SayıştaySayıştay Temyiz Kararı57700
Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar
Kurum / İdareBelediyeler ve Bağlı İdareler
Daire5
Dosya No50186
Yılı2017
Konu: Belediyenin amatör spor kulübüne yaptığı nakdi yardımın yasal sınırı aşması.
297 sayılı İlamın 2’nci maddesi ile; ... Belediyesince 2017 yılı içinde amatör spor kulüplerine yapılan nakdi yardımın 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesi ikinci fıkrasına aykırı olarak bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinin binde on ikisini geçmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının;
… TL’sinin Harcama Yetkilisi … (Özel Kalem Müd. V.), Gerçekleştirme Görevlisi … (Özel Kalem Memuru) ile Üst Yönetici … (Belediye Başkanı)’den,
… TL’sinin Harcama Yetkilisi … (Özel Kalem Müd. V.), Gerçekleştirme Görevlisi … (Özel Kalem Memuru) ile Diğer Sorumlu … (Başkan Yardımcısı)’den,
… TL’sinin Harcama Yetkilisi … (Özel Kalem Müd. V.), Gerçekleştirme Görevlisi … (Özel Kalem Memuru) ile Diğer Sorumlu … (Belediye Başkan V.)’den, müştereken ve müteselsilen tazminine karar verilmiştir.
Esas yönüyle inceleme
297 sayılı İlamın 2’nci maddesi ile; ... Belediyesince 2017 yılı içinde amatör spor kulüplerine yapılan nakdi yardımın, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesi ikinci fıkrasına aykırı olarak bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinin binde on ikisini geçmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.
Somut olay:
... Belediyesi ... ... Spor Kulübü (eski adı: ... Belediye Gençlik ve Spor Kulübü)’nün talebi üzerine anılan Kulüple imzaladığı nakdi yardım protokollerine istinaden 2017 yılı içinde toplam 809.705,00 TL nakdi yardımda bulunmuştur. İller Bankasının 2017 yılında bir önceki yıl (2016 yılı) genel bütçe vergi gelirlerinden, 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanunun 2’nci maddesi gereğince ... Belediyesi için ayırdığı pay tutarı 43.054.847,76 TL, büyükşehir belediye payı olarak ayırdığı tutar 28.703.231,85 TL, 6107 sayılı İller Bankası A.Ş. Hakkında Kanunun 4’üncü maddesi uyarınca sermaye payı olarak kestiği tutar ise 878.670,36 TL’dir.
Mevzuat:
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında;
“Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla;
b) ... Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar…”
Belediyelerin birinci fıkranın (b) bendi uyarınca, sporu teşvik etmek amacıyla yapacakları nakdi yardım, bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediyeleri için tahakkuk eden miktarın; büyükşehir belediyeleri için binde yedisini, diğer belediyeler için binde on ikisini geçemez.” denilmektedir.
5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesi ikinci fıkrasında Belediyeler tarafından sporu teşvik amaçlı amatör spor kulüplerine yapılan nakdi yardımlara sınır getirilmiştir. Spor kulüplerine yapılan nakdi yardımda mevzuatta belirlenen üst sınırın aşılması halinde 5018 sayılı Kanunun 71/g maddesi uyarınca kamu zararı ortaya çıkmaktadır.
İlam hükmünde; nakdi yardım üst sınırı (43.054.847,76 TL*0,012=) 516.658,17 TL olarak belirlenmiş ve kamu zararı (809.705,00-516.658,17=) 293.046,83 TL olarak hesaplanmıştır.
