SayıştaySayıştay Daire Kararı343
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire4
İlam No66
Madde No5
Yılı2023
YENİ BİRİM FİYAT
… Belediyesince ihale edilen, ….. yüklenimindeki “…. Yapımı İşi”nde;
A) Uygulama projesinde gösterilmeyen ve fiilen yapılmayan iş kaleminin, yeni birim fiyat analizine ilave edilmesi suretiyle birim fiyatın fazla belirlenmesi,
B) Uygulama projesine, teknik şartnameye, fen ve sanat kurallarına göre yeni iş kaleminin kapsam ve fiyatına dahil olan imalat için başka bir iş kalemi üzerinden ayrıca ödeme yapılması,
Hususlarının sorgu konusu edildiği görülmüştür.
A) Uygulama projesinde gösterilmeyen ve fiilen yapılmayan iş kaleminin, yeni birim fiyat analizine ilave edilmesi suretiyle fiyatın fazla belirlendiği iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 12 nci maddesinde;
“(1) Sözleşme konusu işler, idare tarafından yükleniciye verilen veya yüklenici tarafından hazırlanıp idarece onaylanan uygulama projelerine uygun olarak yapılır.
…
“(4) İdare, sözleşme konusu işlerle ilgili proje v.b. teknik belgelerde, değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerde, işin sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak şekilde gerekli değişiklikleri yapmaya yetkilidir”,
22 nci maddesinde ise;
“(1) 12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir…
…
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
…
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler…”
Düzenlemeleri yer almaktadır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre, proje değişikliğinin şartları oluştuğunda, proje ve eki teknik dokümanlarda değişik yapılabilmektedir. Proje değişikliği kararı neticesinde, yeni yapılan/revize edilen uygulama projelerinin ve teknik şartnamelerin gerektirdiği sözleşmede fiyatı belirli olmayan bir iş kalemi/iş grubu için analiz oluşturulması, bu analizlere eklenen değişken unsurların ise uygulama projesi ve detayları ya da teknik şartnamede gösterilen imalatların cinsi ve miktarı ile birebir uyumlu olması gerekmektedir.
Bu kapsamda yapılan incelemede;
16.09.2022 tarihinde ihalesi yapılan, 05.10.2022 tarihinde sözleşmeye bağlanan …. yüklenimindeki “…. Yapımı” işine 10.10.2022 tarihinde yer teslimi yapılarak başlanılmış olup söz konusu işte 16.03.2023 tarihli olur ile iş artış ve iş eksilişine gidildiği,
“PACAL.YP.DEPO” poz numaralı “300 Ton'luk Prefabrik Su Deposu Teşkil Edilmesi” yeni iş kalemine ait analizde sırasıyla; kazı yapılması, temel hazırlanması ve su depolarının temini ve yerine konulmasına ilişkin iş kalemlerinin yer aldığı,
Analizin dayanağı olan “Depo Proje” ve “300 M3 Su Deposu” uygulama projelerinin detayları incelendiğinde ise, analize ilave edilen “15.375.002” poz numaralı “(30 x 30 cm) veya (33 x 33 cm) anma ebatlarında, her türlü desen ve yüzey özelliğinde, 1 inci kalite, beyaz seramik yer karoları ile 3 mm derz aralıklı döşeme kaplaması yapılması (karo yapıştırıcısı ile)” iş kaleminin projelerde gösterilmediği,
Söz konusu analizde yer alan “ÖZEL.PREFABRİK.25” poz numaralı “25 tonluk prefabrik su deposu temini ve yerine konulması” iş kaleminin fiyatının proforma fatura ile tespit edildiği,
Böylelikle, analizlere eklenen değişken unsurların, uygulama projesi ve detayları veya teknik şartnamede gösterilen imalatların cinsi ve miktarı ile birebir uyumlu olması gerekmekte iken uygulama projesinde yer almayan su deposu iş kaleminde kullanılan seramik imalatının sonradan projeye dahil edildiği,
Diğer taraftan, su deposu yapım imalatında fen ve sanat kuralları açısından bir değerlendirme yapıldığında; ham betonun suyu tutması mümkün olamayacağı için yapım tekniği açısından seramik kullanılmasının zorunlu olduğu,
Belirtilen gerekçeyle İdare tarafından yükleniciye su deposu yapımında beyaz seramik yer karoları ile döşeme kaplaması imalatı yaptırıldığı, dolayısıyla uygulama projesinde yer almasa dahi fen ve sanat kuralları açısından yapılması zorunlu olan imalat kaleminin analize dahil edilmesinin gerekli olduğu,
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin yukarıda yer verilen 12 nci madde hükmünce fen ve sanat kuralları açısından yapılması zorunlu olan imalat kalemlerinin yükleniciye yaptırılmasının mevzuatın gereği olduğu,
Her ne kadar Raporda fiilen yapılmayan iş kaleminin, yeni birim fiyat analizine ilave edildiği iddia edilse de, su deposunun içine fiilen seramik kaplama imalatı yapıldığı,
Anlaşılmıştır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle; “…. Yapım İşi”nde uygulama projesinde gösterilmese dahi sanat ve fen kuralları dahilinde yapılmasının zorunlu olduğu anlaşılan ve fiilen yapıldığı tespit edilen “ÖZEL.PREFABRİK.25” poz numaralı “25 tonluk prefabrik su deposu temini ve yerine konulması” iş kaleminin yeni birim fiyat analizine ilave edilmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığından, yükleniciye söz konusu imalat için yapılan …. TL ödemenin kamu zararı oluşturmaması nedeniyle konu hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına,
B) Uygulama projesine, teknik şartnameye ve fen ve sanat kurallarına göre yeni iş kaleminin kapsam ve fiyatına dahil olan imalat için başka bir iş kalemi üzerinden ayrıca ödeme yapıldığı iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22 nci maddesinde;
“(1) 12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir…
…
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
…
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler…”
Düzenlemesi yer almaktadır.
