SayıştaySayıştay Daire Kararı35814
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareDiğer Özel Bütçeli İdareler
Daire2
İlam No79
Madde No6
Yılı2023
Revize birim fiyat
... ihale kayıt numaralı “...” yapım işi kapsamındaki imalat kaleminde meydana gelen iş artışları sonucunda hesaplanan revize birim fiyatın resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan revize birim fiyattan fazla olması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.
İşe ilişkin Sözleşme’nin “Sözleşmede Bulunmayan veya Fiyatı Belli Olmayan İşlere Ait Birim Fiyat Tespiti ile İş Kalemi Miktarının Değişmesi” başlıklı 28’inci maddesinde;
“…
28.2. İş kalemi miktarının değişmesi
28.2.1. Herhangi bir iş kaleminin (sözleşmede yer alan ya da yeni fiyatla sözleşmeye dahil olan iş kalemi) miktarında, işin devamı sırasında sözleşmesinde yer alan iş kalemi için sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında; yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemi için ise yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan iş kalemi miktarında % 20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.
…
28.2.2. (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemez. İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanır.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
Söz konusu hüküm, Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapım İşlerinde İş Kalemi Miktarının Değişmesi” başlıklı 52’nci maddesinde de yer almakta olup, bu hükümler uyarınca, sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında %20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın sözleşme bedelinin %1’ini geçmesi halinde, artışın gerçekleştiği iş kalemi için sözleşmenin 28’inci maddesinde yer alan formül dikkate alınarak birim fiyatın revize edilmesi ve bu iş kaleminin %20’yi aşan kısmı için revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılması gerekmektedir. Ancak bu halde dahi hükümde yer verilen formül uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerde kullanılarak hesaplanan birim fiyattan yüksek olamayacaktır.
... ihale kayıt numaralı birim fiyatlı yapım işinde; “... Satın Alınan ve Beton Pompasıyla Basılan (Hazır Beton) C30/37 Betonu” iş kaleminde meydana gelen artış yüzdesi %55,28 ve artış miktarının sözleşme bedeline oranı %15,75 olarak gerçekleşmiştir.
Yapılan incelemelerde, Kamu İdaresi tarafından revize birim fiyat hesabı yapıldığı ancak o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyat ile mukayese edilmeden yükleniciye ödeme yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.
Sorumlular tarafından yapılan savunmalarda, “... Satın Alınan ve Beton Pompasıyla Basılan (Hazır Beton) C30/37 Betonu” pozuna ait revize birim fiyatın yaklaşık maliyet hesabında kullanılan analiz ve rayiçlerle hesaplanan fiyattan düşük olduğu; yaklaşık maliyet çalışmalarında piyasa şartlarını karşılamayan rayiçlerle ilgili olarak kurum rayiçlerini değil de piyasadan fiyat alınması yoluyla oluşturulan rayiçlerden yola çıkarak hazırlanan fiyatlar ile yaklaşık maliyet dosyası meydana getirildiğini ifade etmişlerdir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde “Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir.”
Hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükmü uyarınca yaklaşık maliyet belirlenirken idarece her türlü fiyat araştırması yapılabilmektedir. Fakat miktarı artan iş kaleminde uygulanan revize birim fiyatın yaklaşık maliyet ile mukayese edilmesine yönelik herhangi bir düzenleme söz konusu değidir. Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapım İşlerinde İş Kalemi Miktarının Değişmesi” başlıklı 52’nci maddesi ve Sözleşme’nin “Sözleşmede Bulunmayan veya Fiyatı Belli Olmayan İşlere Ait Birim Fiyat Tespiti ile İş Kalemi Miktarının Değişmesi” başlıklı 28’inci maddesi hükmü uyarınca revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemeyecektir. Bu konuda mevzuat hükmü açık olup piyasadan fiyat alınması yoluyla yaklaşık maliyet dosyası meydana getirilmesinin, revize birim fiyatların tespitine herhangi bir etkisi bulunmamaktadır.
“... Satın Alınan ve Beton Pompasıyla Basılan (Hazır Beton) C30/37 Betonu” pozuna ait resmi analiz ve rayiçler bulunmakta olup Kamu İhale Genel Tebliği ve Sözleşme hükümleri gereğince revize birim fiyat tespit edilirken, resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyattan yüksek olamayacaktır. Nitekim İdare tarafından hesaplanan revize birim fiyat, resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesap edilmesi gereken revize birim fiyatın (mevzuat uyarınca olması gereken revize birim fiyatın) üzerindedir. Dolayısıyla sorumluların; hesaplamış oldukları revize birim fiyatın, imalatın yaklaşık maliyetteki birim fiyatının üzerinde olmadığına ilişkin savunmaları yerinde görülmemiştir
Sonuç olarak ... Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi yükleniminde bulunan yapım işine ilişkin miktarı artan “... Satın Alınan ve Beton Pompasıyla Basılan (Hazır Beton) C30/37 Betonu” pozuna ait belirlenen revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyattan yüksek olması sonucu oluşan ... TL kamu zararının Harcama Yetkilisi (...) ...; Gerçekleştirme Görevlisi (...) ...; Diğer Sorumlular (...) ..., (...) ..., (İnşaat Mühendisi) ... ve Revize Birim Fiyat Tutanağını imzalayan (İnşaat Mühendisi) ...’ya müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine,
İşbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliği ile;
... ihale kayıt numaralı “...” yapım işi kapsamındaki imalat kaleminde meydana gelen iş artışları sonucunda hesaplanan revize birim fiyatın resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan revize birim fiyattan fazla olması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği görülmüştür.