Temyiz dilekçelerinde; 5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesinde tahakkuk eden miktardan bahsedildiğinden, genel bütçe vergi gelirlerinden Belediyeleri için tahakkuk eden miktarın bulunmasında; İller Bankası tarafından hesaplarına aktarılan net tahakkuk tutarına (43.054.847,76 TL’ye), Belediyeleri adına ayrılan/kesilen büyükşehir belediye payı (28.703.231,85 TL) ile sermaye payının (878.670,36 TL) da eklenmesi gerektiği, bu durumda belediyeleri için tahakkuk eden miktarın (brüt tahakkukun) 72.636.749,98 TL olacağı ve bu rakamın binde 12’si 871.641,00 TL’ye tekabül ettiğinden yasal üst sınırın aşılmadığının görüleceği, dolayısıyla somut olayda kamu zararı olmadığı iddia edilerek kamu zararı tutarına itiraz edilmiştir. Bununla birlikte, temyiz dilekçelerinde, yapılan nakdi yardımlarla gençlerin ve çocukların zihinsel ve bedensel gelişimlerine katkıda bulunmanın amaçlandığı, bu yardımların sosyal belediyecilik anlayışıyla Anayasanın 59’uncu maddesine ve 5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesi b bendine istinaden yapıldığı, ödenen nakdi yardımlarla şehri TFF BAL (Bölgesel Amatör Lig) 5. Grupta temsil eden ... Belediye futbol takımının masraflarının karşılandığı, bununla birlikte ... Belediye Gençlik ve Spor Kulübü çatısı altında faaliyet gösteren boks, taekwando, karete, basketbol, voleybol, u-15, u-16, u-17, u-19 …vb. diğer branşların desteklendiği, yaz spor okullarının açıldığı, ücretsiz spor malzemesi ve kıyafetlerinin dağıtıldığı, şehir stadının bakım onarımının yapıldığı, yani ödemenin hepsi nakdi yardım gibi görünse de Nakdi Yardım Protokolünde de açıkça belirtildiği üzere bu paranın spor malzemesi, büro malzemesi, spor tesisleri bakım-onarım giderlerinde, sporcuların lisans işlemlerinde, sporcuların, eğitmenlerin, kulüp çalışanların temel ihtiyaçlarının karşılanmasında, periyodik ücret ve transfer ücretlerinin ödenmesinde kullanıldığı, protokol maddesi gereği spor kulübünün yaptığı harcamaları Belediye’ye ibraz ettiği, Belediye’nin ibraz edilen bu belgeleri denetlediği, amacı dışında bir kullanımın söz konusu olmadığı, belirtilmiş ve spor kulübü derneği tarafından yapılıp Belediye’ye ibraz edilen belgeler-faturalar dilekçelere eklenmiştir.
Sorumluların kulübe yapılan nakdi yadımın tümünün 5393 sayılı Kanunun 14/b maddesine uygun olarak sporu teşvik etmek amacıyla kullanıldığı, bunun protokol gereği Dernek tarafından ibraz edilen belgelerden de görüleceği iddiasına ilişkin olarak;
Belediye tarafından yapılan protokollerle belirlenen rakamın ödenmesi suretiyle spor kulübü derneğine nakdi yardımda bulunulmuştur. 5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesinin ikinci fıkrasında nakdi yardımlara bir üst sınır getirilmiştir. Spor kulübüne ancak limit dahilinde parasal bir ödeme yapılabilir. Yapılan yardımın tamamen sporu teşvik etmek amacıyla kullanıldığı söylenerek belgelendirilmiş olsa da bu husus konunun mahiyetini değiştirmeyeceğinden, gönderilen belgelerin-faturaların kabulü mümkün değildir.
Sorumluların nakdi yardım üst limit hesabıyla ilgili itirazlarına ilişkin olarak;
İlam hükmünde üst limit hesabında, İller Bankasının Belediye’nin banka hesabına göndermek üzere ayırdığı pay tutarı (43.054.847,76 TL) esas alınmıştır. Büyükşehir belediye payı ile sermaye payı dahil edilmemiştir.
5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun’un;
“Payların hesaplanması ve oranı” başlıklı 2’nci maddesinde;
“MADDE 2 – (1) İl özel idareleri ve belediyelere genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamı üzerinden pay verilir. Pay, genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamından, vergi iadeleri düşüldükten sonra kalan net tutar üzerinden hesaplanır.
(2) (Değişik: 12/11/2012-6360/25 md.) Genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamının yüzde 1,50’si büyükşehir dışındaki belediyelere, yüzde 4,50’si büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerine ve yüzde 0,5’i il özel idarelerine ayrılır.
(3) (Değişik: 12/11/2012-6360/25 md.) 6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (I) sayılı listede yer alan mallardan tahsil edilen özel tüketim vergisi hariç olmak üzere, büyükşehir belediye sınırları içinde yapılan genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamının yüzde 6’sı ile genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamı üzerinden büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerine ayrılan payların yüzde 30’u büyükşehir belediye payı olarak ayrılır.
…”
“Payların ayrılmasına ve gönderilmesine ilişkin esaslar” başlıklı 3’üncü maddesinde;
“MADDE 3 – (1) Paylar, Maliye Bakanlığı tarafından aylık olarak hesaplanır. Maliye Bakanlığı büyükşehir belediye paylarını 5 inci maddede belirtilen esaslara göre paylaştırarak bu belediyelere doğrudan, il özel idareleri ve diğer belediyelerin paylarını ise ilgili idarelere aktarılmak üzere tahsil edilen ayı takip eden ayın sonuna kadar İller Bankasına aktarır. İller Bankası, payları 4’üncü ve 5’inci maddelerde belirtilen esaslara göre müteakip ayın en geç onuncu günü mesai saati sonuna kadar ilgili idarelere gönderir.