Yukarıda yer alan madde hükmüne göre proje değişikliği kararı neticesinde, yeni yapılan ya da revize edilen uygulama projelerinin ve teknik şartnamelerin gerektirdiği ve sözleşmede fiyatı belirli olmayan bir iş kalemi veya iş grubu için analiz oluşturulması gerekmektedir.
Bu kapsamda yapılan incelemede;
….. yüklenimindeki söz konusu işte yapılan iş artış ve iş eksilişi kapsamında oluşturulan “Y.ÖZEL.TEL.ÖRGÜ” poz numaralı “PVC kaplı Tel örgü yapılması” yeni iş kaleminin fiyatının proforma fatura ile tespit edildiği,
Söz konusu iş kalemine ait teknik şartnamede futbol, basketbol ve tenis sahaları ölçüleri farklı olduğu için ayrı ayrı tanımlama yapıldığı,
“30X50 m ebatlarında mini futbol sahası, hatıl duvarı üzeri kafes tel örgü yapılması” iş kaleminin tarifinde aynen;
“50x50mm göz aralıklı ve 3,5 mm kalınlıkta PVC kaplı tel örgü projelerine uygun olarak imal edilecektir.
Yapılacak olan tel örgü için, beton hatıl ve istinat duvarı imalatı yapılırken 0,89’luk 50 cm boyundaki ankraj boruları 3.00 m ara ile yerleştirilecektir. Beton yeterince prizini aldıktan sonra (0,76x3mm) Tel örgü dikey taşıyıcı boruları (ankraj içi dahil h=6.00 m) ankaraja yerleştirilecek aradaki boşluklar 300 DZ beton ile doldurularak taşıyıcı borular ankraja düzgün bir şekilde kaynakla sabitlenecektir. Taşıyıcı dikey borular tek parça olacak, kesinlikle ek olmayacaktır. h=6.00 m’lik (ankraj içerisi dahil) dikey taşıyıcı profillere arkasından (dışarıdan) her uzun kenarlarda 3’er adet, kısa kenarlarda 2’şer adet projesine uygun olarak aynı yöntem ile destekler yapılacaktır. Destek direklerinin beton demirleri hatıl duvarının betondemirleri ile bağlantılı olacak, destek borularının betonları hatıl betonu ile aynı anda entegre olarak dökülecektir. h=6.00 m’lik (ankraj içerisi dahil) 0,76x3mm’lik dikey borulara yatay olarak 4 (dört) sıra 0,48x2,5 mm’lik borular ezilmeden kesilerek çapaksız ve düzgün olarak kaynakla sabitlenecektir. Bütün demir aksamlar imalattan önce bir kat antipas iki kat sentetik (son kat yeşil renkli) boya ile boyanacak, imalattan sonra kaynak yerleri rötuşlanacaktır.
Tel örgü taşıyıcı karkas imalatı bittikten sonra 50x50 mm göz aralığında, 3,5 mm kalınlığında, h=5,40 yeşil renkli PVC kaplamalı tel örgüler, ezilmeden ve gerdirilme esnasında göz aralıkları bozulmadan, ek yerleri üst üste bindirilmeden orijinal olarak ek yapılarak çekilecektir. Yatay borular arasına alt bölmeye bir adet olmak üzere toplam 3 (üç) sıra, diğer bölmelere 1 (bir) sıra 5mm çapında çelik sarımlı gergi halatı bir aparat ile gerdirilerek çekilecektir. İdarece istenilen yerlerden istenilen ölçü ve sayıda sürgülü kapılar yapılacaktır.”
Denildiği,
İşe ait “Saha Detayları” paftası uygulama projesinde ise, “Saha Çiti” detayında kumlanmış epoksi boyalı boru, çelik halat, içi galvaniz dışı pvc kaplı tel örgü teli gösterildiği,
Yeni birim fiyat belirlenirken fiyat teklifleri, uygulama projesi ve teknik şartnamenin birlikte esas alınması gerektiği,
“Y.ÖZEL.TEL.ÖRGÜ” poz numaralı “PVC kaplı tel örgü yapılması” yeni iş kalemi kapsamında yer alan “pvc kaplı tel örgü yapılması” ile “korkuluk yapılması” imalatlarının da fen ve sanat kuralları gereği birbirinin ayrılmaz bir parçası olduğu,
Nitekim proforma faturalarda “pvc kaplı tel örgü yapılması” için teklif alındığı, dolayısıyla iş kaleminin kapsamında yer alan tel örgü, çelik halat ve boya imalatları gibi “korkuluk yapılması” imalatının da yeni birim fiyata dahil olduğu,
Sonuç itibarıyla, “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kaleminin kapsamında “korkuluk yapılması” imalatı da bulunmasına rağmen İdarece, “SNC.Y.İNŞ.096” poz numaralı “demir borudan kaynakla korkuluk yapılması, yerine konulması” yeni iş kalemi oluşturularak “korkuluk yapılması” imalatı için mükerrer ödeme yapıldığı,
Anlaşılmıştır.
