İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

Konu: Yapım işinde, yapılan imalatın yeni birim fiyatının hatalı hesaplanması.

423 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesinin (B) bendiyle; … A.Ş. + … Ltd. Şti İş Ortaklığının taahhüdündeki “… İşi”ne ait hakedişlerin incelenmesi sonucunda; “Ø2800 mm Anma Çapında Farklı Basınç Dayanımlı CTP Boru ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” iş kalemi imalatı sırasında karayolları geçişinin yapılması gerektiğinden, sözleşme birim fiyat teklif cetvelinde bulunmayan, yüzey kazısı yapılmadan çelik boru ile karayolu zemin altından delerek yatay geçiş yapılması imalatına ihtiyaç duyulması sonucunda düzenlenen YF-01 poz numaralı yeni birim fiyatın (analizinde kullanılan çelik borunun et kalınlığının 32 mm olarak kabul edildiği, ancak Bilirkişi Heyetince yerinde yapılan tespitte, söz konusu çelik boru et kalınlığının 25 mm olduğunun tespit edildiği; diğer yandan, kullanılacak çelik borunun birim fiyatı piyasadan teklif alınmak suretiyle … TL/m olarak belirlenmiş iken, aynı birim fiyatın Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (İller Bankası) birim fiyatları baz alınarak enterpolasyon yöntemi ile … TL/m olarak bulunduğu ifade edilmek suretiyle) hatalı ödendiği gerekçesiyle (kamu zararı … TL hesap edilmiş olmakla birlikte bu tutarın .. TL’sini oluşturan, birim fiyata ilave olarak % 20 oranındaki müşkülat zammı kamu zararı oluşturmadığından bu tutar hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına karar verilerek) … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Sorumlu [(Ödeme Emri Belgesi, Hakediş Kapağı ve Yeni Fiyat Tutanağı Üzerinde İmzası Bulunan) Harcama Yetkilisi sıfatıyla temyiz talep eden Proje ve İnşaat Dairesi Eski Başkanı …], temyiz dilekçesinde özetle; çelik boru et kalınlığının fiyat analizinde boru et kalınlığının 32 mm olarak belirlenmesi ve ödenmesine rağmen yerinde yapılan tespitte kullanılan boru et kalınlığının 25 mm olarak tespit edilmesi neticesinde fazla ödeme söz konusu olduğunun belirtildiğini, tanzim edilen YF-01 poz numaralı yeni birim fiyatın, tasdikli projesine, şartnamelere ve genelgelere uygun olarak (Ø3164 mm Dış çapında T-32 mm Et Kalınlığında çelik Boru) hazırlanarak Proje ve İnşaat Dairesi Eski Başkanı olarak tarafından tasdik edildiğini, tanzim edilen yeni birim fiyatın … Genel Müdürlük Makamı’nın ..tarihli ve … sayılı, Birim Fiyat ve Yeni Fiyat konulu Genelgesinde (Dilekçe Eki: 2);

“... yatay sondaj imalatına ilişkin hazırlanacak yeni birim fiyat analizlerindeki çelik boru bedelinin dış çapı 406,4 mm ile 2642,0 mm arası için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 04.768/09... poz no’Iu “Spiral Kaynaklı Çelik Borular” rayici kullanılarak tespit edilmesi gerektiği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İnşaat ve Tesisat Birim Fiyatı Kitabının bu rayice ilişkin Not kısmındaki “1-Ara çapların rayiç fiyatları enterpolasyonla bulunur. 2- Çelik sınıfı değişmeyen ancak et kalınlıkları farklı olan aynı çaptaki çelik borulara, birim fiyatı belli olan borunun birim boy ağırlığı esas alınarak bu çapa ait diğer boruların birim fiyatları belirlenecektir. ’ şeklindeki ibaresi gereği dış çapı 406,4 mm ile 2642,0 mm arasında olan ancak rayici yayımlanmamış çelik boru birim fiyatlarının da değişkeni ağırlık almak üzere uygulanacak ara kestirim (enterpolasyon) yöntemiyle tespit edilmesi gerektiği, ancak dış çapı 406,4 mm’den az veya 2642,0 mm’den fazla çelik boru birim fiyatlarının bedelinin Yapım İşleri Genel Şartnamesinin Sözleşmede bulunmayan veya fiyatı belirli olmayan işlerin fiyatının tespiti başlıklı 22 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendinin “İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayma ait yerel rayiçleri” hükmüne istinaden ticaret ve/veya sanayi odalarınca onaylanmış faturalar üzerinden tespit edilmesi gerektiği,”

Belirtilerek, yeni birim fiyat düzenlenmesi sırasında Genelgede belirtilen hususlara dikkat edilerek analizin içine dahil edilmesi hususunda Bölge Müdürlüklerinin talimatlandırıldığını, Genelgeden de anlaşılacağı üzere tanzim edilen yeni birim fiyatın; işin projesine, şartnamelerine ve genelgelere uygun olarak tanzim edildiğini, bu nedenle yatay sondaj için kullanılan çelik boru çapının ve et kalınlığının projesine uygun olarak imalatı yapılmış olsaydı herhangi bir fazla ödeme de söz konusu olmayacağını, Bölge Müdürlüğü’ndeki Kontrol Teşkilatının görevini tam ve doğru şekilde yapmaması sonucu Ø3164 mm Dış çapında T=32 mm Et Kalınlığında çelik boru yerine Ø3150 mm iç çapında T=25 mm Et Kalınlığında Çelik Boru kullandırılarak eksik imalatın yapıldığı/yaptırıldığı veya göz yumulduğunun anlaşılmakta olduğunu, Ek İlam maddesinin (A) bendiyle ilgili bölümde de belirtildiği üzere;

“Söz konusu Bilirkişi Raporuna göre, Bilirkişi Heyetince sahada yapılan tespit çalışmalarında, YF-01 poz numaralı iş kaleminden fiilen yapılan imalat miktarının sol sahilde 57,12 m, sağ sahilde 62,55 m olmak üzere toplam 119,67 m olduğu görülmüştür. Ancak, yapılan incelemede 119,67 m imalat yapılmış olmasına rağmen, hakedişe dahil edilerek ödemesi yapılan miktarın 140 m olduğu, YF-01 poz numaralı iş kalemi için aradaki fark olan 20,33 m imalata ilişkin tutarın herhangi bir imalat yapılmamasına rağmen ödendiği ve bu suretle kamu zararına sebebiyet verildiği tespit edilmiştir.

Sorguya konu olan … yapım işinde, imalat fiili olarak … İl sınırları içinde yapılmaktadır. İş kapsamındaki kontrollük görevi, 30.09.2010 tarihli … Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... … …. Bölge Müdürlüğüne bağlı … Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Dolayısıyla, yukarıda bahsedilen mahkeme kararları gereğince, işin yürütülmesi, sırasında, imalatın hatalı yapılması veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluk, işin fiilen başında bulunan kontrol teşkilatına aittir.

Bu itibarla, merkez teşkilatı çalışanlarının söz konusu kamu zararına ilişkin olarak herhangi bir sorumlulukları bulunmamaktadır.”

