İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

Konu: Yapım işinde, boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmaması.

2- 392 sayılı Ek İlamın 3’üncü maddesiyle; … A.Ş. + …Şti İş Ortaklığının taahhüdündeki “.... İşi”nde; CTP boru döşenmesi imalatlarında, yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen kriterlere uygun olmayan (kırmataş yerine geri dolgu) malzeme kullanılması ve sözleşmeye aykırı imalat yapılması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Yukarıda adı geçen sorumlular (… ve …), (ilk) temyiz dilekçelerinde; sorumlulukları bulunduğu halde Ek İlamın işbu maddesine ilişkin herhangi bir iddia ve itirazda bulunmamışlardır.

Aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak (Hakediş Kapağı Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz talep eden .... Bölge Müdürü …, kendi gündem sırasında görüşülen dosyasındaki temyiz dilekçesinde özetle; (genel anlamda sadece sorumluluk yönünden itiraz ederek, bu bağlamda Ek İlamın 5’inci maddesini de kapsayacak şekilde) özetle; yetki ve sorumluluklarına; … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi, yapım işlerinin temeli ve 1. sırada yol göstericisi Yapım İşleri Genel Şartnamesi, … Genel Müdürlüğü 6200 sayılı Kuruluş Kanunu, Borçlar Kanunundaki hukuki sorumluluk ve kusurlar yönünden bakıldığında;

I- 6200 sayılı … Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Yönünden Bakıldığında;

“Madde 20-Bölge müdürleri kendilerine bağlı teşkilatın amiri ve Umum Müdürlüğün mümessili olup, bölgelerindeki muamelattan Umum Müdürlüğe karşı sorumludurlar.” denildiğini, Bu durumda Bölge Müdürünün, Yapı Denetim Teşkilatının yaptığı işlerden sorumluluğunun genel sorumluluk kapsamında olup; Yapı Denetim Teşkilatının yaptıklarından ancak işin yapılmasını engelleyen kasıt, kusur ya da açık ihmalin olması durumunda sorumlu olacağının açık olduğunu,

II- … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi Yönünden Bakıldığında;

… Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi Madde 5:

“1- ... Genel Müdürü, ... teşkilatının en üst amiri olup, Genel Müdürlüğün hizmetlerini ilgili mevzuata göre yürütmekle yetkili ve görevlidir. Genel Müdür, yetkilerini kısmen veya tamamen Genel Müdür Yardımcılarına, Daire Başkanlarına devredebilir. Genel Müdür sözleşmelerden kaynaklanan yetkilerini görevlendireceği kişilerle de kullanabilir. Sözleşmelerden kaynaklanan yetkilerin kullanılması amacıyla yapılan her türlü iş ve işlemlerde görevlendirilmiş teknik personel de sorumludur.

2- Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğün faaliyet sahalarındaki denetim hizmetlerinde Şube Müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için bütün tedbirleri almakla sorumludur.

3- Bölge Müdürü, Şube Müdürlüklerinden veya yapı denetim amirliklerinden gelen proje tadilat tekliflerini, sözleşmeden kaynaklanan tüm evrakları tetkik ederek veya ettirerek yetkisi dâhilinde olanları tasdik eder, diğerlerini görüşleriyle birlikte tetkik ve tasdik edilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderir.

4- Bölge Müdürü, işin durdurulmasının gerektiği kendisine intikal ettirilen işlerden, Genel Müdürlüğün bilgisine sunulması gerekenleri bildirir ve müteakibinde alınması icap eden tedbirleri alır veya aldırır.

5- İdarenin merkez ve taşradaki Şube Müdürleri, inşaatın sözleşme hükümlerine uygun olarak yürütülmesi için gerekli yazışmaları ve düzenlemeleri, proje, hakediş ve eklerinin uygunluğunu, yeni fiyatı, keşif atışı, süre uzatımı ve benzeri konuların tetkikini yapar ve bu bağlamda yapılan değişikliklerden ve bu işlemlerin doğru bir şekilde yapılmasından sorumludurlar.”,

… Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi Madde 6:

“(1) ... Yapı Denetim Teşkilatı, işlerin büyüklük ve önemine göre; Merkez birimleri,

(2) Bölge Müdürlükleri, Şube Müdürlükleri, Yapı denetim amirliği, yapı denetim birimi, Başmühendis, yapı denetim mühendisi ile yapı denetim yardımcılarından oluşur.

(3) Yapı Denetim Teşkilatı:

(a) Merkezde Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcısı, Daire Başkanı, Yetkilendirilmiş Daire Başkan Yardımcısı, Şube Müdürü, Başmühendis, Mühendis ve Yardımcı denetim elemanlarından,

(b) Bölge Müdürlüklerinde Bölge Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, ilgili Şube Müdürü, Taşra Şube Müdürü, Yapı denetim şefi, Başmühendis, Yapı denetim mühendisi, Yardımcı Yapı denetim mühendisi ve Yardımcı denetim elemanlarından oluşur.”

Hükümlerinin yer aldığını, madde 6 (3)’te yapı denetim teşkilatları sayılırken; merkezde Genel Müdürden, bölgelerde ise Bölge Müdüründen aşağıya doğru sırasıyla bütün makam sahiplerinin sayıldığını, ancak, yapı denetim teşkilatının esasen Yapım İşleri Genel Şartnamesinde sayılan sorumluluk ve yetkileri tek tek belirlenmiş bir teşkilat olduğunu, dolayısıyla Yönergede yazılan ve 6200 sayılı Yasaya göre sadece genel sorumluluğu olan, Yapım İşleri Genel Şartnamesinde ise yapı denetim sorumluluğu ve yetkisi olmayan gerek Genel Müdüre, Genel Müdür Yardımcılarına, Daire Başkanlarına gerekse Bölge Müdürüne yapı denetim elemanlarının sorumluluğunu yükleme imkânı bulunmadığını, ancak özel olarak, yapı denetim işleriyle yetkilendirilmiş ve sadece denetim amacı ile kurulmuş Bölge Müdürlüklerinin (… … Projeleri …. Bölge Müdürlüğü, … … …. Bölge Müdürlüğü) proje amaçlı kurulmuş olup; sadece proje denetimi ile görevli olduklarını ve proje bitirildiği anda Bölge Müdürlüğünün de lağvedilmekte olduğunu, dolayısıyla, Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesinde bölgeleri ayırmadan tanımlamalar yapılması ve Genel Müdürün bile Yapı Denetim Teşkilatının içinde sayılmasının, öncelikle 6200 sayılı Yasaya ve fiili görev sorumluluk tanımına açıkça aykırılık teşkil ettiğini,

- Yukarıda zikredilen Genel Müdürün Bölge Müdürüne devrettiği yetkinin, işlerin ilgili mevzuata ve yıllık programlara uygun olarak yürütme görevi ve yetkisi olduğunu, yoksa arazide yapı denetim görevine Bölge Müdürünü de dâhil etmenin, ya da kalite tespit ve denetlemelerine dâhil etmenin Bölge Müdürünün görevi olmadığı gibi her konuda ihtisasının da bulunmadığını,

- “Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğünün faaliyet sahalarındaki denetim hizmetlerinde Şube Müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için bütün tedbirleri almakla sorumludur.” ifadesinin açık olup; Bölge Müdürünün görevinin evrak üzerinde işin ödenek, iş ilerleme, harcama yüzdeleri ve işin gerçekleşme oranı gibi iş ve işlemleri matematiksel olarak denetlemek olduğunu, bu maddenin, “Bölge Müdürü Genel Müdürün temsilcisi sıfatıyla Bölgede tüm çalışanların amiridir.” hükmünü ifade etiğini, ancak, amir olmasının arazide tüm projelere ait faaliyetleri tek tek denetlemesi, işin kalitesini tek tek tespit etmesi, ya da arazide yapılanla hakedişte yapılan hesaplan tek tek tetkik etmesi gerektiği manasına gelmediğini, buradaki sorumluluğun genel bir sorumluluk olup; Yapı Denetim Teşkilatının oluşturulması, Yapı Denetim Teşkilatının görevlerini yapabilmesi adına gerekli olan araç-gereç ve diğer tüm imkânların sağlanması anlamında olduğunu, aksi takdirde gerek arazide, gerekse hakediş evrakları üzerindeki kontrolde, Bölge Müdürüne yapı denetim sorumluluğunu yüklemenin Bölge Müdürünün görev, yetki ve sorumluluğundaki genel sorumluluktan uzaklaştığı gibi, genel sorumluluğunu da engelleyeceğini, bu durumun, Bölge Müdürlüğünde görev yapan yaklaşık 2500 çalışanın görevini ve sorumluluğunu, Bölge Müdürüne yüklemek anlamına geleceğini ki; bunun da hayatın olağan akışına uygun düşmediğini, çünkü hakediş kontrolünün değişik mesleklerden uzmanlığı gerektirdiği gibi, aynı meslekten olsa bile projenin niteliğinin Bölge Müdürünün geçmişte edindiği uzmanlık alanı dışında olabildiğini (Bölge Müdürünün proje dalında uzman ise planlama mühendisliğinde veya malzeme mühendisliğinde uzman olmayabileceğini), örneğin hakedişte kazı, dolgu, kübaj hesaplarının harita ekibince, enjeksiyon hesaplarının jeoloji mühendislerince yapılmakta olduğunu,

- Hakedişin büro kontrolleri, yeni fiyat, analiz, tutanak ve diğer evrakların kontrolünün Genel Müdürlüğün ilgili kurmay Dairesi personeli tarafından da yapılmakta olduğunu, Yönerge Madde 5 (5)’teki; “İdarenin merkez ve taşradaki Şube Müdürleri, inşaatın sözleşme hükümlerine uygun olarak yürütülmesi için gerekli yazışmaları ve düzenlemeleri, proje, hakediş ve eklerinin uygunluğunu, yeni fiyatı, keşif atışı, süre uzatımı ve benzeri konuların tetkikini yapar ve bu bağlamda yapılan değişikliklerden ve bu işlemlerin doğru bir şekilde yapılmasından sorumludurlar.” hükmüne binaen, işlerin sözleşme ve eklerine uygun yürütülmesi yönünden kontrollerini yapmakla sorumlu olduklarını, bu durumda, böylesine büyük bir oluşumda sadece Bölge Müdürüne, Yapı Denetim Teşkilatı ile eşdeğer sorumlulukların verilmesinin, hakkaniyete ve Bölge Müdürünün görev ve sorumluluklarına aykırı olduğu kanaatinde olduğunu,

- Bölge Müdürü olarak, bölgede devam eden değişik safhalardaki tüm işlerin detayını bilmesinin ve birebir takip edebilmesinin ne zaman ne de uzmanlık olarak imkân dâhilinde olmadığını, zaten Bölge Müdürü olarak hakedişlerdeki sorumluluğunun genel olarak, ödenek üstü harcama olup olmadığı ile görevlilerin imza eksikliğini kontrol amaçlı olduğunu,

- Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi ve eklerine bakıldığında iş miktarları, metrajlar, hesaplar ve tutulması gerekli evraklar yönüyle şantiye günlük defteri, sürveyan günlük defteri, röleve defteri, puantaj defteri, ataşman defteri ve diğer eklerin yapı denetim elemanlarınca, yerinde ölçüm ve tespitleri bizzat yapılarak, tutulması ve imzalanması gereken evraklar olduğunu, bu evrakların hiçbirinde Bölge Müdürünün imzası ya da parafı bulunmadığını, bu minvalde, bahse konu işle ilgili şüphe/şikâyet vb. hiçbir durum da söz konusu olmadığından; yüklenici ile yapı denetim mühendisleri ve amirince sorunsuzca imzalanarak tarafına getirilen hakedişi imzalamakta hiçbir mahsur görmediğini, çünkü diğer evrak ve hesap kontrollerinin de Yönergenin 5 (5) maddesine göre sorumlu bulunan Genel Müdürlükteki Uzman Mühendis, Tatbikat Şube Müdürü, Başkan Yardımcısı tarafından detaylı olarak yapılmakta ve Daire Başkanı tarafından da (Harcama Yetkilisi) onaylanmakta olduğunu,

- Yine, Yönergenin Üçüncü Bölüm “Yapı Denetim Teşkilatının Görev, Yetki ve Sorumlukları” Madde 8’e bakıldığında, Yapı Denetim Teşkilatının Yapım İşleri Genel Şartnamesinin ilgili hükümlerine uygun olarak;

Yapı Denetim Amiri (Daire Başkanlığında ya da Bölge Müdürlüğünde Şube Müdürü),

Yapı Denetim Şefi (Yapı Denetim Mühendislerinin koordinasyonu için),

Yapı Denetim Mühendisleri,

Yardımcı Yapı Denetim Mühendisi,

Yardımcı Yapı Denetim Elemanları (Tekniker, Teknisyen, Topoğraf, Laborant unvanlı),

İdarece oluşturulacak komisyonlarda görev alanlardan oluşacağı ve sorumlu olacaklarından bahsedilmekte olup; Yönergede Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcısı, Daire Başkanı ve Bölge Müdürünün Yapı Denetim Teşkilatında yer almadığını,

III- Bölge Müdürünün Temsili Olarak Belli Toplantılara Katılmak Zorunda Olması; Dolayısıyla Yapı Denetim Elemanı Gibi Her An Araziye Gitme İmkânı Olmadığı Gibi Her Konuda İhtisas Sahibi de Olmaması;

1- Bölge Müdürünün, hizmet ettiği taşra teşkilatında; bağlı olunan Bakanlık ve Genel Müdür adına Yatırım Programı ve Uygulama Planında yer alan tüm işleri yürüttüğünü ve genel hatlarıyla bu işlerin harcama, gerçekleşme durumu ile faydaya dönüşmesinden sorumlu olduğunu, bu minvalde; ... …. (...) Bölge Müdürlüğü yaptığı 10.01.2013 - 20.05.2014 tarihleri arasında yaklaşık 16 ay gibi kısa bir sürede; Bölge Müdürlüğü sınırları içerisinde yer alan .... merkez olmak üzere …, …., … ve … illeri ile çok sayıda bağlı ilçe, belde, köy ve mahallede; baraj, gölet, sulama, içmesuyu, enerji, taşkın koruma ve rüsubat kontrolü işlerine yönelik çok sayıda planlama, proje, yapım ve işletme-bakım işlerini emniyet, estetik ve işletme aşaması güvenlik önlemlerinden ödün vermeden, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatını da ön plana çıkararak ve gerekli tedbirleri alma gayreti içinde mesai mevhumu gözetmeksizin bire bir takip etmeye çalıştığını, bu manada, arazi gezilerinin yanı sıra, çoğu zaman aynı gün içinde, farklı il sınırlarındaki farklı projelere giderek hem yerinde inceleme yapma hem de yetkililerle (vali, kaymakam, belediye başkam, muhtar vb.) görüşme yapmak durumunda kaldığını,

2- Bölge Müdürlüğü faaliyet alanındaki işler düşünüldüğünde; planlama, proje, yapım vb. 300 civarında iş olup, Bölge Müdürünün hiç büroda oturmadan her gün araziye çıkması durumunda bile normalde bir işe en fazla bir defa gidebileceği, önem arz eden (... Barajı, ... Tüneli, ... vb.) işlere bile 3-4 defadan fazla gidebilmesi imkânı bulunmadığını, Diğer taraftan, Bölgenin güvenlik yönünden o dönem itibarıyla çok sıkıntılı olduğu göz önüne alındığında; birçok projeye (özellikle Ambar Barajı ve Sulamasının bu yerlerden olduğunu) güvenlik kuvvetlerinin tavsiyesi gereği daima tedbir alınarak gidilmesi ve erken dönülmesinin önerildiğini, bu durumda, özelikle görev yaptığı dönem itibarı ile Bölge Müdürlüğünü; gece gündüz rahatlıkla araziye gidilebilen ve güvenlik sorunu olmayan bir başka Bölge Müdürlüğü ile eş tutmanın ve değerlendirmenin adil olmadığını,