…”
“Belediye paylarının tahsisine ilişkin esaslar” başlıklı 5’inci maddesinde;
“MADDE 5 – (1) 2 nci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen orana göre ayrılan belediye payının; yüzde 80’lik kısmı belediyelerin nüfusuna ve yüzde 20’lik kısmı gelişmişlik endeksine göre İller Bankası tarafından belediyelere dağıtılır.
…
(3) (Değişik: 12/11/2012-6360/26 md.) 2’nci maddenin ikinci fıkrasına göre ayrılan büyükşehirlerdeki ilçe belediyeleri payının; yüzde 90’lık kısmı ilçelerin nüfusuna, yüzde 10’luk kısmı ise ilçelerin yüzölçümüne göre dağıtılır. Hesaplanan tutardan yüzde 30’luk büyükşehir belediyesi payı ayrıldıktan sonra kalan miktar büyükşehir ilçe belediyelerinin hesabına İlbank A.Ş. tarafından aktarılır.
…” denilmektedir.
6107 sayılı İller Bankası A.Ş. Hakkında Kanunun “Ortaklık yapısı ve sermaye” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“MADDE 4 – (1) Bankanın ortakları il özel idareleri ve belediyelerdir.
(2) Bankanın sermayesi 60.000.000.000 (altmış milyar) Türk Lirasıdır. Bu sermaye Cumhurbaşkanı kararı ile beş katına kadar artırılabilir.
(3) Sermaye tavanına ulaşıncaya kadar Bankanın ödenmiş sermayesine aşağıdaki kaynaklar eklenir:
a) 2/7/2008 tarihli ve 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanuna göre her ay Maliye Bakanlığı ve İller Bankası tarafından dağıtılacak vergi gelirleri paylarının toplamı üzerinden aylık olarak yüzde iki oranında kesilecek miktarlar.
…”
Mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere; Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamının yüzde 4,50’si büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerine ayrılmakta ve ilgili idarelere aktarılmak üzere İller Bankasına gönderilmektedir. İller Bankası gelen bu payın %30’unu büyükşehir belediye payı olarak ayırmakta, %2’sini sermaye payı olarak kesmektedir. Kalan miktarı da büyükşehir ilçe belediyesinin banka hesabına aktarmaktadır. Belediye hesabına giren bu tutarı, 120 Gelirlerden Alacaklar, 600 Gelirler ve 800 Bütçe Gelirleri hesabına kaydederek takibini sağlamaktadır.
İller Bankasının genel bütçe vergi gelirlerinden kanunen ayırdığı, kestiği paylardan (büyükşehir belediye payı ve sermaye payından) arta kalan ve doğrudan ilçe belediyesi hesabına gönderilen bu tutarların, belediyenin muhasebe kayıtlarıyla takibini sağladığı, üzerinde tasarruf edebildiği kendi bütçe geliri niteliğinde olduğu değerlendirildiğinden, 5393 sayılı Belediye Kanunun 14’üncü maddenin ikinci fıkrasında bahsi geçen “genel bütçe vergi gelirlerinden belediyeleri için tahakkuk eden miktar” ifadesinden yasal paylardan, kesintilerden sonra belediye hesabına gönderilen miktarların (somut olayda 43.054.847,76 TL’nin) anlaşılması gerekmektedir. İller Bankası’nın büyükşehir belediye payı olarak ayırdığı ve sermaye payı olarak kestiği tutarlar, Büyükşehir ilçe belediyesinin takibini sağladığı bir bütçe geliri değildir. Dolayısıyla ilam hükmünde nakdi yardım üst limitinin, büyükşehir belediye payı ile sermaye payı dahil edilmeyerek hesaplanmasının mevzuata aykırı bir tarafı yoktur. Bu nedenle sorumluların itirazları kabul edilmemiştir.
Sonuç olarak Belediyenin amatör spor kulüplerine yaptığı nakdi yardımda 5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesi ikinci fıkrası ile getirilen üst sınırın aşılması sonucu 5018 sayılı Kanunun 71/g maddesi uyarınca … TL kamu zararına sebebiyet verildiği görüldüğünden, Daire kararının esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılmıştır.
Sorumluluk yönüyle inceleme
Daire kararında, nakdi yardım protokollerini idare adına imzalayan Belediye Başkanı veya Belediye Başkanı tarafından yetkilendirilerek harcamaya olur veren Başkan Yardımcısı ve Başkan V. ile birlikte ödemeyi yapan harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri kamu zararından sorumlu tutulmuştur.
