SayıştaySayıştay Temyiz Kararı57607
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareDiğer Özel Bütçeli İdareler
Daire8
Dosya No49496
Yılı2017
Konu: Yapım işinde, vana odası içinde kalan boru hattına ilişkin ödemenin düşülmemesi.
3- 283 sayılı Ek İlamın 3’üncü maddesiyle; … A.Ş. + … Ltd. Şti İş Ortaklığının taahhüdündeki “... İşi”nde; çeşitli basınç sınıflarında 2.800 mm çapında CTP boru döşenmesi imalatının yapıldığı hat üzerinde inşa edilen vana odalarının betonarmesi içerisinde kalan kısmın, vana odası pozundan ödenmesi nedeniyle, 15 adet vana odasına ilişkin toplam mesafenin boru imalatına ilişkin metrajlardan minha edilmesi gerekirken buna uyulmaması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.
Yukarıda adı geçen sorumlular (... ve …), (ilk) temyiz dilekçelerinde; sorumlulukları bulunduğu halde Ek İlamın işbu maddesine ilişkin herhangi bir iddia ve itirazda bulunmamışlardır.
Yukarıda adı geçen sorumlular (.... ve .... ), kendi gündem sıralarında görüşülen dosyalarındaki temyiz dilekçelerinde; Ek İlamın 1’inci maddesine ilişkin sadece sorumluluk yönünden yapmış olduğu açıklamaları temyize konu işbu madde için de aynen tekrar etmişlerdir.
(Sorumlular .... ve .... ’ın temyiz dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık mütalaaları, yukarıda Ek İlamın 1’inci maddesi için verilen mütalaalar ile aynıdır.
Yukarıda adı geçen sorumlu (...), (Başsavcılık mütalaasına yanıt olarak gönderdiği) ikinci temyiz dilekçesinde ise özetle; .... Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Olurunun “Mali Yönden” başlığının 3. ve 4. maddeleri ile “İdari Yönden” Başlığının 8. ve 9. maddelerinde Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “.... ı İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli kök raporunun Kurulumuza sunulduğunu, .... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Daire Başkanlığa verilen görev sonucu Başkanlıkça bir komisyon kurularak Sayıştay Başkanlığının “.... ı İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapılmasının istendiğini, söz konusu rapor için Komisyonun yerinde incelemeler yaptığını ve Sayıştay’ın anılan işe ait hakedişlerin 30 sayılı hakediş itibarıyla incelemesi neticesinde ortaya çıkardığı hususlar nedeniyle oluşan kamu zararının tespiti için bir kök rapor hazırladığını, görevlendirilen Komisyonun 5 gün boyunca önem ve öncelik sırasına göre yerinde incelemelerde bulunduğunu, incelemeler sonucunda ortaya çıkan raporda belirtilen Sayıştay Ek İlamında belirtilen tüm kamu zararına sebebiyet verdiği iddia edilen kalemlerin tek tek incelendiğini, Sayıştay Ek ilamıyla 05.07.2021 tarihli 236 ek ilam no.lu, 27.04.2021 tarihli ve 214 sayılı Ek ilam sıra no: 1, Sorgu madde sıra no: 1 Kararında .... -BKV-12-A poz numaralı CTP Boru Üzerine Kuyu Tipi Her Yükseklikte 2.800mm Çapında Hat Kapama ve Vana Yapısının Yapılması iş kalemine ait 17 no.lu hakedişte 10 adet, 18 no.lu hakedişte 9 adet olmak üzere toplam 19 adedinin ödemesi yapılmasına rağmen, ödemeye esasa alınabilecek .... -BKV-12-A poz numaralı imalat miktarının 11 adet olması nedeniyle (2016 yılı) … TL, aynı Kararın Ek İlam sıra no: 3, Sorgu madde no: 3 sayılı Kararında (2016 yılı) … TL, 2017 yılı Ek İlam sıra no:3, Sorgu madde no 3 kararına göre (2017 yılı) … TL kamu zararına kamu zararına sebebiyet verildiğinin karara bağlandığını, bu durumun gerçeği yansıtmadığını, ...’nin 31.08.2021 tarihli kök raporunda yerinde yapılan incelemeler sonucunda 11 değil 17 adet vananın yapıldığının gözlemlendiğini, bu sebepten dolayı oluşan kamu zararı … TL olduğunu ve bu durumun da vatandaşın işin yapılmasına izin vermemesinden dolayı kaynaklandığını, vatandaş izin verdiği takdirde söz konusu sorunun giderileceğini ve eksik işin tamamlanacağını, Sayıştay’ın 2014 yılı Ek İlamında oluşturulan diğer konularla ilgili maddelerin kamu zararı tutarların da birinde … TL, bir diğerinde … TL olmak üzere toplam … TL olarak tespit edildiğini, ...’nin kök raporunda bu zararın sayfa 36/38 ve sayfa 20/38’de 1.116.980 TL olarak hesaplandığını, Sayıştay Ek İlamında hükmedilen kamu zararı ile ... tarafından kök raporda hesaplanan kamu zararı arasındaki farkın bariz olduğunu, ... raporunda toplam … TL olarak hesaplandığını, Sayıştay raporunda ise bu tutarın … TL olarak hesaplandığını, Sayıştay tarafından oluşturulan raporda 2013 fiyatları baz alındığında oluşan kamu zararı tutarının 39.000.000,00 TL civarında olduğunu, aradaki farkın basit bir hesaplama hatası olmadığını, Sayıştay’ın dayanak raporunun hatalı ve eksik olduğunun açıkça görüldüğünü açıkça görüldüğünü, arazide yapılan yüzeysel incelemelerin sonucunda hesaplanan tutarın gerçeği yansıtmadığını, yapım işlerinin 6098 Sayılı TBK’da yer alan eser sözleşmeleri kapsamında değerlendirildiğini, eser sözleşmesinin detaylarının 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 Sayılı Kamu İhaleleri Sözleşmesi Kanunu ve ikincil mevzuatında belirlendiğini, ikincil mevzuat olarak yüklenici ile yapılan sözleşmenin 19. maddesi gereği “Yapım İşleri Genel Şartnamesi”nin işaret edildiğini, bu durumda sözleşme eki olan Şartname’nin 39/1-c maddesinde; “Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacakları, metrajlara göre hesaplanarak sözleşme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporları ile ödenir. Metrajlar, yeşil defter ve eklerinde gösterilir. Yüklenici, (kesin hesapları da yapı denetim görevlisinin denetimi altında işe paralel olarak yürütmek zorundadır. Bu halde, geçici hakediş raporlarının düzenlenmesinde, bitmiş iş kısımları için kesin metrajdaki miktarlar dikkate alınır.” hükmü ve YİGŞ 39/4 maddesinde yer alan; “… b) İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işler, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edilir. ... f) Her hakediş tutarından, bir evvelki hakediş tutarı çıkarıldıktan sonra kalan tutara idarece ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisi eklendikten sonra bulunan miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye olan borçları ve cezalar ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir.” hükmü doğrultusunda yanlış hesaplanan bir metrajın sonraki hakediş ile düzeltilebileceği ve teftiş ve Sayıştay tespitlerine konu olan metraja dayalı ölçümlerin her an sahada tekrar ölçülebilme imkanı olduğundan; bunlara ilişkin metraj miktarlarının düzeltilerek hakedişten kesilebileceğinin açık olduğunu, ayrıca YİGŞ 40/1-a maddesindeki; “... Yüklenicinin kesin hakediş raporunun düzenlenmesinde geçici hakediş raporunun düzenlenmesinde geçici hakediş raporlarındaki rakamlara itibar edilmez ve kesin kesin metraj ve hesaplar sonucunda bulunan miktarlar esas alınır.” hükmüne yer verilmiş olup, anılan hükümler ile asıl belirleyici olan metrajın kesin hesapta belirlenen metraj olduğunun hüküm altına alındığını, ayrıca teftiş ve Sayıştay raporlarına konu olan birim fiyat tarifesine uymayan ödeme aşaması oluşmadığı halde ödenen imalatın bedelinin ödenmesinin söz konusu olmadığını, temyiz dilekçesinde de