İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

YENİ BİRİM FİYAT

… Belediyesince ihale edilen, …. yüklenimindeki “… Yapımı İşi”nde;

A) Yapılan proje değişikliği kapsamında oluşturulan yeni iş kalemlerinin fiyatının, mevzuatında belirlenen üst sınır dikkate alınmadan belirlenmesi,

B) Yeni birim fiyat yapılmak suretiyle iş kapsamına dahil edilen iş kalemi için revize fiyat hesaplanmaması,

Hususlarının sorgu konusu edildiği görülmüştür.

A) Yapılan proje değişikliği kapsamında oluşturulan yeni iş kalemlerinin fiyatının, mevzuatında belirtilen üst sınır dikkate alınmadan belirlendiği iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22 nci maddesinde;

“12 inci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.

(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:

a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.

ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.

(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:

a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.

ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.

…

(5) İkinci fıkraya göre yeni fiyatın hesabında, yeni tespit edilecek iş kaleminin analizinde yer alan girdilere ait miktarların varsa rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır. Bu itibarla, sözleşmede yeni birim fiyat analizleri için önceden belirlenmiş bir kâr ve genel gider oranı var ise bu oran dikkate alınarak yeni birim fiyat hesabı sonuçlandırılır. Sözleşmede bu konuda bir oran belirlenmemiş ise, oluşturulan kâr ve genel gider hariç analiz tutarına %10 oranındaki yüklenici karına ilave olarak %15 oranına kadar idare ve yüklenicinin anlaştığı oranda genel gider eklenir. Ayrıca, yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde, bu madde kapsamında hesaplanan yeni birim fiyat; yüklenici tarafından benzerlik gösteren iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın, idarece aynı iş kalemi için resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyata oranı (0,90’ı aşmamak üzere) ile yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın çarpılması sonucunda elde edilen tutarı geçemez. Yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90’ını geçemez.”

Denilmektedir.

Görüldüğü üzere yukarıda yer verilen düzenlemenin ikinci fıkrasında yeni fiyat oluşturulurken kullanılacak analizler ve sıralamalarına yer verilmiş olup, oluşturulan analizlere üçüncü fıkra hükmüne göre kaynakların verimli kullanılması gözetilerek uygulanacak rayiçler tahdidi olarak sayılmıştır. Beşinci fıkra hükmünde ise, yeni fiyatın hesabında dikkate alınacak kâr ve genel gider oranı ile yeni fiyatın üst sınırına ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Söz konusu hüküm bir bütün olarak değerlendirildiğinde;

Yeni birim fiyatın yapılmasında kullanılacak analiz sıralamasına uyulmasının zorunlu olduğu,

Bir yapım işinde yeni birim fiyat belirlenmesinin gerektiği durumlarda; yüklenicinin teklif ekinde ya da aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında İdareye sunduğu bir analiz formatı varsa, öncelikli olarak bunlardan yararlanılacağı, şayet yoksa, yeni iş kaleminin fiyatının belirlenmesinde, 2 nci sırada yer alan “İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler”e başvurulması gerektiği,

Söz konusu analizlere de en ekonomik rayiçlerin uygulanacağı,

Anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte, sözleşmede bir oran belirlenmemişse; analiz tutarına %10 oranındaki yüklenici kârına ilave olarak %15 oranına kadar genel gider eklenebilmektedir. Ancak, oluşturulacak yeni birim fiyatın hesabında resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın yüzde doksanı üst sınır olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla, yeni fiyat hiçbir durumda bu sınırın üzerinde olamayacaktır.