Her ne kadar sorumlular savunmalarında, paçal poz oluşturularak yeni fiyat belirlenmesinde proforma faturanın birebir alınıp her şey dahil kabul edilerek analiz yapılmasının zorunlu olmadığını belirtmişlerse de; Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22 nci maddesinin ikinci fıkrasında, yeni iş kalemi için bu fıkrada gösterilen analiz sıralamasına uyularak analiz oluşturulacağı belirtilmekte, maddenin 3 üncü fıkrasında ise, oluşturulan bu analize uygulanacak rayiç kaynakları tahdidi olarak sayılmaktadır.
Özel poz oluşturulan ve ihale tarihi itibarıyla fiyatı belirlenemeyen bir iş kaleminin uygulama ayı fiyatının nasıl belirleneceği mevzuatta açıkca belirtilmektedir. Buna göre uygulama ayı rayiçlerinin kullanılabilmesi için bu rayiçlerin Ticaret ve Sanayi Odasınca onaylanması gerekmektedir. Bu onay işlemi tek başına bu rayiçlerin yeni fiyat tespitinde kullanımı için yeterli olmayıp İdarenin bu fiyatın uygun olduğunu kabul etmesi gerekmektedir.
İdare tarafından iş artışı kapsamında özel poz oluşturularak yeni fiyat belirlenen “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kalemi için bir analiz oluşturulmamıştır. Bununla birlikte, yeni fiyat belirlenmesinde kullanılabilecek rayiçler arasında gösterilmeyen proforma fatura üzerinden yeni iş kaleminin fiyatı belirlenmiş, ancak Ticaret ve Sanayi Odasından gerekli onay alınmamıştır.
İşin şartnamesinde sorgu konusu iş kalemi “hatıl duvarı üzeri kafes tel örgü yapılması” başlığı altında düzenlenmiştir. Şartnamede “50x50mm göz aralıklı ve 3,5 mm kalınlıkta PVC kaplı tel örgü projelerine uygun olarak imal edilecektir” denilmektedir. İşin uygulama projesinin yer aldığı saha detayları paftasında ise, imalatın kapsamında kullanılacak malzemeler ve ölçüleri ayrıntılı olarak gösterilmektedir. Buna göre kafes tel örgü yapılması imalatında, çeşitli ebatlarda kumlanmış epoksi boyalı boru, içi galvaniz dışı pvc kaplı örgü teli, çelik halat (pvc kaplı gergi teli) kullanılması öngörülmüştür. Fiyat teklifine esas işin şartnamesi ile uygulama projesinde “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kalemi için istenen malzemeler ve yapım şartları aynıdır.
Dolayısıyla, sorumluların “paçal poz oluşturularak yeni fiyat belirlenmesinde proforma faturanın birebir alınıp her şey dahil kabul edilerek analiz yapılmasının zorunlu olmadığı” yönündeki savunmaları yerinde görülmemiştir.
Sorumlular, “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kaleminin tel örgü yapılması için gerekli olan “borulardan karkas çerçeve yapılması” alt imalatını kapsamadığını, bu yüzden ayrıca “SNC.Y.İNŞ.096” poz numaralı “demir borudan kaynakla korkuluk yapılması, yerine konulması” yeni iş kalemi oluşturularak ödeme yapıldığını ifade etmişlerdir.
Sorumluların bu savunmaları yaptıkları uygulama ile çelişmektedir. Çünkü “pvc kaplı tel örgü yapılması” imalatının kapsamında karkas için kullanılacak demir boruların kumlanması ve boyanması ile çelik halatla sabitlenmesi alt imalatları da bulunmaktadır. Ancak, bu imalatlara ilişkin yeni iş kalemi oluşturulmamış ve ayrıca ödeme yapılmamıştır. “Demir borularla karkas yapılması” imalatının “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kaleminin kapsamında olmadığı kabul ediliyorsa, boruların kumlanması ve boyanmasının da yükleniciye ayrıca ödenmesi gerekmektedir. Ancak böyle bir ödeme yapılmamıştır.
Daha önce de belirtildiği üzere, yeni fiyatın tespit edilmesinde ilk olarak iş kaleminin analizinin yapılması gerekmektedir. Ancak, sorgu konusu iş kalemi için analiz oluşturulmadan, özel iş kalemi (poz) kapsamında yeni fiyat oluşturulmuştur. Bir iş kaleminin ya da malzemenin poz numarasının ya da adının “özel” ve benzeri ifadeler içermesi, bunların özel poz olduğu anlamına gelmemektedir. Özel pozlar birim fiyat tariflerinde yer alan iş kalemi ya da malzemelerde karşılığı olmayan ve bunlardan şartname, standart veya yapım tekniği açısından ayrılan iş kalemleridir. Anlaşılacağı üzere özel pozlar, iş kaleminin yapım şartları, tarifi ve içeriğine göre analizde yer alacak girdilerin (malzeme, işçilik, nakliye vb.) ya da bunların rayiçlerinin belirlenemediği durumlarda oluşturulmaktadır. Aksi halde özel poz yapılması mümkün değildir.