Denildiğini, aynı durumun Ek İlam maddesinin (B) bendi için de geçerli olması gerektiğini, çünkü Bölge Müdürlüğü’ndeki Kontrol Teşkilatının, görevini tam ve doğru şekilde yapmaması sonucu Ø3164 mm Dış çapında T=32 mm Et Kalınlığında çelik boru yerine proje harici ve projeye uygun olmayan çelik boru kullandırılarak eksik imalat yapılması sonucu oluşan kamu zararına ilişkin olarak yukarıda bahsedilen mahkeme kararları gereğince, işin yürütülmesi, sırasında, imalatın hatalı yapılması, eksik yapılması veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluğun, işin fiilen başında bulunan Kontrol Teşkilatına ait olduğunu, meydana gelen fazla ödeme yeni birim fiyatın hatalı olmasından değil eksik yapılan ve projesine uygun olarak yapılmayan imalattan kaynaklandığını, bu itibarla, merkez teşkilatı çalışanları içinde yer alması nedeniyle söz konusu kamu zararına ilişkin olarak herhangi bir sorumluluğu bulunmadığını, ayrıca şunu da belirtmek istediğini; ...’deki büyük yapım işlerinin (BSİ) uzun yıllar sürmekte olduğunu, devam eden işin herhangi bir safhasında yapı denetim elemanlarının (şube müdürü, kontrol mühendisleri) emeklilik, tayin veya görev değişikliği, terfi gibi nedenlerle değişebildiğini, buradan da anlaşılacağı üzere kontrol teşkilatında her zaman değişiklik olabildiğini, Yapım İşleri Genel Şartnamesi, 8. Bölüm Geçici Hakediş Raporları başlıklı 39’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendinde; “İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işler, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dâhil edilir.” denildiğini, yukarıda da belirtildiği üzere “Yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte, sadece o hakediş döneminde meydana getirilen işler değil, İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işler birlikte ölçülerek bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dâhil edilir.” denildiğini, sorgu aşamasında da belirtildiği üzere; adı geçen iş ortaklığı yüklenimindeki söz konusu işe ait 2017 yılında düzenlenen 30 sayılı hakedişe göre inceleme yapıldığının, ancak yıl yıl geriye gidilerek hakedişleri imzalayanlara sorumluluk yüklendiğinin görüleceğini, bu durumda yapılan işlemin, Yapım İşleri Genel Şartnamesi, 8. Bölüm Geçici Hakediş Raporları başlıklı 39’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (b) bendinde belirtilen hükümlere aykırılık oluşturduğunu, çünkü yukarıda da belirtildiği üzere yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte, sadece o hakediş döneminde meydana getirilen işlerin değil, işe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işlerin tamamının birlikte ölçülerek bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dâhil edildiğinin çok açık olduğunu, bu durumda, en son hakedişi yani inceleme sırasındaki 2017 yılı 30 no.lu hakedişi imzalayanların, meydana getirilen işlerin tamamı için yapılan eksik veya fazla ödemelerden sorumlu oldukları sonucunun çıkmakta olduğunu, bu nedenlerle (işe ait sözleşme ve ekleri proje ve şartnamelere göre) söz konusu kamu zararına ilişkin olarak herhangi bir sorumluluğu bulunmadığını, bunlara ilave olarak idarelerin yapılan yanlışlıkları düzeltme yükümlülükleri bulunduğunu, dolayısıyla geriye dönük olarak hakedişleri imzalayanlara sorumluluk yüklenmesi halinde son hakedişi imzalayan ve düzeltme sorumluluğu olmasına rağmen “bana ne diyerek nasılsa ben sorumlu değilim diyerek” düzeltmeleri zamanında yapmayacağını sorumlu tutulan personeli zora sokacağını (bu konuda aldığı duyumlar nedeniyle bu hususu belirtmek istediğini) Kurulumuza bildirmiştir.

Aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak (Hakediş Kapağı ve Yeni Fiyat Tutanağı Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz talep eden ... …. Bölge Müdürü Vekili …., kendi gündem sırasında görüşülen dosyasındaki temyiz dilekçesinde özetle; sorumluluk yönünden yukarıda (A) bendinde; ek ilam maddesinin her iki bendi için geçerli olduğunu belirttiği hususları takiben konunun esası yönünden; yatay sondaj projesinde yer alan dış çapı 3164 mm t=32 mm et kalınlığında borunun idarelerde birim fiyatı bulunmadığından hazırlanan yeni birim fiyat tutanağında yüklenicinin İdareye sunmuş olduğu 3100x32,00 mm siyah boru teklifi içeren 3 adet proforma fatura (… TL/m, … TL/m, … TL/m) teklifine karşılık, çelik boru proforma teklifi alarak … TL/m yeni birim fiyat hazırlandığını, Sayıştay Başkanlığı tarafından görevlendirilen Bilirkişi Heyetince boru fiyatını bulmak için yararlanılan “04.768/09G27 2642,0 x 23,05 spiral kaynaklı çelik borular” pozunun tarif ve yapım şartları kısmında;

“NOT: 1) Ara çapların rayiç fiyatları enterpolasyonla bulunur.

NOT: 2) Çelik Sınıfı Değişmeyen ancak et kalınlıkları farklı olan aynı çaplardaki çelik borularda, birim fiyatı belli olan borunun birim boy ağırlığı esas alınarak bu çapa ait diğer boruların birim fiyatları belirlenecektir.”

Denildiğini, Not 1 ve 2’den de anlaşılacağı üzere enterpolasyonun ara çaplar için yapıldığını, Bilirkişi Heyetince kullanılması önerilen fiyat analizindeki Not 1’e göre 2642 mm çapı altında olan ve fiyatı olmayan ara çaplı borular için uygulanması gerekirken; tasdikli projesinde 2642 mm boruya göre oldukça büyük çap olan 3164 mm çelik boruya dönüşüm yapılarak yeni fiyat yapılmasının doğru bir yöntem olmadığı kanaatinden dolayı YİGŞ’ye göre yeni fiyat yapımı yöntemlerinden biri olan proforma fatura yönteminin belirlenmesinin doğru bir yöntem olduğunun düşünüldüğünü, dolayısıyla ülkesine dürüstlük ilkesi içinde, kamu hizmetini yerine getirirken yaptığı görevinde pozisyonu gereği herhangi bir görev kusuru bulunmadığını ifade ettikten sonra; yukarıda Ek İlamın 1’inci maddesinin (A) bendi için yapmış olduğu yasal mevzuat yönünden irdelemeyi bu bent için de tekrar ederek tazmin hükmünün kaldırılması istemini yinelemiştir.

Aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak (Hakediş Kapağı Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz talep eden Kontrol Mühendisi …, kendi gündem sırasında görüşülen dosyasındaki temyiz dilekçesinde yukarıda …’ın temyiz dilekçesinde konunun esası yönünden yaptığı açıklamaları aynen tekrar ettikten sonra ilave olarak özetle; Bilirkişi Heyetince kullanılması önerilen fiyat analizindeki NOT:1’e göre 2642 mm çapı altında olan ve fiyatı olmayan ara çaplı borular için uygulanması gerekirken, tasdikli projesinde 2642 mm boruya göre oldukça büyük çap olan 3164 mm çelik boruya dönüşüm yapılarak yeni fiyat yapılmasının mümkün olmadığını, bu nedenle Proje ve İnşaat Daire Başkanlığınca tasdik edilmiş olan yeni fiyatın piyasa fiyatlarını yansıtan bir fiyat olup, kamu zararı oluşturmadığını, sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti ” başlıklı 22’nci maddesi metninden açıkça anlaşılacağı üzere, kaynakların verimli kullanımı ilkesi çerçevesinde, yeni birim fiyat düzenlenirken, yukarıda yer alan rayiçlerden biri veya birkaçının herhangi bir sıralama gözetilmeksizin kullanılabileceğini, 3164 mm çelik borunun fiyatının idarelerce hazırlanmış birim fiyat cetvellerinde bulunmaması nedeniyle boru bedeli, işçilik, kaynak, hidrolik itme makinesi gibi kalemlerin kestirim (enterpolasyon) yöntemi ile bir pozdan yararlanarak daha büyük boruya uygulanmasının uygun değerlendirilmediğini, yatay sondaj et kalınlığı statik hesabı yapılırken;

1- İç basınca göre,

2- Boru üzerinde bulunan yüke göre,

3- Dış basınç altında deformasyona göre,

4- Burkulma direncine göre

Hesaplar yapılarak et kalınlığı tayini yapıldığını, yatay sondaj çalışmalarında çelik borunun, hidrolik itme makinesi ile karayolu altına sürtünme kuvvetlerine karşı çok büyük bir itme kuvvetiyle itildiğini, bu itme sırasında çelik boruda burkulma olmaması için yapılan hesaplar neticesinde et kalınlığı belirlendiğini, bu nedenle proje alt yüklenicisinin hesaplamalarına göre et kalınlığının Sol Sahil t=32, Sağ Sahil t=30 mm seçildiğini, yapım sırasında yüklenicinin getirdiği t=25 mm borularda itme sırasında burkulma yaşanmadığını, ayrıca 2014 yılı Aralık ayında yapımı tamamlanan yatay sondajın altından geçmiş olduğu ve ağır tonajlı araçların kullandığı karayolunda bugüne kadar herhangi bir çökme gözlemlenmediğini, İşe başlama ile eserin teslim alınması süresi arasında yaşanması muhtemel sorunlar ile ilgili olarak YİGŞ’nin “Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü maddesinin birinci fıkrasına istinaden hali hazırda yapılmış olan t=25 mm kalınlığında çelik borunun fenni kaidelere göre uygunluğunun tahkikinin yapılması, uygun çıkmaması halinde yatay sondajın kaldırılarak yeniden yapılması, fenni kaidelere göre uygun bulunması halinde ise İdarece YF-01 (3.164 mm Dış Çapında t=30, t=32 mm mm Et Kalınlığında Çelik Borular ile Karayolunun Zemin Altından Delerek Yatay Geçiş Yapılması) yeni fiyatının, 25 mm et kalınlığına göre revize edilerek bundan kaynaklı fazla ödemenin minha edileceğini Kurulumuza arz etmiştir.

Aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak (Yeni Fiyat Tutanağı Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla temyiz talep eden Proje ve İnşaat Dairesi Başkan Yardımcısı …, kendi gündem sırasında görüşülen dosyasındaki temyiz dilekçesinde özetle; Ek İlamda Çevre ve Şehircilik Bakanlığına ait eski poz numarası (04.768/09) olan grup başlığında; “Spiral Kaynaklı Çelik Borular (TS EN 10217-1), İçi Epoksi (TS EN 10289'a Göre) Dışı PE Kaplı, (TS EN 5139'a göre) Kaynak Ağızlı, Not: 1) Ara çapların rayiç fiyatları enterpolasyonla bulunur. 2) Çelik sınıfı değişmeyen ancak et kalınlıkları farklı olan aynı çaplardaki çelik borularda, birim fiyatı belli olan borunun birim boy ağırlığı esas alınarak bu çapa ait diğer boruların birim fiyatları belirlenecektir.” tanımının yer aldığını, devam eden birim fiyat cetvelinde ise “6 atmosfer basınç dayanmalı (st37)” boruların “D” rumuzu ile, “10 atmosfer basınç dayanmalı (st37)” boruların “E” rumuzu ile, “16 atmosfer basınç da (st44)“ boruların “F” rumuzu ile, “25 atmosfer basınç dayanmalı (st44)” boruların “G” rumuzu ile sıralandığını, (Ek) İlamda esas alınan 04.768/09G rumuzu altında ise sırasıyla aşağıdaki çapların bulunduğunu; “04.768/09G1” rumuzu 406,4 mm dış çapında x 4,76 mm et kalınlığında çelik boru ve”04.768/09G27” rumuzu 2642,0 mm dış çapında x 23,05 mm et kalınlığında çelik boru olarak yer aldığını;

Poz No Eski Rumuz Dış Çap (mm) Et kalınlığı (mm) 2013 yılı Rayiç bedeli (TL/m)