belirttiği üzere söz konusu ödemelerin geçici avans niteliğinde olup temyiz dilekçesinde sunulan Yargıtay Hukuk Genel Kurul Kararlarında da görüleceği üzere izleyen hakedişlerde söz konusu durumu düzeltme imkânı bulunduğunu, yapılan işlerin ilim ve fenne uygun olmadığı düşüncesinden hareketle, henüz tamamlanmamış, deney aşamasına gelmemiş, deneyleri yapılmamış işler için oluşabilecek zararlar yönünden bedel tespiti yapılmasının doğru olmadığını, yukarda ayrıntılarıyla belirttiği üzere; ...’nin kök raporunun yeni belge niteliğinde olduğunu, söz konusu rapor göz ardı ederek yapılacak olan incelemenin sağlıklı olamayacağının aşikar olduğunu, söz konusu raporun karar verirken göz önüne alınmasının zaruri olduğunu, 30.01.2019 tarihli ve 45552 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararında özetle; “Temyiz Kuruluna sunulan yeni belgeler gerekse de önceden sunulmuş belgeler, kamu zararı hesabı ve sorumluluk bağlamında dikkate alınmayan hususlar yeniden değerlendirilmeden tazmin hükmü kurulmasında hukuki isabet görülmediğinden; tazmin hükmünün bozulmasına ve yukarıda belirtilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen yeniden hüküm tesisi için dosyanın Dairesine gönderilmesine” karar verildiğini, Sayıştay Ek İlamından sonra oluşturulan yeni belge niteliğindeki ... kök raporunun Temyiz Kurulu tarafından verilecek kararda göz önüne alınmaması neticesinde ortaya tarifi imkânsız zararlar doğacağını ve şahsının mahvına sebebiyet vereceğini ifade etmek suretiyle Sayıştay 8. Daire Başkanlığı 3018/3376/6/... sayılı sorgularına konu edilen Ek İlamların bu rapor kapsamında değerlendirilerek, gerekirse tekrar bilirkişi incelemesi yapılarak yeni bir rapor alınması ve bu rapor doğrultusunda kararın tekrar değerlendirilmesini teminen bozularak yeniden hüküm tesisi için dosyanın Dairesine gönderilmesine karar verilmesini Kurulumuza arz etmiştir.
Yukarıda adı geçen sorumlular (.... ve .... ), (Başsavcılık mütalaalarına yanıt olarak gönderdikleri) ikinci temyiz dilekçelerinde; Ek İlamın 1’inci maddesine ilişkin ikinci temyiz dilekçelerinde yapmış olduğu açıklamaları temyize konu işbu madde için de aynen tekrar etmişlerdir.
(Sorumlular ..., .... ve .... ’ın ikinci temyiz dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık ikinci mütalaaları, yukarıda Ek İlamın 1’inci maddesi için verilen ikinci mütalaalar ile aynıdır.
Aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak kendi gündem sırasında görüşülen dosyalarla sorumlu … adına duruşma talebinde bulunan sorumlu vekili Av. … ve sorumlu … ve adına sorumlu vekili Av. … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
Konunun Esası Yönünden İnceleme:
Temyize konu işbu ilam maddesinde tazmin hükmü, (Sayıştayca görevlendirilen Bilirkişi Heyeti tespitlerine de dayandırılarak) çeşitli basınç sınıflarında döşenen 2.800 mm çapında CTP boru döşenmesi imalatının yapıldığı hat üzerinde, bazı noktalarda .... -BKV-12-A poz numaralı vana odası imalatı yapılarak ve hakedişe dâhil edilerek bedelinin ödenmesi, ancak, vana odası içinde kalan CTP boru hattına ilişkin ödemenin düşülmesi gerekirken, söz konusu bedelin hakedişten düşülmeyerek mükerrer ödemeye yol açılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle verilmiştir.
Sayıştay Başkanlığı tarafından .... ı İşine ilişkin olarak hakedişlere giren ödemelerin yerinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması amacıyla, konusunda uzman mühendislerden oluşan Bilirkişi Heyetince düzenlenen 22.03.2019 tarihli .... ı İşine Ait Bilirkişi Kurulu Raporunun, söz konusu işe ait vana odası imalatlarına ve ödemelerine ilişkin kısmında;
“Km aralıklarına göre hat içerisinde kalan vana odalarının betonarmesi içerisinde kalan kısmının vana odası pozundan ödenmesi nedeniyle, hat ödemesinde vana odalarının mesafesinin düşülmemesi mükerrer ödeme oluşturmaktadır. Hakediş km aralıklarına giren sağ sahilde HKV2, HKV3, HKV4, HKV5, HKV6, HKV7, HKV8, HKV9, HKV10 ve sol sahilde HKV2, HKV3, HKV5, HKV6, HKV7, HKV8 no.lu toplam 15 adet vana odasının boru imalatına ait metrajlardan minha edilmesi gerekmektedir.”
Denilmiştir.
.... -BKV-12-A poz numaralı “CTP Boru Üzerinde Kuyu Tipi Her Yükseklikte 2.800 mm Çapında Hat Kapama Vana Yapısının Yapılması” imalatı, çeşitli km’lerde CTP boru hattı üzerine inşa edilmekte ve söz konusu vana yapısı imalatı, kendi içinde kalan CTP boru imalatını kapsamaktadır. Nitekim, söz konusu Bilirkişi Raporunun .... -BKV-12-A poz numaralı iş kalemine ilişkin yeni birim fiyat tarifinin, birim fiyat kapsamında hangi iş kalemlerinin bulunduğunu belirten “Yapım Şartları” başlıklı kısmında; “… girişte, çıkışta ve yapı içerisinde projesinde gösterilen flanşlar, her türlü çelik, CTP ve PE 100 borular ile bağlantı parçaları …” denilmek suretiyle, vana yapısı içinde kalan CTP boru imalatının, vana yapısı imalatına dahil olduğu ifade edilmektedir. Bu itibarla, boru hattı üzerinde inşa edilen vana yapısı içinde kalan CTP boru bedelinin düşülmemesi mükerrer ödeme oluşturmaktadır.
Söz konusu mükerrer ödemenin de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesindeki kamu zararına esas alınan kriterlerden “a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması” ve “b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” kapsamlarında kamu zararına sebebiyet vereceği noktasında herhangi bir şüphe bulunmamaktadır.
Sorumlulardan bazılarınca Ek İlama konu edilen hat kapama vanaları içinde kalan CTP boru bedelinin ödenmeyeceği hususu kabul edilmekle birlikte, CTP boru ödemelerinin birim fiyat tarifinde belirtildiği gibi eksene göre değil, plandaki mesafelere göre ödenmesi nedeniyle eksik boru ödemesi yapıldığı iddia edilmekte ise de; bu durum vana yapısı içinde kalan CTP boru bedelinin düşülmemesine gerekçe oluşturmamaktadır. Bilirkişi Heyeti tarafından düzenlenen Raporda da belirtildiği üzere; hat kapama vana odalarının projesinde, oda içinde kalan ve ödenmemesi gereken boru hattı uzunluğu 15 metre olarak belirtilmiş ve söz konusu proje İdare tarafından onaylanmıştır.
Yine diğer bazı sorumlular tarafından her bir hat kapama vanası içinde kalan CTP boru uzunluğunun birbirinden farklı olduğu iddiasıyla farklı bir metraj çıkarılmışsa da; imalatın dayanağı olan projenin, tip proje niteliğinde olması nedeniyle imalatı yapılan tüm vana odalarının bu projeye göre yapılması gerektiği açıktır. Nitekim, söz konusu proje baz alınarak yeni birim fiyat tutanağı (.... -BKV-12-A) düzenlenmiş ve projede vana odası içinde kalan CTP boru hattı uzunluğu 15 m olarak belirtilmiştir. Dolayısıyla, her bir vana odası içinde kalan boru uzunluğunun birbirinden farklı olmaması ve bunların tamamının projede belirtildiği üzere 15 m olması gerektiği için; yapılacak kesintilerin de 15 m üzerinden yapılması gerekmektedir. Diğer bir deyişle, her bir vana için nasıl ki 15 m boru uzunluğu hesaba katılarak yeni birim fiyat üzerinden yapıldıysa, vana bazında yapılacak HKV boyu kesintilerinin de 15 m’lik bu uzunluk dikkate alınarak hesaplanması gerekir.
