SayıştaySayıştay Temyiz Kararı56803
Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire6
Dosya No52934
Yılı2014
Konu: İtfaiye Personeli Maktu Fazla Çalışma Ücreti
443 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile; ... Büyükşehir Belediyesinde itfaiye teşkilatı bünyesinde olup fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışmayan ve destek hizmeti yürüten personele (müdür yardımcısı, tekniker, şoför, mühendis, şube müdürü, hizmetli, şef, memur, bekçi gibi) Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa aykırı olarak maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararı iddiası hakkında,
Sorgu konusu edilen 59 personelin vardiyalı olarak itfaiye hizmetlerini fiilen yerine getirdiği anlaşılarak, bu kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi mevzuatına uygun olduğundan ... TL için ilişilecek husus bulunmadığına,
Satın alma sorumlusu ..., idari işler-iaşe görevlisi ... ve ayniyat sorumlusu ... ise itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan işlerde görevlendirildiğinden, anılan kişilere ödenen maktu fazla çalışma ücretinin mevzuatına aykırı olduğu ve bu sebeple oluşan ... TL kamu zararının tazminine,
Karar verilmiştir.
Söz konusu tazmin hükmü 05.04.2023 tarih ve 54718 Tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararı ile tasdik edilmiştir.
Bu karara karşı karar düzeltme talebinde bulunan Harcama Yetkilisi ... (İns. Kayn. ve Eğt. Dai. Başk.) tarafından 52934 sayılı dosya kapsamında gönderilen karar düzeltme dilekçesinde özetle;
... Büyükşehir Belediyesi 2014 yılı hesabının Sayıştay 6. Dairesince yargılanması sonucunda çıkarılan 234 sayılı Asıl ilamın 2’nci maddesi ile itfaiye hizmetlerinde çalışmayan ve destek hizmeti yürüten personele (tekniker, şoför, mühendis, şube müdür, hizmetli, şef, memur, bekçi gibi) Merkezi Yönetim Bütçe Kanuna aykırı olarak maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edildiği,
Sayıştay 6. Dairesince yargılanması sonucunda çıkarılan 234 sayılı Asıl İlamın 2’nci madde hükmüne karşı 28.11.2016 tarihli ortak dilekçelerinin 6085 sayılı Kanun hükümlerine göre hazırlanan 41667 sayılı dosya kapsamında Sayıştay Temyiz Kurulunda incelendiği, 07.07.2021 tarih ve 49896 sayılı tutanakla sorgu konusu edilen kişilerin fiili çalışmalarının olup olmadığının tespiti yapıldıktan sonra kamu zararının hesap edilmesi ve buna göre yeniden hüküm kurulmasını teminen 234 sayılı ilamın 2’nci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki hükmünün BOZULMASINA ve dosyanın DAİREYE GÖNDERİLMESİNE oy çokluğu ile karar verildiği,
Temyiz Kurulunun bozma kararı üzerine Sayıştay 6. Dairesince 2014 yılı hesabının yeniden yargılanması sonucu 443 sayılı ek ilamın 1. maddesi ile sorgu konusu edilen 59 personelin vardiyalı olarak itfaiye hizmetlerini fiilen yerine getirdiği anlaşılarak, bu kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi mevzuatına uygun olduğundan ... TL için ilişilecek hususun bulunmadığına,
Satınalma sorumlusu ..., İdari işler-iaşe görevlisi ... ve ayniyat sorumlusu ...’ın ise itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan işlerde görevlendirildiğinden, anılan kişilere ödenen maktu fazla çalışma ücretinin mevzuatına aykırı olduğu ve bu sebeple oluşan ... TL kamu zararının tazminine karar verildiği,
Sayıştay 6. Dairesince verilen karar neticesinde 08.12.2022 tarihli ortak dilekçe üzerine 6085 sayılı Kanun hükümlerine göre hazırlanan 52934 sayılı dosyanın Sayıştay Temyiz Kurulunda incelendiği, itfaiye teşkilatı bünyesinde destek hizmetleri yürüten müdür yardımcıları ..., ..., ...’a maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu hükmüne aykırılık teşkil ettiğinden ve yapılan ödeme ile kamu zararına sebebiyet verildiğinden 443 sayılı ek ilamın 1’nci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünün tasdikine düzeltilmesi yolu açık olmak üzere oy çokluğu ile 05.04.2023 tarih ve 54718 sayılı tutanakla karar verildiği,
KARAR DÜZELTİLME NEDENLERİ:
Son yapılan yargılama sonucunda Sayıştay Temyiz Kurulunun 443 sayılı ek ilamın 1’nci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünün tasdikine karar verdiği, ancak bazı hususların yargılama sürecinde dikkate alınmadığı,
Şöyle ki;
Sayıştay Temyiz Kurulunun 443 sayılı ek ilamının 1 maddesi ile yapılan inceleme neticesi hazırlanan 05.04.2023 tarih ve 54718 sayılı tutanağın 6. sayfasında belirtilen Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin 9. maddesindeki “Yangın Personeli” ifadesinin dikkate alındığı, oysaki 18.12.2021 tarih ve 31693 RG sayılı yapılan yönetmelik değişikliğiyle bu hükmün tamamen ortadan kaldırıldığı ve bu değişikliğin de dikkate alınmadığı,
Belediye itfaiye yangın personeli/MADDE 9-(Mülga:RG-18/12/2021-31693)
*Yine aynı yönetmeliğin 8. maddesinde de yapılan değişiklikle (Değişik: RG-18/12/2021- 31693) "...itfaiye personeli; itfaiye daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur.” Denildiği,
Yönetmelikte yapılan bu değişiklikler dikkate alındığında itfaiye erinden daire başkanına kadar her rütbedeki itfaiye personelinin hizmetin bir parçası olduğu, asli ve destek ayrımı yapılmasının doğru olmadığı gibi yönetmeliğin 6. maddesinde belirtilen aşağıdaki görevleri yapan tüm personelin de itfaiye personeli olarak tanımlanması gerektiği,
“a) Yangınlara müdahale etmek ve söndürmek.
b) Her türlü kaza, çökme, patlama, mahsur kalma ve benzeri durumlarda teknik kurtarma gerektiren olaylara müdahale etmek ve ilk yardım hizmetlerini yürütmek; arazide, su üstü ve su altında her türlü arama ve kurtarma çalışmalarını yapmak.
c) Su baskınlarına müdahale etmek.
ç) Afet ve acil durumlarda arama ve kurtarma çalışmalarına katılmak.
d) 27/11/2007 tarihli ve 2007/12937 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile verilen görevleri yapmak.
e) 30/9/2020 tarihli ve 3033 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Kimyasal, Biyolojik. Radyolojik, Nükleer Tehdit ve Tehlikelere Dair Görev Yönetmeliği kapsamında kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer olaylara yangın durumunda ilk müdahalede bulunmak, keşif-tespit, arama/kurtarma faaliyetlerinde 3/1/2014 tarihli ve 28 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) kapsamında ilgili çalışma grubuna destek vermek, dekontaminasyon görevlerini valilik ile iş birliği içerisinde yerine getirmek.
f) Halkı, kurum ve kuruluşları itfaiye hizmetleri ile ilgili olarak bilgilendirmek, alınacak önlemler konusunda eğitmek ve bu konuda tatbikatlar yapmak.
g) Kamu ve özel kuruluşlara ait itfaiye birimleri ile gönüllü itfaiye personelinin eğitim ve yetiştirilmesine yardım etmek; bunların bina, araç-gereç ve donanımlarının itfaiye standartlarına uygunluğunu denetlemek ve bu birimlere yangın yeterlilik belgesi vermek ve gerektiğinde bu birimlerle iş birliği yapmak.
ğ) Belediye sınırları dışındaki olaylara müdahale etmek.
h) Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik hükümlerine göre belediye meclisince tespit edilecek ücret karşılığında baca temizliği yapmak ya da belediye tarafından yetkilendirilmiş kişi ve kuruluşlara yaptırmak ve bacaları yangına karşı önlemler yönünden denetlemek.
ı) Talep edilmesi halinde orman yangınlarının söndürülmesi çalışmalarına katılmak.
i) İmar planlarına göre parlayıcı, patlayıcı ve yanıcı madde depolama yerlerinin tespiti için ilgili birimlere görüş bildirmek.
j) İşyeri, eğlence yeri, fabrika ve sanayi kuruluşlarını yangına karşı önlemler yönünden denetlemek, bu konularda mevzuatın öngördüğü raporları vermek ve görüş bildirmek.
k) Belediye başkanının verdiği diğer görevleri yapmak.