Yapılan incelemede;

16.09.2022 tarihinde ihalesi yapılan, 05.10.2022 tarihinde sözleşmeye bağlanan … yüklenimindeki “…. Yapımı İşi”ne 10.10.2022 tarihinde yer teslimi yapılarak başlanılmış olup söz konusu işte 16.03.2023 tarihli olur ile iş artış ve iş eksilişine gidildiği,

16.03.2023 tarihli Makam Oluru’na istinaden sözleşme kapsamına ilave edilen “SNC.Y.İNŞ.004” poz numaralı “Begonit küptaş ile döşeme yapılması” iş kalemi için İdarece yapılan analiz kapsamında yeni iş kaleminin fiyatının belirlenmesinde;

Resmi rayici bulunan bazı iş kalemleri için mevzuatta yeri olmayan proforma fatura ile “ANALİZ BTN 25-30” poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 25/30 basınç dayanım sınıfında, gri renkte, normal hazır beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kalemi ile bu iş kaleminin alt iş kalemleri ve “Özel KUM” poz numaralı “Kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega)” iş kalemi için yüksek rayiç belirlendiği,

Resmi rayicin kullanıldığı diğer iş kalemlerinde ise ihale tarihindeki fiyatın esas alınmadığı ve oluşturulan yeni birim fiyatın 0,90 üst limitini aştığı,

Anlaşılmıştır.

Sorumlular savunmalarında; sorguda yer alan analizin dayanağının hangi resmi tarif ve analiz olduğunun anlaşılamadığını ifade etmektedirler.

Söz konusu analiz kamu idaresinin birden fazla iş kalemini bir araya getirerek oluşturduğu paçal pozun analizi ve ihale ayı itibarıyla uygulanması gereken rayiçler esas alınarak hazırlanmıştır.

Her ne kadar sorumlular savunmalarında; sorguda yer alan analizin dayanağının hangi resmi tarif ve analiz olduğunun anlaşılamadığını ifade etmişlerse de; kamu zararı hesabına esas olan analizin incelenmesi neticesinde;

Söz konusu analizin, İdarenin “SNC.Y.İNŞ.004” poz numaralı “Begonit küptaş ile döşeme yapılması” iş kalemi için oluşturduğu analiz ile girdi miktarlarının aynı olduğu,

Analiz girdilerinde yer alan ve İdarece özel poz oluşturulan 3 adet iş kaleminden 2 adeti için bu iş kalemlerinin kamu idareleri resmi rayiçlerinin kullanıldığı,

Analizde yer alan ve özel poz oluşturulan “BEGONİT.KÜP” poz numaralı “8 cm Begonit Küptaş (zaiyatıyla)” iş kalemi için ise kamu idarelerinde rayiç bulunmadığından İdarenin rayicinin aynen kullanıldığı,

Tespit edilmiştir.

Görüleceği üzere kamu zararı hesabına esas olan analiz, İdarenin kendi oluşturduğu analiz olup sorumluların analizin dayanaksız olduğuna ilişkin savunmaları yersizdir.

Öte yandan, sorumlular analizlerde kullanılan alt iş kalemlerinin sorguda gösterilen analizdeki iş kalemlerinden farklı olduğunu, özel poz niteliğinde olan resmi analiz ve rayiçlerde bulunmayan malzemeler üzerinden bir kamu zararı hesabı yapmanın hatalı olduğunu ifade etmişlerdir.

Öncelikle yapım işlerinin ihalelerinde ya da sözleşmelerinde bir iş kalemi veya iş grubunun hangi durumlarda özel poz olarak tanımlanabileceğini ortaya koymak gerekir. Özel iş kalemleri kamu idarelerinin birim fiyat tarif ve analizlerinde karşılığı olmayan iş kalemleridir. Bununla birlikte iş kaleminin yapımı için gerekli olan işçilik, malzeme ve montaj gibi analiz girdilerinin rayiçlerinin ve/veya miktarlarının İdarece belirlenmemesi durumunda da iş kalemi özel poz kapsamına girmektedir.