Sorumlular, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdi ve yardım yapılması amacıyla özel kalem müdürlüğü bütçe tertiplerine ödenek konulduğu, bütçe gider teklifinin bir önceki yıl temmuz ayı sonuna kadar tamamlanıp mali hizmetler müdürlüğüne yollandığı, Belediye Başkanı dahil özel kalem müdürlüğü personelinin genel bütçe vergi gelirlerinden belediyeleri için tahakkuk eden miktarı bilmesinin mümkün olmadığı, mali hizmetler müdürlüğünce kendilerine bu ödeneğin tutarı ya da nakdi yardımın üst limitiyle ilgili bir bilgilendirmenin veya uyarının yapılmadığı, mali hizmetler müdürlüğü ile birlikte bütçe ödeneğini onaylayan belediye encümeni ve meclisinin de sorumlu tutulması gerektiği, harcama sürecinin hiçbir aşamasında yer almayan üst yöneticinin mali sorumluluğundan bahsedilemeyeceği, hususlarını öne sürerek sorumluluk itirazında bulunmuşlardır.
5018 sayılı Kanunun 8, 32, 33’üncü maddelerinde her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların kamu kaynağının hukuka uygun elde edilmesinden, kullanılmasından sorumlu olacağı, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin harcama talimatına konu harcamanın ve buna ilişkin harcama belgelerinin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan sorumlu olacağı, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 37, 38, 61’inci maddelerinde Belediyenin hak ve menfaatlerini koruyan üst yönetici Belediye Başkanının ve harcama yetkisi verilen diğer kamu görevlilerinin bütçe ödeneklerinin verimli, tutumlu ve yerinde harcanmasından sorumlu olacağı hükümleri karşısında, somut olayda nakdi yardım adı altında özel kalem müdürlüğü bütçesine konulan ödeneğin verimli, tutumlu ve mevzuata uygun kullanılmasından, harcamaya ilişkin protokolleri imzalayan Belediye Başkanı veya Belediye Başkanı tarafından yetkilendirilerek harcamaya olur veren Başkan Yardımcısı ve Başkan V. ile birlikte ilgili birimde gerekli belgeleri hazırlayıp harcamayı yapan diğer kamu görevlilerinin sorumlu olacağı değerlendirildiğinden, Daire kararının sorumluluk yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılmıştır.
Bu itibarla; sorumluların temyiz itirazları reddedilerek 297 sayılı İlamın 2’nci maddesi ile verilen … TL’lik tazmin hükmünün TASDİKİNE,
(Üye ... ve Üye ...’un karşı oy gerekçesi karşısında) oy çokluğuyla,
6085 sayılı Kanunun 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 05.02.2025 tarih ve 57700 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi
Üye ...:
Konunun esasıyla ilgili olarak çoğunluk görüşüne katılarak, kamu zararına sebebiyet verildiği düşünülmekle birlikte, sorumluluk yönüyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Daire kararında nakdi yardım protokollerini imzalayan Belediye Başkanı veya Belediye Başkanı tarafından yetkilendirilerek harcamaya olur veren Başkan Yardımcısı ve Başkan V. sorumlu tutulmuştur. Kanunda nakdi yardımların bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediye için tahakkuk eden miktarın binde on ikisini geçemeyeceği hususunda açık bir düzenleme yapılmıştır. Yıl boyunca amatör spor kulübü ödenek ihtiyacı olduğunda, ihtiyacını gösteren dilekçe ile Belediye’ye başvurmuş, Belediye ile yapılan protokoller çerçevesinde ihtiyacı olduğu kadar tutar ilgili kulübe ödenmiştir. Nakdi yardım protokollerini imzalayanların protokollerin imza aşamasında bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediye için tahakkuk eden miktarı ve şimdiye kadar ödenen nakdi yardım tutarlarını bilemez. Belediye Başkanı bu hususları takip edecek, gerekli uyarıları yapacak harcama birimlerini kurmuştur ve birim amirlerini atayıp görevlendirmiştir. Somut olayda, görevli birim amirleri ve memurların Kanunda açıkça düzenlenmiş bu hususu bilmesi, takip etmesi ve protokolü imzalayacak üst yöneticiyi uyarması gerekirdi. Görevli birim amirleri ve memurların mevzuata aykırı karar, işlem ve eylemleri sonucu ortaya çıkan kamu zararı, 5018 sayılı Kanunun 11’inci maddesinde açıklandığı üzere üst yöneticilerin veya yetki verdiği yöneticilerin sorumluluğu kapsamına girmez. Bu nedenle Belediye Başkanı, yetkilendirdiği Başkan Yardımcısı veya Başkan V.’nin sorumluluk itirazı kabul edilerek, bu kişilerin kamu zararı sorumluluğunun kaldırılması gerektiği gerekçesi ile ilam hükmü bozulmalıdır.