Bu durumda sorumluların “alınan fiyat teklifinin yalnızca “pvc kaplı tel örgü yapılması” imalatındaki “pvc kaplı galvaniz tel örgü” malzemesinin yapımını içerdiği” yönündeki savunmaları kabul edilmemiştir. Çünkü söz konusu imalat kapsamında yer alan “dışı pvc kaplamalı galvanizli tel”in rayici ve analizi diğer kamu idarelerinin analiz ve rayiçlerinde bulunmaktadır. Başka bir ifadeyle, “pvc kaplı galvaniz tel örgü” iş kalemi için özel poz oluşturulmasını haklı kılan bir gerekçe bulunmamaktadır.
Şöyle ki, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 2022/3 birim fiyat kitabında “10.480.1804” poz numaralı “galvanizli kafes tel (muhtelif)” ve “10.480.1803” poz numaralı “galvanizli tel” iş kalemlerinin rayiçleri belirlenmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığının birim fiyat analiz ve tariflerinde “KTB.91.1002” poz numaralı “galvanizli boru direk ve pvc kaplamalı galvanizli kafes tel ile koruma çiti yapılması” iş kaleminin analizinde ise bu rayiçler kullanılarak “pvc kaplı galvaniz kafes tel örgü” yapımına ilişkin analiz yapılmıştır. Analize göre, 2 metre yükseklik ve 1 metre uzunluğundaki pvc kaplamalı galvanizli kafes tel yapımında; 0,8 kg 10.480.1803 poz numaralı galvaniz tel, 5,2 kg 10.480.1804 poz numaralı galvanizli kafes tel ve pvc kaplama karşılığı olarak 2,4 kg 10.480.1804 poz numaralı galvanizli kafes tel iş kalemleri kullanılmaktadır. İş kaleminin ihale tarihi itibarıyla toplam malzeme fiyatı ise metrekare başına … TL olarak hesaplanmaktadır.
Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, pvc kaplı tel örgü yapımının analizi ve rayiçleri bellidir. Dolayısıyla, yalnızca bu iş kalemi için özel poz oluşturulmasını gerektirecek bir durum bulunmamaktadır. Ayrıca, İdare tarafından oluşturulan “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kalemi için belirlenen yeni fiyat ….TL’dir. Pvc kaplı galvaniz tel örgünün işçilik hariç kamu idaresi birim fiyatı ise … TL’dir. İki fiyat arasında metrekare başına neredeyse 6,5 kat oranında fiyat farkı bulunmaktadır. Bu durum göz önüne alındığında, “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı imalatın, demir boruların yapımını kapsamadığını iddia etmek mümkün değildir. Ayrıca, kaynakların verimli kullanılmasının gözetilmesi ilkesi karşısında da bu doğrultudaki savunmaların kabul edilmesi imkanı bulunmamaktadır.
Netice itibarıyla, oluşturulan “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kalemi için belirlenen yeni fiyatın, işin şartnamesi ve projesindeki bütün imalatları kapsadığı, yalnızca pvc kaplı galvaniz tel imalatı için özel poz oluşturulması şartlarının oluşmadığı, dolayısıyla bütün imalatların özel pozun kapsamında olduğu, yeni fiyatın kabul edilemeyecek düzeyde rayiçlerin üzerinde olduğu, bu nedenle “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı yeni iş kaleminin kapsamında olan imalatlar için ayrıca “SNC.Y.İNŞ.096” poz numaralı iş kalemi üzerinden ödeme yapılamayacağı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, sorumluların ““pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kaleminin tel örgü yapılması için gerekli olan borulardan karkas çerçeve yapılması alt imalatını kapsamadığı” yönündeki savunmaları da yerinde görülmemiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı 8 inci maddesinde;
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.”,
“Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;
“…
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…”,
“Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde ise;
“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.”
Hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; harcama yetkililerinin sorumluluğunun geniş kapsamlı olarak giderin mevzuata uygunluğu ile kaynakların etkili, ekonomik ve verimli olarak kullanımını kapsadığı, gerçekleştirme görevlilerinin ise yalnızca yaptıkları iş ve işlemlerden sorumlu tutuldukları görülmektedir.
Sorgu konusu olayda, yeni fiyatların hazırlanması hizmet alımı suretiyle yaptırılmış ve İdare’yi temsilen yetkili kamu görevlileri tarafından kontrol edilerek onaylanmıştır. Bu süreçte, yeni birim fiyat tespitinde uygulanan yöntem harcama yetkilisi ve diğer gerçekleştirme görevlilerinin dahli, bilgisi ve onayı ile gerçekleşmiştir. Nitekim, bu görevliler sorumluluk hususunda bir itirazda bulunmamaktadır.
Gerçekleştirme görevlisi …. ise ilave olarak göndermiş olduğu savunmasında sorguya konu edilen ihale dokümanlarında imzasının bulunmaması nedeniyle herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığını ifade etmişse de; … ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisi olmasının yanı sıra hakedişi düzenleyen gerçekleştirme görevlisi olması dolayısıyla iş kaleminin kapsamındaki imalat için başka bir iş kalemi üzerinden mükerrer ödeme yapılmasından doğrudan sorumludur. Bu nedenle ilgilinin sorumluluğunun bulunmadığı yönündeki itirazı yerinde görülmemiştir.
Sonuç olarak, “…. Yapım İşi”nde uygulama projesine, teknik şartnameye, fen ve sanat kurallarına göre yeni iş kaleminin kapsam ve fiyatına dahil olan imalat için başka bir iş kalemi üzerinden mükerrer ödeme yapılması suretiyle oluşan …. TL kamu zararının;
Harcama yetkilisi/diğer sorumlu …. ile diğer sorumlular ……’…,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
Oy birliğiyle,
Karar verildi.