İşe ilişkin Sözleşme’nin “Sözleşmede Bulunmayan veya Fiyatı Belli Olmayan İşlere Ait Birim Fiyat Tespiti ile İş Kalemi Miktarının Değişmesi” başlıklı 28’inci maddesinde;
“…
28.2. İş kalemi miktarının değişmesi
28.2.1. Herhangi bir iş kaleminin (sözleşmede yer alan ya da yeni fiyatla sözleşmeye dahil olan iş kalemi) miktarında, işin devamı sırasında sözleşmesinde yer alan iş kalemi için sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında; yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemi için ise yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan iş kalemi miktarında % 20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.
…
28.2.2. (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemez. İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanır.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
Söz konusu hüküm, Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapım İşlerinde İş Kalemi Miktarının Değişmesi” başlıklı 52’nci maddesinde de yer almakta olup, bu hükümler uyarınca, sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında %20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın sözleşme bedelinin %1’ini geçmesi halinde, artışın gerçekleştiği iş kalemi için sözleşmenin 28’inci maddesinde yer alan formül dikkate alınarak birim fiyatın revize edilmesi ve bu iş kaleminin %20’yi aşan kısmı için revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılması gerekmektedir. Ancak bu halde dahi hükümde yer verilen formül uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerde kullanılarak hesaplanan birim fiyattan yüksek olamayacaktır.
... ihale kayıt numaralı birim fiyatlı yapım işinde; “... Satın Alınan ve Beton Pompasıyla Basılan (Hazır Beton) C30/37 Betonu” iş kaleminde meydana gelen artış yüzdesi %55,28 ve artış miktarının sözleşme bedeline oranı %15,75 olarak gerçekleşmiştir.
Yapılan incelemelerde, Kamu İdaresi tarafından revize birim fiyat hesabı yapıldığı ancak o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyat ile mukayese edilmeden yükleniciye ödeme yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.
Sorumlular tarafından yapılan savunmalarda, “... Satın Alınan ve Beton Pompasıyla Basılan (Hazır Beton) C30/37 Betonu” pozuna ait revize birim fiyatın yaklaşık maliyet hesabında kullanılan analiz ve rayiçlerle hesaplanan fiyattan düşük olduğu; yaklaşık maliyet çalışmalarında piyasa şartlarını karşılamayan rayiçlerle ilgili olarak kurum rayiçlerini değil de piyasadan fiyat alınması yoluyla oluşturulan rayiçlerden yola çıkarak hazırlanan fiyatlar ile yaklaşık maliyet dosyası meydana getirildiğini ifade etmişlerdir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde “Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir.”
Hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükmü uyarınca yaklaşık maliyet belirlenirken idarece her türlü fiyat araştırması yapılabilmektedir. Fakat miktarı artan iş kaleminde uygulanan revize birim fiyatın yaklaşık maliyet ile mukayese edilmesine yönelik herhangi bir düzenleme söz konusu değidir. Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapım İşlerinde İş Kalemi Miktarının Değişmesi” başlıklı 52’nci maddesi ve Sözleşme’nin “Sözleşmede Bulunmayan veya Fiyatı Belli Olmayan İşlere Ait Birim Fiyat Tespiti ile İş Kalemi Miktarının Değişmesi” başlıklı 28’inci maddesi hükmü uyarınca revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemeyecektir. Bu konuda mevzuat hükmü açık olup piyasadan fiyat alınması yoluyla yaklaşık maliyet dosyası meydana getirilmesinin, revize birim fiyatların tespitine herhangi bir etkisi bulunmamaktadır.
“... Satın Alınan ve Beton Pompasıyla Basılan (Hazır Beton) C30/37 Betonu” pozuna ait resmi analiz ve rayiçler bulunmakta olup Kamu İhale Genel Tebliği ve Sözleşme hükümleri gereğince revize birim fiyat tespit edilirken, resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyattan yüksek olamayacaktır. Nitekim İdare tarafından hesaplanan revize birim fiyat, resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesap edilmesi gereken revize birim fiyatın (mevzuat uyarınca olması gereken revize birim fiyatın) üzerindedir. Dolayısıyla sorumluların; hesaplamış oldukları revize birim fiyatın, imalatın yaklaşık maliyetteki birim fiyatının üzerinde olmadığına ilişkin savunmaları yerinde görülmemiştir
Sonuç olarak ... Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi yükleniminde bulunan yapım işine ilişkin miktarı artan “... Satın Alınan ve Beton Pompasıyla Basılan (Hazır Beton) C30/37 Betonu” pozuna ait belirlenen revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçler kullanılarak hesaplanan birim fiyattan yüksek olması sonucu oluşan ... TL kamu zararının Harcama Yetkilisi (...) ...; Gerçekleştirme Görevlisi (...) ...; Diğer Sorumlular (...) ..., (...) ..., (İnşaat Mühendisi) ... ve Revize Birim Fiyat Tutanağını imzalayan (İnşaat Mühendisi) ...’ya müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleriyle birlikte ödettirilmesine,
İşbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oybirliği ile;