Kamu idarelerinin yapım işlerinde kullanacağı şartname, tip sözleşme, standart ve birim fiyat tarif ve analizleri ile rayiçleri hazırlama ve yayımlama yetkisi ve görevi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı uhdesindedir. Bununla birlikte bazı Kanun ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri gereği diğer kamu idareleri de faaliyet konusu alanlarla ilgili şartname ve birim fiyat tarifleri hazırlayıp yayımlayabilmektedir.

Kamu idarelerince birim fiyat tarif ve analizlerine yönelik piyasa araştırmaları ticaret ve sanayi odaları, üretici ve pazarlamacı firmalar, ilgili sivil toplum kuruluşlarından ve benzeri kuruluşlardan yapılmaktadır. Bu doğrultuda gerek maliyetlerin belirlenmesi gerekse de ortak şartname ve imalat tarifi ile güncel malzeme standartları bakımından çok kapsamlı veriler elde edilmektedir. Bu kapsamda hazırlanan teknik dokümanlar kamu idarelerince kullanıldığı gibi özel sektör tarafından da yoğun olarak kullanılmaktadır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının birim fiyat kitaplarında işçilik ve araç gereçler ile malzemelere ilişkin çok fazla sayıda analiz ve rayiç bulunmaktadır. Bu analiz ve rayiçler sektörde sıklıkla kullanılan araç-gereç ve malzemeleri kapsadığı gibi özellik ihtiva eden malzeme ve araç gereçleri de kapsamaktadır. Tüm bu açıklanan nedenlerle bir iş kalemi ya da grubunun özel poz kapsamına girmesi günümüz şartlarında istisnai bir durum haline gelmektedir.

Bu kapsamda, sorgu konusu işte analiz girdilerinde özel poz oluşturularak kullanılan iş kalemi ve malzemenin; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Birim Fiyat Tarifleri’nde yer alan analiz ve rayiçlerdeki karşılıkları incelendiğinde;

Analizde yer alan; “ANALİZ BTN 25-30” poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 25/30 basınç dayanım sınıfında, gri renkte, normal hazır beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kalemi ile bu iş kaleminin alt iş kalemlerinde, Bakanlığın “15.150.1005” poz numaralı “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 25/30 basınç dayanım sınıfında, gri renkte, normal hazır beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kaleminin analiz ve tariflerinin birebir alınarak kullanıldığı,

Analizde yer alan; “Özel KUM” poz numaralı “Kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega)” iş kaleminin “10.130.1004” poz numaralı “Kum (elenmesi gerekmeyen ince agrega)” iş kalemi olduğu,

Anlaşılmaktadır.

Söz konusu pozlar için alınan proforma faturalarda da bu malzeme ve iş kalemlerinin özel poz olmasını gerektirecek bir teknik şart ya da standart belirlenmemiştir.

Bir iş kaleminin ya da malzemenin poz numarasının ya da adının “özel” ve benzeri ifadeler içermesi, bunların özel poz olduğu anlamına gelmemektedir. Özel pozlar birim fiyat tariflerinde yer alan iş kalemi ya da malzemelerde karşılığı olmayan ve bunlardan şartname, standart veya yapım tekniği açısından ayrılan iş kalemleridir.

Sorgu konusu iş kalemlerinin özel poz kapsamına girmediği açık olup sorumlular tarafından bu iş kalemlerinin özel poz niteliğinde olduğunu açıklayan ya da kanıtlayan herhangi bir belge de gönderilmemiştir. Söz konusu iş kalemleri ya da malzemeler, neredeyse bütün yapım işlerinde yaygın olarak kullanılan ve rayiçleri birim fiyat tarifi kitabında uzun yıllardır yer alan iş kalemleridir.

Dolayısıyla, sorumluların “analizde kullanılan iş kalemlerinin sorguda gösterilen analizdeki iş kalemlerinden farklı olduğu” yönündeki savunmaları yerinde görülmemiştir.