(2) İtfaiye teşkilatları, afet ve acil durumlar ile ilgili görevlerini 26/8/2013 tarihli ve 2013/5703 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği ile Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) kapsamında yürütür.”
*Nitekim 20.04.2022 tarihli temyiz başvurusuna istinaden alınan kararda da sayın savcının mütalaasında yönetmelikte belirtilen tüm görevleri gerek yangın öncesi denetim ve eğitim faaliyetlerini gerekse yangına müdahale faaliyetini yerine getirenlerin “itfaiye eri” olarak tanımlanması gerektiği belirtilmiştir ki bu görüşün hem belediye itfaiye yönetmeliğine hem de itfaiyenin fiili işleyişine uygun olduğu, sayın savcının bu görüşünün de dikkate alınmadığı,
* Yönetmelikte yapılan değişikle bir yanlışın düzeltildiği, “yangın personeli" tanımı tamamen kaldırılarak “itfaiye personeli” tanımının getirildiği, dolayısıyla sorguda adı geçen müdür yardımcılarının da itfaiye personeli olduğu gerçeğinin dikkate alınması gerektiği, Yönetmeliğin 14. maddesindeki “diğer personel “tanımının da bu tespiti doğruladığı,
“Diğer personel
MADDE 14 - (Değişik: RG-18/12/2021 -31693)
(1) İtfaiye hizmetlerinin yürütülmesinde, rızaları alınmak ve temel itfaiye eğitimi verilmek şartıyla 8 inci maddede sayılanlar dışında diğer personel itfaiye teşkilatında görevlendirilebilir.
(2) Ayrıca, hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere itfaiye personeli dışında personel çalıştırılabilir.”
Bu nedenle karar düzeltme talebinin yeniden değerlendirilerek kamu zararının kaldırılması konusunda gereğini arz ettiği, belirtilmiştir.
(Karar düzeltmeye ilişkin) Başsavcılık Mütalaasında özetle;
Sorumlunun karar düzeltilmesi talebine ilişkin yapmış olduğu açıklamalar ve iddialarına ilişkin Savcılık görüşünün aşağıda olduğu:
443 sayılı Ek İlamın 1'inci maddesi ile; ... Büyükşehir Belediyesinde itfaiye teşkilatı bünyesinde olup fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışmayan ve destek hizmeti yürüten personele (müdür yardımcısı, tekniker, şoför, mühendis, şube müdürü, hizmetli, şef, memur, bekçi gibi) Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa aykırı olarak maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararı iddiası hakkında,
Sorgu konusu edilen 59 personelin vardiyalı olarak itfaiye hizmetlerini fiilen yerine getirdiği anlaşılarak, bu kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi mevzuatına uygun olduğundan ... TL için ilişilecek husus bulunmadığına,
Satın alma sorumlusu ..., idari işler-iaşe görevlisi ... ve ayniyat sorumlusu ... ise itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan işlerde görevlendirildiğinden, anılan kişilere ödenen maktu fazla çalışma ücretinin mevzuatına aykırı olduğu ve bu sebeple oluşan ... TL kamu zararının tazminine karar verildiği,
Temyiz Kurulunun 05.04.2023 tarih ve 54718 tutanak no.lu kararıyla da; itfaiye teşkilatı bünyesinde destek hizmetleri yürüten müdür yardımcıları ..., ..., ...'a maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinin Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu hükmüne aykırılık teşkil ettiği ve yapılan ödeme ile kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle, 443 sayılı Ek İlamın 1'inci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünün TASDİKİNE karar verildiği,
2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa ekli "K" Cetvelinin "Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti" başlıklı bölümünün "III. Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti" alt başlığında;
"Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir."
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "itfaiye" başlıklı 52’nci maddesinin ikinci fıkrasında da; "itfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir." hükümlerinin bulunduğu,
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; 2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücretinin, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödenebileceği, itfaiye teşkilatında destek hizmeti yürüten personele ise ödenemeyeceği, destek hizmeti yürüten personelin tespiti hususunda ise; 21.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliğinde, Belediye itfaiye teşkilatının bizzat yangına müdahale eden "yangın personeli" ile yangına müdahale etmeyen "diğer personel" kadro ve pozisyonlarından oluşacağı ve yangın personeli dışındaki diğer personelin itfaiye hizmetlerine yardımcı ve destek olmakla görevli kılınacağının ifade edildiği ancak itfaiye biriminin çatısı altında hangi kadro ve pozisyonlarda çalışan personelin destek hizmeti yürüttüğüne ilişkin açık bir hükme yer verilmediği,
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 52'nci maddesinde; itfaiye personelinin çalışma süresi ve saatlerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmayacağı, itfaiye hizmetlerinin kesintisiz olarak yürütüleceğinin belirtildiği ve bu şartlar altında Belediye itfaiye teşkilatında fiilen çalışanlara aylık maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinin öngörüldüğü, Kanun maddesinin atıf yaptığı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun K Cetvelinde de; itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç) bu ücretin ödeneceğinin belirtildiği,
Karar düzeltilmesi talebine konu hesap yargılamasının ait olduğu 2014 yılında uygulanması gereken, 21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı RG'de yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin 10'uncu maddesinde, itfaiye teşkilatında en üst amir olan itfaiye birim amirinin görevlerinin sayıldığı, 11'inci maddesinde ise diğer amirlerin görevlerinin belirtildiği,
Yukarıda yer verilen mevzuatta, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele maktu fazla çalışma ücretinin ödeneceği vurgulandığından, itfaiye teşkilatı bünyesinde itfaiye hizmetlerini bizzat yürüten kişilerin söz konusu ücreti almasının mümkün olduğu, maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinde tek şartın, itfaiye hizmetlerini bilfiil yürütmek olduğundan, burada kadro ve pozisyonu ne olursa olsun itfaiye hizmetlerinde fiili çalışması olan personelin tespitinin önem arz ettiği,
Temyiz aşamasında sorumluların; ..., ... ve ...'ın aslında aktif müdahale personeli iken İtfaiye Daire Başkanına yardımcı olmaları için müdür yardımcısı olarak görevlendirildiğini ve asli görevlerinin yanı sıra takip ve kontrol amaçlı görevler üstlendiklerini öne sürerek anılan kişilerin görevlendirme yazıları ile 2014 yılına ait nöbet çizelgelerini dilekçe ekinde sunduğu,
Buna göre; İtfaiye müdür yardımcıları ..., ... ve ...'ın itfaiye birim amirine bağlı olarak çalıştığı, kendilerinin de görev yaptıkları ilgili birimlerin amiri olmaları hasebiyle kendilerine verilen görevleri planlamak, yönlendirmek, koordine etmek, denetlemek gibi iş ve işlemlerin eksiksiz yapılmasından günlük çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın sorumlu oldukları, ayrıca bu kişilerin 2014 yılının ilgili aylarında nöbetçi amir olarak 24 saat esasına göre nöbet tutmak suretiyle yaşanan veya yaşanabilecek itfaiye olaylarını takip ve kontrol etme, olaylara gerekirse bizzat katılma ve üst amirini bilgilendirme gibi görev ve sorumluluklarını fiilen yerine getirdiği görüldüğünden, itfaiye hizmetlerini bilfiil yürüttüğü anlaşılan söz konusu personele maktu fazla mesai ücreti ödenmesinde mevzuata aykırı bir durum bulunmadığı,
Bu itibarla; itfaiye teşkilatı bünyesinde olup, görev unvanlarına bakılmaksızın itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışanlara maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinin Kanun hükümleri çerçevesinde mümkün olduğu değerlendirildiğinden, karar düzeltilmesine mahal bulunduğu yönünde karar verilmesinin uygun olacağı, belirtilmiştir.
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
... Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığında müdür yardımcısı unvanında çalışan ve destek hizmetleri yürüttüğü anlaşılan personele (..., ... ve ...) maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinin 2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanunu’na ekli K Cetveli hükmüne aykırı olduğu gerekçesiyle Sayıştay 6. Dairesi 443 Ek İlam sayılı Kararı ile verilen tazmin hükmü, Temyiz Kurulunun 05.04.2023 Tutanak tarih ve 54718 sayılı Kararı ile tasdik edilmiştir.