… Belediyesince ihale edilen, ….. yüklenimindeki “…. Yapımı İşi”nde;
A) Uygulama projesinde gösterilmeyen ve fiilen yapılmayan iş kaleminin, yeni birim fiyat analizine ilave edilmesi suretiyle birim fiyatın fazla belirlenmesi,
B) Uygulama projesine, teknik şartnameye, fen ve sanat kurallarına göre yeni iş kaleminin kapsam ve fiyatına dahil olan imalat için başka bir iş kalemi üzerinden ayrıca ödeme yapılması,
Hususlarının sorgu konusu edildiği görülmüştür.
A) Uygulama projesinde gösterilmeyen ve fiilen yapılmayan iş kaleminin, yeni birim fiyat analizine ilave edilmesi suretiyle fiyatın fazla belirlendiği iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 12 nci maddesinde;
“(1) Sözleşme konusu işler, idare tarafından yükleniciye verilen veya yüklenici tarafından hazırlanıp idarece onaylanan uygulama projelerine uygun olarak yapılır.
…
“(4) İdare, sözleşme konusu işlerle ilgili proje v.b. teknik belgelerde, değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerde, işin sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak şekilde gerekli değişiklikleri yapmaya yetkilidir”,
22 nci maddesinde ise;
“(1) 12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir…
…
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
…
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler…”
Düzenlemeleri yer almaktadır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre, proje değişikliğinin şartları oluştuğunda, proje ve eki teknik dokümanlarda değişik yapılabilmektedir. Proje değişikliği kararı neticesinde, yeni yapılan/revize edilen uygulama projelerinin ve teknik şartnamelerin gerektirdiği sözleşmede fiyatı belirli olmayan bir iş kalemi/iş grubu için analiz oluşturulması, bu analizlere eklenen değişken unsurların ise uygulama projesi ve detayları ya da teknik şartnamede gösterilen imalatların cinsi ve miktarı ile birebir uyumlu olması gerekmektedir.
Bu kapsamda yapılan incelemede;
16.09.2022 tarihinde ihalesi yapılan, 05.10.2022 tarihinde sözleşmeye bağlanan …. yüklenimindeki “…. Yapımı” işine 10.10.2022 tarihinde yer teslimi yapılarak başlanılmış olup söz konusu işte 16.03.2023 tarihli olur ile iş artış ve iş eksilişine gidildiği,
“PACAL.YP.DEPO” poz numaralı “300 Ton'luk Prefabrik Su Deposu Teşkil Edilmesi” yeni iş kalemine ait analizde sırasıyla; kazı yapılması, temel hazırlanması ve su depolarının temini ve yerine konulmasına ilişkin iş kalemlerinin yer aldığı,
Analizin dayanağı olan “Depo Proje” ve “300 M3 Su Deposu” uygulama projelerinin detayları incelendiğinde ise, analize ilave edilen “15.375.002” poz numaralı “(30 x 30 cm) veya (33 x 33 cm) anma ebatlarında, her türlü desen ve yüzey özelliğinde, 1 inci kalite, beyaz seramik yer karoları ile 3 mm derz aralıklı döşeme kaplaması yapılması (karo yapıştırıcısı ile)” iş kaleminin projelerde gösterilmediği,
Söz konusu analizde yer alan “ÖZEL.PREFABRİK.25” poz numaralı “25 tonluk prefabrik su deposu temini ve yerine konulması” iş kaleminin fiyatının proforma fatura ile tespit edildiği,
Böylelikle, analizlere eklenen değişken unsurların, uygulama projesi ve detayları veya teknik şartnamede gösterilen imalatların cinsi ve miktarı ile birebir uyumlu olması gerekmekte iken uygulama projesinde yer almayan su deposu iş kaleminde kullanılan seramik imalatının sonradan projeye dahil edildiği,
Diğer taraftan, su deposu yapım imalatında fen ve sanat kuralları açısından bir değerlendirme yapıldığında; ham betonun suyu tutması mümkün olamayacağı için yapım tekniği açısından seramik kullanılmasının zorunlu olduğu,
Belirtilen gerekçeyle İdare tarafından yükleniciye su deposu yapımında beyaz seramik yer karoları ile döşeme kaplaması imalatı yaptırıldığı, dolayısıyla uygulama projesinde yer almasa dahi fen ve sanat kuralları açısından yapılması zorunlu olan imalat kaleminin analize dahil edilmesinin gerekli olduğu,
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin yukarıda yer verilen 12 nci madde hükmünce fen ve sanat kuralları açısından yapılması zorunlu olan imalat kalemlerinin yükleniciye yaptırılmasının mevzuatın gereği olduğu,
Her ne kadar Raporda fiilen yapılmayan iş kaleminin, yeni birim fiyat analizine ilave edildiği iddia edilse de, su deposunun içine fiilen seramik kaplama imalatı yapıldığı,
Anlaşılmıştır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle; “…. Yapım İşi”nde uygulama projesinde gösterilmese dahi sanat ve fen kuralları dahilinde yapılmasının zorunlu olduğu anlaşılan ve fiilen yapıldığı tespit edilen “ÖZEL.PREFABRİK.25” poz numaralı “25 tonluk prefabrik su deposu temini ve yerine konulması” iş kaleminin yeni birim fiyat analizine ilave edilmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığından, yükleniciye söz konusu imalat için yapılan …. TL ödemenin kamu zararı oluşturmaması nedeniyle konu hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına,
B) Uygulama projesine, teknik şartnameye ve fen ve sanat kurallarına göre yeni iş kaleminin kapsam ve fiyatına dahil olan imalat için başka bir iş kalemi üzerinden ayrıca ödeme yapıldığı iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22 nci maddesinde;
“(1) 12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir…
…
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
…
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler…”
Düzenlemesi yer almaktadır.