Üye ...:
Konunun esasıyla ilgili olarak çoğunluk görüşüne katılarak, kamu zararına sebebiyet verildiği düşünülmekle birlikte, sorumluluk yönüyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye ...’un yukarıda yer verilen azınlık gerekçesine katılarak, Belediye Başkanın/yetkilendirdiği Başkan Yardımcısı veya Başkan V.’nin sorumluluğunun kaldırılması gerektiğini, bunun yanı sıra mali hizmetler müdürünün de sorumluluğa dahil edilmesi gerektiğini düşünüyorum. Şöyle ki mali hizmetler müdürlüğü belediyenin bütün gelir ve giderleriyle alakalı iş ve işlemlerinin yerine getirilmesinde görevli ve yetkili birimdir. Mali işlemlere ait tüm bilgi, belge, kayıt ve raporlar mali hizmetler müdürlüğünde mahfuzdur. Somut olayda da bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediye için tahakkuk eden miktarı, yıl içinde yapılan nakdi yardım tutarlarıyla ilgili bilgi ve raporu harcama yapacak birime ve Belediye Başkanı’na vermesi, nakdi yardım ödemelerine ilişkin kontrolü sağlayarak, gerekli uyarıları yapması gerekirdi. Savunmalarda ifade edildiği gibi özel kalem bütçe ödeneklerinin hazırlanması aşamasında da üst limitle ilgili bir uyarıyı yapması böylece bu hususun ödenek tertibinde dikkate alınması gerekirdi. Somut olayda, mali hizmetler müdürlüğünün mevzuatla belirlenmiş görevlerini yerine getirmediği, gerekli bilgilendirme ve uyarıyı yapmadığı görüldüğünden, kamu zararından müşterek sorumluluğu olduğu değerlendirilmektedir. Bu itibarla; sorumluluk itirazları kısmen kabul edilerek, Belediye Başkanının/yetkilendirdiği Başkan Yardımcısı veya Başkan V.’nin sorumluluğunun kaldırılması ve mali hizmetler müdürünün sorumluluğa dahil edilmesi gerektiği gerekçesi ile ilam hükmü bozulmalıdır.
297 sayılı İlamın 2’nci maddesi ile; ... Belediyesince 2017 yılı içinde amatör spor kulüplerine yapılan nakdi yardımın 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesi ikinci fıkrasına aykırı olarak bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinin binde on ikisini geçmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının;
… TL’sinin Harcama Yetkilisi … (Özel Kalem Müd. V.), Gerçekleştirme Görevlisi … (Özel Kalem Memuru) ile Üst Yönetici … (Belediye Başkanı)’den,
… TL’sinin Harcama Yetkilisi … (Özel Kalem Müd. V.), Gerçekleştirme Görevlisi … (Özel Kalem Memuru) ile Diğer Sorumlu … (Başkan Yardımcısı)’den,
… TL’sinin Harcama Yetkilisi … (Özel Kalem Müd. V.), Gerçekleştirme Görevlisi … (Özel Kalem Memuru) ile Diğer Sorumlu … (Belediye Başkan V.)’den, müştereken ve müteselsilen tazminine karar verilmiştir.
Esas yönüyle inceleme
297 sayılı İlamın 2’nci maddesi ile; ... Belediyesince 2017 yılı içinde amatör spor kulüplerine yapılan nakdi yardımın, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesi ikinci fıkrasına aykırı olarak bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinin binde on ikisini geçmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.
Somut olay:
... Belediyesi ... ... Spor Kulübü (eski adı: ... Belediye Gençlik ve Spor Kulübü)’nün talebi üzerine anılan Kulüple imzaladığı nakdi yardım protokollerine istinaden 2017 yılı içinde toplam 809.705,00 TL nakdi yardımda bulunmuştur. İller Bankasının 2017 yılında bir önceki yıl (2016 yılı) genel bütçe vergi gelirlerinden, 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanunun 2’nci maddesi gereğince ... Belediyesi için ayırdığı pay tutarı 43.054.847,76 TL, büyükşehir belediye payı olarak ayırdığı tutar 28.703.231,85 TL, 6107 sayılı İller Bankası A.Ş. Hakkında Kanunun 4’üncü maddesi uyarınca sermaye payı olarak kestiği tutar ise 878.670,36 TL’dir.