Bu kez sorumlu ...’nin önceki temyiz dilekçesinde yer alan iddialardan farklı olarak, Temyiz Kurulu’nun tasdik Kararında hukuki dayanak olarak gösterilen (21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı RG’de yayımlanan) Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin, 18.12.2021 tarih ve 31693 sayılı RG’de yayımlanan Belediye İtfaiye Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile birçok maddesinde değişiklik yapıldığı, 8’inci maddesinde; “itfaiye personeli; “itfaiye daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur.” denildiği, eski Yönetmeliğin 9’uncu maddesinde yer alan “yangın personeli” tanımı ve görevleri hükmünün tamamen yürürlükten kaldırıldığı, ayrıca yeni Yönetmeliğin 14’üncü maddesinde 8’inci maddede sayıların dışında diğer personelin de itfaiye hizmetlerinde görevlendirilebileceğinden bahsedildiği, dolayısıyla Yeni Yönetmelikte itfaiye hizmetlerini yürüten tüm personelin itfaiye personeli olarak kabul edildiği, yangın personeli tanımı ortadan kaldırıldığından, itfaiye teşkilatı bünyesinde itfaiye hizmetlerini yürüten tüm personelin fiilen çalışan personel kabul edilmesi gerektiği ve maktu mesai ücretini hakkettiği, dolayısıyla adı geçen müdür yardımcıları itfaiye personeli olduğundan ödenen mesai ücretlerinin mevzuatına uygun olduğunu, belirterek karar düzeltme başvurusu yaptığı görülmektedir.
Ancak somut olayda kamu zararını oluşturduğu tespit edilen ödemeler 2014 yılında gerçekleşmiş olup, 2014 yılında 21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı RG’de yayımlanan Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin hükümleri yürürlükte idi. Gerek Daire Kararında gerekse Temyiz Kurulu Kararında maktu mesai ücretlerinin ödendiği 2014 yılında geçerli olan Yönetmelik hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapılarak hüküm kurulmuştur. 2021 yılında yürürlüğe giren yeni İtfaiye Yönetmeliğinin hükümlerini geçmişe yürüterek somut olayın yeniden değerlendirilmesi ise idari işlemlerin geriye yürümezliği kuralına aykırıdır. Bu nedenle karar düzeltilmesi talep edilen temyiz kurulu kararının bu yönden mevzuata aykırı bir tarafı bulunmamaktadır.
Diğer taraftan sorumlu tarafından ileri sürülen iddia ve itirazların tamamının Temyiz Kurulu Kararında karşılandığı ve Kararın Kanuna aykırı bir yönünün bulunmadığı anlaşıldığından ve ayrıca yukarıda belirtildiği üzere bu aşamada ileri sürülen hususların Kararın düzeltilmesini icap ettirecek bir mahiyette olmadığı görüldüğünden; sorumlunun karar düzeltme istemi reddedilerek, (443 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesiyle verilen ... TL’lik tazmin hükmünü tasdik eden) söz konusu 05.04.2023 tarih ve 54718 Tutanak (38554 İlam) sayılı Temyiz Kurulu Kararında KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLMADIĞINA,
(Temyiz Kurulu Başkanı-…. Daire Başkanı ... ile Üye ..., Üye ...’ın aşağıda yazılı azınlık görüşleri karşısında) oy çokluğuyla,
Karar verildiği 24.04.2024 tarih ve 56803 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü
Temyiz Kurulu Başkanı-…. Daire Başkanı ... ile Üye ..., Üye ...:
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinin 2’nci fıkrasında;
“İtfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir.” denilmiştir.
2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanunu’na ekli K Cetvelinin fazla çalışma ile ilgili III. Bölümünde aynen;
“(B) Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti:
1-Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir…” denilmiştir.
21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı RG’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Belediye İtfaiye Yönetmeliği” nin;
“Görevleri” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“(1) İtfaiye teşkilatının görevleri şunlardır:
a) Yangınlara müdahale etmek ve söndürmek,
b) Her türlü kaza, çökme, patlama, mahsur kalma ve benzeri durumlarda teknik kurtarma gerektiren olaylara müdahale etmek ve ilk yardım hizmetlerini yürütmek; arazide, su üstü ve su altında her türlü arama ve kurtarma çalışmalarını yapmak,
c) Su baskınlarına müdahale etmek,
ç) Doğal afetler ve olağanüstü durumlarda kurtarma çalışmalarına katılmak,
d) 12/6/2002 tarihli ve 2002/4390 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile verilen görevleri yapmak,
e) 5/6/1964 tarihli ve 6/3150 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Sivil Savunma ile İlgili Şahsi Mükellefiyet, Tahliye ve Seyrekleştirme, Planlama ve Diğer Hizmetler Tüzüğü gereğince kurulan itfaiye servisi mükelleflerini eğitmek, nükleer, biyolojik, kimyasal (NBC) maddeleri ile kirlenmelerde arıtma işlemlerine yardımcı olmak,
f) Halkı, kurum ve kuruluşları itfaiye hizmetleri ile ilgili olarak bilgilendirmek, alınacak önlemler konusunda eğitmek ve bu konuda tatbikatlar yapmak,
g) Kamu ve özel kuruluşlara ait itfaiye birimleri ile gönüllü itfaiye personelinin eğitim ve yetiştirilmesine yardım etmek; bunların bina, araç-gereç ve donanımlarının itfaiye standartlarına uygunluğunu denetlemek ve bu birimlere yangın yeterlilik belgesi vermek ve gerektiğinde bu birimlerle iş birliği yapmak,
ğ) Belediye sınırları dışındaki olaylara müdahale etmek,
h) Belediye sınırları içinde bacaları belediye meclisince tespit edilecek ücret karşılığında temizlemek veya temizlettirmek ve bacaları yangına karşı önlemler yönünden denetlemek,
ı) Talep edilmesi halinde orman yangınlarının söndürülmesi çalışmalarına katılmak,
i) İmar planlarına göre parlayıcı, patlayıcı ve yanıcı madde depolama yerlerini tespit etmek,
j) İşyeri, eğlence yeri, fabrika ve sanayi kuruluşlarını yangına karşı önlemler yönünden denetlemek, bu konularda mevzuatın öngördüğü izin ve ruhsatları vermek,
k) Belediye başkanının verdiği diğer görevleri yapmak.”
“Çalışma düzeni” başlıklı 7’nci maddesinde;
“(1) İtfaiye hizmetleri resmi tatil günleri de dâhil olmak üzere, 24 saat esasına göre yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşü alındıktan sonra tespit olunur.
(2) İtfaiye personelinin çalışma saatleri vardiyalar şeklinde düzenlenir. Fazla çalışma ücretleri ile ilgili olarak 5393 sayılı Kanunda yer alan hükümler uygulanır.
(3) Personel yetersizliği nedeniyle itfaiye hizmetlerinde 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre çalıştırılan işçilere, önceden rızaları alınmak kaydıyla fazla çalışma ücreti ödenir.”
“Kadro ve Unvanlar” başlıklı 8’inci maddesinde;
"Belediye itfaiye teşkilatı personel kadro ve unvanları, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına İlişkin Esaslara göre; daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur.” hükmü,
“Belediye İtfaiye Yangın Personeli” başlıklı 9’uncu maddesinde;
‘‘Belediye itfaiye teşkilatında çalışan itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı yangın personelidir. Bu personel, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevlidir.” hükmü bulunmaktadır.
Anılan Yönetmeliğin 10, 11, 12 ve 13’üncü maddelerinde itfaiye birim amirlerinin, itfaiye çavuşunun ve itfaiye erinin görevleri sayıldıktan sonra “Diğer Personel” başlıklı 14’üncü maddesinde ise;
“İtfaiye teşkilatında, hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere norm kadroya uygun olarak, itfaiye yangın personeli dışında personel çalıştırılabilir.” denilmektedir.
Bütçe Kanununa istinaden çıkarılan ... Büyükşehir Belediye Meclisinin 15.01.2014 tarih ve 24 no.lu Kararında; 01.01.2014 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere İtfaiye personeline fiilen çalıştığı sürece ve bu süre ile orantılı olarak bütçe kanundaki sınırı aşmamak üzere aylık brüt 382,00 TL fazla çalışma ücreti ödenmesi kararlaştırılmıştır.
Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücretinin; görevlerinin niteliği gereği Belediye itfaiye teşkilatında 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödenmesi, destek hizmetlerini yürüten personele ise ödenmemesi gerekmektedir.