Kaldı ki, Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra, .... Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “.... ı İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli Kök Raporda da; “CTP ana boru hattı uzunluğunun en son hakedişte yanlış ölçüldüğü, HKV geçişlerindeki sanat yapısı boyunun düşülmediği, CTP boru hattı boyunun HKV boyları düşüldükten sonra toplam 47.423.26 m olduğu …” denilmek suretiyle Sayıştayca görevlendirilen Bilirkişi Heyetinin vana odası içerisindeki CTP boru bedelinin düşülmesine ilişkin tespiti de teyit edilmiş olmaktadır.
Sorumluluk Yönünden İnceleme:
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde:
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. ...
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…”
Hükümleri yer almaktadır.
Ayrıca Sayıştay Genel Kurulu’nun, Sayıştayca yapılan incelemeler sonucunda kamu zararı tespit edildiğinde ve kamu kaynağının verimli, etkin ve ekonomik kullanılmadığı saptandığında, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi hususundaki tereddütleri gidermeye yönelik verdiği 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nda da; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına; asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.
Yine aynı Karar’ın “Gerçekleştirme Görevlileri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk” başlıklı (c) fıkrasında da:
“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.
Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”
Denilmek suretiyle ödemeye esas hakediş raporları ile diğer belgeleri düzenleyen kişilerin sorumluluğundan bahsedilmektedir.
Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan .... ı Yapım İşinde, imalat fiili olarak .... İl sınırları içinde yapılmaktadır. İş kapsamındaki kontrollük görevi, 30.09.2010 tarihli .... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.
Bahse konu kamu zararı, (işin fiilen başında bulunan ve Bölge Müdürlüğüne bağlı Proje ve Şube Müdürlüklerinde çalışan) Kontrol Teşkilatında görevli kamu görevlileri ile yüklenicinin imzaladığı hakediş raporunun ödeme emri belgesine bağlanarak ödenmesi sonucu ortaya çıkmış olup, hakediş raporları ile buna ekli yapılan işler listesi, metraj cetvelleri, yeşil defter vb. belgeleri düzenleyen, imzalayan ve onaylayan söz konusu kişilerin sorumluluğu bulunmaktadır.
Hakediş raporu üzerinde imzası bulunan Bölge Müdürü (ve vekillerinin) sorumluluk itirazına gelince; .... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin 5’inci maddesinin ikinci fıkrası; “Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.” şeklinde olup, söz konusu madde hükmünden, Bölge Müdürünün, Bölge Müdürlüğü kapsamındaki işlerin sözleşmeye uygun bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olduğu açıkça görülmektedir.
Öte yandan, sorumlulardan bazılarınca; söz konusu yapım işinde, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde imzası bulunan ve Merkez Teşkilatında görevli olan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin, işe ait şartnameler ve sözleşme gibi dokümanlar da göz önünde bulundurularak, uzmanlık ve teknik bilgi ile fiili fiziki incelemeye dayanılarak hazırlanan ve onaylanan hakediş raporu ve eki belgelerden, iş kapsamında imalatların yapılıp yapılmadığını kontrol etme, yapılmayan veya hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgelerden tespit etme imkânı bulunmadığı iddia edilmekte ise de; boru hattındaki düşülmesi gereken HKV boylarından kaynaklanan fazla ödeme, hakedişler üzerinde yapılacak basit bir inceleme ile tespit edilebilecek olup fiilen işin başında bulunmayı gerektirecek nitelikte olmadığından; hakedişi inceleme ve kontrol etme yükümlülüğü bulunan Genel Müdürlük çalışanlarının, oluşan kamu zararı nedeniyle sorumluluklarının bulunmadığı yönündeki bu iddialarının kabul edilmesi de mümkün görülmemektedir.
Ek İlamda da; aynı değerlendirmelerle kurulan illiyet bağı neticesinde 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne uygun bir biçimde sorumluluk tevcihi yapılmıştır.
Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, temyiz talebinde bulunan sorumluların konunun esası ve sorumluluk yönlerinden iddia ve itirazlarının reddedilerek, 283 sayılı Ek İlamın 3’üncü maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün TASDİKİNE, (Temyiz Kurulu ve …. Daire Başkanı … ve …. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,
6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 25.12.2024 tarih ve 57607 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü
Temyiz Kurulu ve …. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye … ve Üye …:
Somut olayda; 30 numaralı hakediş itibarıyla işin % 80’inin yapıldığı, işin devam ettiği ve henüz kabul aşamasına gelinmediği, dolayısıyla YİGŞ’nin iş kalitesine ilişkin 23’üncü, 24’üncü ve 25’inci madde hükümleri ile metraja ilişkin 39’uncu ve 40’ıncı madde hükümleri gereğince; uyuşmazlık konusu işte kamu zararı gerekçesini oluşturan “iş yaptırılmadan ödeme yapılması” durumu henüz oluşmadığından ve iş kabul aşamasına gelmediğinden; diğer bir ifade ile henüz eser meydana getirilmediğinden; “işin yapılmış sayılması” söz konusu olmadığı gibi İdarece yapılan ödeme de kesin ödeme olmayıp, avans niteliğindedir. İşin kesin hakedişi henüz düzenlenmemiş olup, kesin hakedişin kesin metraja dayalı olarak kesin kabulden sonra ödendiği dikkate alındığında nihai metrajın belirlenmesi, eş söyleyişle varsa bir yanlışın düzeltilmesi için kesin hakedişe kadar zaman bulunmaktadır. Dolayısıyla, halihazırda yukarıda sözü edilen Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporundaki açıklamalar doğrultusunda düzenlenecek olan “tespit hakedişi”nin de beklenilmesi ve bu hakedişten sonraki (miktarı değişenler için) son verilere göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Bu itibarla, temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının sadece konunun esası yönünden kabulüyle, tazmin hükmünün bozularak, gerek Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra ortaya çıkan ve temyiz konusu vana odası içinde kalan CTP boru hattına ilişkin ödemenin düşülmemesi hakkında değerlendirmelerin de yapıldığı (ve Dairemizce henüz görülmediği anlaşılan) ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporunun (ve bu Rapora binaen verilen 2021/1 sayılı Kararının) incelenmesini gerekse de düzenlenecek olan tespit hakedişinin beklenilmesini ve kamu zararı tutarının Kök Rapordaki (ve Teftiş Kurulu Kararındaki) değerlendirmeler ve tespit hakedişindeki miktarlar dikkate alınarak yeniden belirlenmesini teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın ilgili Daireye gönderilmesi gerekir.
…. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …:
Konunun esası yönünden yukarıda yazılı azınlık bozma gerekçelerine aynen katılmakla birlikte, sorumluluk yönünden;
Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan iş; merkez ihaleli ve ödemeli bir iş olup kontrolörlük hizmeti, ilgili 30/09/2010 tarihli .... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. .... Bölge Müdürlüğünde düzenlenen geçici hakediş raporu, üzerinde gerekli incelemeler yapıldıktan sonra, ödemesi yapılmak üzere, ... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderilmektedir.