Yukarıda yer alan madde hükmüne göre proje değişikliği kararı neticesinde, yeni yapılan ya da revize edilen uygulama projelerinin ve teknik şartnamelerin gerektirdiği ve sözleşmede fiyatı belirli olmayan bir iş kalemi veya iş grubu için analiz oluşturulması gerekmektedir.
Bu kapsamda yapılan incelemede;
….. yüklenimindeki söz konusu işte yapılan iş artış ve iş eksilişi kapsamında oluşturulan “Y.ÖZEL.TEL.ÖRGÜ” poz numaralı “PVC kaplı Tel örgü yapılması” yeni iş kaleminin fiyatının proforma fatura ile tespit edildiği,
Söz konusu iş kalemine ait teknik şartnamede futbol, basketbol ve tenis sahaları ölçüleri farklı olduğu için ayrı ayrı tanımlama yapıldığı,
“30X50 m ebatlarında mini futbol sahası, hatıl duvarı üzeri kafes tel örgü yapılması” iş kaleminin tarifinde aynen;
“50x50mm göz aralıklı ve 3,5 mm kalınlıkta PVC kaplı tel örgü projelerine uygun olarak imal edilecektir.
Yapılacak olan tel örgü için, beton hatıl ve istinat duvarı imalatı yapılırken 0,89’luk 50 cm boyundaki ankraj boruları 3.00 m ara ile yerleştirilecektir. Beton yeterince prizini aldıktan sonra (0,76x3mm) Tel örgü dikey taşıyıcı boruları (ankraj içi dahil h=6.00 m) ankaraja yerleştirilecek aradaki boşluklar 300 DZ beton ile doldurularak taşıyıcı borular ankraja düzgün bir şekilde kaynakla sabitlenecektir. Taşıyıcı dikey borular tek parça olacak, kesinlikle ek olmayacaktır. h=6.00 m’lik (ankraj içerisi dahil) dikey taşıyıcı profillere arkasından (dışarıdan) her uzun kenarlarda 3’er adet, kısa kenarlarda 2’şer adet projesine uygun olarak aynı yöntem ile destekler yapılacaktır. Destek direklerinin beton demirleri hatıl duvarının betondemirleri ile bağlantılı olacak, destek borularının betonları hatıl betonu ile aynı anda entegre olarak dökülecektir. h=6.00 m’lik (ankraj içerisi dahil) 0,76x3mm’lik dikey borulara yatay olarak 4 (dört) sıra 0,48x2,5 mm’lik borular ezilmeden kesilerek çapaksız ve düzgün olarak kaynakla sabitlenecektir. Bütün demir aksamlar imalattan önce bir kat antipas iki kat sentetik (son kat yeşil renkli) boya ile boyanacak, imalattan sonra kaynak yerleri rötuşlanacaktır.
Tel örgü taşıyıcı karkas imalatı bittikten sonra 50x50 mm göz aralığında, 3,5 mm kalınlığında, h=5,40 yeşil renkli PVC kaplamalı tel örgüler, ezilmeden ve gerdirilme esnasında göz aralıkları bozulmadan, ek yerleri üst üste bindirilmeden orijinal olarak ek yapılarak çekilecektir. Yatay borular arasına alt bölmeye bir adet olmak üzere toplam 3 (üç) sıra, diğer bölmelere 1 (bir) sıra 5mm çapında çelik sarımlı gergi halatı bir aparat ile gerdirilerek çekilecektir. İdarece istenilen yerlerden istenilen ölçü ve sayıda sürgülü kapılar yapılacaktır.”
Denildiği,
İşe ait “Saha Detayları” paftası uygulama projesinde ise, “Saha Çiti” detayında kumlanmış epoksi boyalı boru, çelik halat, içi galvaniz dışı pvc kaplı tel örgü teli gösterildiği,
Yeni birim fiyat belirlenirken fiyat teklifleri, uygulama projesi ve teknik şartnamenin birlikte esas alınması gerektiği,
“Y.ÖZEL.TEL.ÖRGÜ” poz numaralı “PVC kaplı tel örgü yapılması” yeni iş kalemi kapsamında yer alan “pvc kaplı tel örgü yapılması” ile “korkuluk yapılması” imalatlarının da fen ve sanat kuralları gereği birbirinin ayrılmaz bir parçası olduğu,
Nitekim proforma faturalarda “pvc kaplı tel örgü yapılması” için teklif alındığı, dolayısıyla iş kaleminin kapsamında yer alan tel örgü, çelik halat ve boya imalatları gibi “korkuluk yapılması” imalatının da yeni birim fiyata dahil olduğu,
Sonuç itibarıyla, “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kaleminin kapsamında “korkuluk yapılması” imalatı da bulunmasına rağmen İdarece, “SNC.Y.İNŞ.096” poz numaralı “demir borudan kaynakla korkuluk yapılması, yerine konulması” yeni iş kalemi oluşturularak “korkuluk yapılması” imalatı için mükerrer ödeme yapıldığı,
Anlaşılmıştır.
