 tarih ve 57610 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
(Sorumluluk Yönünden) Farklı görüş/gerekçe
…. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …:
Konunun esası yönünden yukarıda karar metnimizde yazılı çoğunluk bozma gerekçelerine aynen katılmakla birlikte, sorumluluk yönünden;
Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan iş; merkez ihaleli ve ödemeli bir iş olup kontrolörlük hizmeti, ilgili 30/09/2010 tarihli ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... ... ... Bölge Müdürlüğüne bağlı ... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. ... Bölge Müdürlüğünde düzenlenen geçici hakediş raporu, üzerinde gerekli incelemeler yapıldıktan sonra, ödemesi yapılmak üzere, ... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderilmektedir.
Bu Daire Başkanlığında, geçici hakediş raporları üzerinde yapılan incelemede; düzenlenen hakedişler için ödeme şartlarının oluşup oluşmadığı, sözleşme ve eklerindeki ödeme aşamalarına uygun olup olmadığı, hakediş ekleri arasında eksik veya hatalı belgelerin yer alıp almadığı, hakedişin usulüne ve şekline uygun olup olmadığı, aritmetik bir hatanın yer alıp almadığı gibi hususların kontrolünün yapıldığı, dolayısıyla yapılan işin miktarına/sözleşme ve eklerine uygun olup olmadığına yönelik herhangi bir kontrolün yapılmadığı, hakedişte ödemeyi kanıtlayıcı belge olarak sunulan imalat tutanaklarında, imalatın gerçekleşmediğini veya sözleşmeye uygun olarak gerçekleşmediğini düşündürecek herhangi bir hataya rastlanılmaması nedeniyle de, söz konusu yapım işinin yerinde denetimine ilişkin herhangi bir çalışma yapılmağı anlaşılmaktadır.
Ek İlam maddesindeki kamu zararı hesabı; Sayıştay Başkanlığı tarafından 17.01.2019 tarihinde, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 6’ncı maddesine istinaden görevlendirilen, 3 inşaat mühendisinden müteşekkil Bilirkişi Heyetinin, söz konusu işe ilişkin hakedişlere giren imalatların, mahallinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması suretiyle düzenlemiş olduğu Bilirkişi Heyeti Raporuna dayanmaktadır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre, sözleşmeye bağlanan yapım işlerinin yürütülmesinde uygulanacak genel esasları belirlemek amacıyla hazırlanan, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ), “İşlerin denetimi” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında; sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işlerinin, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilip ve gerçekleştirileceği, dördüncü fıkrasında; yüklenici ile yapı denetim görevlisi arasında anlaşmazlık olursa, bu anlaşmazlığın 51’nci madde hükümlerine göre idarece karara bağlanacağı hükme bağlanmıştır.
YİGŞ’nin 15’inci maddesinde, yapı denetim görevlisinin yetkileri;
“(1) Yüklenici bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.
(2) Yüklenici kullanacağı her türlü malzemeyi yapı denetim görevlisine gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş başına getiremez.
(3) Malzemenin teknik şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için yapı denetim görevlisi istediği şekilde deneyler yapabilir ve ister işyerinde, ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderleri sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanır. Yüklenici, deneylerin işyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi temin eder.
(4) Yapı denetim görevlisinin kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek işin geçici kabulüne kadar saklanır.
(5) Yüklenicinin işyerine getirdiği malzemenin, teknik şartnamesine veya daha önce alınmış mühürlü örneğine uygun ve işe elverişli olmadığı anlaşıldığı takdirde yüklenici, bu konuda kendisine verilen yazılı talimatın tebliği tarihinden başlamak üzere on gün içinde söz konusu malzemeyi işyerinden kaldırıp uzaklaştırmak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde yapı denetim görevlisi bu malzemeyi, bütün zarar ve giderleri yükleniciye ait olmak üzere, işyeri çevresi dışına çıkarmaya yetkilidir.
(6) Yüklenici tarafından fen ve sanat kurallarına aykırı olarak kusurlu yapıldıkları anlaşılan iş kısımlarını yıktırıp yükleniciye yeniden yaptırmak hususunda yapı denetim görevlisi yetkilidir.”
Şeklinde düzenlenmiştir.
Yine YİGŞ’nin 39’uncu maddesinde de; geçici hakediş raporları ile ilgili olarak; (c) Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacaklarının, metrajlara göre hesaplanarak sözleşme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporları ile ödeneceği, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterileceği, (4) Hakediş raporlarının düzenlenmesinde; (b) İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işlerin, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği, (c) İhzarat yapılmasının öngörüldüğü işlerde; İhzarat miktarının yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıdaki düzenlemelere göre, yüklenicinin yaptığı işlerin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılması, ölçülmesi ve metrajlara göre hesaplanarak, bulunan miktarların geçici hakediş raporuna dahil edilmesi, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterilmesi faaliyetleri, yapı denetimi yapan kamu görevlisi/görevlilerine ait bir görevdir.
Dolayısıyla, yapı denetim görevlisince, yüklenici tarafından yapıldığı gerekçesiyle, geçici hakediş raporlarına dahil edilen imalatlardaki, imalat miktarı/ölçü hataları ile yapılan işlerin sözleşme ve eklerine uygun olmamasından kaynaklanan kamu zararından, yapı denetim görevlisi/görevlileri sorumludur.
30/09/2010 tarihli, ... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin, “Genel Hükümler” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında, Bölge Müdürünün görevleri;
“(2) Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahalarındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.
(3) Bölge Müdürü, şube müdürlüklerinden veya yapı denetim amirliklerinden gelen proje tadilat tekliflerini, sözleşmelerden kaynaklanan tüm evrakları tetkik ederek veya ettirerek yetkisi dâhilinde olanları tasdik eder, diğerlerini görüşleriyle birlikte tetkik ve tasdik edilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderir.”