Bu Daire Başkanlığında, geçici hakediş raporları üzerinde yapılan incelemede; düzenlenen hakedişler için ödeme şartlarının oluşup oluşmadığı, sözleşme ve eklerindeki ödeme aşamalarına uygun olup olmadığı, hakediş ekleri arasında eksik veya hatalı belgelerin yer alıp almadığı, hakedişin usulüne ve şekline uygun olup olmadığı, aritmetik bir hatanın yer alıp almadığı gibi hususların kontrolünün yapıldığı, dolayısıyla yapılan işin miktarına/sözleşme ve eklerine uygun olup olmadığına yönelik herhangi bir kontrolün yapılmadığı, hakedişte ödemeyi kanıtlayıcı belge olarak sunulan imalat tutanaklarında, imalatın gerçekleşmediğini veya sözleşmeye uygun olarak gerçekleşmediğini düşündürecek herhangi bir hataya rastlanılmaması nedeniyle de, söz konusu yapım işinin yerinde denetimine ilişkin herhangi bir çalışma yapılmağı anlaşılmaktadır.
Ek İlam maddesindeki kamu zararı hesabı; Sayıştay Başkanlığı tarafından 17.01.2019 tarihinde, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 6’ncı maddesine istinaden görevlendirilen, 3 inşaat mühendisinden müteşekkil Bilirkişi Heyetinin, söz konusu işe ilişkin hakedişlere giren imalatların, mahallinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması suretiyle düzenlemiş olduğu Bilirkişi Heyeti Raporuna dayanmaktadır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre, sözleşmeye bağlanan yapım işlerinin yürütülmesinde uygulanacak genel esasları belirlemek amacıyla hazırlanan, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ), “İşlerin denetimi” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında; sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işlerinin, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilip ve gerçekleştirileceği, dördüncü fıkrasında; yüklenici ile yapı denetim görevlisi arasında anlaşmazlık olursa, bu anlaşmazlığın 51’nci madde hükümlerine göre idarece karara bağlanacağı hükme bağlanmıştır.
YİGŞ’nin 15’inci maddesinde, yapı denetim görevlisinin yetkileri;
“(1) Yüklenici bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.
(2) Yüklenici kullanacağı her türlü malzemeyi yapı denetim görevlisine gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş başına getiremez.
(3) Malzemenin teknik şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için yapı denetim görevlisi istediği şekilde deneyler yapabilir ve ister işyerinde, ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderleri sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanır. Yüklenici, deneylerin işyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi temin eder.
(4) Yapı denetim görevlisinin kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek işin geçici kabulüne kadar saklanır.
(5) Yüklenicinin işyerine getirdiği malzemenin, teknik şartnamesine veya daha önce alınmış mühürlü örneğine uygun ve işe elverişli olmadığı anlaşıldığı takdirde yüklenici, bu konuda kendisine verilen yazılı talimatın tebliği tarihinden başlamak üzere on gün içinde söz konusu malzemeyi işyerinden kaldırıp uzaklaştırmak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde yapı denetim görevlisi bu malzemeyi, bütün zarar ve giderleri yükleniciye ait olmak üzere, işyeri çevresi dışına çıkarmaya yetkilidir.
(6) Yüklenici tarafından fen ve sanat kurallarına aykırı olarak kusurlu yapıldıkları anlaşılan iş kısımlarını yıktırıp yükleniciye yeniden yaptırmak hususunda yapı denetim görevlisi yetkilidir.”
Şeklinde düzenlenmiştir.
Yine YİGŞ’nin 39’uncu maddesinde de; geçici hakediş raporları ile ilgili olarak; (c) Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacaklarının, metrajlara göre hesaplanarak sözleşme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporları ile ödeneceği, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterileceği, (4) Hakediş raporlarının düzenlenmesinde; (b) İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işlerin, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği, (c) İhzarat yapılmasının öngörüldüğü işlerde; İhzarat miktarının yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıdaki düzenlemelere göre, yüklenicinin yaptığı işlerin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılması, ölçülmesi ve metrajlara göre hesaplanarak, bulunan miktarların geçici hakediş raporuna dahil edilmesi, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterilmesi faaliyetleri, yapı denetimi yapan kamu görevlisi/görevlilerine ait bir görevdir.
Dolayısıyla, yapı denetim görevlisince, yüklenici tarafından yapıldığı gerekçesiyle, geçici hakediş raporlarına dahil edilen imalatlardaki, imalat miktarı/ölçü hataları ile yapılan işlerin sözleşme ve eklerine uygun olmamasından kaynaklanan kamu zararından, yapı denetim görevlisi/görevlileri sorumludur.
30/09/2010 tarihli, .... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin, “Genel Hükümler” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında, Bölge Müdürünün görevleri;
“(2) Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahalarındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.
(3) Bölge Müdürü, şube müdürlüklerinden veya yapı denetim amirliklerinden gelen proje tadilat tekliflerini, sözleşmelerden kaynaklanan tüm evrakları tetkik ederek veya ettirerek yetkisi dâhilinde olanları tasdik eder, diğerlerini görüşleriyle birlikte tetkik ve tasdik edilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderir.”
Şeklinde düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen Yönerge hükümlerine göre, Bölge Müdürü, kontrol teşkilatının amiri olarak, faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde, işlerin idari işleyişinden sorumludur.
Söz konusu işin denetimi, ... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Yukarıdaki hüküm ve açıklamalara göre işin yürütülmesi esnasında, imalatın sözleşme ve eklerine uygun yapılmamasından, geçici hakediş raporunda gösterildiği miktarda veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluk, işin fiilen başında bulunan Kontrol Teşkilatına aittir.
İşin yalnızca ihalesi ve ödemesinin Genel Müdürlük tarafından yapılması, Genel Müdürlük personelinin yapılan imalatlar ile ilgili fiili ve fiziki kontrol imkânının olmaması, geçici hakediş raporunda gösterilen yapılmamış veya sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılmamış imalatı, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânın bulunmaması nedenleriyle, ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile geçici hakediş raporunda İnceleyenler ve Onaylayan bölümünde imzası bulunan ... Genel Müdürlüğü personellerinin,
Geçici hakediş raporunun, ... .... Bölge Müdürlüğü ile ilgili bölümünde tetkik eden olarak imzası bulunan teknik personel ve Bölge Müdürü ile Bölge Müdür Yardımcısının,
Sorumlulukları bulunmamaktadır.
Kamu zararından sorumlular, sadece ödeme emri eki geçici hakediş raporlarını düzenleyen yapı denetim görevlileri olup, bunlar dışında Ek İlamda kendilerine sorumluluk yüklenen kamu görevlilerinin sorumluluklarının kaldırılmasını teminen tazmin hükmünün sorumluluk yönünden de bozulması gerekir.
3- 283 sayılı Ek İlamın 3’üncü maddesiyle; … A.Ş. + … Ltd. Şti İş Ortaklığının taahhüdündeki “... İşi”nde; çeşitli basınç sınıflarında 2.800 mm çapında CTP boru döşenmesi imalatının yapıldığı hat üzerinde inşa edilen vana odalarının betonarmesi içerisinde kalan kısmın, vana odası pozundan ödenmesi nedeniyle, 15 adet vana odasına ilişkin toplam mesafenin boru imalatına ilişkin metrajlardan minha edilmesi gerekirken buna uyulmaması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.
Yukarıda adı geçen sorumlular (... ve …), (ilk) temyiz dilekçelerinde; sorumlulukları bulunduğu halde Ek İlamın işbu maddesine ilişkin herhangi bir iddia ve itirazda bulunmamışlardır.
Yukarıda adı geçen sorumlular (.... ve .... ), kendi gündem sıralarında görüşülen dosyalarındaki temyiz dilekçelerinde; Ek İlamın 1’inci maddesine ilişkin sadece sorumluluk yönünden yapmış olduğu açıklamaları temyize konu işbu madde için de aynen tekrar etmişlerdir.
(Sorumlular .... ve .... ’ın temyiz dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık mütalaaları, yukarıda Ek İlamın 1’inci maddesi için verilen mütalaalar ile aynıdır.