Mevzuat:
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında;
“Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla;
b) ... Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar…”
Belediyelerin birinci fıkranın (b) bendi uyarınca, sporu teşvik etmek amacıyla yapacakları nakdi yardım, bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediyeleri için tahakkuk eden miktarın; büyükşehir belediyeleri için binde yedisini, diğer belediyeler için binde on ikisini geçemez.” denilmektedir.
5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesi ikinci fıkrasında Belediyeler tarafından sporu teşvik amaçlı amatör spor kulüplerine yapılan nakdi yardımlara sınır getirilmiştir. Spor kulüplerine yapılan nakdi yardımda mevzuatta belirlenen üst sınırın aşılması halinde 5018 sayılı Kanunun 71/g maddesi uyarınca kamu zararı ortaya çıkmaktadır.
İlam hükmünde; nakdi yardım üst sınırı (43.054.847,76 TL*0,012=) 516.658,17 TL olarak belirlenmiş ve kamu zararı (809.705,00-516.658,17=) 293.046,83 TL olarak hesaplanmıştır.
Temyiz dilekçelerinde; 5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesinde tahakkuk eden miktardan bahsedildiğinden, genel bütçe vergi gelirlerinden Belediyeleri için tahakkuk eden miktarın bulunmasında; İller Bankası tarafından hesaplarına aktarılan net tahakkuk tutarına (43.054.847,76 TL’ye), Belediyeleri adına ayrılan/kesilen büyükşehir belediye payı (28.703.231,85 TL) ile sermaye payının (878.670,36 TL) da eklenmesi gerektiği, bu durumda belediyeleri için tahakkuk eden miktarın (brüt tahakkukun) 72.636.749,98 TL olacağı ve bu rakamın binde 12’si 871.641,00 TL’ye tekabül ettiğinden yasal üst sınırın aşılmadığının görüleceği, dolayısıyla somut olayda kamu zararı olmadığı iddia edilerek kamu zararı tutarına itiraz edilmiştir. Bununla birlikte, temyiz dilekçelerinde, yapılan nakdi yardımlarla gençlerin ve çocukların zihinsel ve bedensel gelişimlerine katkıda bulunmanın amaçlandığı, bu yardımların sosyal belediyecilik anlayışıyla Anayasanın 59’uncu maddesine ve 5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesi b bendine istinaden yapıldığı, ödenen nakdi yardımlarla şehri TFF BAL (Bölgesel Amatör Lig) 5. Grupta temsil eden ... Belediye futbol takımının masraflarının karşılandığı, bununla birlikte ... Belediye Gençlik ve Spor Kulübü çatısı altında faaliyet gösteren boks, taekwando, karete, basketbol, voleybol, u-15, u-16, u-17, u-19 …vb. diğer branşların desteklendiği, yaz spor okullarının açıldığı, ücretsiz spor malzemesi ve kıyafetlerinin dağıtıldığı, şehir stadının bakım onarımının yapıldığı, yani ödemenin hepsi nakdi yardım gibi görünse de Nakdi Yardım Protokolünde de açıkça belirtildiği üzere bu paranın spor malzemesi, büro malzemesi, spor tesisleri bakım-onarım giderlerinde, sporcuların lisans işlemlerinde, sporcuların, eğitmenlerin, kulüp çalışanların temel ihtiyaçlarının karşılanmasında, periyodik ücret ve transfer ücretlerinin ödenmesinde kullanıldığı, protokol maddesi gereği spor kulübünün yaptığı harcamaları Belediye’ye ibraz ettiği, Belediye’nin ibraz edilen bu belgeleri denetlediği, amacı dışında bir kullanımın söz konusu olmadığı, belirtilmiş ve spor kulübü derneği tarafından yapılıp Belediye’ye ibraz edilen belgeler-faturalar dilekçelere eklenmiştir.
Sorumluların kulübe yapılan nakdi yadımın tümünün 5393 sayılı Kanunun 14/b maddesine uygun olarak sporu teşvik etmek amacıyla kullanıldığı, bunun protokol gereği Dernek tarafından ibraz edilen belgelerden de görüleceği iddiasına ilişkin olarak;
Belediye tarafından yapılan protokollerle belirlenen rakamın ödenmesi suretiyle spor kulübü derneğine nakdi yardımda bulunulmuştur. 5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesinin ikinci fıkrasında nakdi yardımlara bir üst sınır getirilmiştir. Spor kulübüne ancak limit dahilinde parasal bir ödeme yapılabilir. Yapılan yardımın tamamen sporu teşvik etmek amacıyla kullanıldığı söylenerek belgelendirilmiş olsa da bu husus konunun mahiyetini değiştirmeyeceğinden, gönderilen belgelerin-faturaların kabulü mümkün değildir.