3- Şantiye ziyaretlerinin ise arazide kısa bir gezintiden sonra şantiyede sunum, sorunların ve işin gidişatının değerlendirilmesi şeklinde olduğunu, bu durumda, Yapı Denetim Teşkilatının bildirmediği sorun, sıkıntı ya da eksikliği Bölge Müdürünün bu kısa süre zarfında arazide tespit etme imkânı bulunmadığını, örneğin, ... İşi özelinde; boru hattının kazılması, boru döşenmesi, yastık ve gömlek tabakalarının sıkıştırılması ve üzerinin geri dolgu malzemesi ile kapatılmasının kısa bir sürede yapılacak işler olmayıp; Yapı Denetim Teşkilatının Bölge Müdürünü istediği yere yönlendirmesi gayet kolay olup, şüphe ve şikâyet dışında, Bölge Müdürünün herhangi bir olumsuzluğu arazide yakalama imkânı bulunmadığını, Bölge Müdürünün şüphe ve şikâyet durumunda, gerek bölge içinden gerekse bölge dışından ekip ya da heyet oluşturarak, yerinde tespit ve incelemeler yaptırabileceğini ki; Yapı Denetim Teşkilatının böyle bir sorun bildirme ve anlaşmazlık durumunu hiçbir zaman hiçbir şekilde (yazılı ya da sözlü) kullanmadığını,

4- Bu işle ilgili ödeme ve yapılan tespitlerle alakalı sorunların; imza tasvibi bulunan 1 ve 2 no.lu hakedişlerin yapıldığı (1 no.lu 25.11.2013, 2 no.lıı 16.12.2013) ve tayininin çıktığı (20.05.2014) dönemden sonra da devam etmesi ve yeni gelen Bölge Müdürlerinin de uzunca bir süre bu durumu tespit edememesinin, Yapı Denetim Teşkilatının görevini layıkı veçhile ifa etmediğinin göstergesi olduğunu,

5- Yukarıda arz ve izah etmeye çalıştığı üzere “Bölge Müdürü, Bölgede çalışan tüm personelin amiri konumundadır.” hükmünden hareketle; yapılan tüm iş ve eylemlerden birinci derecede sorumludur manası çıkarmanın ve 5 ilde devam eden tüm projelerden ve 2500 çalışanın bütün yaptıklarından birebir sorumlu tutmanın hak ve adalet anlayışına sığmadığını,

6- Bölge Müdürünü, .... Merkezde oturan ve her şantiyeye ya da bölgenin herhangi bir işine veya sorununa hemen yetişen ve müdahale eden bir mevkii ve sorumluluk makamı olarak görmenin doğru olmadığını, Bölge Müdürünün sorumluluğu olağan durumlarda, yapım işlerinde yapı denetim teşkilatını oluşturmak, çalışacağı şartları sağlamak, dürüst ve güvenle çalıştıklarına inanarak getirilen ve yüklenici ile karşılıklı imzaladıkları bilgi ve belgelere itibar etmek olduğunu, diğer taraftan, yapı denetim teşkilatı ile yüklenicinin anlaşmazlığa düşmesi ve kendisine anlaşmazlık konularının iletilmesi durumunda, YİGŞ Madde 51’e göre sözleşme kapsamında olayı çözümlemek; haricen şikâyetle hata, kusur ve eksikliğin kendisine haber verilmesi durumunda ise konu ile ilgili heyet kurma, tespitler yapma, teftiş, iç denetim ve hukuk yollarını kullanmak görevinin olduğunu, çalıştığı dönemde bu işle ilgili olarak, Yapı Denetim Teşkilatının tarafına hiçbir sorun iletmediği gibi, bütün hakediş evraklarını yüklenici ile ihtilafsız ve karşılıklı olarak imzalayarak getirdiklerini, bu durumda, sorumlu tutulmasının, kendisine haber verilen ve iletilen bir sorun karşısında ilgisiz kalması, ya da hiçbir mekanizmayı harekete geçirmemesi durumunda başlayacağı kanaatinde olduğunu, bu minvalde, varsa bir kusur, kasıt ya da ihmal, tarafına hiçbir şekilde sorun ya da sorunları iletmeyen, işin problemsiz gittiğini gösteren ve bütün belgeleri ihtilafsız olarak yüklenici ile imzalayarak, Bölge Müdürünü yanlış yönlendiren Yapı Denetim Teşkilatında olduğunun mütalaa edilmesi gerektiğini, bu durumda kamu zararının oluşmasında kusur, kasıt ya da ihmalim bulunmadığını,

IV- 4735 Sayılı Kamu Sözleşmeleri Kanunu ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi Yönünden Bakılacak Olursa;

Yapım işleri öncelik sıralamasında 1. sırada yer alan ve işlerin yürütülmesi, kontrol ve denetimi, anlaşmazlıkların çözümünde el kitabı konumunda olan, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (b) fıkrasının ikinci bendine dayanılarak hazırlanmış olan; Yapım İşlerine ait Tip Sözleşmelerde ihale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sırasının;

1- Yapım İşleri Genel Şartnamesi

2- İdari Şartname,

3- Sözleşme Tasarısı,

4- Birim Fiyat Tarifleri ve cetveli,

5- Mahal Listesi,

6- Özel Teknik Şartname,

7- Genel Teknik Şartname,

8- Ön / Kesin Projeler,

9- Açıklamalar (varsa),

10- Diğer Ekler.

Şeklinde olduğunu, yukarıda görüldüğü üzere Yapım İşleri Genel Şartnamesinin ihale dokümanını oluşturan belgeler arasında ilk sırada olduğunu, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin ilgili maddelerinde;

“İşlerin denetimi

Madde 14 - (1) Sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işleri, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilir ve gerçekleştirilir.

(2) Herhangi bir işin, yapı denetim görevlisinin denetimi altında yapılmış olması yüklenicinin, üstlenmiş olduğu işi bütünüyle projelerine, sözleşme ve şartnamelerine, fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapmak hususundaki yükümlülüklerini ve sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

(3) Yüklenici, üstlenmiş olduğu işleri, sorumlu bir meslek adamı olarak fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapmayı kabul etmiş olduğundan, kendisine verilen projeye ve/veya teknik belgelere göre işi yapmakla, bu projenin ve/veya teknik belgelerin iş yerinin gereklerine, fen ve sanat kurallarına uygun olduğunu, ayrıca işin yapılacağı yere, kullanılacak her türlü malzemenin nitelik bakımından yeterliliğini incelemiş, kabul etmiş ve bu suretle işin teknik sorumluluğunu üstlenmiş sayılır. Bununla birlikte yüklenici, kendisine verilen projelerin ve/veya şartnamelerin, teslim edilen işyerinin veya malzemenin veyahut talimatın, sözleşme ve eklerinde bulunan hükümlere aykırı olduğunu veya fen ve sanat kurallarına uymadığı hususundaki karşı görüşlerini teslim ediliş veya talimat alış tarihinden başlayarak on beş gün içinde (özelliği bakımından incelenmesi uzun sürebilecek işlerde, yüklenicinin isteği halinde bu süre idarece artırılabilir) idareye yazı ile bildirmek zorundadır. Bu sürenin aşılması halinde yüklenicinin itiraz hakkı kalmaz. Yüklenicinin iddia ve itirazlarına rağmen, idare işi kendi istediği gibi yaptırdığı takdirde yüklenici, bu uygulamanın sonunda doğabilecek sorumluluktan kurtulur.

(4) Yüklenici ile yapı denetim görevlisi arasında anlaşmazlık olursa, bu anlaşmazlık 51 inci madde hükümlerine göre idarece karara bağlanır.

Yapı denetim görevlisinin yetkileri

Madde 15- (1) Yüklenici bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.

(2) Yüklenici kullanacağı her türlü malzemeyi yapı denetim görevlisine gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş başına getiremez.

(3) Malzemenin teknik şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için yapı denetim görevlisi istediği şekilde deneyler yapabilir ve ister işyerinde, ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderleri sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanır. Yüklenici, deneylerin işyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi temin eder.

(4) Yapı denetim görevlisinin kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek işin geçici kabulüne kadar saklanır.

(5) Yüklenicinin işyerine getirdiği malzemenin, teknik şartnamesine veya daha önce alınmış mühürlü örneğine uygun ve işe elverişli olmadığı anlaşıldığı takdirde yüklenici, bu konuda kendisine verilen yazılı talimatın tebliği tarihinden başlamak üzere on gün içinde söz konusu malzemeyi işyerinden kaldırıp uzaklaştırmak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde yapı denetim görevlisi bu malzemeyi, bütün zarar ve giderleri yükleniciye ait olmak üzere, işyeri çevresi dışına çıkarmaya yetkilidir.

(6) Yüklenici tarafından fen ve sanat kurallarına aykırı olarak kusurlu yapıldıkları anlaşılan iş kısımlarını yıktırıp yükleniciye yeniden yaptırmak hususunda yapı denetim görevlisi yetkilidir. Yüklenici, bu konuda kendisine yazılı olarak verilen talimat üzerine, belirlenen süre içinde söz konusu iş kısımlarını ayrıca bir bedel istemeksizin yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Bu hususta bir gecikme olursa sorumluluğu yükleniciye aittir.

Hatalı, kusurlu ve eksik işler

Madde 24 - (1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.

(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”

Denildiğini,

8. Bölüm Madde 39 Geçici Hakediş Raporları

...’deki büyük yapım işlerinin (BSİ) uzun yıllar sürmekte olduğunu, devam eden işin herhangi bir safhasında yapı denetim elemanlarının (şube müdürü, kontrol mühendisleri) emeklilik, tayin veya görev değişikliği, terfi gibi nedenlerle değişebildiğini, buradan da anlaşılacağı üzere kontrol teşkilatında her zaman değişiklik olabildiğini, Yapım İşleri Genel Şartnamesi, 8. Bölüm Geçici Hakediş Raporları başlıklı 39 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının b) bendinde; “İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işler, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dâhil edilir.” denildiğini, yukarıda da belirtildiği üzere “Yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte, sadece o hakediş döneminde meydana getirilen işler değil, İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işler birlikte ölçülerek bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dâhil edilir. ” denildiğini, sorgu aşamasında da belirtildiği üzere; adı geçen iş ortaklığı yüklenimindeki söz konusu işe ait 2017 yılında düzenlenen 30 sayılı hakedişe göre inceleme yapıldığının, ancak yıl yıl geriye gidilerek hakedişleri imzalayanlara sorumluluk yüklendiğinin görüleceğini, bu durumda yapılan işlemin, Yapım İşleri Genel Şartnamesi, 8. Bölüm Geçici Hakediş Raporları başlıklı 39 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendinde belirtilen hükümlere aykırılık oluşturduğunu, çünkü yukarıda da belirtildiği üzere yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte, sadece o hakediş döneminde meydana getirilen işlerin değil, işe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işlerin tamamının birlikte ölçülerek bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dâhil edildiğinin çok açık olduğunu, bu durumda, en son hakedişi yani inceleme sırasındaki 2017 yılı 30 nolu hakedişi imzalayanların, meydana getirilen işlerin tamamı için yapılan eksik veya fazla ödemelerden sorumlu oldukları sonucunun çıkmakta olduğunu,

Anlaşmazlıkların çözümü

“Madde 51 - (1) İşin yürütülmesi veya kesin hesapların çıkarılması aşamasında yapı denetim görevlisi ile yüklenici arasında çıkabilecek anlaşmazlıklar, öncelik sırası sözleşmesinde belirtilen, sözleşme eklerindeki hükümler dikkate alınmak suretiyle aşağıda yazılı olduğu şekilde idare tarafından çözüme bağlanacaktır. Yüklenici, anlaşmazlığa yol açan konuda, bu durumun ortaya çıktığı günden başlamak üzere on beş gün içinde itiraz ve şikâyetlerinin sebeplerini açıklayan bir dilekçe ile idareye başvuracaktır. (2) İdare, bu dilekçeyi aldığı tarihten başlamak üzere en çok iki ay içinde inceleyip bu husustaki kararını yükleniciye bildirecektir. İki ay içinde kendisine bir cevap verilmediği veya verilen karara razı olmadığı takdirde, yüklenici anlaşmazlıkların çözümüne ilişkin sözleşme hükümlerine göre hareket etmekte serbesttir.”

Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yukarıdaki maddeleri dikkate alındığında;

- Bölge Müdürünün, yapı denetim teşkilatı ile ilgili görevinin yapı denetim teşkilatını atamak, eksik elemanlarını tamamlamak, şantiyede ve merkezde çalışma ortamlarını hazırlamak, gidiş gelişleri için araç gereç temin etmek/ettirmek, yardımcı eleman ve malzeme eksikliklerini gidermek olduğunu, bölge Müdürü olarak bu görevin eksiksiz olarak yerine getirildiğini, Yapı Denetim Teşkilatının tam olarak oluşturulduğunu, bina ve diğer olanakların eksiksiz yerine getirildiğini,

- Bölge Müdürünün, yapı denetim teşkilatının çalışmaya başlamasıyla birlikte, yapı denetim teşkilatının tespit ve değerlendirmelerine ve taleplerine göre de işin yapılmasını kolaylaştırmakta olduğunu, yapılan işin eksikliği, kusuru, proje ve teknik şartnamelere göre değerlendirilmesinin, bütün zamanını bu işe ayırması gereken Yapı Denetim Teşkilatının görevi ve sorumluğu olduğunu, Yapı Denetim Teşkilatının bu sorumluluğu genel bir sorumluluk olmayıp; işin bütün detaylarını bilmesi gerektiğinden; işin kalitesi, miktarı ile bütün evraklarında imzası da bulunduğundan 1. derece sorumluluk olduğunu,

- Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 13’üncü, 14’üncü ve 15’inci maddelerinde belirlenen görev ve sorumluluklarından kaynaklı olarak, Yapı Denetim Teşkilatının hiçbir kusur ya da eksikliği tarafına sözlü veya yazılı olarak iletmediği gibi, işin tamamen sıkıntısız ve sorunsuz gittiğini ifade ederek, hakedişe attıkları tevsik edici imzalarıyla tarafına getirdiklerini,

- Yapım İşleri Genel Şartnamesi Madde 51 ihtilafların çözümü ile ilgili olarak tarafına hiçbir sorun getirilmediğini,

- Yine şüphe ve şikâyetle tahkik, araştırma, soruşturma yapabileceği/yaptırabileceği bir hususun da görev süresi içerisinde tarafına hiçbir zaman iletilmediğini,

- Dolayısıyla, hiçbir sorunu tarafına iletmeyen Yapı Denetim Teşkilatının, Madde 51’e göre yerine getirilmesi gereken sorumluluğu yapmasını açıkça engellemiş durumda olduğunu,

V- Yargı Kararları Açısından Bakılacak Olursa;

1- Sayıştay Temyiz Kurulunun 4/10/2017 tarihli 43415 tutanak no.lu Kararında; “...bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata aykırı harcama talimatı olmayan, hatalı işleme yönelik bir evrak düzenlemeyen, ödeme emri belgesi üzerinde kontrol işlemi yapma görevi bulunmayan, böyle bir görevi bulunsa bile, hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgelerden tespit etme imkânı bulunmayan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin sorumlu tutulması mümkün değildir. İmalatın fen ve sanat kurallarına ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yapılmayışından, sadece ilgili branştaki yapı denetim görevlisi sorumudur...” denilerek inceleyen birimlere sorumluluk yüklenmediğini,