Yukarıda adı geçen sorumlu (...), (Başsavcılık mütalaasına yanıt olarak gönderdiği) ikinci temyiz dilekçesinde ise özetle; .... Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Olurunun “Mali Yönden” başlığının 3. ve 4. maddeleri ile “İdari Yönden” Başlığının 8. ve 9. maddelerinde Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “.... ı İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli kök raporunun Kurulumuza sunulduğunu, .... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Daire Başkanlığa verilen görev sonucu Başkanlıkça bir komisyon kurularak Sayıştay Başkanlığının “.... ı İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapılmasının istendiğini, söz konusu rapor için Komisyonun yerinde incelemeler yaptığını ve Sayıştay’ın anılan işe ait hakedişlerin 30 sayılı hakediş itibarıyla incelemesi neticesinde ortaya çıkardığı hususlar nedeniyle oluşan kamu zararının tespiti için bir kök rapor hazırladığını, görevlendirilen Komisyonun 5 gün boyunca önem ve öncelik sırasına göre yerinde incelemelerde bulunduğunu, incelemeler sonucunda ortaya çıkan raporda belirtilen Sayıştay Ek İlamında belirtilen tüm kamu zararına sebebiyet verdiği iddia edilen kalemlerin tek tek incelendiğini, Sayıştay Ek ilamıyla 05.07.2021 tarihli 236 ek ilam no.lu, 27.04.2021 tarihli ve 214 sayılı Ek ilam sıra no: 1, Sorgu madde sıra no: 1 Kararında .... -BKV-12-A poz numaralı CTP Boru Üzerine Kuyu Tipi Her Yükseklikte 2.800mm Çapında Hat Kapama ve Vana Yapısının Yapılması iş kalemine ait 17 no.lu hakedişte 10 adet, 18 no.lu hakedişte 9 adet olmak üzere toplam 19 adedinin ödemesi yapılmasına rağmen, ödemeye esasa alınabilecek .... -BKV-12-A poz numaralı imalat miktarının 11 adet olması nedeniyle (2016 yılı) … TL, aynı Kararın Ek İlam sıra no: 3, Sorgu madde no: 3 sayılı Kararında (2016 yılı) … TL, 2017 yılı Ek İlam sıra no:3, Sorgu madde no 3 kararına göre (2017 yılı) … TL kamu zararına kamu zararına sebebiyet verildiğinin karara bağlandığını, bu durumun gerçeği yansıtmadığını, ...’nin 31.08.2021 tarihli kök raporunda yerinde yapılan incelemeler sonucunda 11 değil 17 adet vananın yapıldığının gözlemlendiğini, bu sebepten dolayı oluşan kamu zararı … TL olduğunu ve bu durumun da vatandaşın işin yapılmasına izin vermemesinden dolayı kaynaklandığını, vatandaş izin verdiği takdirde söz konusu sorunun giderileceğini ve eksik işin tamamlanacağını, Sayıştay’ın 2014 yılı Ek İlamında oluşturulan diğer konularla ilgili maddelerin kamu zararı tutarların da birinde … TL, bir diğerinde … TL olmak üzere toplam … TL olarak tespit edildiğini, ...’nin kök raporunda bu zararın sayfa 36/38 ve sayfa 20/38’de 1.116.980 TL olarak hesaplandığını, Sayıştay Ek İlamında hükmedilen kamu zararı ile ... tarafından kök raporda hesaplanan kamu zararı arasındaki farkın bariz olduğunu, ... raporunda toplam … TL olarak hesaplandığını, Sayıştay raporunda ise bu tutarın … TL olarak hesaplandığını, Sayıştay tarafından oluşturulan raporda 2013 fiyatları baz alındığında oluşan kamu zararı tutarının 39.000.000,00 TL civarında olduğunu, aradaki farkın basit bir hesaplama hatası olmadığını, Sayıştay’ın dayanak raporunun hatalı ve eksik olduğunun açıkça görüldüğünü açıkça görüldüğünü, arazide yapılan yüzeysel incelemelerin sonucunda hesaplanan tutarın gerçeği yansıtmadığını, yapım işlerinin 6098 Sayılı TBK’da yer alan eser sözleşmeleri kapsamında değerlendirildiğini, eser sözleşmesinin detaylarının 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 Sayılı Kamu İhaleleri Sözleşmesi Kanunu ve ikincil mevzuatında belirlendiğini, ikincil mevzuat olarak yüklenici ile yapılan sözleşmenin 19. maddesi gereği “Yapım İşleri Genel Şartnamesi”nin işaret edildiğini, bu durumda sözleşme eki olan Şartname’nin 39/1-c maddesinde; “Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacakları, metrajlara göre hesaplanarak sözleşme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporları ile ödenir. Metrajlar, yeşil defter ve eklerinde gösterilir. Yüklenici, (kesin hesapları da yapı denetim görevlisinin denetimi altında işe paralel olarak yürütmek zorundadır. Bu halde, geçici hakediş raporlarının düzenlenmesinde, bitmiş iş kısımları için kesin metrajdaki miktarlar dikkate alınır.” hükmü ve YİGŞ 39/4 maddesinde yer alan; “… b) İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işler, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülür ve bulunan miktarlar sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edilir. ... f) Her hakediş tutarından, bir evvelki hakediş tutarı çıkarıldıktan sonra kalan tutara idarece ilgili mevzuata göre hesaplanacak Katma Değer Vergisi eklendikten sonra bulunan miktardan sözleşmede yazılı kesintiler, varsa yüklenicinin idareye olan borçları ve cezalar ile kanunen alınması gereken vergiler kesilir.” hükmü doğrultusunda yanlış hesaplanan bir metrajın sonraki hakediş ile düzeltilebileceği ve teftiş ve Sayıştay tespitlerine konu olan metraja dayalı ölçümlerin her an sahada tekrar ölçülebilme imkanı olduğundan; bunlara ilişkin metraj miktarlarının düzeltilerek hakedişten kesilebileceğinin açık olduğunu, ayrıca YİGŞ 40/1-a maddesindeki; “... Yüklenicinin kesin hakediş raporunun düzenlenmesinde geçici hakediş raporunun düzenlenmesinde geçici hakediş raporlarındaki rakamlara itibar edilmez ve kesin kesin metraj ve hesaplar sonucunda bulunan miktarlar esas alınır.” hükmüne yer verilmiş olup, anılan hükümler ile asıl belirleyici olan metrajın kesin hesapta belirlenen metraj olduğunun hüküm altına alındığını, ayrıca teftiş ve Sayıştay raporlarına konu olan birim fiyat tarifesine uymayan ödeme aşaması oluşmadığı halde ödenen imalatın bedelinin ödenmesinin söz konusu olmadığını, temyiz dilekçesinde de belirttiği üzere söz konusu ödemelerin geçici avans niteliğinde olup temyiz dilekçesinde sunulan Yargıtay Hukuk Genel Kurul Kararlarında da görüleceği üzere izleyen hakedişlerde söz konusu durumu düzeltme imkânı bulunduğunu, yapılan işlerin ilim ve fenne uygun olmadığı düşüncesinden hareketle, henüz tamamlanmamış, deney aşamasına gelmemiş, deneyleri yapılmamış işler için oluşabilecek zararlar yönünden bedel tespiti yapılmasının doğru olmadığını, yukarda ayrıntılarıyla belirttiği üzere; ...’nin kök raporunun yeni belge niteliğinde olduğunu, söz konusu rapor göz ardı ederek yapılacak olan incelemenin sağlıklı olamayacağının aşikar olduğunu, söz konusu raporun karar verirken göz önüne alınmasının zaruri olduğunu, 30.01.2019 tarihli ve 45552 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararında özetle; “Temyiz Kuruluna sunulan yeni belgeler gerekse de önceden sunulmuş belgeler, kamu zararı hesabı ve sorumluluk bağlamında dikkate alınmayan hususlar yeniden değerlendirilmeden tazmin hükmü kurulmasında hukuki isabet görülmediğinden; tazmin hükmünün bozulmasına ve yukarıda belirtilen hususların tekrar değerlendirilmesini teminen yeniden hüküm tesisi için dosyanın Dairesine gönderilmesine” karar verildiğini, Sayıştay Ek İlamından sonra oluşturulan yeni belge niteliğindeki ... kök raporunun Temyiz Kurulu tarafından verilecek kararda göz önüne alınmaması neticesinde ortaya tarifi imkânsız zararlar doğacağını ve şahsının mahvına sebebiyet vereceğini ifade etmek suretiyle Sayıştay 8. Daire Başkanlığı 3018/3376/6/... sayılı sorgularına konu edilen Ek İlamların bu rapor kapsamında değerlendirilerek, gerekirse tekrar bilirkişi incelemesi yapılarak yeni bir rapor alınması ve bu rapor doğrultusunda kararın tekrar değerlendirilmesini teminen bozularak yeniden hüküm tesisi için dosyanın Dairesine gönderilmesine karar verilmesini Kurulumuza arz etmiştir.