10.450.2401 04.768/09G1 406,4 4,76 …

10.450.2402 04.768/09G2 508,0 4,76 …

10.450.2403 04.768/09G3 559,0 5,55 …

10.450.2404 04.768/09G4 610,0 5,55 …

10.450.2405 04.768/09G5 660,0 5,55 …

10.450.2406 04.768/09G6 711,0 6,35 …

10.450.2407 04.768/09G7 762,0 6,35 …

10.450.2408 04.768/09G8 812,0 7,10 …

10.450.2409 04.768/09G9 864,0 7.93 …

10.450.2410 04.768/09G10 914,0 7,93 …

10.450.2411 04.768/09G11 1016,0 8.73 …

10.450.2412 04.768/09G12 1118,0 9,53 …

10.450.2413 04.768/09G13 1219,0 10,30 …

10.450.2414 04.768/09G14 1321,0 11,10 …

10.450.2415 04.768/09G15 1422,0 12,70 …

10.450.2416 04.768/09G16 1524,0 13,50 …

10.450.2417 04.768/09G17 1626,0 14,30 …

10.450.2418 04.768/09G18 1727,0 15,07 …

10.450.2419 04.768/09G19 1829,0 15,88 …

10.450.2420 04.768/09G20 1930,0 16,68 …

10.450.2421 04.768/09G21 2032,0 17,46 …

10.450.2422 04.768/09G22 2134,0 18,22 …

10.450.2423 04.768/09G23 2235,0 19,10 …

10.450.2424 04.768/09G24 2337,0 19,87 …

10.450.2425 04.768/09G25 2438,0 21,46 …

10.450.2426 04.768/09G26 2540,0 21,46 …

10.450.2427 04.768/09G27 2642,0 23,05 …

Enterpolasyonun, matematik terimi olarak; elde var olan (bilinen) değerlerden yola çıkarak bu değerler arasında, farklı bir yerde ve değeri bilinmeyen bir noktadaki olası değeri bulmaya/tahmin etmeye yarayan bir sayısal analiz yöntemi olduğunu, en basit hali ile “var olan sayısal değerleri kullanarak sınırlar arasındaki boş noktaların değerlerinin tahmin edilmesi” olarak açıklanmakta olduğunu, uygulamada “enterpolasyon” sözcüğü yerine “ara kestirim” veya “tahmin" ifadelerinin de kullanılmakta olduğunu, bu yöntem ile hesaplanan tahmini veri, iki bilinen değer arasında olduğu için gerçek veriye en yakın değere ulaşılmakta; hata payının azalmakta olduğunu, ekstrapolasyonun ise bilinen noktaların dışındaki bir alanda tahmin yapmak için kullanılmakta olduğunu, burada amacın eldeki verilerin eğilimi ile dışardaki verileri tahmin etmek olmakla birlikte tahmini verinin gerçek veriden uzaklaşabileceğinin; hata payının yüksek olacağının matematik yöntemlerle de bilinmekte olduğunu, İller Bankası tarafından kullanılan 04.768/09G ... rayiçlerinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan rayiçler olup, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı rayiç birim fiyatından enterpolasyon ile boru bedeli hesaplanmasının doğru olmadığını, zira, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Rayiç Cetvelinde bu rayiçler için; “Not : 1-Ara çapların rayiç fiyatları enterpolasyonla bulunur.” ifadesinin yer aldığını, burada ifade edilenin 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasında olan ancak bu listede bulunmayan çaplar için enterpolasyon yapılması olduğunu, örnek vermek gerekirse; 1524,0 ve 1626,0 mm dış çapında çelik boru için fiyat varken 1582,0 mm dış çapında özel üretim bir çelik boru için fiyat bulunmadığını, bu dış çap listede olmadığından Not-1’e göre 1524,0 mm (… TL/m) ve 1626,0 mm (… TL/mm) için çelik boru rayiç bedelleri kullanılarak bu iki fiyat arasında enterpolasyon yöntemi ile bir fiyat {… + [(1582,0 - 1524,0) / (1626,0 - 1524,0) x (… - …)] =} hesaplanabileceğini, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Rayiç Cetvelinde bu rayiçler için ayrıca; “Not: 2-Çelik sınıfı değişmeyen ancak et kalınlıkları farklı olan aynı çaplardaki çelik borularda, birim fiyatı belli olan borunun birim boy ağırlığı esas alınarak bu çapa ait diğer boruların birim fiyatları belirlenecektir.” ifadesinin yer aldığını, Rayiç Cetvelindeki 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasındaki çaplara ait et kalınlıkları farklı olan borulara ait rayiçler için ayrıca bir yöntem belirtildiğini, örnek vermek gerekirse 1524,0 mm dış çapında 13,5 mm et kalınlığında çelik boru için rayiç bedel varken 1524,0 mm dış çapında ancak 15,0 mm et kalınlığında bir çelik boru imalatı için rayiç bedel bulunmadığını, bu durumda 1524,00 mm dış çapında 13,5 mm et kalınlığındaki boru ağırlığının bu rayicin bedeli olan … TL/m’ye oranlanması ve çıkan sonucun 1524,0 mm dış çapında 15,0 mm et kalınlığında çelik boru ağırlığı ile çarpılması suretiyle rayiç bedel belirlenebileceğini, sonuç olarak resmi birim fiyatın notlarında, 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasındaki çaplardan listede yer almayanlar için enterpolasyon/ara kestirimle farklı çaplar için bedel bulunabileceği, bu çapların farklı et kalınlıkları için ise boru ağırlığından bedel hesaplanabileceği hususlarının belirtildiğini, Sayıştay (Ek) İlamında resmi birim fiyatın Not-2’sinden hareketle, çapı aynı ancak et kalınlığı farklı boruların birim boy ağırlığı ile fiyatlarının belirleneceğinin ifade edildiğini, buradaki ifadenin birim fiyat cetvelindeki çaplarla sınırlı olduğunun açık bir şekilde görülebileceğini, yeni fiyatta kullanılan 3164,0 mm çapındaki çelik borunun, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı rayiçlerinde belirtilen 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasındaki çaplar içinde ver almadığını, 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasındaki verilerin kullanılması ile 3164,0 mm çapındaki çelik boru bedelinin tahmin edilmesinin ise matematik yöntem olarak ekstrapolasyon olduğunu, ancak bu rayiç fiyatın not kısmında böyle bir ifade yer almadığı gibi, aksine enterpolasyon yapılabileceğinin belirtildiğini, (Ek) İlamda kamu zararına esas yöntem olarak belirtilen hesaplama kriterinin (ekstrapolasyon) birim fiyatın uygulamasına (ara çaplar için enterpolasyon) uymadığını, özel üretim olduğu için rayice dahil edilmeyen 3164 mm çapındaki çelik borunun birim fiyatının bu yöntemle bulunması yerine boru için teklif alınmak suretiyle yeni fiyat hazırlandığını, yeni fiyatın analizinde kullanılan çelik boru için piyasadan teklif alınmak suretiyle yapılan yeni fiyat analizinin doğru olduğunun düşünüldüğünü, resmi rayicin tariflerinde ve not kısmında yer almayan bir yönteme gidilmediğini, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesi çerçevesinde teklif rayiç veya resmi rayiç bulunmadığından piyasa fiyat araştırması yapılarak piyasa rayici belirlendiğini, kaldı ki; dış çap arttıkça boru üreticilerinin fabrikalarındaki çelik sacı kıvırmalarını sağlayan düzeneğin ihtiyaç duyulan gücünün de artmakta olduğunu, bu sebeple resmi rayiç değerleri piyasada yaygın olarak üretilebilen 2642,0 mm dış çapına kadar hesaplanabildiğini, bu değerin üzerindeki imalatlar özel üretim olduğundan bu çaplar için daha güçlü makinelere ihtiyaç duyulduğunu, ... tarafından üretici uygunluğu verilen https://www.....gov.tr/Sayfa/Detay/749 adresinde ilanen duyurulan ve piyasada bilinirliği olan çelik boru üreticilerinin pek çoğunun 3246,0 mm çapında üretim yapmadığının da açıkça görülebileceğini, bu durumun bile yapılan çelik boru üretiminin özel imalat olduğunu ortaya koymakta olduğunu, özel imalat için resmi rayiç uydurmaya çalışılmadığını, mevzuatı gereği piyasa fiyatının araştırıldığını, ayrıca (Ek) İlamda “Çelik boru et kalınlığının fiyat analizinde 32 mm olarak belirlenmesi ve ödenmesine rağmen yerinde yapılan tespitte kullanılan boru et kalınlığının 25 mm olduğunun görülmesi” ile ilgili olarak ise; YF-01 poz numaralı yeni birim fiyat analizindeki çelik borunun et kalınlığı 32 mm olduğu halde, yerinde yapılan ölçümde 25 mm olarak tespit edilmesinin projesine aykırı bir durum olmakla birlikte kullanılan çelik borunun kılıf boru olması ve suyu iletmek üzere tasarlanmaması dikkate alındığında yapılacak ilk hakedişten kesinti yapılmak suretiyle gerekli işlemin tesis edilebileceğinin değerlendirildiğini, ancak yukarıda izah edildiği üzere yeni birim fiyat projesine göre 32 mm için yapılmış olmakla birlikte fiilen tespit edilen 25 mm çelik boru et kalınlığı için de boru rayiç bedeli hesabının serbest piyasadan alınacak tekliflere göre olması gerektiğinin düşünüldüğünü, sonuç olarak, (Ek) İlamda kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek piyasa fiyatı kullanılması yerine resmi rayiçlerin kullanılması istenmiş olmakla birlikte resmi fiyatların uygulanmasının birim fiyat tariflerine, notlarına ve açıklamalarına göre olduğunu, (Ek) İlamda atıf yapılan resmi rayiçlerin notlarının hem projesine göre olması gereken imalat ile hem de fiilen yapılan imalat ile örtüşmediğini, rayiç notunun, bu rayiç bedellerinin 406,4 mm ~ 2642,0 mm aralığı dışındaki çaplarda kullanılabilmesine imkan sağlamadığını, yapılan imalatın 3164,0 mm dış çapında olduğunu, malzemesi itibarıyla benzediği gerekçesiyle birim fiyatında tarifinde/notunda olmayan bir yöntemin uygulanması suretiyle resmi fiyat karşılığı olmayan bir imalatın resmi fiyatının olduğunun belirtilmesinin sözleşmeye uymadığı gibi hakkaniyete de sığmadığını, yapılan yeni birim fiyatın hukuka, hakkaniyete ve tarafların mutabakatına uygun şekilde Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesine göre oluşturulmuş olup herhangi bir kamu zararına da sebebiyet verilmediğini, ancak uygulamada 32 mm yerine 25 mm yapılmasına karşılık olan bedelin kesileceğinin açık olduğunu ifade etmek suretiyle yukarıda arz edilen sebepler ve re’sen tespit edilecek ve değerlendirilecek diğer hukuki gerekçelerle, hukuka aykırı şekilde verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını Kurulumuza arz etmiştir.

(Sorumlu …’ın temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık mütalaasında özetle;

- Tanzim edilen yeni birim fiyatın, ... Genel Müdürlük Makamının 18.11.2019 tarihli, Birim Fiyat ve Yeni Fiyat konulu Genelgesinde belirtilen hususlara dikkat edilerek hazırlandığı ve Proje ve İnşaat Dairesi Başkanı olarak da tarafından tasdik edildiği; meydana gelen fazla ödemenin yeni birim fiyatın hatalı olmasından değil, eksik yapılan ve projesine uygun olmayan imalattan kaynaklandığı,

- Ek İlamın 1/A maddesinde sorumlular belirlenirken, imalatın hatalı yapılması veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluğun işin fiilen başında bulunan Kontrol Teşkilatına ait olduğu gerekçesiyle Merkez Teşkilatı çalışanlarına herhangi bir sorumluluk yüklenmediği, aynı gerekçenin ilamın 1/B maddesi içinde geçerli olduğu, Bölge Müdürlüğündeki Kontrol Teşkilatının görevini tam olarak yapmaması sonucu 3164 mm dış çapında, 32 mm et kalınlığında çelik boru yerine proje harici ve çelik boru kullandırılarak eksik imalat yapılması sonucu oluşan kamu zararından, işin fiilen başında bulunan Kontrol Teşkilatının sorumlu olması gerektiği, Merkez Teşkilatı çalışanı olması nedeniyle herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığı,

Hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; Ek İlamda da belirtildiği üzere YİGŞ'nin 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen rayiçlerin, kaynakların verimli kullanılması esasına göre analize dahil edilmesinin sözleşme gereği olduğu, söz konusu poz tarifinde de belirtildiği üzere, farklı çaplardaki boru fiyatlarının enterpolasyon yöntemi ile bulunduğu, dolayısıyla çok daha ekonomik olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (İller Bankası) rayiçleri mevcut iken, piyasadan alınan yüksek fiyatların kullanılmasının sözleşmeye aykırı olduğu, diğer taraftan Ek İlam 2014 yılı işlemlerine ait olması nedeniyle, tanzim edilen yeni birim fiyatın ... Genel Müdürlüğü’nün 18.11.2019 tarihli Genelgesine uygun olduğu yönündeki açıklamanın bir geçerliliğinin bulunmadığı, dolayısıyla, tanzim edilen yeni birim fiyatı tasdik eden olarak sorumluluğunun bulunduğu, ancak, YF-01 poz numaralı yeni birim fiyat analizinde, kullanılan çelik borunun et kalınlığının 32 mm olarak belirlenmesine rağmen, yerinde yapılan tespitte 25 mm olduğunun anlaşılması nedenleriyle oluşan kamu zararından, Ek İlamın 1/A maddesinde belirtilen gerekçelerle Harcama Yetkilisi sıfatıyla …'ın herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığının değerlendirildiği; bu nedenle hükmün bozularak, ilgilinin ilamın eksik imalat ile ilgili bölümünde sorumlular arasından çıkarılmasını teminen dosyanın Dairesine tevdiine karar verilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmuştur.