Bununla birlikte, ayrıntılı tanımı ve analizi olmadığı için bir adet analiz girdisinin (BEGONİT.KÜP poz numaralı “8 cm Begonit Küptaş” iş kalemi) özel poz olduğu kabul edilmiş ve doğrudan İdare tarafından belirlenen rayiç esas alınmıştır. Dolayısıyla bu iş kaleminin özel poz olduğuna ilişkin savunmalar da yersizdir.

Sorumlular, resmi rayiçlerin kullanıldığı durumlarda ihale tarihi fiyatının kullanılmasına ilişkin görüşün subjektif bir değerlendirme olduğunu, bunun aksine mevzuatına göre uygulama ayı yani imalatın yapıldığı ayın fiyatlarının kullanılması gerektiğini, imalatın yapıldığı ayın fiyatlarının kullanılması halinde ise herhangi bir kamu zararının söz konusu olmayacağını, aksine yüklenici lehine -… TL farkın doğduğunun görüleceğini, bu durumda yüklenicinin İdareden alacaklı dahi olduğunu yazılı ve sözlü savunmalarındaki beyanlarında ifade etmişlerse de;

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin yukarıda yer verilen 22 nci maddesinde yeni iş kaleminin tespitinde kullanılacak rayiçler düzenlenmiştir.

Sorumlular savunmalarında rayiç kaynakları arasında belirtilen “İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri” dayanak göstermek suretiyle uygulama ayı fiyatlarının uygulanması gerektiğini belirtmişlerdir. Ancak, maddede rayiçler arasında bir sıralama olmaksızın kaynakların verimli kullanımı gözetilerek rayiçlerin uygulanabileceği ifade edilmektedir. Rayiçler arasında yalnızca Ticaret ve Sanayi Odasınca onaylanan yerel rayiçlerin “uygulama ayına ait olacak şekilde” belirleneceği düzenlenmiştir. Buradan hareketle hükmün mefhumu muhalifinden diğer üç kaynaktan elde edilecek rayiçlerin uygulama ayı itibarıyla tespit edilmemesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Savunmalara dayanak gösterilen uygulama ayına ait yerel rayiçlerin kullanılabilmesi, diğer rayiçler karşısında uygun olmasının yanında, ayrıca hem bir onay işlemine hem de İdarenin kabul etmesi şartına bağlanmıştır. Dolayısıyla, uygulama ayına ait yerel rayiçleri mutlak ve objektif bir rayiç kaynağı olarak kabul etmek mümkün değildir.

Yargılamaya konu olan iş kalemleri için proforma fatura üzerinden oluşturulan rayiçler Ticaret ve Sanayi Odasınca onaylanmamış, yeni fiyatlar usulüne uygun tespit edilmemiştir. Dolayısıyla bu doğrultuda yapılan savunmalar da hukuki dayanaktan yoksundur.

Söz konusu yapım işinde sözleşme gereği fiyat farkı ödenmektedir.

4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın 6 ncı maddesinin sekizinci fıkrasında;

“Sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyat, uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilir. Belirlenen bu yeni birim fiyat, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait birim fiyatı tespit edilir ve fiyat farkı hesabı bu fiyat esas alınarak yapılır.”

Düzenlemesi yer almaktadır.

Buna göre, bir iş kaleminin ihale tarihindeki rayicinin tespit edilebildiği durumlarda bu iş kalemine ilişkin uygulama ayına ait rayiç tespitine ihtiyaç duyulması söz konusu değildir. Bir iş kaleminin ihale tarihi itibarıyla rayici ancak iki durumda tespit edilememektedir. Bunlardan birincisi, iş kaleminin analiz ve rayiçleri belli olmayan yani özel poz kapsamına giren bir iş kalemi olması, diğeri ise ihale tarihinde birim fiyat analiz ve rayici bulunmayan iş kaleminin uygulama ayı itibarıyla birim fiyat kitaplarına ilave edilmiş olmasıdır. Bu iki durumda uygulama ayına ait rayiç tespiti yapılacak ve bu rayiç fiyat farkı endeksiyle ihale tarihi fiyatına indirgenecektir. Diğer rayiç kaynaklarında gösterilen rayiçler ise ihale tarihinde zaten belli olduğundan bu rayiçler doğrudan kullanılacaktır.