Yukarıda adı geçen sorumlular (.... ve .... ), (Başsavcılık mütalaalarına yanıt olarak gönderdikleri) ikinci temyiz dilekçelerinde; Ek İlamın 1’inci maddesine ilişkin ikinci temyiz dilekçelerinde yapmış olduğu açıklamaları temyize konu işbu madde için de aynen tekrar etmişlerdir.
(Sorumlular ..., .... ve .... ’ın ikinci temyiz dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık ikinci mütalaaları, yukarıda Ek İlamın 1’inci maddesi için verilen ikinci mütalaalar ile aynıdır.
Aynı ek ilam maddesi ile ilgili olarak kendi gündem sırasında görüşülen dosyalarla sorumlu … adına duruşma talebinde bulunan sorumlu vekili Av. … ve sorumlu … ve adına sorumlu vekili Av. … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
Konunun Esası Yönünden İnceleme:
Temyize konu işbu ilam maddesinde tazmin hükmü, (Sayıştayca görevlendirilen Bilirkişi Heyeti tespitlerine de dayandırılarak) çeşitli basınç sınıflarında döşenen 2.800 mm çapında CTP boru döşenmesi imalatının yapıldığı hat üzerinde, bazı noktalarda .... -BKV-12-A poz numaralı vana odası imalatı yapılarak ve hakedişe dâhil edilerek bedelinin ödenmesi, ancak, vana odası içinde kalan CTP boru hattına ilişkin ödemenin düşülmesi gerekirken, söz konusu bedelin hakedişten düşülmeyerek mükerrer ödemeye yol açılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle verilmiştir.
Sayıştay Başkanlığı tarafından .... ı İşine ilişkin olarak hakedişlere giren ödemelerin yerinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması amacıyla, konusunda uzman mühendislerden oluşan Bilirkişi Heyetince düzenlenen 22.03.2019 tarihli .... ı İşine Ait Bilirkişi Kurulu Raporunun, söz konusu işe ait vana odası imalatlarına ve ödemelerine ilişkin kısmında;
“Km aralıklarına göre hat içerisinde kalan vana odalarının betonarmesi içerisinde kalan kısmının vana odası pozundan ödenmesi nedeniyle, hat ödemesinde vana odalarının mesafesinin düşülmemesi mükerrer ödeme oluşturmaktadır. Hakediş km aralıklarına giren sağ sahilde HKV2, HKV3, HKV4, HKV5, HKV6, HKV7, HKV8, HKV9, HKV10 ve sol sahilde HKV2, HKV3, HKV5, HKV6, HKV7, HKV8 no.lu toplam 15 adet vana odasının boru imalatına ait metrajlardan minha edilmesi gerekmektedir.”
Denilmiştir.
.... -BKV-12-A poz numaralı “CTP Boru Üzerinde Kuyu Tipi Her Yükseklikte 2.800 mm Çapında Hat Kapama Vana Yapısının Yapılması” imalatı, çeşitli km’lerde CTP boru hattı üzerine inşa edilmekte ve söz konusu vana yapısı imalatı, kendi içinde kalan CTP boru imalatını kapsamaktadır. Nitekim, söz konusu Bilirkişi Raporunun .... -BKV-12-A poz numaralı iş kalemine ilişkin yeni birim fiyat tarifinin, birim fiyat kapsamında hangi iş kalemlerinin bulunduğunu belirten “Yapım Şartları” başlıklı kısmında; “… girişte, çıkışta ve yapı içerisinde projesinde gösterilen flanşlar, her türlü çelik, CTP ve PE 100 borular ile bağlantı parçaları …” denilmek suretiyle, vana yapısı içinde kalan CTP boru imalatının, vana yapısı imalatına dahil olduğu ifade edilmektedir. Bu itibarla, boru hattı üzerinde inşa edilen vana yapısı içinde kalan CTP boru bedelinin düşülmemesi mükerrer ödeme oluşturmaktadır.
Söz konusu mükerrer ödemenin de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesindeki kamu zararına esas alınan kriterlerden “a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması” ve “b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması” kapsamlarında kamu zararına sebebiyet vereceği noktasında herhangi bir şüphe bulunmamaktadır.
Sorumlulardan bazılarınca Ek İlama konu edilen hat kapama vanaları içinde kalan CTP boru bedelinin ödenmeyeceği hususu kabul edilmekle birlikte, CTP boru ödemelerinin birim fiyat tarifinde belirtildiği gibi eksene göre değil, plandaki mesafelere göre ödenmesi nedeniyle eksik boru ödemesi yapıldığı iddia edilmekte ise de; bu durum vana yapısı içinde kalan CTP boru bedelinin düşülmemesine gerekçe oluşturmamaktadır. Bilirkişi Heyeti tarafından düzenlenen Raporda da belirtildiği üzere; hat kapama vana odalarının projesinde, oda içinde kalan ve ödenmemesi gereken boru hattı uzunluğu 15 metre olarak belirtilmiş ve söz konusu proje İdare tarafından onaylanmıştır.
Yine diğer bazı sorumlular tarafından her bir hat kapama vanası içinde kalan CTP boru uzunluğunun birbirinden farklı olduğu iddiasıyla farklı bir metraj çıkarılmışsa da; imalatın dayanağı olan projenin, tip proje niteliğinde olması nedeniyle imalatı yapılan tüm vana odalarının bu projeye göre yapılması gerektiği açıktır. Nitekim, söz konusu proje baz alınarak yeni birim fiyat tutanağı (.... -BKV-12-A) düzenlenmiş ve projede vana odası içinde kalan CTP boru hattı uzunluğu 15 m olarak belirtilmiştir. Dolayısıyla, her bir vana odası içinde kalan boru uzunluğunun birbirinden farklı olmaması ve bunların tamamının projede belirtildiği üzere 15 m olması gerektiği için; yapılacak kesintilerin de 15 m üzerinden yapılması gerekmektedir. Diğer bir deyişle, her bir vana için nasıl ki 15 m boru uzunluğu hesaba katılarak yeni birim fiyat üzerinden yapıldıysa, vana bazında yapılacak HKV boyu kesintilerinin de 15 m’lik bu uzunluk dikkate alınarak hesaplanması gerekir.
Kaldı ki, Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra, .... Genel Müdürlüğünün Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı tarafından alınan … tarihli ve … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile; Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından alınan … tarihli … sayılı Genel Müdürlük Oluru ile Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığı’na verilen inceleme görevlerinin yerine getirilmesi ve Sayıştay Başkanlığının “.... ı İşi” ile ilgili sorgulara konu edilen kusurlu veya eksik imalatların yerinde inceleme ve tespitinin yapılması ve inceleme sonrasında İdare adına yapılacak kesinti işlemlerine karar verilmesi konusunda inceleme yapmak üzere görevlendirilen Komisyonun söz konusu iş ile ilgili tespitlerini içeren 31.08.2021 tarihli Kök Raporda da; “CTP ana boru hattı uzunluğunun en son hakedişte yanlış ölçüldüğü, HKV geçişlerindeki sanat yapısı boyunun düşülmediği, CTP boru hattı boyunun HKV boyları düşüldükten sonra toplam 47.423.26 m olduğu …” denilmek suretiyle Sayıştayca görevlendirilen Bilirkişi Heyetinin vana odası içerisindeki CTP boru bedelinin düşülmesine ilişkin tespiti de teyit edilmiş olmaktadır.