(Sorumlu …’ın temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık mütalaasında özetle; dilekçede özetle;

- Yatay sondaj projesinde yer alan dış çapı 3164 mm t=32 mm et kalınlığında borunun idarelerde birim fiyatı bulunmadığından hazırlanan yeni birim fiyat tutanağında yüklenicinin idareye sunmuş olduğu 3100x32,00 mm siyah boru teklifi içeren 3 adet proforma fatura (… TL/m, … TL/m, … TL/m) teklifine karşılık, çelik boru proforma teklifi olarak … TL/m yeni birim fiyat hazırlandığı,

- Bilirkişi Heyetince kullanılması önerilen fiyat analizindeki Not 1'e göre 2642 mm çapı altında olan ve fiyatı olmayan ara çaplı borular için uygulanması gerekirken, tasdikli projesinde 2642 mm boruya göre oldukça büyük çap olan 3164 mm çelik boruya dönüşüm yapılarak yeni fiyat yapılmasının doğru bir yöntem olmadığı kanaatinden dolayı YİGŞ'ye göre yeni fiyat yapımı yöntemlerinden biri olan proforma fatura yönteminin belirlenmesinin doğru olduğunun düşünüldüğü

Hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; YİGŞ'nin 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen rayiçlerin, kaynakların verimli kullanılması esasına göre analize dahil edilmesinin sözleşme gereği olduğu, söz konusu poz tarifinde de belirtildiği üzere, farklı çaplardaki boru fiyatlarının enterpolasyon yöntemi ile bulunduğu, dolayısıyla çok daha ekonomik olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (İller Bankası) rayiçleri mevcut iken, piyasadan alınan yüksek fiyatların kullanılmasının sözleşmeye aykırı olduğu, ayrıca, alınan piyasa fiyatında Ticaret ve Sanayi Odası onayı bulunmadığı, diğer taraftan dilekçede, YİGŞ'nin “Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü ve “Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü, “Yüklenicinin bakım ve düzeltme sorumlulukları” başlıklı 25’inci, “Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu ve “Kesin hakediş raporu ve hesap kesilmesi” başlıklı 40’ıncı maddelerine yer verilerek imalat hatalarının ve metraj hatasından kaynaklanan fazla ödemlerin, işe ait kesin hakediş yapılıncaya kadar düzeltilebileceğinin ifade edilmekte ve bu yaklaşıma dayanılarak, 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesinde tanımlanan kamu zararının oluşmadığı belirtilmekteyse de; bu nitelikteki bir yaklaşımın değerlendirilebilir olmaktan uzak olduğu, YİGŞ’nin “Geçici hakediş raporları” başlıklı 39’uncu maddesinin (a) bendinin; “Sözleşmeye ekli birim fiyat teklif cetvelinde yazılı veya sonradan düzenlenen yeni birim fiyatlar ile metrajlarından hesaplanan iş kalemi miktarlarının çarpımı üzerinden hesaplanan tutardan sözleşmedeki kayıtlara ve ilgili kanunlara göre yapılacak kesintiler de çıktıktan sonra, sözleşmenin ödemeye ilişkin hükümleri çerçevesinde kendisine ödenir.” hükmünde olduğu, madde metninden açıkça anlaşılacağı üzere; geçici hakedişlerle bir ödemenin yapılabilmesi için öncelikle sözleşmeye ve teknik şartnamelere uygun bir imalatın yapılması ve o imalatın birim fiyat teklif cetvelinde yazılı olan fiyatı ile imalat miktarı çarpılarak yapılacak ödemenin tespit edilmesi gerektiği, dolayısıyla, somut olayda olduğu gibi, teknik şartnamelere uygun imalat yapılmamış olmasına rağmen, yapılmış gibi hakedişe dâhil edilerek ödenmesi ve bu ödemenin kesin hakediş düzenleninceye kadar kesilebileceği ileri sürülerek, kamu zararının henüz oluşmadığının ifade edilmesinin mümkün olmadığı; bu nedenle talebin reddedilerek Daire kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmuştur.

(Sorumlular … ve Ömer …’un temyiz dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık mütalaalarında özetle; dilekçede özetle;

- Resmi birim fiyatın notlarında, 406,4 mm~2642,0 mm arasındaki çaplardan listede yer almayanlar için enterpolasyon/ara kestirimle farklı çaplar için bedel bulunabileceği, bu çapların farklı et kalınlıkları için ise boru ağırlığından bedel hesaplanabileceğinin belirtildiği, özel üretim olduğu için rayice dahil edilmeyen 3164 mm çapındaki çelik borunun birim fiyatının bu yöntemle bulunması yerine boru için teklif alınmak suretiyle yeni fiyat hazırlandığı ve yeni fiyatın analizinde kullanılan çelik boru için piyasadan teklif alınmak suretiyle yapılan yeni fiyat analizinin doğru olduğunun düşünüldüğü,

- YF-01 poz numaralı yeni birim fiyat analizindeki çelik boru et kalınlığı 32 mm olduğu halde, yerinde yapılan ölçümde 25 mm olarak tespit edilmesi hususunun, projesine aykırı bir durum olmakla birlikte yapılacak ilk hakedişten kesinti yapılmak suretiyle gerekli işlemin tesis edilebileceği

Hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; dilekçede 04.768/09G27 poz numaralı iş kaleminin birim fiyat tarifine yer verilerek, söz konusu birim fiyatın sadece ara çaplar için uygulanabileceği gerekçesiyle analizde kullanılamayacağı belirtmiş olsa da; Ek İlamda da belirtildiği üzere burada ara çap olarak hangi çapın kastedildiğinin belli olmadığı, doğal olarak, alt çaplar olabileceği gibi üst çaplar da olabileceği, birim fiyat tarifindeki ifadenin bu hususu engeller nitelikte olmadığı, dolayısıyla, 04.768/09G27 poz numaralı iş kaleminde yer alan çelik boru fiyatının referans nitelikte olması nedeniyle, tarifte belirtildiği gibi enterpolasyon yöntemiyle, diğer çaplardaki aynı nitelikteki çelik boru fiyatlarının bulunabileceği, YİGŞ'nin 22’nci maddesinin üçüncü bendinde belirtilen rayiçlerin, kaynakların verimli kullanılması esasına göre analize dahil edilmesinin sözleşme gereği olduğu, söz konusu poz tarifinde de belirtildiği üzere, farklı çaplardaki boru fiyatlarının, enterpolasyon yöntemi ile bulunduğu, dolayısıyla çok daha ekonomik olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (İller Bankası) rayiçleri mevcut iken, piyasadan alınan yüksek fiyatların kullanılması sözleşmeye aykırı olduğu, ayrıca, alınan piyasa fiyatında Ticaret ve Sanayi Odası onayı bulunmadığı, diğer taraftan, çelik boru et kalınlığındaki farklılıktan kaynaklanan kamu zararının varlığı kabul edilmekle beraber, herhangi bir kesinti/tahsilat bildirilmediğinden talebin reddedilerek Daire Kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalaa olunmuştur.