Son olarak, Kamu İhale Kurulunun 28/12/2022 tarih ve 2022/DK.D-470 sayılı; yeni iş kaleminin içerisindeki girdilerin fiyatının ihale tarihi itibarıyla nasıl belirleneceği konusundaki Düzenleyici Kararı’nda da;

“Sözleşmesinde fiyat farkı ödenmesine ilişkin düzenleme bulunan yapım işlerinde farklı rayiçler bir araya getirilerek oluşturulan yeni bir iş kalemine ihtiyaç duyulması ve oluşturulacak yeni iş kaleminin içerisindeki rayiçlerin bir kısmının fiyatının ihale tarihi itibarıyla belirlenebildiği, bir kısım rayiçlerin ise ihale tarihi itibarıyla fiyatının belirlenemediği durumda;

1) Sözleşmesinde fiyat farkı ödenmesine ilişkin düzenleme bulunan yapım işlerinde farklı rayiçler bir araya getirilerek oluşturulan yeni bir iş kaleminin fiyatının belirlenmesine ihtiyaç duyulması halinde yeni iş kaleminin içerisindeki rayiçlerden fiyatı Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22 nci maddesinin üçüncü fıkrasında sayılan yöntemler kullanılarak ihale tarihi itibarıyla belirlenebilenler için bu fiyatın kullanılması, fiyatı belirlenemeyenler için ise uygulama ayındaki fiyat tespit edilip bu fiyatın uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek ihale tarihinin içinde bulunduğu aya indirgenmesi, böylece yeni iş kaleminin ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait birim fiyatının karma şekilde tespit edilmesine,”

Oy birliği ile karar verildi.”

Denilmektedir.

Karar’da, farklı rayiçler bir araya getirilerek oluşturulan yani paçal poz oluşturulan iş kalemlerinde uygulama ayı fiyatının yalnızca ihale tarihi fiyatının tespit edilemediği durumlarda kullanılacağı, ihale tarihi fiyatı belirlenenler için bu fiyatın esas alınacağı ve yeni fiyatın karma şekilde tespit edileceği, şüpheye yer bırakmayacak şekilde ifade edilmektedir.

Netice itibarıyla, fiyat farkı ödeneceğine ilişkin sözleşmesinde hüküm bulunan işlerde yeni fiyatın ihale tarihi itibarıyla tespit edilmesi gerektiği, uygulama ayına ait rayiç tespitinin ise ancak ihale tarihi fiyatının bulunmadığı hallerde yapılabileceği mevzuatın açık hükümlerinden ve düzenleyici kurul kararından anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, sorumluların “uygulama ayı fiyatlarının kullanılması gerektiği” yönündeki savunmaları yerinde görülmemiştir.

Sorumlular bir diğer savunmasında, tespit edilen yeni birim fiyatların Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde gösterilen 0,90 katsayısıyla çarpılarak oluşturulduğunu ifade etmişlerdir.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin yukarıda yer verilen 22 nci maddesinin beşinci fıkrasında; yeni birim fiyatın; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90’ını geçemeyeceği düzenlenmektedir. Bu düzenleme, yeni fiyatların belirlenmesinde üst sınır değer uygulanması amacıyla yapılmaktadır. Ancak, yargılamaya konu edilen iş kalemlerinin analizlerinde resmi analiz ve rayici bulunan alt iş kalemleri için özel poz oluşturulmuş, resmi rayicin kullanıldığı alt iş kalemlerinde ise ihale tarihi fiyatı yerine uygulama ayı rayici esas alınmıştır. Başka bir ifadeyle, yeni fiyatlar usulüne ve rayicine uygun hazırlanmamıştır. İdare tarafından yeni fiyatlar resmi rayiçlerden fazla belirlendiğinden, bunlara 0,90 katsayı uygulanması sonucunda oluşan fiyat da haliyle üst sınır değerden fazla hesaplanmıştır. Dolayısıyla, İdarenin bu şekilde oluşturduğu yeni fiyatlar; yeni fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle hesap edilen fiyatların yüzde doksanını geçemeyeceğine ilişkin mevzuat hükmüne aykırılık teşkil etmektedir.