• .... hakedişlerini Gerçekleştirme Görevlisi olarak imzaladığını,

• Kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer mevzuata aykırı hiçbir talimatı bulunmadığını,

• Hatalı işleme yönelik hiçbir evrak düzenlemediği gibi, hakedişin sadece kapak sayfasında tasvip onayı bulunduğunu, kapak sayfası da işin sözleşme ve ödenek yönünden ne durumda olduğunu, bir başka deyişle ödenek üstü harcamanın olup olmadığını, ilgililerin imzalarının tamam olup olmadığını gösteren sayfa olduğunu, ayrıca kendisinin tasvip onayının yanı sıra, ... Genel Müdürlüğünde ihtisas sahibi Kurmay Daire Başkanlığınca (.... için Proje İnşaat Daire Başkanlığına) gönderilen hakedişler, tutanaklar, yeni fiyat analizi ve tutanakları gibi diğer evrakların detaylı bir şekilde incelendiğini,

• Gerek ödeme evrakları gerekse ödeme emri belgesinde kontrol işlemi yapma görevi bulunmadığını,

• Hakedişlere konulacak belgelerin neler olduğu, sözleşme eki YİGŞ ve Merkezî Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde (MYHBY) yer aldığını, yapılan imalatların kanıtlayıcı belgelerinin ise ... Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi doğrultusunda sözleşme eki birim fiyat tariflerinde yer alan ölçü esaslarına uygun tutanaklar olduğunu, bu tutanakların özeti niteliğinde olan ve iş kalemleri ile ölçüm ilişkisinin kurulmasını sağlayan “metraj icmali (yeşil defter)”nin (MYHBY eki Ör No 3-3) ise hakedişlerin metraj tespiti için dikkate alınabilecek en temel ve zorunlu sayfalarından olduğunu, bu belgelerin uzmanlık alanlarına göre; önce yardımcı yapı denetim elemanlarınca (topoğraf, sürveyan, formen, laborant vb.) sonra yapı denetim elemanlarınca (inşaat mühendisi, jeoloji mühendisi, harita mühendisi, makina mühendisi vb.), sonra Yapı Denetim Amiri Numaralı Şube Müdürü (101. Şube Müdürü), kontrol için Kurmay Şube Müdürlüğü (Proje ve İnşaat Şube Müdürlüğü) ve ilgili Bölge Müdür Yardımcısı tarafından paraf/imzalanmakta olduğunu,

• Bu kadar değişik ihtisas sahibi meslek grubunca, gerek şantiyede fiilen gerekse evrak üzerinde inceleme ve kontrol etme yetki ve sorumluluğundan sonra, bölgenin bütün işleri ile ilgili genel sorumluluğu bulunan, araziye her zaman gitme imkânı olmayan, gittiğinde de arazide ölçme, kalite kontrol gibi işlemlerle ilgili ihtisası olmayan, işin ancak genel organizasyonuyla ilgilenebilen Bölge Müdürüne, Yapı Denetim Teşkilatı ile aynı sorumluluğu paylaştırmanın Sayıştay Temyiz Kurulunun yukarıda bahsedilen Kararına açıkça aykırı olduğunu,

2- T.C. Danıştay İkinci Dairesi’nin 1998-… sayılı Kararında (1997-3019 Esas) ise Köy Hizmetleri … İl Müdürlüğünün 1993 yılı ek emanet yapım programında yer alan ….-… … İşinin fen ve sanat kaidelerine göre yapılmadığı, yapılan imalat ile ataşman değerlerinin birbirini tutmadığı halde usulsüz hakedişler düzenlemek suretiyle müteahhide fazla ödemede bulunulduğu gerekçesi ile yapılan yargılamada; Köy Hizmetleri … İl Müdürlüğünün 1993 yılı ek emanet yapım programında yer alan … işini fen ve sanat kaidelerine uygun biçimde yaptırmadıkları, bu inşaat işiyle ilgili imalat ile ataşmanlann birbirini tutmaması sebebiyle düzenlenen hakedişlerin de doğruyu yansıtmadığı, dolayısıyla gerek bu inşaatın yapımında ve gerekse imalat ile ilgili hakedişlerin düzenlenmesinde gerekli dikkat ve özeni göstermedikleri anlaşılan sanıklar; Köy Hizmetleri Î1 Müdürü, aynı Yerde Yol Şube Müdürü ve İnşaat Teknisyeni hakkında eylemlerine uyan TCK’nın 230 ve 80 inci maddeleri gereğince lüzumu muhakemelerine karar verilmişken, … Köy Hizmetleri …. Bölge Müdürü hakkında; “Sanık … Köy Hizmetleri …. Bölge Müdürü için inşaat mahallinde imalat-hakediş karşılaştırması yapmasının mümkün olmadığı, hakediş ve eklerini matematiksel yönden incelediği anlaşıldığından meni muhakemesine” denildiğini, özetle, Danıştay 2. Dairesinin “Bölge Müdürünün inşaat mahallinde, imalat-hakediş karşılaştırması yapmasının mümkün olmadığı, hakediş ve eklerini matematiksel yönden incelediğinden meni muhakeme kararı verilmesine” ilişkin …/… Esas ve …/… sayılı Kararının mevcut olduğunu,

3- Danıştay 2. Dairesi’nin …/… E. ve …/… K. sayılı Kararında da sanıkların il merkezinde görev yaptıkları için hakediş raporlarına dâhil edilen imalatların tamamlanıp tamamlanmadığım mahallinde yeniden ölçme ve kontrol etme imkânlarının bulunmadığı, ayrıca sanıklar tarafından incelenmesinin gerekmediği değerlendirilerek meni muhakemelerine karar verildiğini,

VI- Yukarıda yapılan tespit ve değerlendirmeler neticesinde;

1- Gerek ... Genel Müdürlüğünce gerekse diğer kurumlarca ihale edilen tüm yapım işlerinin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 53 üncü maddesinin (b) fıkrasının ikinci bendine dayanılarak hazırlanmış olan Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre yapılmak zorunda olduğunu, bu Genel Şartnamenin amacının, iş sahibi idareler tarafından 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işinin yürütülmesinde uygulanacak genel esasları tespit etmek olduğunu, … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesinin bazı hükümlerinin ise Yapım İşleri Genel Şartnamesine ve dolayısıyla 4734 sayılı Kanuna açıkça aykırılık teşkil ettiğini, Örneğin yapı denetim teşkilatının işe münhasıran ve ismen atanması gerekmekte olup, atamaların işin özelliğine ve meslek grubuna göre yapılması gerektiğini, ancak, Denetim Yönergesinin 5-2 ve 6-3 maddelerinin, Yapım İşleri Genel Şartnamesi hiç dikkate alınmadan hazırlandığını ve “Merkezde Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcısı, Daire Başkanı, Yetkilendirilmiş Daire Başkan Yardımcısı, Şube Müdürü, Başmühendis, Mühendis ve Yardımcı denetim elemanlarından, Bölge Müdürlüklerinde Bölge Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, İlgili Şube Müdürü, Taşra Şube Müdürü, Yapı Denetim Şefi, Başmühendis, Yapı Denetim Mühendisi, Yardımcı Yapı Denetim Mühendisi ve Yardımcı Denetim Elemanlarından oluşur.” denilerek topyekûn bir yapı denetim sorumluluğunu Genel Müdürden Bölge Müdürüne kadar tüm makam sahiplerine yüklediğini, ancak sorumluluğu verilen iş sayısının bir Bölge Müdürü için yüzleri, Genel Müdür için ise binleri geçmekte olduğunu, dolayısıyla buradaki sorumluluğun genel bir sorumluluk olduğunu, Yapım İşleri Genel Şartnamesinde belirlenen yapı denetim sorumluluğu olmadığını, bu durumun Yapım İşleri Genele Şartnamesine çok açık bir şekilde aykırılık teşkil ettiğinin açık olduğunu, kaldı ki Denetim Yönergesinin 5-2 maddesinde bahsedilen “İş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için bütün tedbirleri almakla sorumludur.” maddesine aykırı hiçbir eylem ve işlemim bulunmadığını,

2- İmalatın yerinde tespit ve metrajına ilişkin yapım ve sorumluluğun, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 14’üncü ve 15’inci maddelerine göre yapı denetim teşkilatında olup; Yapım İşleri Genel Şartnamesi Geçici Hakediş Raporları, 39. madde 4. fıkrası (b) bendinde; “... İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işler, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dâhil edilir.” denildiğini, Bölge Müdürü olarak, Yapı Denetim Teşkilatında görevi ve sorumluluğu bulunmadığını, yüklenici ile Yapı Denetim Teşkilatı kusurlu ya da eksik bir imalat hususunda anlaşmazlığa düşmedikleri gibi, tam bir mutabakat halinde geçici hakedişi Bölge Müdürüne kadar ihtilafsız olarak getirdiklerini, tarafınca herhangi bir tereddüt oluşturacak bulgu ve şikâyet de bulunulmadığından hakedişin tarafınca imzalandığını,

3- Y.İ.G.Ş.’nin “Yapı denetim görevlisinin yetkileri” başlıklı 15’inci maddesinde;

“(1) Yüklenici bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.

(2) Yüklenici kullanacağı her türlü malzemeyi yapı denetim görevlisine gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş başına getiremez.

(3) Malzemenin teknik şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için yapı denetim görevlisi istediği şekilde deneyler yapabilir ve ister işyerinde, ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderleri sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanır. Yüklenici, deneylerin işyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi temin eder.

(4) Yapı denetim görevlisinin kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek işin geçici kabulüne kadar saklanır.

(5) Yüklenicinin işyerine getirdiği malzemenin, teknik şartnamesine veya daha önce alınmış mühürlü örneğine uygun ve işe elverişli olmadığı anlaşıldığı takdirde yüklenici, bu konuda kendisine verilen yazılı talimatın tebliği tarihinden başlamak üzere on gün içinde söz konusu malzemeyi işyerinden kaldırıp uzaklaştırmak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde yapı denetim görevlisi bu malzemeyi, bütün zarar ve giderleri yükleniciye ait olmak üzere, işyeri çevresi dışına çıkarmaya yetkilidir.

(6) Yüklenici tarafından fen ve sanat kurallarına aykırı olarak kusurlu yapıldıkları anlaşılan iş kısımlarını yıktırıp yükleniciye yeniden yaptırmak hususunda yapı denetim görevlisi yetkilidir. Yüklenici, bu konuda kendisine yazılı olarak verilen talimat üzerine, belirlenen süre içinde söz konusu iş kısımlarını ayrıca bir bedel istemeksizin yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Bu hususta bir gecikme olursa sorumluluğu yükleniciye aittir.”

“Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü maddesinde;

“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.

(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”

Denilmekte olduğunu, Y.İ.G.Ş.’nin yukarıda 15’inci maddesinde görüldüğü üzere yapı denetim görevlisinin; malzemelerin uygunluğunu denetlemesi gereken ve uygun olmayan malzemeleri şantiye sahasından uzaklaştırma yetki ve sorumluluğu bulunan kişi olduğunu, bunları Bölge Müdürünün, şikâyet ve şüphe dışında tespit etme imkânı bulunmadığını, boru etrafına yapılan sıkıştırılmış dolgu, borunun zemin ile beraber hareket etmesini sağladığını, suyun sebep olduğu iç basınca dayanımında boruya destek olduğunu, dolayısıyla hendek dolgusunun en hassas olduğu bölge borunun altı ve yanları olup, bu bölgelerde malzemenin şartname esaslarında yapılmasının büyük önem arz ettiğini, araştırma çukuru ile bu bölgelere ulaşılmasının pratikte mümkün olmadığını, Ø2800 mm çapında bir boru üzerinde en kritik bölgeye ulaşmak için şartnameye göre yüzeyden en az 3 m derinlikte ve eni 60 cm’yi geçmeyecek çukur açmak gerektiğini, bu boyutların ölçüm yapmak için son derece zahmetli olduğunu, 60 cm’den daha geniş açılacak çukurda ya boruya zarar verileceğini, ya da tabi zemin örselendiğinden numuneye tabi zemininin karışması durumu olacağını ve dolgunun uygun malzemeden olup olmadığının bilinemeyeceğini, dolayısıyla araştırma çukuru yaklaşımı ile alınan numune sonuçlarının uygun olmayacağı, karotlu sondaj tekniği ile numune alınması gerektiği kanaatinde olduğunu, boru dolgusunun işlevi dikkate alındığında, hattın iç basınç (sızdırmazlık) deneyine tabi tutulması (maksimum işletme basıncının 1,5 katı ile hattın zorlanması) ile zaten temel olarak bu tespitin yapılacağının düşünüldüğünü, bu durumda hattın patladığı, su kaçağı olan veya basıncın tutturulamadığı yerlerde dolgunun veya boru malzemesinin uygun olmadığının ortaya çıkacağını, her iki durumda, hileli malzeme kapsamında olduğundan yüklenici tarafından derhal giderilmek durumunda olduğunu,

4- İşle ilgili bütün sorunların çözümünde Yapım İşleri Genel Şartnamesi Madde 51 ihtilafların çözümü ile ilgili olarak tarafına hiçbir sorun ve problem getirilmediğini, yine, şüphe ve şikâyetle tahkik, araştırma, soruşturma yapabileceği/yaptırabileceği bir husus da görev sürem içerisinde tarafına hiçbir zaman iletilmediğini, Bölge Müdürünün bütün hakediş ölçümlerine nezaret etmesi, denetlemesi, Yapı Denetim Teşkilatınca yapılan ölçüm ve tespitleri olağanüstü bir durum dışında (şüphe, şikâyet vb.) bütün hakedişleri ölçtürmesi için ayrı bir ekip oluşturmasının 1. maddede kısaca bahsettiği üzere Bölge Müdürünce yapılmasının imkânsız olduğunu, çünkü bölgenin 5 vilayette devam eden yüzlerce işi bulunduğunu,

5- Bölge Müdürlüğündeki öncelikli görevinin; yapı denetim teşkilatının oluşturulması, ihtiyaçlarının karşılanması, birimler arasındaki koordinasyonun sağlanarak, ödenek ve önceliklerin tespit ve tayin edilerek, ödenek üstü harcama yapılmamasını takip ve neticelendirmek olduğunu,

6- Bölge Müdürünü, .... Merkezde görev yapan, bölgenin bütün işlerini genel olarak takip eden, dolayısıyla her zaman araziye gidemediği gibi, hakedişlerde yerindelik tespiti yapma imkânı hem zaman hem de meslek ihtisası yönüyle olmayan, bu nedenle sadece evrak yönüyle işleri takip eden, ancak olağanüstü durumlarda (şüphe ve şikâyet), işle ilgili araştırma, yeni heyet kurma görevlerini yapan bir idareci konumunda olduğunu, bu konumu ve yaptığı diğer iş ve sorumluluklar yönüyle ve III. Bölümde arz ettiği güvenlik sorunları nedeniyle her zaman araziye gitme imkânı ve fırsatı bulunmadığını, bu nedenle, Bölge Müdürünün bu yönüyle değerlendirilerek; Merkez görevlileri için uygulanmaması uygun görülen, Denetim Yönergesi Madde 5-2 ve 6-3’ün açıkça Yapım İşleri Genel Şartnamesine ve dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunun 53/b maddesine aykırılığı nedeniyle Bölge Müdürü için de uygulanması kanaatinde olduğunu,

7- Sayıştay Temyiz Kurulunun; “İmalatın fen ve sanat kurallarına ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yapılmayışından, sadece ilgili branştaki yapı denetim görevlisi sorumludur. ...” denilerek aldığı kararın, Danıştay’ın yukarıda aldığı kararlar ve diğer açıklamaları dâhilinde; iddialarla ilgili olarak 4735 sayılı Kanun, Yapım İşleri Genel Şartnamesi, … Genel Müdürlüğü 6200 sayılı kuruluş Kanunu, Borçlar Kanunundaki hukuki sorumluluk ve kusurlar yönünden bakıldığında; yapı denetim görevi olmadığından ve sadece hakedişlerde tasvip onayı bulunduğundan; kanun, şartname vb. hükümlerine uygun işler yaptığı ve dolayısıyla sorumluluğunun olmadığı için kamu zararına sebep olmadığının açık olduğunu

İfade etmek suretiyle yukarıda arz edilen sebepler ve re’sen tespit edilecek ve değerlendirilecek diğer hukuki gerekçelerle, hukuka aykırı şekilde verilen tazmin hükmünün kaldırılması gerektiğini Kurulumuza arz etmiştir.