Sorumluların nakdi yardım üst limit hesabıyla ilgili itirazlarına ilişkin olarak;
İlam hükmünde üst limit hesabında, İller Bankasının Belediye’nin banka hesabına göndermek üzere ayırdığı pay tutarı (43.054.847,76 TL) esas alınmıştır. Büyükşehir belediye payı ile sermaye payı dahil edilmemiştir.
5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun’un;
“Payların hesaplanması ve oranı” başlıklı 2’nci maddesinde;
“MADDE 2 – (1) İl özel idareleri ve belediyelere genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamı üzerinden pay verilir. Pay, genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamından, vergi iadeleri düşüldükten sonra kalan net tutar üzerinden hesaplanır.
(2) (Değişik: 12/11/2012-6360/25 md.) Genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamının yüzde 1,50’si büyükşehir dışındaki belediyelere, yüzde 4,50’si büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerine ve yüzde 0,5’i il özel idarelerine ayrılır.
(3) (Değişik: 12/11/2012-6360/25 md.) 6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (I) sayılı listede yer alan mallardan tahsil edilen özel tüketim vergisi hariç olmak üzere, büyükşehir belediye sınırları içinde yapılan genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamının yüzde 6’sı ile genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamı üzerinden büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerine ayrılan payların yüzde 30’u büyükşehir belediye payı olarak ayrılır.
…”
“Payların ayrılmasına ve gönderilmesine ilişkin esaslar” başlıklı 3’üncü maddesinde;
“MADDE 3 – (1) Paylar, Maliye Bakanlığı tarafından aylık olarak hesaplanır. Maliye Bakanlığı büyükşehir belediye paylarını 5 inci maddede belirtilen esaslara göre paylaştırarak bu belediyelere doğrudan, il özel idareleri ve diğer belediyelerin paylarını ise ilgili idarelere aktarılmak üzere tahsil edilen ayı takip eden ayın sonuna kadar İller Bankasına aktarır. İller Bankası, payları 4’üncü ve 5’inci maddelerde belirtilen esaslara göre müteakip ayın en geç onuncu günü mesai saati sonuna kadar ilgili idarelere gönderir.
…”
“Belediye paylarının tahsisine ilişkin esaslar” başlıklı 5’inci maddesinde;
“MADDE 5 – (1) 2 nci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen orana göre ayrılan belediye payının; yüzde 80’lik kısmı belediyelerin nüfusuna ve yüzde 20’lik kısmı gelişmişlik endeksine göre İller Bankası tarafından belediyelere dağıtılır.
…
(3) (Değişik: 12/11/2012-6360/26 md.) 2’nci maddenin ikinci fıkrasına göre ayrılan büyükşehirlerdeki ilçe belediyeleri payının; yüzde 90’lık kısmı ilçelerin nüfusuna, yüzde 10’luk kısmı ise ilçelerin yüzölçümüne göre dağıtılır. Hesaplanan tutardan yüzde 30’luk büyükşehir belediyesi payı ayrıldıktan sonra kalan miktar büyükşehir ilçe belediyelerinin hesabına İlbank A.Ş. tarafından aktarılır.
…” denilmektedir.
6107 sayılı İller Bankası A.Ş. Hakkında Kanunun “Ortaklık yapısı ve sermaye” başlıklı 4’üncü maddesinde;
“MADDE 4 – (1) Bankanın ortakları il özel idareleri ve belediyelerdir.
(2) Bankanın sermayesi 60.000.000.000 (altmış milyar) Türk Lirasıdır. Bu sermaye Cumhurbaşkanı kararı ile beş katına kadar artırılabilir.
(3) Sermaye tavanına ulaşıncaya kadar Bankanın ödenmiş sermayesine aşağıdaki kaynaklar eklenir:
a) 2/7/2008 tarihli ve 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanuna göre her ay Maliye Bakanlığı ve İller Bankası tarafından dağıtılacak vergi gelirleri paylarının toplamı üzerinden aylık olarak yüzde iki oranında kesilecek miktarlar.
…”
Mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere; Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından genel bütçe vergi gelirleri tahsilâtı toplamının yüzde 4,50’si büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerine ayrılmakta ve ilgili idarelere aktarılmak üzere İller Bankasına gönderilmektedir. İller Bankası gelen bu payın %30’unu büyükşehir belediye payı olarak ayırmakta, %2’sini sermaye payı olarak kesmektedir. Kalan miktarı da büyükşehir ilçe belediyesinin banka hesabına aktarmaktadır. Belediye hesabına giren bu tutarı, 120 Gelirlerden Alacaklar, 600 Gelirler ve 800 Bütçe Gelirleri hesabına kaydederek takibini sağlamaktadır.