Belediye itfaiye teşkilatında destek hizmeti yürüten personelin tespiti ile ilgili olarak ise; 21.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren ve somut olayda geçerli olan Belediye İtfaiye Yönetmeliğinde, Belediye itfaiye teşkilatının bizzat yangına müdahale eden “yangın personeli” ile yangına müdahale etmeyen “diğer personel” kadro ve pozisyonlarından oluşacağı ve yangın personeli dışındaki diğer personelin itfaiye hizmetlerine yardımcı ve destek olmakla görevli kılınacağı ifade edilmiş ancak itfaiye biriminin çatısı altında hangi kadro ve pozisyonlarda çalışan personelin destek hizmeti yürüttüğüne dair açık bir hükme yer verilmemiştir.
Belediye itfaiye hizmetleri; yangına müdahalenin yanı sıra her türlü kaza, çökme, patlama, mahsur kalma ve benzeri durumlarda arama-kurtarma, ilk yardım hizmetleri, su baskınlarına müdahale etme, yangın yönetmeliğince verilen görevler, halkı bilgilendirmek, tatbikat yapmak, baca temizliği gibi İtfaiye Yönetmeliğinde sayılan birçok görevden oluşmaktadır. Tüm bu görevler ise; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın yangın personeli kadrosunda bulunan yangın personeli ile birlikte itfaiye yangın personeli dışında kalan diğer personel eliyle kesintisiz olarak yürütülmektedir.
Bu nedenle, gerek 5393 sayılı Belediye Kanununda ve gerekse ilgili yıl Bütçe Kanununda bahsi geçen “itfaiye hizmetleri” kavramının, sadece yangına müdahale etmek değil Yönetmelikte belirtilen diğer tüm görevleri de kapsayan bir bütün olarak değerlendirilmesi ve kesintisiz yürütülmesi gereken bu hizmetleri itfaiye teşkilatı bünyesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı kalmadan bilfiil yerine getiren personelin de kadro ve görev unvanına bakılmaksızın “itfaiye hizmetlerini fiilen yürüten personel” olarak kabul edilmesi gerekmektedir.
Bu anlamda; Bütçe Kanununda bahsi geçen “destek hizmetleri” ifadesinin ise; itfaiye teşkilatı bünyesinde yürütülen ancak itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan büro işleri, temizlik işleri, maaş hesaplama, alım-satım ihale işlemleri gibi memur çalışma saatleri dâhilinde yürütülen hizmetleri kastettiği değerlendirilmektedir.
Konu ile ilgili düzenlenmiş 234 sayılı Asıl İlamın 2’nci maddesinde; Belediye itfaiye teşkilatı personel kadro ve unvanlarında bulunanlardan sadece yangın personelinin (itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı) maktu fazla çalışma ücreti alabileceği yaklaşımı benimsenmiş ve fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışmadığı ve destek hizmeti yürüttüğüne karar verilen personele (müdür yardımcısı, tekniker, şoför, mühendis, şube müdürü, hizmetli, şef, memur, bekçi gibi) maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinin Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa aykırı olduğundan bahisle bu kişilere ödenen ... TL’lik ücret tutarındaki kamu zararının tazminine hükmedilmiştir.
Ancak bu hüküm Temyiz Kurulunun 07.07.2021 tarih ve 49896 Tutanak sayılı Kararı ile bozulmuştur. Bozma kararında da; itfaiye teşkilatı bünyesinde kadro ve pozisyonu ne olursa olsun itfaiye hizmetlerini 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın fiilen yürüten kişilerin mevzuata göre maktu fazla çalışma ücretini alabileceği değerlendirilerek; İlamda (bozulan 234 sayılı Asıl İlamın 2’nci maddesinde) adı geçen tüm personelin maktu mesai ücreti aldıkları aylarda (varsa) görevlendirme yazıları veya nöbet puantaj çizelgeleri gibi belgeleri elde edilip incelenerek, bu kişilerin itfaiye hizmetlerindeki fiili çalışmasının olup olmadığının belgelerle ortaya konulması ve kamu zararının buna göre yeniden hesaplanması gerektiği belirtilmiştir.
Bunun üzerine Denetçi tarafından Asıl İlamda adı geçen personele ait fiili itfaiye hizmetlerini tevsik edici belgeleri ek sorgu ile istenmiş ve yazılan ek rapor bu belgelerle birlikte yargılanmak üzere 6. Daireye gönderilmiştir.
Daire yargılaması esnasında yapılan incelemede; (Temyiz Kurulu Kararı ile bozulan) 234 sayılı Asıl İlamın 2’nci maddesinde adı geçen personelden 59 tanesinin vardiyalı olarak Yönetmelikte belirtilen itfaiye hizmetlerini bilfiil yerine getirdiği tespit edilmiş, bu kişilere ödenen toplam ... TL’lik maktu fazla çalışma ücretinin mevzuatına uygun olduğuna ve kamu zararına sebebiyet vermediğine, öte yandan müdür yardımcıları; (satın alma sorumlusu) ..., (idari işler-iaşe görevlisi) ... ve (ayniyat sorumlusu) ...’ın ise itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan işlerde görevlendirildiği tespit edildiğinden, bu kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinin mevzuatına aykırı olduğuna karar verilmiş ve ödeme tutarı olan ... TL kamu zararının düzenlenen 443 sayılı Ek İlam ile tazminine hükmedilmiştir.
443 sayılı Ek İlama karşı sorumlular; ..., ... ve ...’ın aslında aktif müdahale personeli iken İtfaiye Daire Başkanına yardımcı olmaları için müdür yardımcısı olarak görevlendirildiğini ve asli görevlerinin yanı sıra takip ve kontrol amaçlı görevler üstlendiklerini öne sürerek anılan kişilerin görevlendirme yazıları ile 2014 yılına ait nöbet çizelgelerini dilekçe ekinde sunmuşlardır. Ancak sorumluların temyiz itirazı reddedilerek, 443 sayılı Ek İlam hükmü tasdik edilmiştir.
Konuya ilişkin mevzuat hükmünde;
Belediye İtfaiye Yönetmeliği 10’uncu maddesinde, İtfaiye teşkilatında en üst amir olan itfaiye birim amirinin görevleri sayılmış, 11’inci maddesinde ise diğer amirlerin görevleri aşağıdaki gibi belirtilmiştir.
“Diğer amirlerin görevleri
MADDE 11 – (1) İtfaiye teşkilatında hiyerarşik olarak yer alan herkes birim amiri tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlüdürler. Bu kişiler kendilerine verilen görevlerin eksiksiz olarak yapılmasından birinci derecede sorumlu olmakla beraber ayrıca personelin disiplin ve düzeninden, tesis, araç ve gereçlerin temizliği, korunması ve göreve hazır durumda tutulmasından belediye başkanına karşı sorumludurlar.” olarak belirlenmiştir.
Dosya kapsamında bulunan belgelerin incelenmesinde; İtfaiye müdür yardımcıları ..., ... ve ...’ın itfaiye birim amirine bağlı olarak çalıştığı, kendilerinin de görev yaptıkları ilgili birimlerin amiri olmaları hasebiyle üzerlerine verilen görevleri planlamak, yönlendirmek, koordine etmek, denetlemek gibi iş ve işlemlerin eksiksiz yapılmasından niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın sorumlu oldukları, ayrıca bu kişilerin 2014 yılının ilgili aylarında nöbetçi amir olarak 24 saat esasına göre nöbet tutmak suretiyle yaşanan (yaşanacak) itfaiye olaylarını takip ve kontrol etme, olaylara gerekirse bizzat katılma ve üst amirini bilgilendirme gibi görev ve sorumluluklarını fiilen yerine getirdiği görüldüğünden, itfaiye hizmetlerini bilfiil yürüttüğü anlaşılan Ek İlamda adı geçen söz konusu personele maktu fazla mesai ücreti ödenmesinde mevzuata aykırı bir durum bulunmadığı değerlendirilmiştir.
Bu itibarla; sorumlunun karar düzeltme başvurusuna esas 05.04.2023 tarih ve 54718 Tutanak (38554 İlam) sayılı Temyiz Kurulu Kararında KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLDUĞUNA karar verilerek, 443 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile verilen ... TL’lik tazmin hükmünün KALDIRILMASINA, karar verilmesi gerekir.