(Sorumlu …’ın temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık mütalaasında özetle; Kararın işin sözleşmesine, mevzuata, hukuka ve hakkaniyete, Sayıştay Kanununun 55’inci maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde kanuna aykırı olduğunu ileri sürüldüğü ve 6200 sayılı … Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 20’nci maddesi, … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi, 4735 sayılı Kamu Sözleşmeleri Kanunu ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri ile yargı kararlarına atıfta bulunularak sorumluluğa itiraz edildiği ifade edildikten sonra; … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin "Genel Hükümler" başlıklı 5’inci maddesinin 2’nci bendinde aynen;

“Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.” ve

“Yapı Denetim Teşkilatı” başlıklı 6’ncı maddesinin 3 numaralı fıkrasında;

“Yapı denetim teşkilatı;

Bölge Müdürlüklerinde; Bölge Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, ilgili Şube Müdürü, Taşra Şube Müdürü, Yapı Denetim Şefi, Başmühendis, Yapı Denetim Mühendisi, Yardımcı Yapı Denetim Mühendisi ve Yardımcı Denetim Elemanından oluşur.”

Denildiği, yukarıda yer verilen Yönerge hükümleri kapsamında, Bölge Müdürünün Yapı Denetim Teşkilatı içerisinde yer alması nedeniyle Bölge Müdürlüğü bünyesinde yapılan işlerin fiziki denetiminden sorumlu olduğu, ayrıca, dilekçede Sayıştay Temyiz Kurulu’nun 04.10.2017 tarih ve 43415 tutanak no.lu Kararı ile Danıştay İkinci Dairesinin 1998/… (1997/… E), 2000/… E. ve 2000/… K. sayılı Kararının dayanak olarak gösterildiği, söz konusu Kararlarda, yapılan hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânı bulunmayan kamu görevlilerine, işteki miktarsal hatalar nedeniyle sorumluluk tevdi edilemeyeceği hususunun ifade edildiği, ancak, yukarıda ifade edildiği üzere ilgilinin, Bölge Müdürü sıfatıyla Yapı Denetim Teşkilatı içerisinde yer aldığı ve yukarıda yer alan Yönerge hükmüne göre de Bölge Müdürlüğü kapsamındaki işlerin sözleşmeye uygun bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olduğu, dolayısıyla sorumluluğa ilişkin itirazın yerinde olmadığı değerlendirildiği; bu nedenlerle talebin reddedilerek Daire kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmuştur.

Yukarıda adı geçen sorumlu (.... ), (Başsavcılık mütalaasına yanıt olarak gönderdiği) ikinci temyiz dilekçesinde özetle; … Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Olurunun “Mali Yönden” başlığının 3. ve 4. maddeleri ile “İdari Yönden” Başlığının 8. ve 9. maddelerinde Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “.... İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli kök raporunun Kurumuza sunulduğunu, … Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Daire Başkanlığa verilen görev sonucu Başkanlıkça bir komisyon kurularak Sayıştay Başkanlığının “.... İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapılmasının istendiğini, söz konusu rapor için Komisyonun yerinde incelemeler yaptığını ve Sayıştay’ın anılan işe ait hakedişlerin 30 sayılı hakediş itibarıyla incelemesi neticesinde ortaya çıkardığı hususlar nedeniyle oluşan kamu zararının tespiti için bir kök rapor hazırladığını, görevlendirilen Komisyonun 5 gün boyunca önem ve öncelik sırasına göre yerinde incelemelerde bulunduğunu, incelemeler sonucunda ortaya çıkan raporda belirtilen Sayıştay Ek İlamında belirtilen tüm kamu zararına sebebiyet verdiği iddia edilen kalemlerin tek tek incelendiğini, Sayıştay Ek İlamında CTP boru döşenmesi yataklama ve gömlekleme sözleşmede öngörülen malzeme yerine dolgu malzemesi kullanılması sebebiyle sözleşmeye aykırı imalat yapılmasından bahisle Ek İlam sıra no: 4, Sorgu madde no :4 Ek İlamında (2017 yılı) … TL, 214 sayılı karar Ek İlam sıra no: 4, Sorgu madde no :4 Ek İlamında (2016 yılı) … TL kamu zararına sebebiyet verildiğinin karara bağlandığını, Cam Takviyeli Borular Genel Teknik Şartnamesinin “Hendek Dolguları” başlıklı 9.4. maddesinde; “Yataklama, yastık ve gömlek dolgusu, % 15’den az kum ihtiva eden 9,5 mm elekten geçen oranı maksimum % 25 ve ağırlıkça % 5’i geçmeyen silt, kil içeren kırmataş/çakıl olacaktır.” ifadesinin yer aldığını, söz konusu işte 2 tip yastıklama ve gömlekleme malzemesi kullanıldığını, 1. tip tuvenan kum çakıl maksimum dane çapı 25 mm’den küçük olacak diğeri kırmataş-çakıl malzemesi olup, tane çapı 38 mm’den büyük olmayacak şekilde oluşturulduğunu, aşağıdaki tablo ve şartname gereği yataklama, yastık ve gömlek dolgusunun, en az % 70 rölatif sıkılığa ulaşıncaya kadar sıkıştırılacağını, yapılan testlerde sıkılık oranının sağlandığını, dolgunun malzeme niteliği ve sıkıştırmaya ilişkin konuları borunun zemin ile birlikte hareket etmesi ve basıncın zemine eşit dağılımının sağlanması açısından önemli unsurlar olup, arazide bilfiil yapılan imalatın kabul edilebilir durumda olup olmadığını, ancak yine şartnameye göre yapılacak sızdırmazlık deneylerinden başarı ile geçmesi halinde değerlendirilebilir durumda olacağını, bu deneyler başarılı olarak tamamlanmadıkça sözleşme şartlarına uymayan imalatların sadece bedeli tespiti yoluna gitmenin doğru olmayacağını, söz konusu Sayıştay Ek İlamının aksine söz konusu belirli noktalarda değişiklikler içerdiğini, Ek İlama dayanak olan Teftiş Raporunun doğruluğu kabul edilemeyeceği gibi söz konusu testlerin bitirilmesine müteakip konunun çözüleceğinin aşikar olduğunu,

BORU ÇAPI (MM) Maksimum Çakıl veya Kırmataş Dane Büyüklüğü

<450 13 mm

450-600 19 mm

600-900 25 mm

900-1200 32 mm

>1200 38 mm

Kurulumuza arz etmiştir.

Yukarıda adı geçen sorumlu (…), (Başsavcılık mütalaasına yanıt olarak gönderdiği) ikinci temyiz dilekçesinde özetle; savunmasıyla ilgili olarak Sayıştay Temyiz Kurulu Savcılık makamınca Temyiz Kurulu’na verilen görüşte; tarafına yönlendirilen ve … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Yönergesinin dayanak olarak gösterilen 5.2’nci maddesi aynen tekrarlanarak, kamu zararına sebep olduğu hususunun tekrarlandığını, Savcılık mütalaası üzerine ısrarla Bölge Müdürü olarak genel sorumlu olduğunu, gerek 4734 sayılı Yasa’nın 53/b maddesine göre hazırlanan Yapım İşleri Genel Şartnamesine, gerekse 6200 sayılı Yasa’ya göre bölge müdürünün yapı denetim görevi olmadığı hususunun vurgulandığını, ancak yetki ve sorumluklarıyla ilgili Kurulumuzun çok daha ehil ve bilgi sahibi olduğunu ve genel sorumluluğunun en önemli dayanağı olan 5018 sayılı Yasadaki üst yönetici görev ve sorumluluklarımdan bahsetme zorunluluğunun hasıl olduğunu, 5018 sayılı Kanunda kamu mali yönetiminde yer alanların görev yetki ve sorumluluklarından (Dilekçe Eki: 1), özellikle Bölge Müdürü olarak yetki ve sorumluluklarıma bakıldığında; 

1- 5018 sayılı Yasa yönünden;

Madde 11 - Bakanlıklarda ve diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir. (Mülga ikinci cümle: 3/10/2016-KHK- 676/69 md. Aynen kabul: 1/2/2018-7070/55 md.) (Ek cümle: 2/7/2018-KHK-703/213 md.) Bakanlıklarda en üst yönetici Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. (4)”

Denildiğini, Maliye Bakanlığı Bütçe ve Kontrol Genel Müdürlüğü’nün hazırladığı, 31.12.2015 tarihli ve 26040 sayılı 4. Mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sıra nolu Harcama Yetkilileri Hakkında Genel Tebliğ, ayrıca 5018 sayılı Kanunun 22’inci maddesi uyarınca kamu idarelerinin merkez teşkilatı harcama yetkililerinin, merkez dışı birimlerine ödenek belgesi gönderme belgesi düzenlemek suretiyle ödenek gönderdiklerini, ödenek gönderme belgesiyle ödenek gönderilen merkez dışı birimlerin en üst yöneticisinin harcama yetkilisi olduğunu, merkez dışı birimlerde harcama yetkililerinin görev unvanları itibarıyla aşağıdaki gibi belirlendiğini;

Ödenek Gönderme Belgesiyle Ödenek Gönderilen Birim Harcama Yetkilisi

Bölge Müdürlükleri veya eşdeğer birimler Bölge Müdürü veya eşdeğer vekili

İl Müdürlükleri veya eşdeğer birimler İl Müdürü veya eşdeğer vekili

İlçe Müdürlükleri veya eşdeğer birimler İlçe Müdürleri veya eşdeğer birimler

5018 sayılı Yasanın 11’inci maddesi gereği Bölge Müdürü veya eşdeğer vekilinin en üst yönetici olduğunu, yine 5018 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde; “Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlar, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden mali yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve bu sorumluluklarının yerine getirilmesinden en üst yöneticiye karşı sorumludur.” denildiğini, dolayısıyla Bölge Müdürünün, DSÎ Genel Müdürlüğünün en üst yöneticisi konumundaki ... Genel Müdürüne karşı sorumlu olduğunu, hukuken 5018 sayılı Yasaya, 4734 sayılı Yasanın 53/b maddesine göre hazırlanmış olan Yapım İşleri Genel Şartnamesine ve 6200 sayılı Yasa’ya göre bölge müdürünün yapı denetim görevi bulunmadığını, ilgili kanunlarda verilmeyen, yapım işlerinde el kitabı konumunda olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 14’üncü, 15’inci ve sonraki maddelerinin, yapı denetim teşkilatından, atanmasından, yetki ve sorumluklarından çok açık bir şekilde bahsetmekle birlikte; Bölge Müdürü ya da muadili bir üst yöneticinin, yapı denetimle ilgili görev ve sorumluluğundan hiçbir şekilde bahsetmediğini, dolayısıyla 5018 sayılı Yasada açıkça üst yönetici olarak görev tanımı ve sorumluluğu tariflenen Bölge Müdürüne, Denetim Yönergesine bir madde ekleyerek ya da bu maddeye atıfta bulunarak, yapı denetim hizmetleri sorumluluğunu vermenin doğru olmadığını, esasen Yapı Denetim Yönergesinin 5.2 maddesinin de açıkçası yapı denetim görevi yüklemediğini, “İş ve işlemlerin sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesinden ve süresinde bitirilmesi için bütün tedbirleri almakla sorumludur.” derken yapı denetim sorumluluğu yüklemediğini, yanı sıra, bahse konu işte sözleşme ve eklerine aykırı olarak, alması gerekirken almadığı hiçbir tedbir de bulunmadığını, dolayısıyla, .... Bölge Müdürlüğünün en üst yöneticisi konumunda olması itibarıyla; 6200 sayılı Yasaya, yapım işlerinde el kitabı konumundaki Yapım İşleri Genel Şartnamesine, 5018 sayılı Yasanın 11’inci, 31’inci, 32’nci ve 71’inci maddelerine açıkça aykırı olan Denetim Hizmetleri Yönergesinin 5.2 ve 6.3 maddelerini uygulamanın, ... Genel Müdürlüğünün en üst yöneticisi olan ... Genel Müdürünü, .... Bölge Müdürlüğünün en üst yöneticisi olan ... Bölge Müdürünü yapı denetim hizmetleri içinde ve sorumlusu ilan etmenin kanuni ve hukuki dayanağı bulunmadığını, diğer taraftan, 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesinde; “Kamu zararı, mevzuata aykırı karar, işlem, eylem ve ihmal sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” denildiğini, sorguya (ve sonrasında ek ilama) esas konular ile ilgili olarak, mevzuata aykırı bir karar, işlem veya eylemim bulunmadığını, Yapı Denetim Teşkilatı veya yüklenicinin aralarında anlaşmazlık ya da sorun olabilecek bir hususu tarafına yazılı veya sözlü olarak iletmediğini, dolayısıyla, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 51 inci maddesine göre çözüm imkânının kullanılma imkânı da kalmadığını, burada, 5.2 maddesinde bahsedilen iş ve işlemlerle ilgili olarak; iş ve işlemlerin sözleşmeye ve eklerine uygun olarak ve süresinde bitirilmesi için hangi tedbirleri almadığının bildirilmediğini,

2- Ayrıca bu madde ile ilgili olarak, sözleşme ve teknik açıklamanın yer aldığı 27.10.2021 tarihinde tamamlanan Müfettiş ve Bilirkişi İncelemesinin yer aldığı Raporun sonuç kısmından alınan değerlendirmelerin dilekçe ekinde sunulduğunu (Dilekçe Eki: 2), Yataklama ve gömlekleme malzemesinin uygun olmadığı hususlarla ilgili olarak;

“• 2014 yılında eski CTP şartnamesine göre sol sahil hattında çalışma yapıldığı,

• Boru güzergahının Ambar Deresinin sağ ve sol sahilinde konumlandığı, dereye yakın güzergahlarda jeolojik formasyonun hakim olduğu, kot ve mesafe olarak dere güzergahından uzaklaşıldığı kesimlerde ise Şelmo formasyonunun hakim olduğu (yüzeyden aşağı doğru kil-şilt-çimentolaşmış kum çakıl bantları), dolayısıyla malzemenin (Bazen eleyerek, bazen de doğrudan eski şartnameye göre gömleklemede kullanılabileceği,

• Projede verilen tip kesite, birim fiyat tariflerine ve şartnamesine bakıldığında gömleklemede kullanılacak malzeme için iki alternatifli malzeme tanımlandığı,

Birincisinde, ister dere yatağından elde edilen, isterse de taş ocağından elde edilen gömleklemede çakıllı malzeme (çakıl veya kırmataş) kullanılacak ise dane boyutu 25 mm’yi geçmemek şartı ile en az % 70 sıkıştırılması gerektiği,

İkincisinde; ister dere yatağından elde edilen, isterse de taş ocağından elde edilen gömleklemede kumlu malzeme kullanılacak ise dane boyutu 25 mm’yi geçmemek şartı ile en az % 90 sıkıştırılması gerektiği,