Yukarıda adı geçen sorumlu (…), (Başsavcılık mütalaasına yanıt olarak gönderdiği) ikinci temyiz dilekçesinde özetle; Savcı mütalaasında özetle; “... İlamda da belirtildiği üzere burada ara çap olarak hangi çapın kastedildiği belli değildir. Doğal olarak, alt çaplar olabileceği gibi üst çaplar da olabilir... tarifte belirtildiği gibi enterpolasyon yöntemiyle, diğer çaplardaki aynı nitelikteki çelik boru fiyatları bulunabilir...” denildiğini, Gerçekleştirme Görevlisi olarak sorumlu tutulduğu İlama karşılık yaptığı temyiz başvurusunda belirttiğim üzere; “enterpolasyon” kavramının bir matematik terimi olduğunu, “enterpolasyon” kelimesinin kökenine bakıldığında ise Latince “interpolare” kelimesinden geldiğinin görüleceğini, buradaki “inter” kelimesinin Türkçe’ye “arasında” çevrilmekte olduğunu, “ekstra”nın ise Türkçe’de “dışında” anlamında kullanıldığını, bu sebeple temyiz dilekçesinde “enterpolasyon” teriminin, “dışında” olarak yorumlanamayacağını aksine “arasında” anlamına geldiğinin net olduğunu ifade ettiğini, ancak Savcılık mütalaasında enterpolasyonun alt ve üst çaplar (bilinen çapların altında veya üstünde) için de olabileceği, diğer bir ifadeyle “ekstrapolasyon” kavramı ile aynı olduğunun belirtildiğini, 04.768/09G resmi rayiçleri üzerinden açıklamak gerekirse bu fiyat grubunun 406,4 mm ~ 2642,0 mm çap aralığı için olduğunu (505,0 veya 1200,0 gibi), 406,4 mm’den daha küçük çaplar (Savcının mütalaasında alt çap diye yorumlanan) ile 2642 mm’den daha büyük çaplar (Savcının mütalaasında üst çap diye yorumlanan) bu birim fiyat aralığına dahil olamadığını, yeni fiyat yapılan çapın ise 3164,0 olduğunu ve bu aralıkta bulunmadığını, bu aralığın dışında olduğunu, 768/09G resmi rayiçlerinin 406,4 mm ~ 2642,0 mm çap aralığında olan 27 farklı çap belirlendiğini, belirlenen bu değerden farklı ancak yine 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasında olabilecek diğer çaplar için rayiç fiyat notu ile “enterpolasyon” yapılacağının bildirildiğini, örnek verilecek olursa resmi birim fiyatta, 1118,0 mm çapı için fiyat bulunduğunu, ancak 1143,00 mm (406,4 mm ~ 2642,0 mm arasındadır) için fiyat bulunmadığını, resmi rayiçten hesaplamak gerekirse rayiç notuna göre enterpolasyon yapılabileceğini, resmi fiyatların uygulanması birim fiyat tariflerine, notlarına ve açıklamalarına göre yapıldığından ve rayiç notunda, bu rayiç bedellerinin 406,4 mm ~ 2642,0 mm aralığı dışındaki çaplarda kullanılabilmesine imkan sağlanmadığından 3164,0 mm çapı için piyasa fiyatı olarak belirlendiğini, yapılan yeni fiyat işleminin mevzuata uygun olduğu, hükmedilen kamu zararının yanlış hesaplandığı kanaatinde olduğundan konunun tekrar değerlendirilmesi, (ek) ilam hükmünün kaldırılması hususunda gereğini Kurulumuza arz etmiştir.

(Sorumlu …’un ikinci temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık ikinci mütalaasında özetle; adı geçen tarafından ileri sürülen hususların önceki mütalaada belirtilen görüşlerin değiştirilmesini sağlayacak bir mahiyet taşımadığı anlaşıldığından; yargılamanın söz konusu mütalaaya göre karara bağlanmasının uygun olacağı mütalaa olunmuştur.

Aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak kendi gündem sırasında görüşülen dosyayla duruşma talebinde bulunan sorumlu … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Konunun Esası Yönünden İnceleme:

Temyize konu işbu ilam maddesinde tazmin hükmü, (Sayıştayca görevlendirilen Bilirkişi Heyeti tespitlerine de dayandırılarak) yatay sondaj imalatı için yeni birim fiyat düzenlenirken Yapım İşleri Genel Şartnamesinde yer alan rayiçlerden biri veya birkaçının herhangi bir sıralama gözetilmeksizin kullanılabileceği, dolayısıyla YF-01 poz numaralı yeni birim fiyat analizinde, çok daha ekonomik olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (İller Bankası) birim fiyatlarının kullanılması gerektiği, çelik boru birim fiyatı piyasadan fiyat almak suretiyle … TL/m olarak belirlenmiş iken, aynı birim fiyatın Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (İller Bankası) birim fiyatları baz alınarak enterpolasyon yöntemi ile … TL/m olarak bulunabileceği, ayrıca çelik boru et kalınlığının fiyat analizinde 32 mm olarak belirlenmesi ve ödenmesine rağmen yerinde yapılan tespitte kullanılan boru et kalınlığının 25 mm olduğu; bu tespitlere rağmen yeni birim fiyatın hatalı belirlenerek ödenmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle verilmiştir.

Öncelikle, 04.03.2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) “Sözleşmede Bulunmayan İşlerin Fiyatının Tespiti” başlıklı 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında;

“…

(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:

a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.

b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.

c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.

ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.

…”

Denilmektedir.

Sayıştay Başkanlığı tarafından … İşine ilişkin olarak hakedişlere giren ödemelerin yerinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması amacıyla, konusunda uzman mühendislerden oluşan Bilirkişi Heyetince düzenlenen 22.03.2019 tarihli … İşine Ait Bilirkişi Kurulu Raporunun, söz konusu işe ait YF-01 poz numaralı yeni birim fiyat analiziyle ilgili kısmında;

“1. YF-01 poz numaralı yeni birim fiyat analizi, 32.014/İB-18 poz no.lu “2600 mm Çelik Boru ile Kara ve Demiryolunu Zemin Altından Delerek Yatay Geçiş Yapılması” birim fiyatının analizi uyarlanarak oluşturulmuştur. 32.014/İB-18 poz numaralı iş kaleminin birim fiyat tarifinin “Not: C” kısmında;

“… boru içerisinde kazılan zeminin sert küskü veya her cins kaya olması ve kazının fiilen kompresör kullanılarak yapılması halinde birim fiyata ilave olarak zeminin sert küskülük olması durumunda birim fiyata ilave olarak %20 oranında müşkülat zammının ayrıca ödenebileceği,” belirtilmektedir.

Ancak, yerinde yapılan çalışmalarda zeminin kompresör ile kazılmasına gerek olmayacak sertlikte olduğu, zeminin kendini tutamayacak kadar yumuşak olduğu görülmüştür. Bu nedenle, yeni birim fiyata dâhil edilen … TL tutarındaki %20 müşkülat zammının, yeni birim fiyat analizinde yer almaması gerekmektedir.

2. YF-01 poz numaralı yeni birim fiyat analizinde kullanılan çelik borunun et kalınlığı 32 mm olarak kabul edilmiş ve boru bedeli bu kabul üzerinden ödenmişken, yerinde yapılan ölçümde çelik boru et kalınlığının 25 mm olduğu tespit edilmiştir.

3. YF-01 poz numaralı yeni birim fiyat analizinde çelik boru bedeli (%25 yüklenici karı dâhil) piyasadan fiyat alınmak suretiyle … TL/m olarak belirlenmiştir. Ancak çelik boru bedeli İller Bankası çelik boru birim fiyatları üzerinden enterpolasyon metodu ile de bulunabilir.

Poz No Tanımı Birim Fiyatı

(2013) Boru ağırlığı (kg) Kg/Fiyat

04.768/09G27 Ø 2642 mm Çelik Boru temini (23,05 mm) … 1485,44 … TL

Yeni Birim Fiyata Baz Alınması Gereken Çelik Borunun;

3150 mm iç çapında 25 mm Çelik Boru Ağırlığı 1.923,56 kg

3150 mm iç çapında 25 mm Çelik Boru Ağırlığı x Çelik Boru Kg fiyatı … TL

Ø3150 mm iç çapında Çelik Borunun (25 mm) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı fiyatlarına göre %25 yüklenici karı Dâhil Çevre Şehircilik Fiyatı … TL

Yerinde yapılan incelemelerde kullanılan borunun 3.150 mm iç çapında ve 25 mm et kalınlığında çelik boru olduğu görülmüştür. Söz konusu borunun ağırlığı ise 1.923,56 kg’dır. Dolayısıyla, yeni birim fiyat analizine baz alınması gereken çelik boru birim fiyatının (%25 yüklenici karı dâhil) … TL (1.923,56 kg*… TL*1,25) olması gerekmektedir.”

Denilmiştir.

Kamu zararının tazminine hükmeden Dairemizce; yukarıda belirtilen Bilirkişi tespitlerinden yalnızca “zeminin kendini tutamayacak kadar yumuşak olması sebebiyle %20 müşkülat zammının, yeni birim fiyat analizinde yer almaması gerektiği” tespitine itibar edilmemiş ve sorumluların sorgu aşamasında gönderdikleri savunmaları ekinde yer alan imzalı tutanaktaki kazı klasının sert küskülük ve kireç taşı olduğu açıklaması karşısında, birim fiyata ilave olarak %20 oranında müşkülat zammının ayrıca ödenmesi gerektiğine kanaat getirilmek suretiyle (mevcut olduğu iddia edilen rayiç ve eksik et kalınlığına ilişkin) diğer tespitler doğrultusunda kamu zararına esas alınan yeni birim fiyat yeniden hesaplanmıştır.