443 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile; ... Büyükşehir Belediyesinde itfaiye teşkilatı bünyesinde olup fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışmayan ve destek hizmeti yürüten personele (müdür yardımcısı, tekniker, şoför, mühendis, şube müdürü, hizmetli, şef, memur, bekçi gibi) Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa aykırı olarak maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararı iddiası hakkında,
Sorgu konusu edilen 59 personelin vardiyalı olarak itfaiye hizmetlerini fiilen yerine getirdiği anlaşılarak, bu kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi mevzuatına uygun olduğundan ... TL için ilişilecek husus bulunmadığına,
Satın alma sorumlusu ..., idari işler-iaşe görevlisi ... ve ayniyat sorumlusu ... ise itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan işlerde görevlendirildiğinden, anılan kişilere ödenen maktu fazla çalışma ücretinin mevzuatına aykırı olduğu ve bu sebeple oluşan ... TL kamu zararının tazminine,
Karar verilmiştir.
Söz konusu tazmin hükmü 05.04.2023 tarih ve 54718 Tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararı ile tasdik edilmiştir.
Bu karara karşı karar düzeltme talebinde bulunan Harcama Yetkilisi ... (İns. Kayn. ve Eğt. Dai. Başk.) tarafından 52934 sayılı dosya kapsamında gönderilen karar düzeltme dilekçesinde özetle;
... Büyükşehir Belediyesi 2014 yılı hesabının Sayıştay 6. Dairesince yargılanması sonucunda çıkarılan 234 sayılı Asıl ilamın 2’nci maddesi ile itfaiye hizmetlerinde çalışmayan ve destek hizmeti yürüten personele (tekniker, şoför, mühendis, şube müdür, hizmetli, şef, memur, bekçi gibi) Merkezi Yönetim Bütçe Kanuna aykırı olarak maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edildiği,
Sayıştay 6. Dairesince yargılanması sonucunda çıkarılan 234 sayılı Asıl İlamın 2’nci madde hükmüne karşı 28.11.2016 tarihli ortak dilekçelerinin 6085 sayılı Kanun hükümlerine göre hazırlanan 41667 sayılı dosya kapsamında Sayıştay Temyiz Kurulunda incelendiği, 07.07.2021 tarih ve 49896 sayılı tutanakla sorgu konusu edilen kişilerin fiili çalışmalarının olup olmadığının tespiti yapıldıktan sonra kamu zararının hesap edilmesi ve buna göre yeniden hüküm kurulmasını teminen 234 sayılı ilamın 2’nci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki hükmünün BOZULMASINA ve dosyanın DAİREYE GÖNDERİLMESİNE oy çokluğu ile karar verildiği,
Temyiz Kurulunun bozma kararı üzerine Sayıştay 6. Dairesince 2014 yılı hesabının yeniden yargılanması sonucu 443 sayılı ek ilamın 1. maddesi ile sorgu konusu edilen 59 personelin vardiyalı olarak itfaiye hizmetlerini fiilen yerine getirdiği anlaşılarak, bu kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi mevzuatına uygun olduğundan ... TL için ilişilecek hususun bulunmadığına,
Satınalma sorumlusu ..., İdari işler-iaşe görevlisi ... ve ayniyat sorumlusu ...’ın ise itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan işlerde görevlendirildiğinden, anılan kişilere ödenen maktu fazla çalışma ücretinin mevzuatına aykırı olduğu ve bu sebeple oluşan ... TL kamu zararının tazminine karar verildiği,
Sayıştay 6. Dairesince verilen karar neticesinde 08.12.2022 tarihli ortak dilekçe üzerine 6085 sayılı Kanun hükümlerine göre hazırlanan 52934 sayılı dosyanın Sayıştay Temyiz Kurulunda incelendiği, itfaiye teşkilatı bünyesinde destek hizmetleri yürüten müdür yardımcıları ..., ..., ...’a maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu hükmüne aykırılık teşkil ettiğinden ve yapılan ödeme ile kamu zararına sebebiyet verildiğinden 443 sayılı ek ilamın 1’nci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünün tasdikine düzeltilmesi yolu açık olmak üzere oy çokluğu ile 05.04.2023 tarih ve 54718 sayılı tutanakla karar verildiği,
KARAR DÜZELTİLME NEDENLERİ:
Son yapılan yargılama sonucunda Sayıştay Temyiz Kurulunun 443 sayılı ek ilamın 1’nci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünün tasdikine karar verdiği, ancak bazı hususların yargılama sürecinde dikkate alınmadığı,
Şöyle ki;
Sayıştay Temyiz Kurulunun 443 sayılı ek ilamının 1 maddesi ile yapılan inceleme neticesi hazırlanan 05.04.2023 tarih ve 54718 sayılı tutanağın 6. sayfasında belirtilen Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin 9. maddesindeki “Yangın Personeli” ifadesinin dikkate alındığı, oysaki 18.12.2021 tarih ve 31693 RG sayılı yapılan yönetmelik değişikliğiyle bu hükmün tamamen ortadan kaldırıldığı ve bu değişikliğin de dikkate alınmadığı,
Belediye itfaiye yangın personeli/MADDE 9-(Mülga:RG-18/12/2021-31693)
*Yine aynı yönetmeliğin 8. maddesinde de yapılan değişiklikle (Değişik: RG-18/12/2021- 31693) "...itfaiye personeli; itfaiye daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur.” Denildiği,
Yönetmelikte yapılan bu değişiklikler dikkate alındığında itfaiye erinden daire başkanına kadar her rütbedeki itfaiye personelinin hizmetin bir parçası olduğu, asli ve destek ayrımı yapılmasının doğru olmadığı gibi yönetmeliğin 6. maddesinde belirtilen aşağıdaki görevleri yapan tüm personelin de itfaiye personeli olarak tanımlanması gerektiği,
“a) Yangınlara müdahale etmek ve söndürmek.
b) Her türlü kaza, çökme, patlama, mahsur kalma ve benzeri durumlarda teknik kurtarma gerektiren olaylara müdahale etmek ve ilk yardım hizmetlerini yürütmek; arazide, su üstü ve su altında her türlü arama ve kurtarma çalışmalarını yapmak.
c) Su baskınlarına müdahale etmek.
ç) Afet ve acil durumlarda arama ve kurtarma çalışmalarına katılmak.
d) 27/11/2007 tarihli ve 2007/12937 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile verilen görevleri yapmak.
e) 30/9/2020 tarihli ve 3033 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Kimyasal, Biyolojik. Radyolojik, Nükleer Tehdit ve Tehlikelere Dair Görev Yönetmeliği kapsamında kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer olaylara yangın durumunda ilk müdahalede bulunmak, keşif-tespit, arama/kurtarma faaliyetlerinde 3/1/2014 tarihli ve 28 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) kapsamında ilgili çalışma grubuna destek vermek, dekontaminasyon görevlerini valilik ile iş birliği içerisinde yerine getirmek.
f) Halkı, kurum ve kuruluşları itfaiye hizmetleri ile ilgili olarak bilgilendirmek, alınacak önlemler konusunda eğitmek ve bu konuda tatbikatlar yapmak.
g) Kamu ve özel kuruluşlara ait itfaiye birimleri ile gönüllü itfaiye personelinin eğitim ve yetiştirilmesine yardım etmek; bunların bina, araç-gereç ve donanımlarının itfaiye standartlarına uygunluğunu denetlemek ve bu birimlere yangın yeterlilik belgesi vermek ve gerektiğinde bu birimlerle iş birliği yapmak.
ğ) Belediye sınırları dışındaki olaylara müdahale etmek.
h) Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik hükümlerine göre belediye meclisince tespit edilecek ücret karşılığında baca temizliği yapmak ya da belediye tarafından yetkilendirilmiş kişi ve kuruluşlara yaptırmak ve bacaları yangına karşı önlemler yönünden denetlemek.
ı) Talep edilmesi halinde orman yangınlarının söndürülmesi çalışmalarına katılmak.
i) İmar planlarına göre parlayıcı, patlayıcı ve yanıcı madde depolama yerlerinin tespiti için ilgili birimlere görüş bildirmek.
j) İşyeri, eğlence yeri, fabrika ve sanayi kuruluşlarını yangına karşı önlemler yönünden denetlemek, bu konularda mevzuatın öngördüğü raporları vermek ve görüş bildirmek.
k) Belediye başkanının verdiği diğer görevleri yapmak.
(2) İtfaiye teşkilatları, afet ve acil durumlar ile ilgili görevlerini 26/8/2013 tarihli ve 2013/5703 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği ile Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) kapsamında yürütür.”