Açılan araştırma çukurlarından alınan numuneler üzerin de yapılan deney sonuçlarına göre, dane dağılımı ve sıkılığından hareketle kullanılan malzemenin, kil-silt-kum ve çakıldan oluşan kum ağırlıklı karışık bir malzeme olduğu, ESKİ ŞARTNAME DE YENİ ŞARTNAMEDE OLDUĞU GİBİ 25 mm DIŞINDA GRANÜLOMETRİK DAĞILIM ŞARTI ARANMADIĞINDAN, ÇIKAN MALZEMENİN İKİNCİ ŞIKTA TARİFLENEN MALZEMEYE ÇOK YAKIN OLDUĞU,

• Şartnamede, içi boşken dış yüklere karşı hassas olduğu bilinen CTP borularının, yandan boruya daha çok destek verebilecek pasif itki katsayısı yüksek malzeme cinsine, özelliklede sıkıştırmaya önem verildiği,

• Bu nedenle işin yapımı esnasında ödemesi yapılan hakediş raporlarının ekine gömleklemede kullanılan malzemenin sıkışma yüzdelerinin konulduğu,

Bu durumda; yapım sürecinde gömleklemede ve yastıklamada kullanılan malzeme cinsi ile ilgili problem yaşanmadığı, ancak numune alınan muayene çukurlarının sonucuna bakıldığında, hattın çoğu bölgesinde yerinden çıkan malzemenin kullanıldığı,

• Sayıştay Bilirkişilerinin temel çukurlarından alınan malzemelerin 25 mm’lik elekten geçme yüzdesine göre, bir kısmına uygun, bir kısmına uygun değil dediği,

• Bu durumda gömlekleme malzemesinin bazı yerlerde uygun, bazı yerlerde ise uygun olmadığı

• Yerinde çıkan malzemenin kullanıldığı yerlerde, boru içine girilerek yapılan ölçümlerde ovalleşmenin , şartnamede verilen kısa dönem içim % 3,5 , uzun dönem için % 6 sınırını geçmemesi yerinde çıkan malzemenin kumlu olması, hatta 5-6 yıllık süreçte çökme olmadığının görülmesi, yani sıkıştırmanın iyi olduğu,

• Hattın tamamında test için belirlenen oldukça yüksek % 10 bir bedelin ödenmemiş olması,

• Bütün neticelerin olumlu/olumsuz ancak bu testlerin sonucuna göre işlem yapılacağı da düşünülerek;

1. Yapım İşleri Genel Şartnamesinin Sözleşme ve eklerine uymayan işler başlıklı 23.maddesine göre işlem yapılabileceği,

2. Sayıştay denetçisinin kesilmesi gereken miktarla ilgili olarak işin yaklaşık maliyetinde yer alan 15 D/ 7 poz nolu Makine ile tuvenan kum çakıl serilmesi 07006 poz no.lu kum çakıl naklini çıkartarak yerinde çıkan malzemeden dolgu pozu yapılması pozunu ilave ederek bulunan tutarı/yüklenici teklifine oranlamak suretiyle yeni fiyat oluşturarak kamu zararı hesabı yapıldığı, kum çakıl nakli için idarenin yaklaşık maliyet hesabında kullandığı 50 km mesafeyi öngörerek sahadaki durumu ve sözleşmeyi yansıtmayacağı

3- İdarece, yükleniciye ruhsatlı ocak ya da malzeme alınacak yeri kesin olarak belirlememiştir.

4- Yüklenicinin paçal olarak verdiği teklifinin detayını veren analizlerinin İdarede bulunmadığı

5- Yüklenicinin gömlekleme malzemesini nereden temin edeceği ile kazıdan çıkan malzemeyi nereye depolayacağı konusunda belirsizlikler bulunmaktadır.

6- Yüklenicinin taş ocağından ve 50 km mesafeden getirme zorunluluğu olmadığı halde, yaklaşık maliyetten hareketle böyle bir kesinti ve fiyat belirlemesinin sözleşmeye, sözleşmede yeni fiyatın belirlemesi ile ilgili olarak “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti madde 22’ye açıkça aykırılık teşkil ettiği”

7- Her halükârda etrafında yeterli sıkıştırmanın yapıldığı ile 5-6 yıllık süre içerisinde limit harici ovalleşmenin olmadığı

8- Y.İ.G.Ş.’nin “Sözleşme ve eklerine uygun olmayan işler” başlıklı 23’üncü maddesine göre “.... işin bu haliyle kabulünün mümkün olduğu, bir çok yerde şartnameye uygun olmayan malzeme kullanıldığının tespit edilmiş olması nedeniyle kesinti yapılması gerektiği hususları tespit edilmiştir.”

Denildiğini ifade etmek suretiyle ek savunmasını Kurulumuzun takdirlerine arz etmiştir.

(Sorumlu .... ’in ikinci temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık ikinci mütalaası, yukarıda Ek İlamın 2’nci maddesi için verilen ikinci mütalaa ile aynıdır.

(Sorumlu …’ın ikinci temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık mütalaasında özetle; dilekçede her ne kadar ek savunma ibaresi geçmekte ise de; savunmanın önceki mütalaaya istinaden yapılmış olması ve ilk dilekçede sunulmayan herhangi bir belge vs. içermemesi nedeniyle, sorumlu tarafından gönderilen dilekçenin, ek dilekçe değil 6085 sayılı Kanunun 55'inci maddesinde tanımlanan ikinci temyiz dilekçesi mahiyetinde olduğunun değerlendirildiği, dilekçede, 5018 sayılı Yasanın 11'inci maddesi gereği bölge müdürünün üst yönetici konumunda olduğu, anılan Yasa’da üst yönetici olarak görev tanımı ve sorumluluğu tariflenen Bölge Müdürüne Denetim Yönergesine atıfta bulunularak, yapı denetim hizmetleri sorumluluğunun verilemeyeceği ileri sürülmekte ise de; ileri sürülen hususların önceki mütalaada belirtilen görüşlerin değiştirilmesini sağlayacak bir mahiyet taşımadığı anlaşıldığından; yargılamanın söz konusu mütalâaya göre karara bağlanmasının uygun olacağı mütalaa olunmuştur.

İşbu dosyayla sorumlu .... adına duruşma talebinde bulunan sorumlu vekili Av. … ve aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak kendi gündem sırasında görüşülen dosyayla duruşma talebinde bulunan sorumlu … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Konunun Esası Yönünden İnceleme:

Temyize konu işbu ilam maddesinde tazmin hükmü, CTP boru döşenmesi imalatlarında, yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen kriterlere uygun olmayan (kırmataş yerine geri dolgu) malzeme kullanılması ve sözleşmeye aykırı imalat yapılması; bu suretle yükleniciye fazla ödemede bulunularak kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle verilmiştir.

Sayıştay Başkanlığı tarafından .... İşine ilişkin olarak hakedişlere giren ödemelerin yerinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması amacıyla, konusunda uzman mühendislerden oluşan Bilirkişi Heyetince düzenlenen 22.03.2019 tarihli .... İşine Ait Bilirkişi Kurulu Raporunun, Ek İlama konu edilen hususla ilgili kısmında aynen;

“İş devam ederken ...’ye ait yeni CTP Boru şartnamesinin uygulanmasına karar verilmesi sonucunda, İş’te yapılan 2 farklı ödemenin ayrı ayrı yataklama/gömlekleme malzemesi niteliği oluşmuştur. Yataklama/gömlekleme malzemesine göre hatlar eski şartnameye göre döşenen ve yeni şartnameye göre döşenen olarak adlandırılmaktadır.

1. Eski Şartnameye göre;

Sözleşme eki “Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular” şartnamesinde, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 10 cm yüksekliğinde yataklama yapılacağı, yataklama malzemesi olarak Ø1600mm çapından büyük borular için maksimum 25 mm dane büyüklüğünde iri taneli kum, çakıl veya kırmataş kullanılacağı belirtilmektedir.

Sözleşme eki “… ... mm Anma Çapında ... Atü Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde, “… hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması …” belirtilmektedir.

İşe ait projelerin içerisinde yer alan tip enkesit şekil-1’de görülmektedir. Proje notlarına göre boru yanlarında 45 cm, boru üstünde 30 cm, boru tabanında 20 cm yataklama/gömlekleme malzemesi kullanılacaktır.

…

1. Yeni Şartnameye göre;

Yeni şartnameye göre hazırlanan yeni birim fiyatlara ait, “… ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde, “…hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması…” belirtilmektedir. Ancak yeni birim fiyatlar hazırlanırken analizlerde 15.140/İB/7c poz no.lu “Ocak Taşından Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı ile Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozu kullanılmıştır.

05.09.2014 tarihli Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular Genel Teknik Şartnamesinde, Ø2800 mm çapında borular için hendek genişliğinin minimum “boru çapı+2x50cm” olacağı, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 15 cm yüksekliğinde yataklama, yataklama tabakası üzerinde boru tabanından itibaren boru çapının 0,15 katı yüksekliğe kadar yastık tabakası, Boru üst kotunun 30 cm üstüne kadar da gömlek tabakası yapılacağı, gömlek dolgusunun üzerinde tabii zemine kadar üst tabaka dolgusu yapılacağı, yataklama, yastık ve gömlek dolgusunun, %15’den az kum ihtiva eden 9,5 mm elekten geçen oranı maksimum %25 ve ağırlıkça %5’i geçmeyen silt, kil içeren kırmataş/çakıl olacağı, Ø1200 mm çapından büyük borular için maksimum çakıl veya kırmataş dane büyüklüğünün 38mm olacağı belirtilmektedir. Şartname kapsamında yer alan tip kesit şekil-2’de verilmektedir.

…

İş kapsamında imalatı yapılan hatların ödendiği birim fiyata göre incelenerek yataklama gömlekleme malzemelerinin nevi ve ölçülerinin tespiti amacıyla araştırma çukurları açılmıştır.

Arazi çalışmaları kapsamında farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak, Ø2800mm CTP hattın bulunduğu ana güzergahta kullanılan yataklama/gömlekleme mazlemesinin şartname ölçülerine ve niteliklerine uygun olup olmadığı incelenmiştir. Hat yanına yapılması gereken bakım yollarının bulunmaması, birçok bölgede hatların üzerinin ekili olması ve ekskavatörün nakliyesinin mümkün olmaması çalışmaların belirli bir düzen içerisinde yürütülmesini engellemiştir. Mümkün olduğunca farklı noktalara ulaşılarak yapılmaya çalışılan çalışmalarda toplamda 13 adet araştırma çukuru açılmış, 9 adet noktadan numune alınmıştır. Alınan numuneler Karayolları .... Bölge Müdürlüğü laboratuvarında elek analizi deneyine tabi tutulmuş ve malzeme nevi tespit edilmiştir (Ek-21). Açılan 4 adet araştırma çukurunda gözlem neticesinde tabi zemin dışında bir malzeme bulunmadığı için numune alınmasına ihtiyaç duyulmamıştır.

1. Sağ Sahil 3+680 km: 24 no.lu hakedişte … poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda, %100 kırılmış dere malzemesi (Çakıl) denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında yaklaşık 15 cm yüksekliğinde malzeme olduğu görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz nolu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek Ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

2. Sağ Sahil 7+065 km: 22 no.lu hakedişte … poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda, %100 kırılmış dere malzemesi (Çakıl) denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %7 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmektedir. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz nolu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek Ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

3. Sağ Sahil 10+700 km: 23 no.lu hakedişte … poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz nolu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

4. Sağ Sahil 12+600 km: 20 nolu hakedişte … pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

5. Sağ Sahil 15+450 km: 19 no.lu hakedişte … pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında boru etrafında bulunan malzemeden alınan laboratuvar sonucunda 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 ve malzeme nevi tuvenan olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama /gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında malzeme olduğu görülmüştür.

6. Sağ Sahil 17+230 km: 18 no.lu hakedişte … pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında boru üstünde bulunan malzemeden alınan laboratuvar sonucunda kırılmış dere malzemesi şartname özelliklerini sağlamaktadır. Yataklama /gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, boru yanlarında malzeme bulunmadığı, borunun sadece üst kısmında malzeme olduğu görülmüştür.

7. Sağ Sahil 18+825 km: 22 no.lu hak edişte … poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek Ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

8. Sağ Sahil 22+000 km: 27 no.lu hakedişte … poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda kırılmış dere malzemesi şartname özelliklerini sağlamaktadır. Yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, borunun sadece üst kısmında yaklaşık 15 cm yüksekliğinde serildiği görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-7F poz no.lu “Tuvenan Kum-Çakıldan Konkasörle Kırılmış Ve Elenmiş 0-30 Mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

9. Sol Sahil 0+830 km: 1 no.lu hakedişte … pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %9 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina ile Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

10. Sol Sahil 4+050 km: 28 no.lu hak edişte … poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 38 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %7, 9,5 mm elekten geçen malzeme oranı %65, kum oranı %33, silt+kil oranı %7 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uymadığı görülmekte olup, yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür. Alınan örneğin 15.140/İB-8 poz no.lu “Tuvenan Kum-Çakılın (08.008/İb) El ile (Tokmaklanarak) Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı ile Boru Tabanı Yataklanması, Borunun Gömleklenmesi, Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

11. Sol Sahil 11+550 km: 3 no.lu hakedişte … pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %0 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uyduğu fakat yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.

12. Sol Sahil 16+830 km: 28 no.lu hak edişte … poz no.lu yeni birim fiyattan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru, yeni şartnameye göre incelenmiştir. Gözle yapılan muayenede yataklama gömlekleme malzemesinin geri dolgu malzemesi olduğu görülmüştür. Hendek dolgusunda yataklama gömlekleme malzemesi kullanılmadığı için numune alınmamıştır. Alınan örneğin 14.1714/1 poz no.lu “Kazı Malzemesinden Makina İle Hendek ve Temel Dolgusu Yapılması” pozuna ait malzemeye eşdeğerdir.

13. Sol Sahil 26+400 km: 10 no.lu hakedişte … pozundan ödemesi yapılan hat aralığında açılan araştırma çukuru eski şartnameye göre incelenmiştir. Kazı çalışmaları sırasında tespit edilen gömlekleme malzesinden alınan laboratuvar sonucunda malzeme nevi tuvenan denilmektedir. 25 mm elek üstünde kalan malzeme oranı %0 olarak tespit edilmiştir. Laboratuvar sonuçlarına göre malzemenin şartname aralıklarına uyduğu fakat yataklama/gömlekleme malzemesinin şartnamede belirtilen genişlik derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.

... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı’nca 14-17.05.2018 tarihinde sahada yapılan denetimleri kapsayan raporda farklı noktalardan araştırma çukurları açılarak ...’ye ait laboratuvarda deneye tabi tutulduğu görülmektedir. Bu testlere göre, eski ve yeni şartnameye göre yapılan hatlar üzerinde açılan araştırma çukurlarından alınan hiçbir numune şartname değerlerini sağlamamaktadır.

Hakedişlerde yapılan ödemelerin hangi km’leri kapsadığı, Heyetimizce ve ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığınca alınan numunelerin hangi km’lerde yer aldığı şekil–3’te görülmektedir.