Diğer taraftan, sorumlulardan harcama yetkilisi … ile gerçekleştirme görevlileri …’… sorumluluğa itiraz etmektedirler.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 33 üncü maddesinde;

Bir giderin yapılabilmesi için mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerektiği belirtilmektedir. Yargılama konusu olayda giderin gerçekleşmesi, “iş artış oluru ve yeni fiyatların onaylanması” kararına göre yapıldığından, iş artışı kapsamında yapılan yeni birim fiyatların belirlenmesinde uygun görüş bildiren ve artışa olur veren kamu görevlilerinin de sorumluluğu bulunmaktadır.

Kanun’un 31 inci maddesinde; bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisinin harcama yetkilisi olduğu,

32 nci maddesinde; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu olduğu,

33 üncü maddesinde; gerçekleştirme görevlilerinin harcama talimatı üzerine, işin yaptırılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürüttüğü ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumlu olduğu,

58 inci maddesinde de; ön mali kontrolün, harcama birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılan kontroller ile mali hizmetler birimi tarafından yapılan kontrolleri kapsadığı ve ön malî kontrol sürecinin; mali karar ve işlemlerin hazırlanması, yüklenmeye girişilmesi, iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesi ve belgelendirilmesinden oluştuğu,

İfade edilmektedir.

Yukarıda yer alan hükümler birlikte değerlendirildiğinde; harcama yetkililerinin sorumluluğunun geniş kapsamlı olarak giderin mevzuata uygunluğu ile kaynakların etkili, ekonomik ve verimli olarak kullanımını kapsadığı anlaşılmaktadır. Gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu ise daha sınırlı olup gerçekleştirme görevlileri yalnızca yaptıkları iş ve işlemlerden sorumlu tutulmaktadır.

Gerçekleştirme görevlileri işin yaptırılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması süreçlerinde görev almaktadırlar. İşin özelliğine göre harcamanın yapılması sürecinde birden fazla gerçekleştirme görevlisi bulunabilmektedir.

Harcama birimlerinde yapılan ön mali kontrol, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’a göre yapılmaktadır. Usul ve Esaslar’ın 11 inci maddesinde;

“Ön mali kontrol sonucunda uygun görüş verilip verilmemesi, danışma ve önleyici niteliği haiz olup, malî karar ve işlemlerin harcama yetkilisi tarafından uygulanmasında bağlayıcı değildir.

Malî karar ve işlemlerin ön malî kontrole tâbi tutulması ve ön malî kontrol sonucunda uygun görüş verilmiş olması, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.”,

12 nci maddesinde; “Harcama birimlerinde süreç kontrolü yapılır. Süreç kontrolünde, her bir işlem daha önceki işlemlerin kontrolünü içerecek şekilde tasarlanır ve uygulanır. Malî işlemlerin yürütülmesinde görev alanlar, yapacakları işlemden önceki işlemleri de kontrol ederler. Süreç kontrolünü sağlamak amacıyla malî işlemlerin süreç akış şeması hazırlanır ve üst yöneticinin onayı ile yürürlüğe konulur.

Harcama yetkilileri, yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır.”

Denilmektedir.