*Nitekim 20.04.2022 tarihli temyiz başvurusuna istinaden alınan kararda da sayın savcının mütalaasında yönetmelikte belirtilen tüm görevleri gerek yangın öncesi denetim ve eğitim faaliyetlerini gerekse yangına müdahale faaliyetini yerine getirenlerin “itfaiye eri” olarak tanımlanması gerektiği belirtilmiştir ki bu görüşün hem belediye itfaiye yönetmeliğine hem de itfaiyenin fiili işleyişine uygun olduğu, sayın savcının bu görüşünün de dikkate alınmadığı,
* Yönetmelikte yapılan değişikle bir yanlışın düzeltildiği, “yangın personeli" tanımı tamamen kaldırılarak “itfaiye personeli” tanımının getirildiği, dolayısıyla sorguda adı geçen müdür yardımcılarının da itfaiye personeli olduğu gerçeğinin dikkate alınması gerektiği, Yönetmeliğin 14. maddesindeki “diğer personel “tanımının da bu tespiti doğruladığı,
“Diğer personel
MADDE 14 - (Değişik: RG-18/12/2021 -31693)
(1) İtfaiye hizmetlerinin yürütülmesinde, rızaları alınmak ve temel itfaiye eğitimi verilmek şartıyla 8 inci maddede sayılanlar dışında diğer personel itfaiye teşkilatında görevlendirilebilir.
(2) Ayrıca, hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere itfaiye personeli dışında personel çalıştırılabilir.”
Bu nedenle karar düzeltme talebinin yeniden değerlendirilerek kamu zararının kaldırılması konusunda gereğini arz ettiği, belirtilmiştir.
(Karar düzeltmeye ilişkin) Başsavcılık Mütalaasında özetle;
Sorumlunun karar düzeltilmesi talebine ilişkin yapmış olduğu açıklamalar ve iddialarına ilişkin Savcılık görüşünün aşağıda olduğu:
443 sayılı Ek İlamın 1'inci maddesi ile; ... Büyükşehir Belediyesinde itfaiye teşkilatı bünyesinde olup fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışmayan ve destek hizmeti yürüten personele (müdür yardımcısı, tekniker, şoför, mühendis, şube müdürü, hizmetli, şef, memur, bekçi gibi) Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa aykırı olarak maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararı iddiası hakkında,
Sorgu konusu edilen 59 personelin vardiyalı olarak itfaiye hizmetlerini fiilen yerine getirdiği anlaşılarak, bu kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi mevzuatına uygun olduğundan ... TL için ilişilecek husus bulunmadığına,
Satın alma sorumlusu ..., idari işler-iaşe görevlisi ... ve ayniyat sorumlusu ... ise itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan işlerde görevlendirildiğinden, anılan kişilere ödenen maktu fazla çalışma ücretinin mevzuatına aykırı olduğu ve bu sebeple oluşan ... TL kamu zararının tazminine karar verildiği,
Temyiz Kurulunun 05.04.2023 tarih ve 54718 tutanak no.lu kararıyla da; itfaiye teşkilatı bünyesinde destek hizmetleri yürüten müdür yardımcıları ..., ..., ...'a maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinin Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu hükmüne aykırılık teşkil ettiği ve yapılan ödeme ile kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle, 443 sayılı Ek İlamın 1'inci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünün TASDİKİNE karar verildiği,
2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa ekli "K" Cetvelinin "Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti" başlıklı bölümünün "III. Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti" alt başlığında;
"Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir."
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "itfaiye" başlıklı 52’nci maddesinin ikinci fıkrasında da; "itfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir." hükümlerinin bulunduğu,
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; 2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücretinin, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödenebileceği, itfaiye teşkilatında destek hizmeti yürüten personele ise ödenemeyeceği, destek hizmeti yürüten personelin tespiti hususunda ise; 21.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliğinde, Belediye itfaiye teşkilatının bizzat yangına müdahale eden "yangın personeli" ile yangına müdahale etmeyen "diğer personel" kadro ve pozisyonlarından oluşacağı ve yangın personeli dışındaki diğer personelin itfaiye hizmetlerine yardımcı ve destek olmakla görevli kılınacağının ifade edildiği ancak itfaiye biriminin çatısı altında hangi kadro ve pozisyonlarda çalışan personelin destek hizmeti yürüttüğüne ilişkin açık bir hükme yer verilmediği,
5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 52'nci maddesinde; itfaiye personelinin çalışma süresi ve saatlerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmayacağı, itfaiye hizmetlerinin kesintisiz olarak yürütüleceğinin belirtildiği ve bu şartlar altında Belediye itfaiye teşkilatında fiilen çalışanlara aylık maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinin öngörüldüğü, Kanun maddesinin atıf yaptığı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun K Cetvelinde de; itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç) bu ücretin ödeneceğinin belirtildiği,
Karar düzeltilmesi talebine konu hesap yargılamasının ait olduğu 2014 yılında uygulanması gereken, 21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı RG'de yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin 10'uncu maddesinde, itfaiye teşkilatında en üst amir olan itfaiye birim amirinin görevlerinin sayıldığı, 11'inci maddesinde ise diğer amirlerin görevlerinin belirtildiği,
Yukarıda yer verilen mevzuatta, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele maktu fazla çalışma ücretinin ödeneceği vurgulandığından, itfaiye teşkilatı bünyesinde itfaiye hizmetlerini bizzat yürüten kişilerin söz konusu ücreti almasının mümkün olduğu, maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinde tek şartın, itfaiye hizmetlerini bilfiil yürütmek olduğundan, burada kadro ve pozisyonu ne olursa olsun itfaiye hizmetlerinde fiili çalışması olan personelin tespitinin önem arz ettiği,
Temyiz aşamasında sorumluların; ..., ... ve ...'ın aslında aktif müdahale personeli iken İtfaiye Daire Başkanına yardımcı olmaları için müdür yardımcısı olarak görevlendirildiğini ve asli görevlerinin yanı sıra takip ve kontrol amaçlı görevler üstlendiklerini öne sürerek anılan kişilerin görevlendirme yazıları ile 2014 yılına ait nöbet çizelgelerini dilekçe ekinde sunduğu,
Buna göre; İtfaiye müdür yardımcıları ..., ... ve ...'ın itfaiye birim amirine bağlı olarak çalıştığı, kendilerinin de görev yaptıkları ilgili birimlerin amiri olmaları hasebiyle kendilerine verilen görevleri planlamak, yönlendirmek, koordine etmek, denetlemek gibi iş ve işlemlerin eksiksiz yapılmasından günlük çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın sorumlu oldukları, ayrıca bu kişilerin 2014 yılının ilgili aylarında nöbetçi amir olarak 24 saat esasına göre nöbet tutmak suretiyle yaşanan veya yaşanabilecek itfaiye olaylarını takip ve kontrol etme, olaylara gerekirse bizzat katılma ve üst amirini bilgilendirme gibi görev ve sorumluluklarını fiilen yerine getirdiği görüldüğünden, itfaiye hizmetlerini bilfiil yürüttüğü anlaşılan söz konusu personele maktu fazla mesai ücreti ödenmesinde mevzuata aykırı bir durum bulunmadığı,
Bu itibarla; itfaiye teşkilatı bünyesinde olup, görev unvanlarına bakılmaksızın itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışanlara maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinin Kanun hükümleri çerçevesinde mümkün olduğu değerlendirildiğinden, karar düzeltilmesine mahal bulunduğu yönünde karar verilmesinin uygun olacağı, belirtilmiştir.
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
... Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığında müdür yardımcısı unvanında çalışan ve destek hizmetleri yürüttüğü anlaşılan personele (..., ... ve ...) maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinin 2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanunu’na ekli K Cetveli hükmüne aykırı olduğu gerekçesiyle Sayıştay 6. Dairesi 443 Ek İlam sayılı Kararı ile verilen tazmin hükmü, Temyiz Kurulunun 05.04.2023 Tutanak tarih ve 54718 sayılı Kararı ile tasdik edilmiştir.