…

İş’te yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kullanılan malzemenin çoğunlukla şartname değerlerini sağlamadığı, hiçbir noktada boruyu çevrelemediği, Şartnamede belirtilen yükseklik ve genişlikte olmadığı, çoğunlukla kazıdan çıkan malzemenin yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kullanıldığı görülmüştür. Alınan numunenin birim fiyat kitabında denk geldiği poz tarifi belirlenmiş ancak bu kısımların bazılarında da malzemenin şartname değerlerini sağlamadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

Açılan araştırma çukurlarında, şartnamede tarif edilen yataklama, yastıklama ve gömlekleme ölçülerine uygun malzeme miktarları ile karşılaşılmamıştır. Yataklama gömlekleme malzemesinden numune alınan araştırma çukurlarında bulunan malzemenin, boru üstünde ince bir tabaka olarak serildiği, tabi zemin ile boruyu ayıracak nitelikte gömlekleme görevini yapabilecek miktar ve ölçülerde olmadığı, boru yanlarında ve altında bulunmadığı, kullanılan malzemenin hiçbir noktada boruyu çevrelemediği gözlemlenmiştir.”

Denilmiştir.

Söz konusu tespit, kamu ihale mevzuatı ve mali mevzuat açısından değerlendirilecek olursa;

04.03.2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) “Sözleşme ve Eklerine Uymayan İşler” başlıklı 23’üncü maddesinde:

“(1) Yüklenici projelerde kendiliğinden hiçbir değişiklik yapamaz. Proje ve şartnamelere uymayan, eksik ve kusurlu oldukları tespit edilen işleri yüklenici, yapı denetim görevlisinin talimatı ile belirlenen süre içinde bedelsiz olarak değiştirmek veya yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Bundan dolayı bir gecikme olursa sorumluluğu yükleniciye aittir. Bununla birlikte, yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile de kabul edilebilir. Ancak bu takdirde yüklenici, daha büyük boyutta veya fazla miktarda malzeme kullandığını ve daha fazla emek harcadığını öne sürerek fazla bedel isteyemez. Bu gibi hallerde hakediş raporlarına, proje ve şartnamelerde gösterilen veya yazılı talimatla bildirilen boyutlara göre hesaplanmış miktarlar yazılır. Bu şekilde yapılan işlerin boyutları, emeğin değeri ve malzemesi daha az ise bedeli de ona göre ödenir.”,

“Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü maddesinde:

“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.

(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”,

“Yüklenicinin Bakım ve Düzeltme Sorumlulukları” başlıklı 25’nci maddesinde:

(1) Taahhüt konusu yapım işinin her türlü sorumluluğu, kesin kabul işlemlerinin idarece onaylanacağı tarihe kadar tamamen yükleniciye aittir. Yüklenici, gerek malzemenin şartnameye uygun olmamasından ve gerekse yapım işlerinin kusur ve eksiklerinden dolayı, idarece gerekli görülecek bütün onarım ve düzeltmeler ile sürekli bakım işlerini kendi hesabına derhal yapmak zorundadır. Yüklenici bu zorunluluğa uymadığı takdirde, idare, kendisinden bir yazı ile yükümlülüklerini yerine getirmesini isteyecektir. Bu talimatın yükleniciye tebliği tarihinden başlamak üzere işin özelliğine göre, talimat yazısında idarece daha uzun bir süre verilmemişse, yüklenici on gün içinde yükümlülüklerini yerine getirmeye fiilen başlamadığı veya başlayıp da belirlenen süre içinde teknik gereklerine göre işi bitirmediği takdirde idare, söz konusu onarım, düzeltme ve bakım işlerini, bütün giderleri yükleniciye ait olmak üzere 4734 sayılı Kanunda gösterilen usullerden biri ile yaptırabilir. İdare bu işler için yüklenicinin teminatından veya varsa diğer alacaklarından ödeme yapmaya yetkilidir.

(2) İdare, yüklenicinin yaptığı işlerde kesin kabul tarihine kadar geçen zaman içinde herhangi bir aksaklık gördüğü takdirde, bu aksaklıkları yukarıda belirtildiği şekilde düzelttirip onarmakla birlikte, işin niteliğine göre aksaklığı tespit edilen yapım işlerinin kesin kabul işlemlerini uygun bir tarihe erteleyebilir. Bu takdirde kabulü ertelenen kısım için, idarenin uygun göreceği bir tutarda teminat alıkonur.

…

(4) Yapım işlerinde yüklenici ve alt yükleniciler, yapının fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılmaması, hileli malzeme kullanılması ve benzeri nedenlerle ortaya çıkan zarar ve ziyandan, yapının tamamı için işe başlama tarihinden itibaren kesin kabul tarihine kadar sorumlu olacağı gibi, kesin kabul onay tarihinden itibaren de on beş yıl süreyle müteselsilen sorumludur. Bu zarar ve ziyan genel hükümlere göre yüklenici ve alt yüklenicilere ikmal ve tazmin ettirilir. Ayrıca haklarında 4735 sayılı Kanunun 27 nci maddesi hükümleri uygulanır.”

Hükümleri yer almakta olup, bu hükümler karşısında sözleşme ve eklerine uymayan, hatalı, kusurlu ve eksik oldukları tespit edilen iş/imalatlar için hakedişlerden kesinti yapılmamasının (diğer bir ifadeyle tam ödeme yapılmasının), 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesindeki kamu zararına esas alınan kriterlerden “a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması” ve “b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” kapsamlarında kamu zararına sebebiyet vereceği noktasında herhangi bir şüphe bulunmamaktadır.

Temyize konu Ek İlamda da bu değerlendirmeden hareketle; “Yapılan incelemede, işin devamı esnasında CTP Boru Genel Teknik Şartnamesinde değişiklik olması nedeniyle hakedişe dâhil edilen 48.159 m CTP boru hattının 26.159 m’sinin eski, 22.000 m’sinin ise yeni Genel Teknik Şartnameye göre inşa edildiği, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporuna göre, söz konusu işin gerek eski Şartnameye, gerekse yeni Şartnameye göre yapılan kısımlarında, işe esas projelerde belirtilen nitelikte yastıklama ve gömlekleme imalatlarının yapılmadığının anlaşıldığı” ifade edilerek sözleşmeye aykırı olarak hileli malzeme kullanılması, eksik, hatalı veya kusurlu imalatın yapılmasının yukarıda yer verilen mevzuat gereğince doğrudan kamu zararına yol açtığına karar verilmiştir.

Şöyle ki; eski CTP Boru Şartnamesine göre yapılan imalatlara bakıldığında; Sözleşme eki Cam Takviyeli Plastik (CTP) Borular Şartnamesinde, zemin yapısına bağlı olarak hendek tabanına borular için minimum 10 cm yüksekliğinde yataklama yapılacağı, yataklama malzemesi olarak Ø1600mm çapından büyük borular için maksimum 25 mm dane büyüklüğünde iri taneli kum, çakıl veya kırmataş kullanılacağının belirtildiği; Sözleşme eki “… ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde; “… hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması …” denildiği; ancak, bahse konu iş kapsamında yapılan imalatların, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporunda belirtildiği üzere, yataklama ve gömlekleme imalatında kullanılan malzeme Şartname ve projede belirtilen niteliklere uygun olmadığı, açılan gözlem kuyularında, boru etrafında yapılan yataklama ve gömlekleme imalatlarının boru hendek kazısından çıkan malzeme ile yapıldığı, ayrıca, geri dolgu malzemesi ile yapılan yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı görülmüştür.

Aynı şekilde, yeni CTP Boru Şartnamesine göre yapılan İmalatlar incelendiğinde; yeni Şartnameye göre hazırlanan yeni birim fiyatlara ait, “… ... mm Anma Çapında ... Atm Basınç Dayanımlı CTP Boruların ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” Birim Fiyat tarifinde; “… hafriyatı yapılmış hendek tabanına projesinde gösterilen kalınlıkta sıkıştırılarak yatak kumu serilmesi, tuvenan (kum-çakıl) malzemenin temin edilmesi ve projesinde gösterilen boru üst seviyesine kadar boru yanlarının 20 cm tabakalar halinde sıkıştırılarak doldurulması, boru üst seviyesinden itibaren hendeğin geriye kalan kısmının, projesinde gösterilen kalınlıkta İdarenin yazılı izni alınarak, kazıdan çıkan malzeme ile yol geçişleri hariç sıkıştırılmamış geri dolgu yapılması …” denildiği, ancak, CTP boru döşenmesine ilişkin yeni birim fiyatlar hazırlanırken, analizlerde 15.140/İB/7c poz no.lu “Ocak Taşından Konkasörle Kırılmış ve Elenmiş 0-30 mm Çapında Kırmataşın Titreşimli Silindirle Sıkıştırılarak Hendek ve Temel Taban Islahı İle Boru Tabanı Yataklanması Yapılması” pozuna yer verildiği ve yataklama ve gömlekleme malzemesinin ödemesinin bu poz üzerinden yapıldığı, yukarıda yer alan Bilirkişi Raporunda bahsedildiği üzere, yeni Genel Teknik Şartnameye göre döşenmiş CTP boru hattının çeşitli noktalarında, yapılan imalatın tam kesitini görebilecek şekilde açılan 11 adet gözlem kuyusunun 7 tanesinde yastıklama ve gömlekleme malzemesi olarak boru hendek kazısından çıkan malzemenin kullanıldığı, geri kalan 4 gözlem kuyusunda ise tuvenan kum çakıl malzemesinin kullanıldığı fakat tuvenan malzemenin boruyu çevrelemediği; ayrıca, yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı; yeni birim fiyat analizinde yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak kırmataş öngörülmesine ve … m³/TL fiyatı üzerinden ödenmesine rağmen, yeni Şartnameye göre yapılan CTP boru hattının büyük miktarında … m³/TL birim fiyatlı geri dolgu malzemesi ve cüz’i olarak da … m³/TL birim fiyatlı tuvenan kum çakıl malzemesiyle sözleşmeye aykırı olarak yataklama ve gömlekleme yapıldığı tespit edilmiştir.

Nitekim Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra, … Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “.... İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli Kök Raporda da aynı konu hakkında inceleme yapılmış ve;

“Ölçüm yapılan 19 nokta üzerinden değerlendirme yapıldığında sol sahil km: 13+436 ve km:7+535'de alınan numuneler dışında şartnameye uygun dolgu yapılmadığı tespit edilmiştir. Dolgunun malzeme niteliği ve sıkıştırmaya ilişkin konuları borunun zemin ile birlikte hareket etmesi ve basıncın zemine eşit dağılımının sağlanması açısından önemli unsurlar olup arazide bilfiil yapılan imalatın kabul edilebilir durumda olup olmadığı ancak yine şartnamesine göre yapılacak sızdırmazlık deneylerinden başarı ile geçmesi halinde değerlendirilebilir durumda olacaktır.

…

Yapılan temel sondaj sonrası log’lara bakılarak zemindeki dolgu niteliğinin ve dolgu katmanlarının açıkça belirlenebileceği öngörülmüş olmasına rağmen ... .... Bölge Müdürlüğünün … tarihli ve … sayılı yazısında özetle: Bölge Müdürlüğüne bağlı Jeoteknik Hizmetler ve Yeraltı Şube Müdürlüğünce, ... …. Sondaj Şube Müdürlüğünün gerçekleştirmiş olduğu sondaj çalışmalarından elde ettiği verilerde, yerinde yapılan incelemelerde; tek manevra boyunda susuz olarak gerçekleştirilen karot alımı neticesinde elde edilen karot yüzdelerinin oldukça düşük olduğunun görüldüğü belirtilerek bölgede gerçekleştirilen sondajlar neticesinde elde edilen sonuçların zemin durumu hakkında yorum yapılmasına elverişli olmadığı değerlendirmesi yapılmıştır.

Karot yüzdelerinin düşük olması; dolguya uygun malzemenin (kırmataşın) yerine konulmaması veya dolgunun şartnamesine göre sıkıştırılmamasından kaynaklanabileceği gibi, temel sondaj yöntemiyle hendek dolgusunun log'lanamayacağı olarak da yorumlanabilecektir. Bu sebeple temel sondaj yönteminin bu İş'te sonuç veremediği anlaşılmıştır.”

Denilerek yapılan deneyler sonucunda CTP ana boru hattının dolgusunun yeni şartnameye ve projeye uygun olmadığına, ancak hattın şartname esaslarına uygun şekilde yapılacak sızdırmazlık testinden geçmesi durumunda, kazıdan çıkan malzeme ile gömlekleme yapılması dikkate alınarak bir metre CTP boru bedelinin yeniden hesaplanmak (Rapor Eki: 3) suretiyle hatalı imalatın bedelinin ödenebileceğine kanaat getirilmiş ve bu Rapora binaen verilen … tarihli ve … sayılı (Genel Müdür vekili … imzalı) Teftiş Kurulu Başkanlığı Kararında;

“2-) Boru döşemesinde kullamlan yataklama ve gömlekleme imalatı ile ilgili olarak;

Denetçi raporunun 4’üncü maddesinde sözü edilen; .... İşine ait hakedişlerin incelenmesi sonucunda, çeşitli basınç sınıflarında döşenen 2.800 mm çapında CTP boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmadığı, boru etrafında yapılan yataklama ve gömlekleme imalatlarının boru hendek kazısından çıkan malzeme ile yapıldığı, ayrıca, geri dolgu malzemesi ile yapılan yataklama ve gömleklemenin de şartnamede ve projede belirtilen genişlik, derinlik ve yüksekliğe sahip olmadığı, konusunda;

Hakediş raporlarından alınarak oluşturulan aşağıda verilen tablodan da görüleceği üzere 2014 yılında eski CTP şartnamesine göre Sol Sahil Anaboru hattında çalışma yapıldığı,

Proje incelendiğinde boru güzergahının Ambar deresinin sağ ve sol tarafında konumlandığı, hatların zaman zaman dereye yakın zaman zaman da dereden uzaklaştığı, Jeolojik rapordan ve araştırma çukurları açılırken elde edilen verilerden anlaşılacağı üzere; Boru hatlarının hem seviye hem de uzaklık olarak dereye yakın olduğu kesimlerde derenin taşkınlar sonucu oluşturduğu jeolojik formasyon hakim olduğu, yani yüzeyden 1-2 m kil, silt çıkarken alt tarafında tüvanan kum çakıl diye adlandırılan derenin doğal malzemesinin yer aldığı, diğer kesimlerde de, yine hem kot hem de mesafe olarak dereden uzaklaştığı kesimlerde, şelmo formasyonu denilen yüzeyden aşağıya doğru çeşitli kalınlıklarda kil, silt ve çimentolaşmış kum çakıl bantları ile karşılaşıldığı, boyuna ve enine eğimlerin fazla olduğu yerlerde platformu oluşturmak ve eğim şartım sağlamak adına tesviye kazıları yapıldığı, buralarda da şelmo formasyonu ile karşılaşıldığı, dolayısıyla kazıdan çıkan malzemenin yaklaşık yüzde 30-40’nın ister derenin taşkın yatağından çıksın isterse şelmo formasyonunun kum çakıl bantlarından çıksın, çıkan malzemenin dane boyutuna göre bazen eleyerek bazen de doğrudan eski şartnameye göre gömleklemede kullanılabileceği,

Projede verilen tip kesite, birim fiyat tarifine ve şartnamesine bakıldığında; Gömleklemede kullanılacak malzeme için iki alternatifli malzeme tanımlandığı,

Birincisinde; İster dere yatağından elde edilsin isterse de taş ocağından elde edilsin gömleklemede çakıllı malzeme (çakıl veya kırma taş) kullanılacak ise dane boyutu 25 mm’yi geçmemek şartı ile en az yüzde 70 sıkıştırılması gerektiği,

İkincisinde; Yine ister dere yatağından elde edilsin isterse de taş ocağından elde edilsin gömleklemede kumlu malzeme kullanılacak ise dane boyutu 25 mm’yi geçmemek şartı ile en az yüzde 90 sıkıştırılması gerektiği,