Her ne kadar sorumlular savunmalarında, paçal poz oluşturularak yeni fiyat belirlenmesinde proforma faturanın birebir alınıp her şey dahil kabul edilerek analiz yapılmasının zorunlu olmadığını belirtmişlerse de; Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22 nci maddesinin ikinci fıkrasında, yeni iş kalemi için bu fıkrada gösterilen analiz sıralamasına uyularak analiz oluşturulacağı belirtilmekte, maddenin 3 üncü fıkrasında ise, oluşturulan bu analize uygulanacak rayiç kaynakları tahdidi olarak sayılmaktadır.
Özel poz oluşturulan ve ihale tarihi itibarıyla fiyatı belirlenemeyen bir iş kaleminin uygulama ayı fiyatının nasıl belirleneceği mevzuatta açıkca belirtilmektedir. Buna göre uygulama ayı rayiçlerinin kullanılabilmesi için bu rayiçlerin Ticaret ve Sanayi Odasınca onaylanması gerekmektedir. Bu onay işlemi tek başına bu rayiçlerin yeni fiyat tespitinde kullanımı için yeterli olmayıp İdarenin bu fiyatın uygun olduğunu kabul etmesi gerekmektedir.
İdare tarafından iş artışı kapsamında özel poz oluşturularak yeni fiyat belirlenen “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kalemi için bir analiz oluşturulmamıştır. Bununla birlikte, yeni fiyat belirlenmesinde kullanılabilecek rayiçler arasında gösterilmeyen proforma fatura üzerinden yeni iş kaleminin fiyatı belirlenmiş, ancak Ticaret ve Sanayi Odasından gerekli onay alınmamıştır.
İşin şartnamesinde sorgu konusu iş kalemi “hatıl duvarı üzeri kafes tel örgü yapılması” başlığı altında düzenlenmiştir. Şartnamede “50x50mm göz aralıklı ve 3,5 mm kalınlıkta PVC kaplı tel örgü projelerine uygun olarak imal edilecektir” denilmektedir. İşin uygulama projesinin yer aldığı saha detayları paftasında ise, imalatın kapsamında kullanılacak malzemeler ve ölçüleri ayrıntılı olarak gösterilmektedir. Buna göre kafes tel örgü yapılması imalatında, çeşitli ebatlarda kumlanmış epoksi boyalı boru, içi galvaniz dışı pvc kaplı örgü teli, çelik halat (pvc kaplı gergi teli) kullanılması öngörülmüştür. Fiyat teklifine esas işin şartnamesi ile uygulama projesinde “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kalemi için istenen malzemeler ve yapım şartları aynıdır.
Dolayısıyla, sorumluların “paçal poz oluşturularak yeni fiyat belirlenmesinde proforma faturanın birebir alınıp her şey dahil kabul edilerek analiz yapılmasının zorunlu olmadığı” yönündeki savunmaları yerinde görülmemiştir.
Sorumlular, “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kaleminin tel örgü yapılması için gerekli olan “borulardan karkas çerçeve yapılması” alt imalatını kapsamadığını, bu yüzden ayrıca “SNC.Y.İNŞ.096” poz numaralı “demir borudan kaynakla korkuluk yapılması, yerine konulması” yeni iş kalemi oluşturularak ödeme yapıldığını ifade etmişlerdir.
Sorumluların bu savunmaları yaptıkları uygulama ile çelişmektedir. Çünkü “pvc kaplı tel örgü yapılması” imalatının kapsamında karkas için kullanılacak demir boruların kumlanması ve boyanması ile çelik halatla sabitlenmesi alt imalatları da bulunmaktadır. Ancak, bu imalatlara ilişkin yeni iş kalemi oluşturulmamış ve ayrıca ödeme yapılmamıştır. “Demir borularla karkas yapılması” imalatının “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kaleminin kapsamında olmadığı kabul ediliyorsa, boruların kumlanması ve boyanmasının da yükleniciye ayrıca ödenmesi gerekmektedir. Ancak böyle bir ödeme yapılmamıştır.
Daha önce de belirtildiği üzere, yeni fiyatın tespit edilmesinde ilk olarak iş kaleminin analizinin yapılması gerekmektedir. Ancak, sorgu konusu iş kalemi için analiz oluşturulmadan, özel iş kalemi (poz) kapsamında yeni fiyat oluşturulmuştur. Bir iş kaleminin ya da malzemenin poz numarasının ya da adının “özel” ve benzeri ifadeler içermesi, bunların özel poz olduğu anlamına gelmemektedir. Özel pozlar birim fiyat tariflerinde yer alan iş kalemi ya da malzemelerde karşılığı olmayan ve bunlardan şartname, standart veya yapım tekniği açısından ayrılan iş kalemleridir. Anlaşılacağı üzere özel pozlar, iş kaleminin yapım şartları, tarifi ve içeriğine göre analizde yer alacak girdilerin (malzeme, işçilik, nakliye vb.) ya da bunların rayiçlerinin belirlenemediği durumlarda oluşturulmaktadır. Aksi halde özel poz yapılması mümkün değildir.
Bu durumda sorumluların “alınan fiyat teklifinin yalnızca “pvc kaplı tel örgü yapılması” imalatındaki “pvc kaplı galvaniz tel örgü” malzemesinin yapımını içerdiği” yönündeki savunmaları kabul edilmemiştir. Çünkü söz konusu imalat kapsamında yer alan “dışı pvc kaplamalı galvanizli tel”in rayici ve analizi diğer kamu idarelerinin analiz ve rayiçlerinde bulunmaktadır. Başka bir ifadeyle, “pvc kaplı galvaniz tel örgü” iş kalemi için özel poz oluşturulmasını haklı kılan bir gerekçe bulunmamaktadır.