Bu kez sorumlu ...’nin önceki temyiz dilekçesinde yer alan iddialardan farklı olarak, Temyiz Kurulu’nun tasdik Kararında hukuki dayanak olarak gösterilen (21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı RG’de yayımlanan) Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin, 18.12.2021 tarih ve 31693 sayılı RG’de yayımlanan Belediye İtfaiye Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile birçok maddesinde değişiklik yapıldığı, 8’inci maddesinde; “itfaiye personeli; “itfaiye daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur.” denildiği, eski Yönetmeliğin 9’uncu maddesinde yer alan “yangın personeli” tanımı ve görevleri hükmünün tamamen yürürlükten kaldırıldığı, ayrıca yeni Yönetmeliğin 14’üncü maddesinde 8’inci maddede sayıların dışında diğer personelin de itfaiye hizmetlerinde görevlendirilebileceğinden bahsedildiği, dolayısıyla Yeni Yönetmelikte itfaiye hizmetlerini yürüten tüm personelin itfaiye personeli olarak kabul edildiği, yangın personeli tanımı ortadan kaldırıldığından, itfaiye teşkilatı bünyesinde itfaiye hizmetlerini yürüten tüm personelin fiilen çalışan personel kabul edilmesi gerektiği ve maktu mesai ücretini hakkettiği, dolayısıyla adı geçen müdür yardımcıları itfaiye personeli olduğundan ödenen mesai ücretlerinin mevzuatına uygun olduğunu, belirterek karar düzeltme başvurusu yaptığı görülmektedir.
Ancak somut olayda kamu zararını oluşturduğu tespit edilen ödemeler 2014 yılında gerçekleşmiş olup, 2014 yılında 21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı RG’de yayımlanan Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin hükümleri yürürlükte idi. Gerek Daire Kararında gerekse Temyiz Kurulu Kararında maktu mesai ücretlerinin ödendiği 2014 yılında geçerli olan Yönetmelik hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapılarak hüküm kurulmuştur. 2021 yılında yürürlüğe giren yeni İtfaiye Yönetmeliğinin hükümlerini geçmişe yürüterek somut olayın yeniden değerlendirilmesi ise idari işlemlerin geriye yürümezliği kuralına aykırıdır. Bu nedenle karar düzeltilmesi talep edilen temyiz kurulu kararının bu yönden mevzuata aykırı bir tarafı bulunmamaktadır.
Diğer taraftan sorumlu tarafından ileri sürülen iddia ve itirazların tamamının Temyiz Kurulu Kararında karşılandığı ve Kararın Kanuna aykırı bir yönünün bulunmadığı anlaşıldığından ve ayrıca yukarıda belirtildiği üzere bu aşamada ileri sürülen hususların Kararın düzeltilmesini icap ettirecek bir mahiyette olmadığı görüldüğünden; sorumlunun karar düzeltme istemi reddedilerek, (443 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesiyle verilen ... TL’lik tazmin hükmünü tasdik eden) söz konusu 05.04.2023 tarih ve 54718 Tutanak (38554 İlam) sayılı Temyiz Kurulu Kararında KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLMADIĞINA,
(Temyiz Kurulu Başkanı-…. Daire Başkanı ... ile Üye ..., Üye ...’ın aşağıda yazılı azınlık görüşleri karşısında) oy çokluğuyla,
Karar verildiği 24.04.2024 tarih ve 56803 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü
Temyiz Kurulu Başkanı-…. Daire Başkanı ... ile Üye ..., Üye ...:
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinin 2’nci fıkrasında;
“İtfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir.” denilmiştir.
2014 yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanunu’na ekli K Cetvelinin fazla çalışma ile ilgili III. Bölümünde aynen;
“(B) Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti:
1-Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir…” denilmiştir.
21.10.2006 tarih ve 26326 sayılı RG’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Belediye İtfaiye Yönetmeliği” nin;
“Görevleri” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“(1) İtfaiye teşkilatının görevleri şunlardır:
a) Yangınlara müdahale etmek ve söndürmek,
b) Her türlü kaza, çökme, patlama, mahsur kalma ve benzeri durumlarda teknik kurtarma gerektiren olaylara müdahale etmek ve ilk yardım hizmetlerini yürütmek; arazide, su üstü ve su altında her türlü arama ve kurtarma çalışmalarını yapmak,
c) Su baskınlarına müdahale etmek,
ç) Doğal afetler ve olağanüstü durumlarda kurtarma çalışmalarına katılmak,
d) 12/6/2002 tarihli ve 2002/4390 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile verilen görevleri yapmak,
e) 5/6/1964 tarihli ve 6/3150 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Sivil Savunma ile İlgili Şahsi Mükellefiyet, Tahliye ve Seyrekleştirme, Planlama ve Diğer Hizmetler Tüzüğü gereğince kurulan itfaiye servisi mükelleflerini eğitmek, nükleer, biyolojik, kimyasal (NBC) maddeleri ile kirlenmelerde arıtma işlemlerine yardımcı olmak,
f) Halkı, kurum ve kuruluşları itfaiye hizmetleri ile ilgili olarak bilgilendirmek, alınacak önlemler konusunda eğitmek ve bu konuda tatbikatlar yapmak,
g) Kamu ve özel kuruluşlara ait itfaiye birimleri ile gönüllü itfaiye personelinin eğitim ve yetiştirilmesine yardım etmek; bunların bina, araç-gereç ve donanımlarının itfaiye standartlarına uygunluğunu denetlemek ve bu birimlere yangın yeterlilik belgesi vermek ve gerektiğinde bu birimlerle iş birliği yapmak,
ğ) Belediye sınırları dışındaki olaylara müdahale etmek,
h) Belediye sınırları içinde bacaları belediye meclisince tespit edilecek ücret karşılığında temizlemek veya temizlettirmek ve bacaları yangına karşı önlemler yönünden denetlemek,
ı) Talep edilmesi halinde orman yangınlarının söndürülmesi çalışmalarına katılmak,
i) İmar planlarına göre parlayıcı, patlayıcı ve yanıcı madde depolama yerlerini tespit etmek,
j) İşyeri, eğlence yeri, fabrika ve sanayi kuruluşlarını yangına karşı önlemler yönünden denetlemek, bu konularda mevzuatın öngördüğü izin ve ruhsatları vermek,
k) Belediye başkanının verdiği diğer görevleri yapmak.”
“Çalışma düzeni” başlıklı 7’nci maddesinde;
“(1) İtfaiye hizmetleri resmi tatil günleri de dâhil olmak üzere, 24 saat esasına göre yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşü alındıktan sonra tespit olunur.
(2) İtfaiye personelinin çalışma saatleri vardiyalar şeklinde düzenlenir. Fazla çalışma ücretleri ile ilgili olarak 5393 sayılı Kanunda yer alan hükümler uygulanır.
(3) Personel yetersizliği nedeniyle itfaiye hizmetlerinde 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine göre çalıştırılan işçilere, önceden rızaları alınmak kaydıyla fazla çalışma ücreti ödenir.”
“Kadro ve Unvanlar” başlıklı 8’inci maddesinde;
"Belediye itfaiye teşkilatı personel kadro ve unvanları, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına İlişkin Esaslara göre; daire başkanı, itfaiye müdürü, itfaiye şube müdürü, itfaiye amiri, itfaiye çavuşu ve itfaiye eri kadroları ile diğer kadrolardan oluşur.” hükmü,
“Belediye İtfaiye Yangın Personeli” başlıklı 9’uncu maddesinde;
‘‘Belediye itfaiye teşkilatında çalışan itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı yangın personelidir. Bu personel, bizzat yangın yerinde bulunmak ve yangına müdahale etmekle sorumlu ve görevlidir.” hükmü bulunmaktadır.
Anılan Yönetmeliğin 10, 11, 12 ve 13’üncü maddelerinde itfaiye birim amirlerinin, itfaiye çavuşunun ve itfaiye erinin görevleri sayıldıktan sonra “Diğer Personel” başlıklı 14’üncü maddesinde ise;
“İtfaiye teşkilatında, hizmetlerin yürütülmesine yardımcı ve destek olmak üzere norm kadroya uygun olarak, itfaiye yangın personeli dışında personel çalıştırılabilir.” denilmektedir.
Bütçe Kanununa istinaden çıkarılan ... Büyükşehir Belediye Meclisinin 15.01.2014 tarih ve 24 no.lu Kararında; 01.01.2014 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere İtfaiye personeline fiilen çalıştığı sürece ve bu süre ile orantılı olarak bütçe kanundaki sınırı aşmamak üzere aylık brüt 382,00 TL fazla çalışma ücreti ödenmesi kararlaştırılmıştır.
Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücretinin; görevlerinin niteliği gereği Belediye itfaiye teşkilatında 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödenmesi, destek hizmetlerini yürüten personele ise ödenmemesi gerekmektedir.