Sorumluluk Yönünden İnceleme:
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde:
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. ...
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar…”
Hükümleri yer almaktadır.
Ayrıca Sayıştay Genel Kurulu’nun, Sayıştayca yapılan incelemeler sonucunda kamu zararı tespit edildiğinde ve kamu kaynağının verimli, etkin ve ekonomik kullanılmadığı saptandığında, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi hususundaki tereddütleri gidermeye yönelik verdiği 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararı’nda da; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına; asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.
Yine aynı Karar’ın “Gerçekleştirme Görevlileri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk” başlıklı (c) fıkrasında da:
“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.
Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”
Denilmek suretiyle ödemeye esas hakediş raporları ile diğer belgeleri düzenleyen kişilerin sorumluluğundan bahsedilmektedir.
Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan .... ı Yapım İşinde, imalat fiili olarak .... İl sınırları içinde yapılmaktadır. İş kapsamındaki kontrollük görevi, 30.09.2010 tarihli .... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir.
Bahse konu kamu zararı, (işin fiilen başında bulunan ve Bölge Müdürlüğüne bağlı Proje ve Şube Müdürlüklerinde çalışan) Kontrol Teşkilatında görevli kamu görevlileri ile yüklenicinin imzaladığı hakediş raporunun ödeme emri belgesine bağlanarak ödenmesi sonucu ortaya çıkmış olup, hakediş raporları ile buna ekli yapılan işler listesi, metraj cetvelleri, yeşil defter vb. belgeleri düzenleyen, imzalayan ve onaylayan söz konusu kişilerin sorumluluğu bulunmaktadır.
Hakediş raporu üzerinde imzası bulunan Bölge Müdürü (ve vekillerinin) sorumluluk itirazına gelince; .... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin 5’inci maddesinin ikinci fıkrası; “Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.” şeklinde olup, söz konusu madde hükmünden, Bölge Müdürünün, Bölge Müdürlüğü kapsamındaki işlerin sözleşmeye uygun bir şekilde yürütülmesinden sorumlu olduğu açıkça görülmektedir.
Öte yandan, sorumlulardan bazılarınca; söz konusu yapım işinde, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde imzası bulunan ve Merkez Teşkilatında görevli olan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlilerinin, işe ait şartnameler ve sözleşme gibi dokümanlar da göz önünde bulundurularak, uzmanlık ve teknik bilgi ile fiili fiziki incelemeye dayanılarak hazırlanan ve onaylanan hakediş raporu ve eki belgelerden, iş kapsamında imalatların yapılıp yapılmadığını kontrol etme, yapılmayan veya hatalı imalatı ödeme emri belgesi ve eki belgelerden tespit etme imkânı bulunmadığı iddia edilmekte ise de; boru hattındaki düşülmesi gereken HKV boylarından kaynaklanan fazla ödeme, hakedişler üzerinde yapılacak basit bir inceleme ile tespit edilebilecek olup fiilen işin başında bulunmayı gerektirecek nitelikte olmadığından; hakedişi inceleme ve kontrol etme yükümlülüğü bulunan Genel Müdürlük çalışanlarının, oluşan kamu zararı nedeniyle sorumluluklarının bulunmadığı yönündeki bu iddialarının kabul edilmesi de mümkün görülmemektedir.
Ek İlamda da; aynı değerlendirmelerle kurulan illiyet bağı neticesinde 5018 sayılı Kanunun 71’inci maddesi ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 7’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne uygun bir biçimde sorumluluk tevcihi yapılmıştır.
Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, temyiz talebinde bulunan sorumluların konunun esası ve sorumluluk yönlerinden iddia ve itirazlarının reddedilerek, 283 sayılı Ek İlamın 3’üncü maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün TASDİKİNE, (Temyiz Kurulu ve …. Daire Başkanı … ve …. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,
6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 25.12.2024 tarih ve 57607 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü
Temyiz Kurulu ve …. Daire Başkanı … ile Üye …, Üye … ve Üye …:
Somut olayda; 30 numaralı hakediş itibarıyla işin % 80’inin yapıldığı, işin devam ettiği ve henüz kabul aşamasına gelinmediği, dolayısıyla YİGŞ’nin iş kalitesine ilişkin 23’üncü, 24’üncü ve 25’inci madde hükümleri ile metraja ilişkin 39’uncu ve 40’ıncı madde hükümleri gereğince; uyuşmazlık konusu işte kamu zararı gerekçesini oluşturan “iş yaptırılmadan ödeme yapılması” durumu henüz oluşmadığından ve iş kabul aşamasına gelmediğinden; diğer bir ifade ile henüz eser meydana getirilmediğinden; “işin yapılmış sayılması” söz konusu olmadığı gibi İdarece yapılan ödeme de kesin ödeme olmayıp, avans niteliğindedir. İşin kesin hakedişi henüz düzenlenmemiş olup, kesin hakedişin kesin metraja dayalı olarak kesin kabulden sonra ödendiği dikkate alındığında nihai metrajın belirlenmesi, eş söyleyişle varsa bir yanlışın düzeltilmesi için kesin hakedişe kadar zaman bulunmaktadır. Dolayısıyla, halihazırda yukarıda sözü edilen Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporundaki açıklamalar doğrultusunda düzenlenecek olan “tespit hakedişi”nin de beklenilmesi ve bu hakedişten sonraki (miktarı değişenler için) son verilere göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Bu itibarla, temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının sadece konunun esası yönünden kabulüyle, tazmin hükmünün bozularak, gerek Dairemizce düzenlenen Ek İlamdan sonra ortaya çıkan ve temyiz konusu vana odası içinde kalan CTP boru hattına ilişkin ödemenin düşülmemesi hakkında değerlendirmelerin de yapıldığı (ve Dairemizce henüz görülmediği anlaşılan) ... Genel Müdürlüğü Teftiş Kurulu Başkanlığı Kök Raporunun (ve bu Rapora binaen verilen 2021/1 sayılı Kararının) incelenmesini gerekse de düzenlenecek olan tespit hakedişinin beklenilmesini ve kamu zararı tutarının Kök Rapordaki (ve Teftiş Kurulu Kararındaki) değerlendirmeler ve tespit hakedişindeki miktarlar dikkate alınarak yeniden belirlenmesini teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın ilgili Daireye gönderilmesi gerekir.
…. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …:
Konunun esası yönünden yukarıda yazılı azınlık bozma gerekçelerine aynen katılmakla birlikte, sorumluluk yönünden;
Sorguya (ve sonrasında Ek İlama) konu olan iş; merkez ihaleli ve ödemeli bir iş olup kontrolörlük hizmeti, ilgili 30/09/2010 tarihli .... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi hükümleri çerçevesinde, ... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. .... Bölge Müdürlüğünde düzenlenen geçici hakediş raporu, üzerinde gerekli incelemeler yapıldıktan sonra, ödemesi yapılmak üzere, ... Genel Müdürlüğü Proje ve İnşaat Dairesi Başkanlığına gönderilmektedir.
Bu Daire Başkanlığında, geçici hakediş raporları üzerinde yapılan incelemede; düzenlenen hakedişler için ödeme şartlarının oluşup oluşmadığı, sözleşme ve eklerindeki ödeme aşamalarına uygun olup olmadığı, hakediş ekleri arasında eksik veya hatalı belgelerin yer alıp almadığı, hakedişin usulüne ve şekline uygun olup olmadığı, aritmetik bir hatanın yer alıp almadığı gibi hususların kontrolünün yapıldığı, dolayısıyla yapılan işin miktarına/sözleşme ve eklerine uygun olup olmadığına yönelik herhangi bir kontrolün yapılmadığı, hakedişte ödemeyi kanıtlayıcı belge olarak sunulan imalat tutanaklarında, imalatın gerçekleşmediğini veya sözleşmeye uygun olarak gerçekleşmediğini düşündürecek herhangi bir hataya rastlanılmaması nedeniyle de, söz konusu yapım işinin yerinde denetimine ilişkin herhangi bir çalışma yapılmağı anlaşılmaktadır.