Ödeme emrini düzenleyen gerçekleştirme görevlileri, diğer gerçekleştirme görevlilerinden (hakediş raporunu onaylayan görevli, yapı denetim görevlisi, muayene ve kabul komisyon üyesi vb.) ayrılarak ön mali kontrol yapmakla görevlendirilmektedir. Ön mali kontrol, süreç kontrolünü içermekte ve harcama yetkilisi ile diğer gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmamaktadır. Ayrıca, ön mali kontrol sonucunda verilen görüşün harcama yetkilisinin kararları üzerinde bağlayıcı bir etkisi de bulunmamaktadır. Ön mali kontrol sonucu verilen görüş; hukuki yaptırım içermeyip istişari niteliktedir.

Dolayısıyla, ödeme emri belgesi hazırlamakla görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, harcama yetkilisinin harcamayı onaylamasından ve diğer gerçekleştirme görevlilerinin kararları sonucu oluşan iş ve işlemlerin mevzuata uygun olmamasından sorumlu bulunmamaktadır.

Yargılama konusu olayda, yeni fiyatların hazırlanması hizmet alımı suretiyle yaptırılmış ve İdare’yi temsilen yetkili kamu görevlileri tarafından kontrol edilerek onaylanmıştır. Bu süreçte, yeni birim fiyat tespitinde uygulanan yöntem harcama yetkilisi ve diğer gerçekleştirme görevlilerinin dahli, bilgisi ve onayı ile gerçekleşmiştir. Nitekim bu görevliler sorumluluk hususunda bir itirazda bulunmamaktadır.

Ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisinin ise iş artışının ve yeni fiyatların hazırlanması ve onaylanmasında dahli ve yetkisi bulunmamaktadır. Ödeme emri belgesinin düzenlenmesi eylemi ile kamu zararı oluşması arasında illiyet bağı kurulamadığından, gerçekleştirme görevlileri …’… sorumlu olmadıkları kanatine varılmıştır.

Harcama yetkilisi, kendisine bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama birimin en üst yetkilisidir. Harcama yetkilisinin hiyerarşik anlamda yetkili olduğu birimin harcamalarının hukuki düzenlemelere uygunluğunu inceleme ve kontrol etme yetkisi ile sorumluluğu bulunmaktadır. Dolayısıyla, iş artış kararının alınması ve yeni fiyatın hazırlanması ve onaylanmasının, harcama yetkilisinin bilgisi, dahli ve onayı olmadan gerçekleşmesi mümkün değildir. Bu sebeple, iş artış kararı ya da yeni fiyat olurunda imzası bulunmayan harcama yetkilisinin de sorumluluğu bulunmaktadır. Yargılamaya konu yapım işinde, harcama yetkilisi … aynı zamanda yeni fiyatları kontrol eden gerçekleştirme görevlisidir. Dolayısıyla her iki göreviyle alakalı sorumluluğu bulunmaktadır. Nitekim ….’… sorumluluk hususunda bir itirazı da bulunmamaktadır.

Ancak, yargılama konusu olay özelinde vekaleten görevli harcama yetkilisinin sorumluluğunun farklı değerlendirilmesi gerekmektedir. Harcama yetkilisinin hiyerarşik anlamda yetkili olduğu birimin amiri olduğu, iş ve işlemlerin hukuki düzenlemelere uygunluğunu inceleme ve kontrol etme yetkisine sahip olduğu açık olmakla birlikte harcama yetkilisi …’… 5 gün süreyle Başkanlık tarafından görevlendirildiği, hiyerarşik olarak üst kadro olan müdür veya dengi bir kadroda bulunmadığı, harcama yetkilisine ait inceleme ve kontrol yetkisini fiilen kullanmasının mümkün olmadığı ve yeni fiyatların oluşturulması sürecinde bilgisi, dahli ve onayı olmadığı anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, yargılama konusu olayda asli harcama yetkilisinin sorumluluğuna ilişkin hususların, vekaleten görevli harcama yetkilisi için geçerli olduğu ileri sürülemeyeceğinden ….’… sorumlu olmadığı kanatine varılmıştır.