Açılan araştırma çukurlarından alınan numuneler üzerinde yapılan deney sonuçlarına bakılacak olursa; dane dağılımı ve sıkılığından hareketle kullanılan malzemenin kil, silt, kum ve çakıldan oluşan sıkışabilir kum ağırlıklı karışık bir malzeme olduğu, Eski şartnamede, yeni şartname de olduğu gibi 25 mm dışında belli oranlara da granülometrik bir dağılım şartı aranmadığından, çıkan malzemenin çoğu yerde ikinci şıkta tariflenen malzemeye çok yakın olduğu,

Şartnamede, içi boşken dış yüklere karşı hassas olduğu bilinen CTP borularının, ovalleşme problemleri ile karşılaşılmaması için, yandan boruya daha çok destek verebilecek pasif itki katsayısı yüksek malzeme cinsine, özellikle de sıkıştırmaya önem verildiği,

Bu nedenlerle işin yapımı esnasında ödemesi yapılan hakkediş raporlarının ekine gömleklemede kullanılan malzemenin sıkışma yüzdelerinin konulduğu,

Görünen o ki; Yapım sürecince gömleklemede ve yastıklamada kullanılan malzeme cinsi ile ilgili bir problem yaşanmadığı, ancak muayene çukurlarından alınan numune sonuçlarına bakıldığında hattın çoğu bölgesinde yerinden çıkan malzeme kullanıldığı,

Sayıştay Bilirkişilerinin de gömlekleme malzemesinin uygun olup olmadığı konusunda 25 mm’lik elekten geçmeyen iri malzemenin alınan malzeme içerisindeki yüzdesine bakarak değerlendirme yaptığı, böylece bir kısmının uygun bir kısmının da uygun olmadığı kanaatine vardığı, ancak Sayıştay denetçisinin kamu zararı hesabında döşenen borunun tamamında gömlekleme ve yastıklama malzemesinin uygun olmadığı sonucuna göre hareket ettiği,

Ön İncelemeci tarafından bu teknik bilgiler, veriler ve gözlemler ışığı altında, gerek Ön İncelemecinin gerekse diğer Bilirkişi heyetlerinin bulduğu sonuçlara bakarak, 2014 yılında yapılan boru döşeme imalatları hakkında bir değerlendirme yapılacak olursa;

Gömleklemede kullanılan malzemenin; Bazı yerlerde dere, bazı yerlerde vatandaş arazisinden, bazı yerlerde ise yerinden çıkan malzeme elenerek kullanıldığı için şartnameye uygun olduğu, bazı yerlerde ise yerinden çıkan şelmo formasyonundan elde edilen karışık malzemenin elenmeden kullanıldığı için şartnameye uygun olmadığı,

Yerinden çıkan malzemenin kullanıldığı yerlerde boru içerisine girilerek yapılan ölçümlerden anlaşılacağı üzere; Boru kesitinde Ovalleşmenin şartnamede verilen, kısa dönem için yüzde 3,5 uzun dönem için yüzde 6 sınırını geçmemesi, yerinden çıkan malzemenin daha çok kumlu olması, aradan geçen 5-6 yılık sürede hattın geçtiği güzergahta çökme olmadığının görülmesi, yani sıkıştırma işlemlerinin iyi yapılmış olması, vb. nedenlerle, yerinden çıkan malzeme ile gömlekleme yapılan kesimlerde de borunun fonksiyonunu yerine getirmesinde, genel olarak CTP boruların bilinen zafiyetlerin dışında, daha fazla bir problem yaratmayacağı,

Her CTP boru hatlarında olduğu gibi, bu işte de hattın hidrostatik testleri ve işletmeye alınması ve Kesin kabule kadar işletilmesi esnasında çıkması beklenen problemlerin yüklenici tarafından bila bedel giderilmesi gerektiği, test için ayrılan ciddi bir bedelin (%10) henüz ödenmediği,

Boruların üretiminden başlayarak şantiye sahasına getirilip döşenmesine kadar yaşanan süreçte projede kullanılan malzemenin ve yapılan işçiliklerin ne kadar kaliteli ve itinalı yapılıp yapılmadığı sonucunun bu testler sonrası ortaya çıkacağı,

Bu nedenlerle sözleşmenin eki YİGŞ’nin “Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü maddesine göre işlem yapılabileceği,

Ayrıca kesilmesi gereken miktarla ilgili olarak;

Sayıştay denetçisinin, Hakedişlerde ödemesi yapılan kesimlerden alınan numunelerinin sonucundan hareketle genelleme yapmak suretiyle, boru gömleklemesinde kullanılan şartnameye uygun olmadığı düşünülen yerinden çıkan malzeme için yapılan hesaplamalarda; Denetçi Raporunun 181 - 189 sayfalarında görüleceği üzere, işin yaklaşık maliyetinde yer alan 15.D/7 poz numaralı "Makine ile tuvenan kum çakıl serilmesi" ve 07.006 poz numaralı "Kum çakıl nakliyesi" iş kalemleri çıkarılarak yerinden çıkan malzemeden dolgu yapılması pozunu ilave ederek bulunan tutarın yüklenici teklifine oranlanması suretiyle kamu zararı hesabı yapıldığı,

Kum çakıl nakliyesi için idarenin yaklaşık maliyet hesabında kullandığı 50 km mesafeyi öngörerek yapılan hesapların sahadaki durumu yansıtmayacağı,

Çünkü idarenin yüklenicilere ruhsatlı ocak yeri gösterme durumu olmadığı ve yüklenicinin paçal olarak verdiği teklifinin detayını veren analizlerinin idarede bulunmadığı, bu nedenle yüklenicinin boru gömleklemesi için kullanacağı malzemeyi nereden nasıl temin edeceği, kazıdan çıkan kullanılmayan malzemeyi nereye depolayacağı vb. konularında belirsizlikler olduğu,

Tabii olarak yüklenici uygun teklif verebilmek için birçok alt yapı işlerinde olduğu gibi, öncelikle kazıdan çıkan uygun malzemeyi daha sonra dere veya vatandaş arazisinden temin edeceği uygun malzemeyi son olarak da iş yerine en yakın ruhsatlı ocaklardan satın alarak temin edeceği malzemeyi tercih edeceği,

Diğer taraftan Gömleklemede yerinden çıkan malzeme kullanılsa dahi, borunun 30 cm üzerinden sonraki kısımda yerinden çıkan malzemenin sıkıştırmadan doldurulması pozunun buradaki işçilikleri karşılamayacağı, boru etrafında tabaka tabaka serip sıkıştırma yapılması gerekirken borunun üzerinde daha özensiz sıkıştırmadan dolgu yapıldığı,

Ön İncelemeci tarafından yapılan değerlendirmede; Şartnameye göre uygun olmayan malzemenin nerelerde kullanıldığının tam olarak tespitinin mümkün olmadığı, alınan numunelerin elek analizi sonuçlarından bakıldığında bir kısmının dere malzemesi çoğunluğunun yerinden çıkan malzeme özelliklerini yansıttığı, boru güzergahından çıkan malzemenin elenerek kullanılması halinde eski şartnameye göre kullanılabilir olduğu, mesafe olarak uzaklığım tespit etmek mümkün olmasa da elek analizi sonuçlarından (25 mm den büyük dane çapında belli oranda malzeme bulunması) görüleceği üzere yerinden çıkan malzemenin bazı yerlerde elenmeden kullanıldığı, her iki durumda da boru etrafında yeterli sıkıştırma yapıldığı, kontrol edilen yerde boru kesitinde ovalleşmenin izin verilen sınırları geçmediği, yerinden çıkan malzeme ile gömlekleme yapılan kesimlerde de borunun fonksiyonunu yerine getirmesinde, genel olarak CTP boruların bilinen zafiyetlerin dışında, daha fazla bir problem yaratmayacağı vb. nedenlerle yukarıda da vurgulandığı üzere sözleşmenin YİGŞ’nin “Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü maddesinin birinci fıkrasında “Yüklenici projelerde kendiliğinden hiç bir değişiklik yapamaz. … yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile de kabul edilebilir. Bu şekilde yapılan işlerin boyutları, emeğin değeri ve malzemesi daha az ise bedeli de ona göre ödenir.” hükmü gereğince işin bu haliyle kabulünün yapılabileceği, ancak birçok yerde şartnameye uygun olmayan malzeme kullanıldığının tespit edilmiş olması nedeniyle kesinti yapılması gerektiği,

Kesintisi hesabı yapılırken 2014 yılında imalatı yapılan kesimlerde daha çok nerelerden malzeme temin edilmişse, (güzergah içinden, dereden, vatandaş arazisinden) uygun olmadığı kanaati oluşan kesimler için de ona göre yerinde makul bir mesafe tespit edilerek yükleme, boşaltma, eleme nakliye vb. bedelleri üzerinden kesinti hesabı yapılabileceği,

Sadece belli noktalar için alınan numune sonuçlarına bakarak değil aynı zamanda Hattın hidrostatik testleri sonucunda göstereceği performansa bakılarak kesinti yapılması gereken yerlerin belirlenmesinin daha isabetli olacağı,”

Şeklinde karar verilmiştir.

... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından düzenlettirilen (01.06.2018 tarihli) ilk Tespit Raporunda da; boru imalatının Şartnamelere ve projelere uygunluğunun tespiti amacıyla açılan araştırma çukurları ile yapılan incelemeye göre; 2013, 2014, 2015 ve 2016 yılları içerisinde 31.10.2016 tarihli ve 21 no.lu hakedişe kadar eski şartnameye göre boru döşeme imalatlarının gerçekleştirildiği, ancak edilen izlenime göre imalatların eski şartname esasları çerçevesinde teşkil edilmediği, 21 no.lu hakediş ile birlikte yeni şartnameye göre boru döşeme imalatlarının gerçekleştirildiği, ancak bu imalatların da yeni şartname esaslarına uygun olmadığı kanaatine varılarak bunun laboratuvar sonuçları ile de teyit edildiği belirtilmiştir.

Son ... Kök Raporu ekinde gönderilen ve yeniden düzenlenen söz konusu (yeni Genel Teknik Şartnameye göre belirlenen) yeni fiyat analizleri incelendiğinde de; Ek İlamdaki gibi kırmataş hendek tabanı ıslahı ve yataklama yapılması imalatı ile kırmataş nakliye bedeli çıkarılıp, geri dolgu pozu ilave edilerek bulunan tutarların Ek İlamda hesaplanan tutarlardan da az (düşük) olduğu; dolayısıyla Kök Rapordaki bu tutarların esas alınması durumunda (ödemesi yapılan yeni birim fiyat ile geri dolgu pozu için oluşturulan yeni birim fiyat arasındaki farktan oluşan) birim fazla ödemenin, dolayısıyla toplam kamu zararının artacağı aşikardır. Aynı durum eski Genel Teknik Şartnameye göre yeniden belirlenen birim fiyatlar için de geçerli olup, bu fiyatların analizinde de Ek İlamda tuvenan kum çakıl serilmesi ve kum çakıl nakli pozu çıkarılıp geri dolgu pozu ilave edilerek bulunan fiyatlar üzerinden kamu zararı hesabı yapılmıştır. Her ne kadar sorumlularca yataklama, yastık ve gömlek dolgusunun, en az %70 rölatif sıkılık oranını sağladığı, dolgunun malzeme niteliği ve sıkıştırmaya ilişkin konuları borunun zemin ile birlikte hareket etmesi ve basıncın zemine eşit dağılımının sağlanması açısından önemli unsurlar olup arazide bilfiil yapılan imalatın kabul edilebilir durumda olup olmadığının ancak yine Şartnameye göre yapılacak sızdırmazlık deneylerinden başarı ile geçmesi halinde değerlendirilebilir durumda olacağı iddia edilmekte ise de; bu durum son ... Kök Raporunda da belirtilmiş olup; sızdırmazlık deneyleri, sadece yeniden belirlenen fiyatlar üzerinden yapılacak kesintiler için asgari geçerlilik şartı olup, bu testlerden geçilememesi durumunda yapılması gereken/yapılacak kesintilerin çok daha fazla olacağı da açıktır.

Sorumluluk Yönünden İnceleme:

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde:

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. ...

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.

…

Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…”

Hükümleri yer almaktadır.

Ayrıca Sayıştay Genel Kurulu’nun, Sayıştayca yapılan incelemeler sonucunda kamu zararı tespit edildiğinde ve kamu kaynağının verimli, etkin ve ekonomik kullanılmadığı saptandığında, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi hususundaki tereddütleri gidermeye yönelik verdiği 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nda da; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına; asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.

Yine aynı Karar’ın “Gerçekleştirme Görevlileri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk” başlıklı (c) fıkrasında da:

“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.

Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”

Denilmek suretiyle ödemeye esas hakediş raporları ile diğer belgeleri düzenleyen kişilerin sorumluluğundan bahsedilmektedir.

Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan .... Yapım İşinde, imalat fiili olarak .... İl sınırları içinde yapılmaktadır. İş kapsamındaki kontrollük görevi, 30.09.2010 tarihli … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.

Bahse konu kamu zararı, (işin fiilen başında bulunan ve Bölge Müdürlüğüne bağlı Proje ve Şube Müdürlüklerinde çalışan) Kontrol Teşkilatında görevli kamu görevlileri ile yüklenicinin imzaladığı hakediş raporunun ödeme emri belgesine bağlanarak ödenmesi sonucu ortaya çıkmış olup, hakediş raporları ile buna ekli yapılan işler listesi, metraj cetvelleri, yeşil defter vb. belgeleri düzenleyen, imzalayan ve onaylayan söz konusu kişilerin sorumluluğu bulunmaktadır.

Hakediş raporu üzerinde imzası bulunan Bölge Müdürü (ve vekillerinin) sorumluluk itirazına gelince; … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin 5’inci maddesinin ikinci fıkrası; “Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.” şeklinde olup, söz konusu madde hükmünden, Bölge Müdürünün, Bölge Müdürlüğü kapsamındaki işlerin sözleşmeye uygun bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olduğu açıkça görülmektedir.

Buna karşın, söz konusu yapım işinde, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde imzası bulunan ve Merkez Teşkilatında görevli olan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin, işe ait şartnameler ve sözleşme gibi dokümanlar da göz önünde bulundurularak, uzmanlık ve teknik bilgi ile fiili fiziki incelemeye dayanılarak hazırlanan ve onaylanan hakediş raporu ve eki belgelerden, iş kapsamında imalatların yapılıp yapılmadığını kontrol etme, yapılmayan veya hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgelerden tespit etme imkânı bulunmadığından yukarıda bahsedilen kamu zararından sorumluluklarının bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Ek İlamda da; aynı değerlendirmelerle kurulan illiyet bağı neticesinde 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne uygun bir biçimde sorumluluk tevcihi yapılmıştır.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, Sayıştay tarafından görevlendirilen Bilirkişi Heyetince denetim yerinde yapılan fiili-fiziki denetim sonucu resmi belge ve kanıtlara dayalı ölçümler ile CTP boru döşenmesi imalatlarında; yataklama ve gömlekleme malzemesi olarak sözleşmede öngörülen malzeme yerine geri dolgu malzemesi kullanılması suretiyle sözleşmeye aykırı imalat yapıldığı tespit edilmiş olup, bu tespite göre 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşıldığından ve bu kamu zararından yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda sorumluluklarına hükmedilen kamu görevlilerinin sorumlu tutulmasında sorumluluk hukuku bağlamında bir isabetsizlik görülmediğinden; temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının reddedilerek 392 sayılı Ek İlamın 3’üncü maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün TASDİKİNE, (…. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 25.12.2024 tarih ve 57593 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

…. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …:

Konunun esası yönünden;

Temyize konu ek ilam maddesinin kamu zararının hesabında; eski Şartnameye göre yapılan imalatlar için; yaklaşık maliyet analizinde bulunan 15.D/7 poz no.lu “Makine ile tuvenan kum çakıl serilmesi” ve 07.006 poz no.lu “Kum çakıl nakliyesi” iş kalemlerinin çıkarılması, 14.1714/1 “Kazı malzemesinden makine ile hendek ve temel dolgusu yapılması” pozunun eklenmesi suretiyle yaklaşık maliyet analizi değiştirilerek bulunan tutar ile ihale dokümanında yer alan pozların yaklaşık maliyetinin (…), (…), (…) oranlanması ile bulunan katsayı ile yüklenicinin bu pozlara teklif ettiği fiyatları çarpmak suretiyle yeni birim fiyat belirlenmiş, yeni Şartnameye göre yapılan imalatlarda, yaklaşık maliyet analizinde bulunan, ... analizleri, 15.D/6 poz no.lu “Makine ile gronülometrik kum çakıl serilmesi”, 07.006 poz no.lu “Kum- çakıl nakliyesi” iş kalemi, 15.D/64 “Boru hendeğinde sıkıştırılmış dolgu yapılması” çıkarılıp yerine başka idareye ait olan (İller Bankası) 14.1714/1 pozu/analizinin kullanılmasıyla bulunan tutara, yüklenicinin …, 31, 32 teklif fiyatının ilave edilmesiyle bulunan fiyat ile …-30/YF, 31/YF, 32/YF yeni iş kalemlerinin fiyatları farkı esas alınmak suretiyle hesaplanmış/yeni birim fiyat belirlenmiştir.