Ek İlam maddesindeki kamu zararı hesabı; Sayıştay Başkanlığı tarafından 17.01.2019 tarihinde, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 6’ncı maddesine istinaden görevlendirilen, 3 inşaat mühendisinden müteşekkil Bilirkişi Heyetinin, söz konusu işe ilişkin hakedişlere giren imalatların, mahallinde yapılan imalatlarla karşılaştırılması suretiyle düzenlemiş olduğu Bilirkişi Heyeti Raporuna dayanmaktadır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre, sözleşmeye bağlanan yapım işlerinin yürütülmesinde uygulanacak genel esasları belirlemek amacıyla hazırlanan, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ), “İşlerin denetimi” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında; sözleşmeye bağlanan her türlü yapım işlerinin, idare tarafından görevlendirilen yapı denetim görevlisinin denetimi altında, yüklenici tarafından yönetilip ve gerçekleştirileceği, dördüncü fıkrasında; yüklenici ile yapı denetim görevlisi arasında anlaşmazlık olursa, bu anlaşmazlığın 51’nci madde hükümlerine göre idarece karara bağlanacağı hükme bağlanmıştır.
YİGŞ’nin 15’inci maddesinde, yapı denetim görevlisinin yetkileri;
“(1) Yüklenici bütün işleri yapı denetim görevlisinin, sözleşme ve eklerindeki hükümlere aykırı olmamak şartı ile vereceği talimata göre yapmak zorundadır.
(2) Yüklenici kullanacağı her türlü malzemeyi yapı denetim görevlisine gösterip iş için elverişli olduğunu kabul ettirmeden iş başına getiremez.
(3) Malzemenin teknik şartnamelere uygun olup olmadığını inceleyip gözden geçirmek için yapı denetim görevlisi istediği şekilde deneyler yapabilir ve ister işyerinde, ister özel veya resmi laboratuvarlarda olsun, bu deneylerin giderleri sözleşmesinde başka bir hüküm yoksa yüklenici tarafından karşılanır. Yüklenici, deneylerin işyerinde yapılmasını isterse bunun için gerekli araç ve teçhizatı kendisi temin eder.
(4) Yapı denetim görevlisinin kabul ettiği malzemeden mümkün olanların örnekleri mühürlenerek işin geçici kabulüne kadar saklanır.
(5) Yüklenicinin işyerine getirdiği malzemenin, teknik şartnamesine veya daha önce alınmış mühürlü örneğine uygun ve işe elverişli olmadığı anlaşıldığı takdirde yüklenici, bu konuda kendisine verilen yazılı talimatın tebliği tarihinden başlamak üzere on gün içinde söz konusu malzemeyi işyerinden kaldırıp uzaklaştırmak zorundadır. Bunu yapmadığı takdirde yapı denetim görevlisi bu malzemeyi, bütün zarar ve giderleri yükleniciye ait olmak üzere, işyeri çevresi dışına çıkarmaya yetkilidir.
(6) Yüklenici tarafından fen ve sanat kurallarına aykırı olarak kusurlu yapıldıkları anlaşılan iş kısımlarını yıktırıp yükleniciye yeniden yaptırmak hususunda yapı denetim görevlisi yetkilidir.”
Şeklinde düzenlenmiştir.
Yine YİGŞ’nin 39’uncu maddesinde de; geçici hakediş raporları ile ilgili olarak; (c) Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacaklarının, metrajlara göre hesaplanarak sözleşme hükümleri uyarınca kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporları ile ödeneceği, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterileceği, (4) Hakediş raporlarının düzenlenmesinde; (b) İşe başlanıldığı tarihten itibaren meydana getirilen işlerin, yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği, (c) İhzarat yapılmasının öngörüldüğü işlerde; İhzarat miktarının yapı denetim görevlisi tarafından yüklenici veya vekili ile birlikte ölçülüp ve bulunan miktarların sözleşmedeki esaslara uygun olarak hakediş raporuna dahil edileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıdaki düzenlemelere göre, yüklenicinin yaptığı işlerin sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılması, ölçülmesi ve metrajlara göre hesaplanarak, bulunan miktarların geçici hakediş raporuna dahil edilmesi, metrajların, yeşil defter ve eklerinde gösterilmesi faaliyetleri, yapı denetimi yapan kamu görevlisi/görevlilerine ait bir görevdir.
Dolayısıyla, yapı denetim görevlisince, yüklenici tarafından yapıldığı gerekçesiyle, geçici hakediş raporlarına dahil edilen imalatlardaki, imalat miktarı/ölçü hataları ile yapılan işlerin sözleşme ve eklerine uygun olmamasından kaynaklanan kamu zararından, yapı denetim görevlisi/görevlileri sorumludur.
30/09/2010 tarihli, .... Genel Müdürlüğü Yapı Denetim Hizmetleri Yönergesi’nin, “Genel Hükümler” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında, Bölge Müdürünün görevleri;
“(2) Bölge Müdürü, Genel Müdürlüğün temsilcisi sıfatıyla Bölge Müdürlüğü faaliyet sahalarındaki denetim hizmetlerinde şube müdürü ve yapı denetim mühendislerinin amiri olup, iş ve işlemlerin, sözleşme ve eklerine uygun olarak yürütülmesi ve süresinde bitirilmesi için gerekli bütün tedbirleri almakla sorumludur.
(3) Bölge Müdürü, şube müdürlüklerinden veya yapı denetim amirliklerinden gelen proje tadilat tekliflerini, sözleşmelerden kaynaklanan tüm evrakları tetkik ederek veya ettirerek yetkisi dâhilinde olanları tasdik eder, diğerlerini görüşleriyle birlikte tetkik ve tasdik edilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderir.”
Şeklinde düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen Yönerge hükümlerine göre, Bölge Müdürü, kontrol teşkilatının amiri olarak, faaliyet sahasındaki denetim hizmetlerinde, işlerin idari işleyişinden sorumludur.
Söz konusu işin denetimi, ... .... .... Bölge Müdürlüğüne bağlı .... Proje Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. Yukarıdaki hüküm ve açıklamalara göre işin yürütülmesi esnasında, imalatın sözleşme ve eklerine uygun yapılmamasından, geçici hakediş raporunda gösterildiği miktarda veya hiç yapılmamasından doğan sorumluluk, işin fiilen başında bulunan Kontrol Teşkilatına aittir.
İşin yalnızca ihalesi ve ödemesinin Genel Müdürlük tarafından yapılması, Genel Müdürlük personelinin yapılan imalatlar ile ilgili fiili ve fiziki kontrol imkânının olmaması, geçici hakediş raporunda gösterilen yapılmamış veya sözleşme ve eklerine uygun olarak yapılmamış imalatı, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinden tespit etme imkânın bulunmaması nedenleriyle, ödeme emri belgesi üzerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile geçici hakediş raporunda İnceleyenler ve Onaylayan bölümünde imzası bulunan ... Genel Müdürlüğü personellerinin,
Geçici hakediş raporunun, ... .... Bölge Müdürlüğü ile ilgili bölümünde tetkik eden olarak imzası bulunan teknik personel ve Bölge Müdürü ile Bölge Müdür Yardımcısının,
Sorumlulukları bulunmamaktadır.
Kamu zararından sorumlular, sadece ödeme emri eki geçici hakediş raporlarını düzenleyen yapı denetim görevlileri olup, bunlar dışında Ek İlamda kendilerine sorumluluk yüklenen kamu görevlilerinin sorumluluklarının kaldırılmasını teminen tazmin hükmünün sorumluluk yönünden de bozulması gerekir.