Belediye itfaiye teşkilatında destek hizmeti yürüten personelin tespiti ile ilgili olarak ise; 21.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren ve somut olayda geçerli olan Belediye İtfaiye Yönetmeliğinde, Belediye itfaiye teşkilatının bizzat yangına müdahale eden “yangın personeli” ile yangına müdahale etmeyen “diğer personel” kadro ve pozisyonlarından oluşacağı ve yangın personeli dışındaki diğer personelin itfaiye hizmetlerine yardımcı ve destek olmakla görevli kılınacağı ifade edilmiş ancak itfaiye biriminin çatısı altında hangi kadro ve pozisyonlarda çalışan personelin destek hizmeti yürüttüğüne dair açık bir hükme yer verilmemiştir.
Belediye itfaiye hizmetleri; yangına müdahalenin yanı sıra her türlü kaza, çökme, patlama, mahsur kalma ve benzeri durumlarda arama-kurtarma, ilk yardım hizmetleri, su baskınlarına müdahale etme, yangın yönetmeliğince verilen görevler, halkı bilgilendirmek, tatbikat yapmak, baca temizliği gibi İtfaiye Yönetmeliğinde sayılan birçok görevden oluşmaktadır. Tüm bu görevler ise; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın yangın personeli kadrosunda bulunan yangın personeli ile birlikte itfaiye yangın personeli dışında kalan diğer personel eliyle kesintisiz olarak yürütülmektedir.
Bu nedenle, gerek 5393 sayılı Belediye Kanununda ve gerekse ilgili yıl Bütçe Kanununda bahsi geçen “itfaiye hizmetleri” kavramının, sadece yangına müdahale etmek değil Yönetmelikte belirtilen diğer tüm görevleri de kapsayan bir bütün olarak değerlendirilmesi ve kesintisiz yürütülmesi gereken bu hizmetleri itfaiye teşkilatı bünyesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı kalmadan bilfiil yerine getiren personelin de kadro ve görev unvanına bakılmaksızın “itfaiye hizmetlerini fiilen yürüten personel” olarak kabul edilmesi gerekmektedir.
Bu anlamda; Bütçe Kanununda bahsi geçen “destek hizmetleri” ifadesinin ise; itfaiye teşkilatı bünyesinde yürütülen ancak itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan büro işleri, temizlik işleri, maaş hesaplama, alım-satım ihale işlemleri gibi memur çalışma saatleri dâhilinde yürütülen hizmetleri kastettiği değerlendirilmektedir.
Konu ile ilgili düzenlenmiş 234 sayılı Asıl İlamın 2’nci maddesinde; Belediye itfaiye teşkilatı personel kadro ve unvanlarında bulunanlardan sadece yangın personelinin (itfaiye eri, itfaiye çavuşu, itfaiye amiri, itfaiye şube müdürü, itfaiye müdürü ve itfaiye daire başkanı) maktu fazla çalışma ücreti alabileceği yaklaşımı benimsenmiş ve fiilen itfaiye hizmetlerinde çalışmadığı ve destek hizmeti yürüttüğüne karar verilen personele (müdür yardımcısı, tekniker, şoför, mühendis, şube müdürü, hizmetli, şef, memur, bekçi gibi) maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinin Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa aykırı olduğundan bahisle bu kişilere ödenen ... TL’lik ücret tutarındaki kamu zararının tazminine hükmedilmiştir.
Ancak bu hüküm Temyiz Kurulunun 07.07.2021 tarih ve 49896 Tutanak sayılı Kararı ile bozulmuştur. Bozma kararında da; itfaiye teşkilatı bünyesinde kadro ve pozisyonu ne olursa olsun itfaiye hizmetlerini 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın fiilen yürüten kişilerin mevzuata göre maktu fazla çalışma ücretini alabileceği değerlendirilerek; İlamda (bozulan 234 sayılı Asıl İlamın 2’nci maddesinde) adı geçen tüm personelin maktu mesai ücreti aldıkları aylarda (varsa) görevlendirme yazıları veya nöbet puantaj çizelgeleri gibi belgeleri elde edilip incelenerek, bu kişilerin itfaiye hizmetlerindeki fiili çalışmasının olup olmadığının belgelerle ortaya konulması ve kamu zararının buna göre yeniden hesaplanması gerektiği belirtilmiştir.
Bunun üzerine Denetçi tarafından Asıl İlamda adı geçen personele ait fiili itfaiye hizmetlerini tevsik edici belgeleri ek sorgu ile istenmiş ve yazılan ek rapor bu belgelerle birlikte yargılanmak üzere 6. Daireye gönderilmiştir.
Daire yargılaması esnasında yapılan incelemede; (Temyiz Kurulu Kararı ile bozulan) 234 sayılı Asıl İlamın 2’nci maddesinde adı geçen personelden 59 tanesinin vardiyalı olarak Yönetmelikte belirtilen itfaiye hizmetlerini bilfiil yerine getirdiği tespit edilmiş, bu kişilere ödenen toplam ... TL’lik maktu fazla çalışma ücretinin mevzuatına uygun olduğuna ve kamu zararına sebebiyet vermediğine, öte yandan müdür yardımcıları; (satın alma sorumlusu) ..., (idari işler-iaşe görevlisi) ... ve (ayniyat sorumlusu) ...’ın ise itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan işlerde görevlendirildiği tespit edildiğinden, bu kişilere maktu fazla çalışma ücreti ödenmesinin mevzuatına aykırı olduğuna karar verilmiş ve ödeme tutarı olan ... TL kamu zararının düzenlenen 443 sayılı Ek İlam ile tazminine hükmedilmiştir.
443 sayılı Ek İlama karşı sorumlular; ..., ... ve ...’ın aslında aktif müdahale personeli iken İtfaiye Daire Başkanına yardımcı olmaları için müdür yardımcısı olarak görevlendirildiğini ve asli görevlerinin yanı sıra takip ve kontrol amaçlı görevler üstlendiklerini öne sürerek anılan kişilerin görevlendirme yazıları ile 2014 yılına ait nöbet çizelgelerini dilekçe ekinde sunmuşlardır. Ancak sorumluların temyiz itirazı reddedilerek, 443 sayılı Ek İlam hükmü tasdik edilmiştir.
Konuya ilişkin mevzuat hükmünde;
Belediye İtfaiye Yönetmeliği 10’uncu maddesinde, İtfaiye teşkilatında en üst amir olan itfaiye birim amirinin görevleri sayılmış, 11’inci maddesinde ise diğer amirlerin görevleri aşağıdaki gibi belirtilmiştir.
“Diğer amirlerin görevleri
MADDE 11 – (1) İtfaiye teşkilatında hiyerarşik olarak yer alan herkes birim amiri tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlüdürler. Bu kişiler kendilerine verilen görevlerin eksiksiz olarak yapılmasından birinci derecede sorumlu olmakla beraber ayrıca personelin disiplin ve düzeninden, tesis, araç ve gereçlerin temizliği, korunması ve göreve hazır durumda tutulmasından belediye başkanına karşı sorumludurlar.” olarak belirlenmiştir.
Dosya kapsamında bulunan belgelerin incelenmesinde; İtfaiye müdür yardımcıları ..., ... ve ...’ın itfaiye birim amirine bağlı olarak çalıştığı, kendilerinin de görev yaptıkları ilgili birimlerin amiri olmaları hasebiyle üzerlerine verilen görevleri planlamak, yönlendirmek, koordine etmek, denetlemek gibi iş ve işlemlerin eksiksiz yapılmasından niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın sorumlu oldukları, ayrıca bu kişilerin 2014 yılının ilgili aylarında nöbetçi amir olarak 24 saat esasına göre nöbet tutmak suretiyle yaşanan (yaşanacak) itfaiye olaylarını takip ve kontrol etme, olaylara gerekirse bizzat katılma ve üst amirini bilgilendirme gibi görev ve sorumluluklarını fiilen yerine getirdiği görüldüğünden, itfaiye hizmetlerini bilfiil yürüttüğü anlaşılan Ek İlamda adı geçen söz konusu personele maktu fazla mesai ücreti ödenmesinde mevzuata aykırı bir durum bulunmadığı değerlendirilmiştir.
Bu itibarla; sorumlunun karar düzeltme başvurusuna esas 05.04.2023 tarih ve 54718 Tutanak (38554 İlam) sayılı Temyiz Kurulu Kararında KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLDUĞUNA karar verilerek, 443 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile verilen ... TL’lik tazmin hükmünün KALDIRILMASINA, karar verilmesi gerekir.