Bu bağlamda, kamu zararına esas tespitlerden öncelikle rayiç meselesine bakılacak olursa; Ek İlamda Çevre ve Şehircilik Bakanlığına ait eski poz numarası (04.768/09) olan grup başlığında; “Spiral Kaynaklı Çelik Borular (TS EN 10217-1), İçi Epoksi (TS EN 10289'a Göre) Dışı PE Kaplı, (TS EN 5139'a göre) Kaynak Ağızlı, Not: 1) Ara çapların rayiç fiyatları enterpolasyonla bulunur. 2) Çelik sınıfı değişmeyen ancak et kalınlıkları farklı olan aynı çaplardaki çelik borularda, birim fiyatı belli olan borunun birim boy ağırlığı esas alınarak bu çapa ait diğer boruların birim fiyatları belirlenecektir.” tanımı yer almaktadır. Devam eden birim fiyat cetvelinde ise “6 atmosfer basınç dayanmalı (st37)” borular “D” rumuzu ile, 10 atmosfer basınç dayanmalı (st37)” borular “E” rumuzu ile, “16 atmosfer basınç dayanmalı (st44)“ borular “F” rumuzu ile, “25 atmosfer basınç dayanmalı (st44)” borular “G” rumuzu ile sıralanmıştır.

Ek İlamda esas alınan 04.768/09G rumuzu altında ise; “04.768/09G1” rumuzu 406,4 mm dış çapında x 4,76 mm et kalınlığında çelik boru ile “04.768/09G27” rumuzu 2642,0 mm dış çapında x 23,05 mm et kalınlığında çelik boru arasındaki farklı dış çap ve et kalınlığındaki farklı fiyatlı çelik borular sıralanmaktadır.

Enterpolasyon, matematik terimi olarak; elde var olan (bilinen) değerlerden yola çıkarak bu değerler arasında, farklı bir yerde ve değeri bilinmeyen bir noktadaki olası değeri bulmaya/tahmin etmeye yarayan bir sayısal analiz yöntemidir. En basit hali ile “var olan sayısal değerleri kullanarak sınırlar arasındaki boş noktaların değerlerinin tahmin edilmesi” olarak açıklanmaktadır. Uygulamada “enterpolasyon” sözcüğü yerine “ara kestirim” veya "tahmin" ifadeleri de kullanılmaktadır. Bu yöntem ile hesaplanan tahmini veri, iki bilinen değer arasında olduğu için gerçek veriye en yakın değere ulaşılmakta, hata payı azalmaktadır. Ekstrapolasyon ise bilinen noktaların dışındaki bir alanda tahmin yapmak için kullanılmaktadır. Burada amaç eldeki verilerin eğilimi ile dışardaki verileri tahmin etmek olmakla birlikte tahmini verinin gerçek veriden uzaklaşabileceği, hata payının yüksek olacağı matematik yöntemlerle de bilinmektedir.

İller Bankası tarafından kullanılan 04.768/09G ... rayiçleri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan rayiçler olup, Ek İlamdaki gibi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı rayiç birim fiyatından enterpolasyon ile boru bedeli hesaplanması doğru olmayacaktır. Şöyle ki; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Rayiç Cetvelinde bu rayiçler için; “Not: 1-Ara çapların rayiç fiyatları enterpolasyonla bulunur.” ifadesi yer almaktadır. Burada ifade edilen 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasında olan ancak bu listede bulunmayan çaplar için enterpolasyon yapılmasıdır. Örnek vermek gerekirse; 1524,0 ve 1626,0 mm dış çapında çelik boru için fiyat varken 1582,0 mm dış çapında özel üretim bir çelik boru için fiyat bulunmamaktadır, bu dış çap listede olmadığından Not-1’e göre 1524,0 mm (… TL/m) ve 1626,0 mm (… TL/mm) için çelik boru rayiç bedelleri kullanılarak bu iki fiyat arasında enterpolasyon yöntemi ile bir fiyat {… + [(1582,0 - 1524,0) / (1626,0 - 1524,0) x … - …)] =} hesaplanabilecektir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Rayiç Cetvelinde bu rayiçler için ayrıca; “Not: 2-Çelik sınıfı değişmeyen ancak et kalınlıkları farklı olan aynı çaplardaki çelik borularda, birim fiyatı belli olan borunun birim boy ağırlığı esas alınarak bu çapa ait diğer boruların birim fiyatları belirlenecektir.” ifadesi yer almaktadır. Burada anlatılmak istenen de; Rayiç Cetvelindeki 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasındaki çaplara ait et kalınlıkları farklı olan borulara ait rayiçler için ayrıca bir yöntem belirtilmiş olmasıdır. Örnek vermek gerekirse; 1524,0 mm dış çapında 13,5 mm et kalınlığında çelik boru için rayiç bedel varken 1524,0 mm dış çapında ancak 15,0 mm et kalınlığında bir çelik boru imalatı için rayiç bedel bulunmamaktadır, bu durumda 1524,00 mm dış çapında 13,5 mm et kalınlığındaki boru ağırlığının bu rayicin bedeli olan … TL/m’ye oranlanması ve çıkan sonucun 1524,0 mm dış çapında 15,0 mm et kalınlığında çelik boru ağırlığı ile çarpılması suretiyle rayiç bedel belirlenebilecektir.

Özetle, resmi birim fiyatın notlarında, 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasındaki çaplardan listede yer almayanlar için enterpolasyon/ara kestirimle farklı çaplar için bedel bulunabileceği, bu çapların farklı et kalınlıkları için ise boru ağırlığından bedel hesaplanabileceği belirtilmiştir.

Ek İlamda resmi birim fiyatın Not-2’sinden hareketle, çapı aynı ancak et kalınlığı farklı boruların birim boy ağırlığı ile fiyatlarının belirleneceği ifade edilmektedir. Buradaki ifadenin birim fiyat cetvelindeki çaplarla sınırlı olduğu açıktır. Yeni fiyatta kullanılan 3264,0 mm çapındaki çelik boru, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı rayiçlerinde belirtilen 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasındaki çaplar içinde yer almamaktadır. 406,4 mm ~ 2642,0 mm arasındaki verilerin kullanılması ile 3264,0 mm çapındaki çelik boru bedelinin tahmin edilmesi ise matematik yöntem olarak ekstrapolasyondur, ancak bu rayiç fiyatın not kısmında böyle bir ifade yer almadığı gibi, aksine enterpolasyon yapılabileceği belirtilmiştir. Ek İlamda kamu zararına esas yöntem olarak belirtilen hesaplama kriteri (ekstrapolasyon), birim fiyatın uygulamasına (ara çaplar için enterpolasyon) uymamaktadır.

Özel üretim olduğu için rayice dahil edilmediği ifade edilen 3264 mm çapındaki çelik borunun birim fiyatının bu yöntemle bulunması yerine boru için piyasadan teklif alınmak suretiyle (3 adet proforma fatura doğrultusunda) yeni birim fiyat hazırlanarak, resmi rayicin tariflerinde ve not kısmında yer almayan bir yönteme gidilmemiş, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesi çerçevesinde teklif rayiç veya resmi rayiç bulunmadığından piyasa fiyat araştırması yapılarak piyasa rayici belirlenmiştir.

Kaldı ki, sorumluların; dış çap arttıkça boru üreticilerinin fabrikalarındaki çelik sacı kıvırmalarını sağlayan düzeneğin ihtiyaç duyulan gücünün de arttığı, bu sebeple resmi rayiç değerlerinin piyasada yaygın olarak üretilebilen 2642,0 mm dış çapına kadar hesaplanabildiği, bu değerin üzerindeki imalatlar özel üretim olduğundan bu çaplar için daha güçlü makinelere ihtiyaç duyulduğu, ... tarafından üretici uygunluğu verilen https://www.....gov.tr/Sayfa/Detay/749 adresinde ilanen duyurulan ve piyasada bilinirliği olan çelik boru üreticilerinin pek çoğunun 3264,0 mm çapında üretim yapamadığı şeklindeki iddia ve itirazları da yapılan çelik boru üretiminin özel imalat olduğunu ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla, Ek İlamda kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek piyasa fiyatı kullanılması yerine resmi rayiçlerin kullanılması istenmiş olmakla birlikte; resmi fiyatların uygulanması birim fiyat tariflerine, notlarına ve açıklamalarına göre olmaktadır. Ek İlamda atıf yapılan resmi rayiçlerin notları hem projesine göre olması gereken imalat ile, hem de fiilen yapılan imalat ile örtüşmemektedir. Rayiç notu, bu rayiç bedellerinin 406,4 mm ~ 2642,0 mm aralığı dışındaki çaplarda kullanılabilmesine imkân sağlamamaktadır. Yapılan imalat 3264,0 mm dış çapındadır.