Gönderilen dilekçelerde, yaklaşık maliyet analizinin ihale aşamasında kalmış bir analiz olduğu ve sözleşme imzalandıktan sonra geçerliliğini yitirdiği belirtilerek, kamu zararı hesabına esas alınmasına itiraz edilmektedir. Bu itiraz Ek İlamda; “Ancak sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti" başlıklı 22’nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendine göre yeni fiyatın tespitinde, yüklenicinin teklifi ekinde idareye sunduğu analizlerin bulunmaması halinde, idarede mevcut olan analizlerin kullanılması Şartname gereğidir. Yaklaşık maliyete esas alınan analizler, yukarıda yer alan maddenin (b) bendinde belirtilen yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren idarede mevcut olan analiz olarak kabul edilerek, kamu zararı tablosunda kullanılmıştır, diğer yandan mezkûr Şartnamenin, yukarıda bahsi geçen 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında da, analize esas alınacak rayiçler hususunda, kaynakların verimli kullanılması kıstası haricinde, herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır. Bu nedenle kamu zararı hesabında ... pozları yerine daha ekonomik olan ve yapılan imalatı net bir şekilde tarif eden 14.1714/1 poz numaralı İller Bankası birim fiyatı kullanılmıştır ve bu uygulama Şartname gereğidir. Dolayısıyla yapılan savunma kabul edilebilir nitelikte değildir.” şeklinde karşılanmıştır.

Yeni birim fiyat uygulamasına ilişkin temel düzenleme, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti başlıklı 22’nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde; “idarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizlerin de” sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespitinde kullanılacağı hükme bağlanmıştır.

Şartnameye göre, yeni fiyat düzenlenmesinde, aynı iş türüne ilişkin olarak, farklı kamu kuruluşları tarafından hazırlanmış birden çok analizin mevcut olduğu durumlarda, yeni fiyata konu işin mahiyeti ile emsal alınacak analizin temsil ettiği işin mahiyeti ve analiz sahibi kurumun ihtisas alanının örtüşüp örtüşmediğine bakılmalıdır. Bu açıdan konuyu değerlendirdiğimizde, ...’nin yaptığı işlerde öncelikle ve işin mahiyetine göre kendi analizlerinin kullanılması gerekir. (31.03.2003/26219 sayılı Temyiz Kurulu Kararı)

... Birim Fiyat Cetvelinde, 15.D/64 “Boru hendeğinde sıkıştırılmış dolgu yapılması” pozu/analizi mevcut iken başka idareye ait olan 14.1714/1 pozunun kullanılması, YİGŞ’nin 22’nci maddesinde belirtilen öncelik sıralamasına/işin mahiyetine uygun değildir. Bu itibarla, kamu zararı hesabının doğru olmadığı düşünülmektedir.

Ayrıca, itirazların karşılanmasında, analize esas alınacak rayiçler hususunda, kaynakların verimli kullanılması kıstası haricinde, herhangi bir sınırlama bulunmadığı, bu nedenle kamu zararı hesabında ... pozları yerine daha ekonomik olan ve yapılan imalatı net bir şekilde tarif eden 14.1714/1 poz numaralı İller Bankası birim fiyatının kullanıldığı ve bu uygulamanın Şartname gereği olduğu, dolayısıyla yapılan itirazların kabul edilebilir nitelikte olmadığı iddia edilmiş ise de; burada tartışma konusu olan rayiç değil analizdir. YİGŞ’nin 22. maddesine göre, analizlerde verimlilik değil, sıralamaya uyum esastır. Dolayısıyla bu gerekçe mevzuata/işin sözleşmesine uygun değildir.

Sonuç olarak, sorumlularca yapılan itirazların teknik hususlar olması, bu itirazların raporda yeterince karşılanamaması, kamu zararı hesabının mevzuata uygun olmaması nedeniyle, konunun sorumlu itirazları kapsamında yeniden incelenmesi için bilirkişi görevlendirilmesi ve bilirkişi tarafından düzenlenecek raporun Denetim Ekibince ek rapora bağlanarak daireye gönderilmesine kadar yargılamaya ara verilmesine (konunun hüküm dışı bırakılmasına) karar verilmesi gerekirken Dairece tazmin hükmü verilmiştir.

Diğer taraftan, somut olayda; 30 numaralı hakediş itibarıyla işin % 80’inin yapıldığı, işin devam ettiği ve henüz kabul aşamasına gelinmediği, dolayısıyla YİGŞ’nin iş kalitesine ilişkin 23’üncü, 24’üncü ve 25’inci madde hükümleri ile metraja ilişkin 39’uncu ve 40’ıncı madde hükümleri gereğince; uyuşmazlık konusu işte kamu zararı gerekçesini oluşturan “iş yaptırılmadan ödeme yapılması” durumu henüz oluşmadığından ve iş kabul aşamasına gelmediğinden; diğer bir ifade ile henüz eser meydana getirilmediğinden; “işin yapılmış sayılması” söz konusu olmadığı gibi İdarece yapılan ödeme de kesin ödeme olmayıp, avans niteliğindedir. İşin kesin hakedişi henüz düzenlenmemiş olup, kesin hakedişin kesin metraja dayalı olarak kesin kabulden sonra ödendiği dikkate alındığında nihai metrajın belirlenmesi, eş söyleyişle varsa bir yanlışın düzeltilmesi için kesin hakedişe kadar zaman bulunmaktadır. Dolayısıyla, halihazırda yukarıda sözü edilen Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporundaki açıklamalar doğrultusunda düzenlenecek olan “tespit hakedişi”nin de beklenilmesi ve bu hakedişten sonraki (miktarı değişenler için) son verilere göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.

Sorumluluk yönünden;

Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan iş; merkez ihaleli ve ödemeli bir iş olup kontrolörlük hizmeti, ilgili 30/09/2010 tarihli … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. .... Bölge Müdürlüğünde düzenlenen geçici hakediş raporu, üzerinde gerekli incelemeler yapıldıktan sonra, ödemesi yapılmak üzere, ... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderilmektedir.

Bu Daire Başkanlığında, geçici hakediş raporları üzerinde yapılan incelemede; düzenlenen hakedişler için ödeme şartlarının oluşup oluşmadığı, sözleşme ve eklerindeki ödeme aşamalarına uygun olup olmadığı, hakediş ekleri arasında eksik veya hatalı belgelerin yer alıp almadığı, hakedişin usulüne ve şekline uygun olup olmadığı, aritmetik bir hatanın yer alıp almadığı gibi hususların kontrolünün yapıldığı, dolayısıyla yapılan işin miktarına/sözleşme ve eklerine uygun olup olmadığına yönelik herhangi bir kontrolün yapılmadığı, hakedişte ödemeyi kanıtlayıcı belge olarak sunulan imalat tutanaklarında, imalatın gerçekleşmediğini veya sözleşmeye uygun olarak gerçekleşmediğini düşündürecek herhangi bir hataya rastlanılmaması nedeniyle de, söz konusu yapım işinin yerinde denetimine ilişkin herhangi bir çalışma yapılmağı anlaşılmaktadır.

Ek İlam maddesindeki kamu zararı hesabı; Sayıştay Başkanlığı tarafından 17.01.2019 tarihinde, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 6’ncı maddesine istinaden görevlendirilen, 3 inşaat mühendisinden müteşekkil Bilirkişi Heyetinin, söz konusu işe ilişkin hakedişlere giren imalatların, mahallinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması suretiyle düzenlemiş olduğu Bilirkişi Heyeti Raporuna dayanmaktadır.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre, sözleşmeye bağlanan yapım işlerinin yürütülmesinde uygulanacak genel esasları belirlemek amacıyla hazırlanan, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ), “İşlerin denetimi” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında; sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işlerinin, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilip ve gerçekleştirileceği, dördüncü fıkrasında; yüklenici ile yapı denetim görevlisi arasında anlaşmazlık olursa, bu anlaşmazlığın 51’nci madde hükümlerine göre idarece karara bağlanacağı hükme bağlanmıştır.

YİGŞ’nin 15’inci maddesinde, yapı denetim görevlisinin yetkileri;

“(1) Yüklenici bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.

(2) Yüklenici kullanacağı her türlü malzemeyi yapı denetim görevlisine gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş başına getiremez.

(3) Malzemenin teknik şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için yapı denetim görevlisi istediği şekilde deneyler yapabilir ve ister işyerinde, ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderleri sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanır. Yüklenici, deneylerin işyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi temin eder.

(4) Yapı denetim görevlisinin kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek işin geçici kabulüne kadar saklanır.

(5) Yüklenicinin işyerine getirdiği malzemenin, teknik şartnamesine veya daha önce alınmış mühürlü örneğine uygun ve işe elverişli olmadığı anlaşıldığı takdirde yüklenici, bu konuda kendisine verilen yazılı talimatın tebliği tarihinden başlamak üzere on gün içinde söz konusu malzemeyi işyerinden kaldırıp uzaklaştırmak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde yapı denetim görevlisi bu malzemeyi, bütün zarar ve giderleri yükleniciye ait olmak üzere, işyeri çevresi dışına çıkarmaya yetkilidir.

(6) Yüklenici tarafından fen ve sanat kurallarına aykırı olarak kusurlu yapıldıkları anlaşılan iş kısımlarını yıktırıp yükleniciye yeniden yaptırmak hususunda yapı denetim görevlisi yetkilidir.”

Şeklinde düzenlenmiştir.

Yine YİGŞ’nin 39’uncu maddesinde de; geçici hakediş raporları ile ilgili olarak; (c) Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacaklarının, metrajlara göre hesaplanarak sözleşme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporları ile ödeneceği, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterileceği, (4) Hakediş raporlarının düzenlenmesinde; (b) İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işlerin, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği, (c) İhzarat yapılmasının öngörüldüğü işlerde; İhzarat miktarının yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği hükme bağlanmıştır.

Yukarıdaki düzenlemelere göre, yüklenicinin yaptığı işlerin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılması, ölçülmesi ve metrajlara göre hesaplanarak, bulunan miktarların geçici hakediş raporuna dahil edilmesi, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterilmesi faaliyetleri, yapı denetimi yapan kamu görevlisi/görevlilerine ait bir görevdir.

Dolayısıyla, yapı denetim görevlisince, yüklenici tarafından yapıldığı gerekçesiyle, geçici hakediş raporlarına dahil edilen imalatlardaki, imalat miktarı/ölçü hataları ile yapılan işlerin sözleşme ve eklerine uygun olmamasından kaynaklanan kamu zararından, yapı denetim görevlisi/görevlileri sorumludur.

30/09/2010 tarihli, … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin, “Genel Hükümler” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında, Bölge Müdürünün görevleri;

“(2) Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahalarındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.

(3) Bölge Müdürü, şube müdürlüklerinden veya yapı denetim amirliklerinden gelen proje tadilat tekliflerini, sözleşmelerden kaynaklanan tüm evrakları tetkik ederek veya ettirerek yetkisi dâhilinde olanları tasdik eder, diğerlerini görüşleriyle birlikte tetkik ve tasdik edilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderir.”

Şeklinde düzenlenmiştir.

Yukarıda yer verilen Yönerge hükümlerine göre, Bölge Müdürü, kontrol teşkilatının amiri olarak, faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde, işlerin idari işleyişinden sorumludur.

Söz konusu işin denetimi, ... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Yukarıdaki hüküm ve açıklamalara göre işin yürütülmesi esnasında, imalatın sözleşme ve eklerine uygun yapılmamasından, geçici hakediş raporunda gösterildiği miktarda veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluk, işin fiilen başında bulunan Kontrol Teşkilatına aittir.

İşin yalnızca ihalesi ve ödemesinin Genel Müdürlük tarafından yapılması, Genel Müdürlük personelinin yapılan imalatlar ile ilgili fiili ve fiziki kontrol imkânının olmaması, geçici hakediş raporunda gösterilen yapılmamış veya sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılmamış imalatı, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânın bulunmaması nedenleriyle, ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile geçici hakediş raporunda İnceleyenler ve Onaylayan bölümünde imzası bulunan ... Genel Müdürlüğü personellerinin,

Geçici hakediş raporunun, ... .... Bölge Müdürlüğü ile ilgili bölümünde tetkik eden olarak imzası bulunan teknik personel ve Bölge Müdürü ile Bölge Müdür Yardımcısının,

Sorumlulukları bulunmamaktadır.

Bu itibarla, temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının konunun esası ve sorumluluk yönlerinden kabulüyle, tazmin hükmünün bozularak, konunun esası yönünden; öncelikle, ihtilaf konusu husus bilimsel bir değerlendirme gerektirdiğinden tekrardan bir bilirkişi heyeti tayin edilerek bu heyetin düzenlediği rapora göre karar verilmesini, sonrasında, gerek Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra ortaya çıkan ve temyiz konusu boru döşenmesi imalatında kullanılan yataklama ve gömlekleme malzemesinin, sözleşmeye esas proje ve birim fiyat tariflerinde belirtilen malzeme kriterine uygun olmaması hakkında değerlendirmelerin de yapıldığı (ve Dairemizce henüz görülmediği anlaşılan) ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporunun (ve bu Rapora binaen verilen 2021/1 sayılı Kararının) incelenmesini gerekse de düzenlenecek olan tespit hakedişinin beklenilmesini ve kamu zararı tutarının yeniden görevlendirilecek Bilirkişi Heyetinin tespitleri, Kök Rapordaki (ve Teftiş Kurulu Kararındaki) değerlendirmeler ve tespit hakedişindeki miktarlar dikkate alınarak yeniden belirlenmesini, sorumluluk yönünden ise; kamu zararından sorumlular, sadece ödeme emri eki geçici hakediş raporlarını düzenleyen yapı denetim görevlileri olup, bunlar dışında Ek İlamda kendilerine sorumluluk yüklenen kamu görevlilerinin sorumluluklarının kaldırılmasını teminen teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın ilgili Daireye gönderilmesi gerekir.

Üye …, Üye … ve Üye …:

Sadece konunun esası yönünden yukarıda yazılı azınlık bozma gerekçeleriyle tazmin hükmünün bozularak dosyanın Dairesine gönderilmesi gerekir.