Şöyle ki, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 2022/3 birim fiyat kitabında “10.480.1804” poz numaralı “galvanizli kafes tel (muhtelif)” ve “10.480.1803” poz numaralı “galvanizli tel” iş kalemlerinin rayiçleri belirlenmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığının birim fiyat analiz ve tariflerinde “KTB.91.1002” poz numaralı “galvanizli boru direk ve pvc kaplamalı galvanizli kafes tel ile koruma çiti yapılması” iş kaleminin analizinde ise bu rayiçler kullanılarak “pvc kaplı galvaniz kafes tel örgü” yapımına ilişkin analiz yapılmıştır. Analize göre, 2 metre yükseklik ve 1 metre uzunluğundaki pvc kaplamalı galvanizli kafes tel yapımında; 0,8 kg 10.480.1803 poz numaralı galvaniz tel, 5,2 kg 10.480.1804 poz numaralı galvanizli kafes tel ve pvc kaplama karşılığı olarak 2,4 kg 10.480.1804 poz numaralı galvanizli kafes tel iş kalemleri kullanılmaktadır. İş kaleminin ihale tarihi itibarıyla toplam malzeme fiyatı ise metrekare başına … TL olarak hesaplanmaktadır.
Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, pvc kaplı tel örgü yapımının analizi ve rayiçleri bellidir. Dolayısıyla, yalnızca bu iş kalemi için özel poz oluşturulmasını gerektirecek bir durum bulunmamaktadır. Ayrıca, İdare tarafından oluşturulan “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kalemi için belirlenen yeni fiyat ….TL’dir. Pvc kaplı galvaniz tel örgünün işçilik hariç kamu idaresi birim fiyatı ise … TL’dir. İki fiyat arasında metrekare başına neredeyse 6,5 kat oranında fiyat farkı bulunmaktadır. Bu durum göz önüne alındığında, “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı imalatın, demir boruların yapımını kapsamadığını iddia etmek mümkün değildir. Ayrıca, kaynakların verimli kullanılmasının gözetilmesi ilkesi karşısında da bu doğrultudaki savunmaların kabul edilmesi imkanı bulunmamaktadır.
Netice itibarıyla, oluşturulan “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı “pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kalemi için belirlenen yeni fiyatın, işin şartnamesi ve projesindeki bütün imalatları kapsadığı, yalnızca pvc kaplı galvaniz tel imalatı için özel poz oluşturulması şartlarının oluşmadığı, dolayısıyla bütün imalatların özel pozun kapsamında olduğu, yeni fiyatın kabul edilemeyecek düzeyde rayiçlerin üzerinde olduğu, bu nedenle “SNC.Y.İNŞ.089” poz numaralı yeni iş kaleminin kapsamında olan imalatlar için ayrıca “SNC.Y.İNŞ.096” poz numaralı iş kalemi üzerinden ödeme yapılamayacağı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, sorumluların ““pvc kaplı tel örgü yapılması” iş kaleminin tel örgü yapılması için gerekli olan borulardan karkas çerçeve yapılması alt imalatını kapsamadığı” yönündeki savunmaları da yerinde görülmemiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı 8 inci maddesinde;
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.”,
“Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;
“…
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…”,
“Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde ise;
“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.”
Hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; harcama yetkililerinin sorumluluğunun geniş kapsamlı olarak giderin mevzuata uygunluğu ile kaynakların etkili, ekonomik ve verimli olarak kullanımını kapsadığı, gerçekleştirme görevlilerinin ise yalnızca yaptıkları iş ve işlemlerden sorumlu tutuldukları görülmektedir.
Sorgu konusu olayda, yeni fiyatların hazırlanması hizmet alımı suretiyle yaptırılmış ve İdare’yi temsilen yetkili kamu görevlileri tarafından kontrol edilerek onaylanmıştır. Bu süreçte, yeni birim fiyat tespitinde uygulanan yöntem harcama yetkilisi ve diğer gerçekleştirme görevlilerinin dahli, bilgisi ve onayı ile gerçekleşmiştir. Nitekim, bu görevliler sorumluluk hususunda bir itirazda bulunmamaktadır.
Gerçekleştirme görevlisi …. ise ilave olarak göndermiş olduğu savunmasında sorguya konu edilen ihale dokümanlarında imzasının bulunmaması nedeniyle herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığını ifade etmişse de; … ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisi olmasının yanı sıra hakedişi düzenleyen gerçekleştirme görevlisi olması dolayısıyla iş kaleminin kapsamındaki imalat için başka bir iş kalemi üzerinden mükerrer ödeme yapılmasından doğrudan sorumludur. Bu nedenle ilgilinin sorumluluğunun bulunmadığı yönündeki itirazı yerinde görülmemiştir.
Sonuç olarak, “…. Yapım İşi”nde uygulama projesine, teknik şartnameye, fen ve sanat kurallarına göre yeni iş kaleminin kapsam ve fiyatına dahil olan imalat için başka bir iş kalemi üzerinden mükerrer ödeme yapılması suretiyle oluşan …. TL kamu zararının;
Harcama yetkilisi/diğer sorumlu …. ile diğer sorumlular ……’…,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
Oy birliğiyle,
Karar verildi.