Malzemesi itibariyle benzediği gerekçesiyle birim fiyatında tarifinde/notunda olmayan bir yöntemin uygulanması suretiyle resmi fiyat karşılığı olmayan bir imalatın resmi fiyatının olduğunun belirtilmesi sözleşmeye uymadığı gibi, hakkaniyet ölçütleriyle de bağdaşmayacaktır.

Buraya kadar yapılan açıklamalar karşısında, sorumluların uygun rayiç kullanımına ilişkin itirazları yerinde olduğundan; proforma faturalar doğrultusunda piyasadan teklif alınmak suretiyle yeni fiyat hazırlanması işlemi de doğru olmaktadır. Ancak, alınan piyasa fiyatı, Ticaret ve Sanayi Odası tasdikli olmalıdır.

Öte yandan, sorumlular tarafından sorgu (ve sonrasında Ek İlam) aşamasında olduğu gibi çelik boru et kalınlığının fiyat analizinde 32 mm olarak belirlenmesi ve ödenmesine rağmen yerinde fiiliyatta kullanılan boru et kalınlığının 25 mm olmasına ilişkin Bilirkişi tespitine herhangi bir itirazda bulunulmamakla beraber, gerekli kesintinin düzenlenecek olan ilk hakedişte yapılacağı hususu bir kez daha tekrar edilmiştir.

Çelik borudaki eksik et kalınlığından kaynaklanan kesinti tutarının ne olması gerektiği konusuna gelince; Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra, … Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan 19.01.2021 tarihli ve 885757 sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan 27.03.2020 tarihli 10-219 sayılı Genel Müdürlük Oluru ile Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “… İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli Kök Raporu, Kurulumuza intikal ettirilmiş olup, anılan Raporda söz konusu imalatın ek eksik et kalınlığı esas alınarak olması gereken yeni birim fiyatı (proforma faturalar üzerinden oluşturulan yeni birim fiyat üzerinden);

“Çizelge 10 : Yatay Sondaj bedelinin hesaplanması

İç çap (mm) Et kalınlığı (mm) Dış çap (mm) Halka Alanı (m2) Oran Açıklama

3100 16 3132 0,16 : Referans et kalınlığı

3100 32 3164 0.31 2,01 : Hatalı olarak dikkate alınan et kalınlığı

3100 25 3150 0,25 1.57 : Fiilen ölçülen et kalınlığı



Onaylı YF-01 fiyatı : …

Düzeltme Oranı (1,57/2,01) : 0,7811

YF-01/A fiyatı : …”

Olarak hesaplanmıştır.

Sorumluluk Yönünden İnceleme:

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde:

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. ...

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.

…

Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…”

Hükümleri yer almaktadır.

Ayrıca Sayıştay Genel Kurulu’nun, Sayıştayca yapılan incelemeler sonucunda kamu zararı tespit edildiğinde ve kamu kaynağının verimli, etkin ve ekonomik kullanılmadığı saptandığında, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi hususundaki tereddütleri gidermeye yönelik verdiği 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nda da; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına; asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.

Yine aynı Karar’ın “Gerçekleştirme Görevlileri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk” başlıklı (c) fıkrasında da:

“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.

Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”

Denilmek suretiyle ödemeye esas hakediş raporları ile diğer belgeleri düzenleyen kişilerin sorumluluğundan bahsedilmektedir.

Bahse konu kamu zararı, yeni fiyat tutanağının kamu görevlileri ve yüklenici tarafından imzalanıp hakediş raporuyla ödeme emri belgesine bağlanarak ödenmesi sonucu ortaya çıkmış olup, yeni fiyat tutanağını imzalayan tüm kamu görevlilerinin sorumluluğu bulunmaktadır.

Ek İlamda da; aynı değerlendirmelerle kurulan illiyet bağı neticesinde 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne uygun bir biçimde (sadece yeni fiyat tutanağını imzalayanlara) sorumluluk tevcihi yapılmıştır.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının sadece konunun esası yönünden kısmen kabulüyle, 423 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesinin (B) bendiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün BOZULMASINA ve Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra ortaya çıkan ve temyiz konusu yeni birim fiyat hakkında değerlendirmelerin de yapıldığı (ve Dairemizce henüz görülmediği anlaşılan) ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporunun (ve bu Rapora binaen verilen 2021/1 sayılı Kararının) incelenmesini ve kamu zararı tutarının bu Kök Rapordaki (ve Teftiş Kurulu Kararındaki) değerlendirmeler dikkate alınarak Ticaret ve Sanayi Odası tasdikli piyasa fiyatına göre belirlenen 25 mm et kalınlığındaki boru bedeli doğrultusunda yeniden belirlenmesini teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın ilgili teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın ilgili DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, (…. Daire Başkanı … ve …. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 25.12.2024 tarih ve 57591 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

…. Daire Başkanı … ve …. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …:

Yapılan incelemede, … işine ait “Ø2800 mm Anma Çapında Farklı Basınç Dayanımlı CTP Boru ve Özel Parçalarının Temini ve Döşenmesi” iş kaleminde çelik boru et kalınlığının fiyat analizinde 32 mm olarak belirlenmesi ve ödenmesine rağmen yerinde yapılan tespitte kullanılan boru et kalınlığının 25 mm olduğu, ayrıca, çelik boru birim fiyatı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (İller Bankası) birim fiyatlarından enterpolasyon yöntemiyle … TL/m olarak tespit edilebiliyor iken, söz konusu birim fiyatın piyasadan teklif almak suretiyle … TL/m olarak belirlendiği ve bu suretle kamu zararına sebebiyet verildiği tespit edilmiştir.

Ancak, Sayıştay tarafından görevlendirilen Bilirkişi Heyetinin Bilirkişi Raporunda zeminin kendini tutamayacak kadar yumuşak olduğu görüldüğünden, %20 müşkülat zammının, yeni birim fiyat analizinde yer almaması gerektiği tespit edilmişse de, sorumluların sorgu aşamasında savunmaları ekinde göndermiş oldukları imzalı tutanakta, kazı klasının sert küskülük ve kireç taşı olduğu belirtildiğinden, birim fiyata ilave olarak %20 oranında müşkülat zammının ayrıca ödenmesi gerektiği kabul edilerek Ek İlamda %20 müşkülat zammının kamu zararı teşkil etmediğine karar verilmiştir.

Ayrıca sorumlular dilekçelerinde çelik boru et kalınlığının fiyat analizinde 32 mm olarak belirlenmesi ve ödenmesine rağmen yerinde yapılan tespitte kullanılan boru et kalınlığının 25 mm olarak tespit edilmesi hususunda gerekli kesintinin düzenlenecek olan ilk hakedişte yapılacağını ifade etmiş olsalar da; tahsilata ilişkin herhangi bir belge gönderilmemiştir.

Ayrıca, sorumlular yine dilekçelerinde 04.768/09G27 poz numaralı iş kaleminin birim fiyat tarifine yer verilerek, söz konusu birim fiyatın sadece ara çaplar için uygulanabileceği gerekçesiyle analizde kullanılamayacağını belirtmiş olsalar da; burada ara çap olarak hangi çapın kastedildiği belli değildir. Doğal olarak, alt çaplar olabileceği gibi üst çaplar da olabilir. Birim fiyat tarifindeki ifade bu hususu engeller nitelikte değildir. Dolayısıyla, 04.768/09G27 poz numaralı iş kaleminde yer alan çelik boru fiyatının referans nitelikte olması nedeniyle, tarifte belirtildiği gibi enterpolasyon yöntemiyle, diğer çaplardaki aynı nitelikteki çelik boru fiyatları bulunabilir.

Bu itibarla, Sayıştay tarafından görevlendirilen Bilirkişi Heyetince denetim yerinde yapılan fiili-fiziki denetim sonucu resmi belge ve kanıtlara dayalı ölçümlerle gerçekleştirilen yeni birim fiyat hesabına dayalı kamu zararı tespitinde ve bu kamu zararından sorumluluklarına hükmedilen kamu görevlilerinin sorumlu tutulmasında sorumluluk hukuku bağlamında bir isabetsizlik görülmediğinden; temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının reddedilerek tazmin hükmünün tasdik edilmesi gerekir.