Şeklinde düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen Yönerge hükümlerine göre, Bölge Müdürü, kontrol teşkilatının amiri olarak, faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde, işlerin idari işleyişinden sorumludur.
Söz konusu işin denetimi, ... ... ... Bölge Müdürlüğüne bağlı ... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Yukarıdaki hüküm ve açıklamalara göre işin yürütülmesi esnasında, imalatın sözleşme ve eklerine uygun yapılmamasından, geçici hakediş raporunda gösterildiği miktarda veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluk, işin fiilen başında bulunan Kontrol Teşkilatına aittir.
İşin yalnızca ihalesi ve ödemesinin Genel Müdürlük tarafından yapılması, Genel Müdürlük personelinin yapılan imalatlar ile ilgili fiili ve fiziki kontrol imkânının olmaması, geçici hakediş raporunda gösterilen yapılmamış veya sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılmamış imalatı, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânın bulunmaması nedenleriyle, ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile geçici hakediş raporunda İnceleyenler ve Onaylayan bölümünde imzası bulunan ... Genel Müdürlüğü personellerinin,
Geçici hakediş raporunun, ... ... Bölge Müdürlüğü ile ilgili bölümünde tetkik eden olarak imzası bulunan teknik personel ve Bölge Müdürü ile Bölge Müdür Yardımcısının,
Sorumlulukları bulunmamaktadır.
Kamu zararından sorumlular, sadece ödeme emri eki geçici hakediş raporlarını düzenleyen yapı denetim görevlileri olup, bunlar dışında Ek İlamda kendilerine sorumluluk yüklenen kamu görevlilerinin sorumluluklarının kaldırılmasını teminen tazmin hükmünün sorumluluk yönünden de bozulması gerekir.
Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü
Üye … ve Üye …:
Çoğunluğun bozma kararına dayanak olarak ileri sürdüğü, ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporunun incelenmesi, düzenlenecek olan tespit hakedişinin beklenilmesi ve kamu zararı tutarının Kök Rapordaki değerlendirmeler ve tespit hakedişindeki miktarlar dikkate alınarak yeniden belirlenmesi yönündeki görüşe katılmak mümkün değildir.
Şöyle ki;
Söz konusu işin ihalesi … tarihinde yapılmış, … tarihinde işyeri teslimi yapılarak işe başlanmıştır. İşin sözleşmesine göre iş bitim tarihi … olup, verilen süre uzatımları ile 03.06.2018 tarihine uzatılmıştır.
İşe ilişkin olarak en son 05.10.2017 tarihli 30 no.lu hakediş düzenlenmiş, bu hakedişe göre % 80 oranında gerçekleşme sağlanmış olup, bundan sonra herhangi bir belge düzenlenmemiş ve kabul aşamasına geçilememiştir.
Sayıştay Başkanlığı tarafından adı geçen işe ilişkin olarak görevlendirilen Bilirkişi Heyetince düzenlenen ve eksikliklerin tespit edildiği rapor 22.03.2019 tarihinde düzenlenmiştir. Bu Bilirkişi Raporu sorumlulara gönderilmiştir. Bu rapor üzerine, ... Genel Müdürlüğünce Sayıştay Başkanlığının ... İşi ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere müfettişlerden oluşan bir Komisyon görevlendirilmiş olup, bu Komisyon da raporunu 31.08.2021 tarihinde düzenlemiştir. Bu iki raporda da eksikliklere ilişkin tespitlere yer verilmiştir.
İşle ilgili olarak 05.10.2017 tarihinden sonra herhangi bir hakediş düzenlenmemesi, eksikliklere ilişkin 22.03.2019 tarihli Bilirkişi Raporu ve bu rapor sonrası yaptırılan inceleme sonucu düzenlenen 31.08.2021 tarihli Komisyon Raporunda tespitlerde bulunulması ve Sayıştay tarafından rapor düzenlenmesi ve kamu zararının tazminine ilişkin karar verilmesine rağmen, temyiz görüşmesinin yapıldığı 25.12.2024 tarihi itibariyle söz konusu işin tasfiye veya kabul sürecinin başlatılmadığı gibi mevcut duruma ilişkin tespit tutanağı ve tespit hakedişi düzenlenmesine ilişkin herhangi bir işlem de başlatılmamıştır.
Bu durum, idarenin söz konusu işle ilgili olarak tasarrufta bulunma konusunda istekli olmadığını göstermekte olup bu sürecin beklenmesi yönünde karar verilmesi Sayıştay kararlarının uygulanmasının gecikmesine ve etkinliğinin azalmasına sebep olacaktır.
Kaldı ki, Sayıştay yargısında kesin hesap veya kesin kabul yapılıp yapılmadığının ve bu aşamalarda düzeltme yapılabileceğinin bir önemi yoktur. Yapılacak düzeltme ve tahsilatlar, Sayıştay yargılamalarının her aşamasında dikkate alınabilecektir.
Dolayısıyla, Sayıştay tarafından görevlendirilen Bilirkişi Heyetince denetim yerinde yapılan fiili-fiziki denetim sonucu resmi belge ve kanıtlara dayalı ölçümlerle gerçekleştirilen ve 3.660,72 mt CTP boru hattı imalatı yapılmamasına rağmen yapılmış gibi bedelinin ödenmesinden kaynaklanan kamu zararı tespitinde ve bu kamu zararından sorumluluklarına hükmedilen kamu görevlilerinin sorumlu tutulmasında sorumluluk hukuku bağlamında bir isabetsizlik görülmediğinden; temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının reddedilerek tazmin hükmünün tasdik edilmesi gerekir.