Sonuç olarak; sorumluluk itirazında bulunan sorumluların bu yöndeki savunmaları yerinde görülmüştür.

Yukarıda yer verilen tüm bu açıklamalar doğrultusunda; yeni iş kalemlerinin fiyatının resmi analiz ve rayiçlerle hesaplanan fiyatın yüzde doksanından fazla belirlenmesi suretiyle oluşan …. TL kamu zararının; harcama yetkilisi/diğer sorumlu … ile diğer sorumlular ….’…,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,

Oy birliğiyle,

Karar verildi.

B) Yeni birim fiyat yapılmak suretiyle iş kapsamına dahil edilen iş kalemi için revize birim fiyat hesaplanmadığı iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;

İşe ait sözleşmenin 28.2 nci maddesinde;

“İş kalemi miktarının değişmesi

28.2.1. Herhangi bir iş kaleminin (sözleşmede yer alan ya da yeni fiyatla sözleşmeye dahil olan iş kalemi) miktarında, işin devamı sırasında sözleşmesinde yer alan iş kalemi için sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında; yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemi için ise yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan iş kalemi miktarında % 20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.

R = F x [ 1 – (A x F) / S ]

S = Sözleşme bedeli (TL),

F = İş kaleminin birim fiyatı (TL / ….),

A = İş kaleminde meydana gelen artış miktarı (Adet, mt, m² vb.),

R = Revize birim fiyat (TL / ….).”

Düzenlemesi yer almaktadır.

Söz konusu düzenlemeye göre, işin devamı sırasında yeni birim fiyat yapmak suretiyle sözleşmeye dahil edilen iş kaleminin miktarında yüzde yirmiyi aşan bir artış olması ve bu artışın sözleşme bedelinin yüzde birini geçmesi durumunda, bu iş kaleminin fiyatının gösterilen formüle göre revize edileceği belirtilmektedir.

Yapılan incelemede; “SNC. Y. İNŞ. 004” poz numaralı “Begonit küptaş ile döşeme yapılması” yeni iş kalemi için sözleşmede belirlenenin yüzde yirmisinden fazla artış gerçekleştiği ve artan bu kısmın sözleşme bedelinin yüzde birinin üzerinde olduğu anlaşılmıştır. Ancak söz konusu iş kalemi için revize birim fiyat hesaplanmamıştır.

Yapılan açıklamalar doğrultusunda “…. Yapım İşi”nde “Begonit küptaş ile döşeme yapılması” yeni iş kalemi için sözleşmede belirlenenin yüzde yirmisinden fazla artış gerçekleştiği ve artan bu kısmın sözleşme bedelinin yüzde birinin üzerinde olduğu halde işe ait sözleşmenin yukarıda yer verilen hükmüne aykırı bir şekilde yeni birim fiyat yapılmak suretiyle iş kapsamına dahil edilen iş kalemi için revize birim fiyat hesaplanmaması suretiyle kamu zararına neden olunduğu anlaşılmakla birlikte Raporda kamu zararı hesabının hatalı yapıldığı tespit edilmiştir.

Şöyle ki; kamu zararı tutarı aşağıda yer alan tablodan da görüleceği üzere … TL olduğu halde imalatın sözleşme birim fiyatının hatalı yazılması neticesinde sehven … TL olarak hesaplanmıştır.

Yaptığımız açıklamalar çerçevesinde; revize birim fiyat hesaplanmaması suretiyle oluşan ve Raporda kamu zararı olduğu belirtilen … TL ödemenin;

… TL’sinin mevzuatına uygun olduğu anlaşıldığından … TL ile ilgili olarak ilişik bulunmadığına,

… TL olan kamu zararının ise … tarih ve … numaralı muhasebe işlem fişi ile yükleniciden tahsil edildiği anlaşıldığından, konu hakkında ilişik kalmadığına,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,

Oy birliğiyle,

Karar verildi.