İller Bankasının genel bütçe vergi gelirlerinden kanunen ayırdığı, kestiği paylardan (büyükşehir belediye payı ve sermaye payından) arta kalan ve doğrudan ilçe belediyesi hesabına gönderilen bu tutarların, belediyenin muhasebe kayıtlarıyla takibini sağladığı, üzerinde tasarruf edebildiği kendi bütçe geliri niteliğinde olduğu değerlendirildiğinden, 5393 sayılı Belediye Kanunun 14’üncü maddenin ikinci fıkrasında bahsi geçen “genel bütçe vergi gelirlerinden belediyeleri için tahakkuk eden miktar” ifadesinden yasal paylardan, kesintilerden sonra belediye hesabına gönderilen miktarların (somut olayda 43.054.847,76 TL’nin) anlaşılması gerekmektedir. İller Bankası’nın büyükşehir belediye payı olarak ayırdığı ve sermaye payı olarak kestiği tutarlar, Büyükşehir ilçe belediyesinin takibini sağladığı bir bütçe geliri değildir. Dolayısıyla ilam hükmünde nakdi yardım üst limitinin, büyükşehir belediye payı ile sermaye payı dahil edilmeyerek hesaplanmasının mevzuata aykırı bir tarafı yoktur. Bu nedenle sorumluların itirazları kabul edilmemiştir.
Sonuç olarak Belediyenin amatör spor kulüplerine yaptığı nakdi yardımda 5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesi ikinci fıkrası ile getirilen üst sınırın aşılması sonucu 5018 sayılı Kanunun 71/g maddesi uyarınca … TL kamu zararına sebebiyet verildiği görüldüğünden, Daire kararının esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılmıştır.
Sorumluluk yönüyle inceleme
Daire kararında, nakdi yardım protokollerini idare adına imzalayan Belediye Başkanı veya Belediye Başkanı tarafından yetkilendirilerek harcamaya olur veren Başkan Yardımcısı ve Başkan V. ile birlikte ödemeyi yapan harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri kamu zararından sorumlu tutulmuştur.
Sorumlular, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdi ve yardım yapılması amacıyla özel kalem müdürlüğü bütçe tertiplerine ödenek konulduğu, bütçe gider teklifinin bir önceki yıl temmuz ayı sonuna kadar tamamlanıp mali hizmetler müdürlüğüne yollandığı, Belediye Başkanı dahil özel kalem müdürlüğü personelinin genel bütçe vergi gelirlerinden belediyeleri için tahakkuk eden miktarı bilmesinin mümkün olmadığı, mali hizmetler müdürlüğünce kendilerine bu ödeneğin tutarı ya da nakdi yardımın üst limitiyle ilgili bir bilgilendirmenin veya uyarının yapılmadığı, mali hizmetler müdürlüğü ile birlikte bütçe ödeneğini onaylayan belediye encümeni ve meclisinin de sorumlu tutulması gerektiği, harcama sürecinin hiçbir aşamasında yer almayan üst yöneticinin mali sorumluluğundan bahsedilemeyeceği, hususlarını öne sürerek sorumluluk itirazında bulunmuşlardır.
5018 sayılı Kanunun 8, 32, 33’üncü maddelerinde her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların kamu kaynağının hukuka uygun elde edilmesinden, kullanılmasından sorumlu olacağı, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin harcama talimatına konu harcamanın ve buna ilişkin harcama belgelerinin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan sorumlu olacağı, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 37, 38, 61’inci maddelerinde Belediyenin hak ve menfaatlerini koruyan üst yönetici Belediye Başkanının ve harcama yetkisi verilen diğer kamu görevlilerinin bütçe ödeneklerinin verimli, tutumlu ve yerinde harcanmasından sorumlu olacağı hükümleri karşısında, somut olayda nakdi yardım adı altında özel kalem müdürlüğü bütçesine konulan ödeneğin verimli, tutumlu ve mevzuata uygun kullanılmasından, harcamaya ilişkin protokolleri imzalayan Belediye Başkanı veya Belediye Başkanı tarafından yetkilendirilerek harcamaya olur veren Başkan Yardımcısı ve Başkan V. ile birlikte ilgili birimde gerekli belgeleri hazırlayıp harcamayı yapan diğer kamu görevlilerinin sorumlu olacağı değerlendirildiğinden, Daire kararının sorumluluk yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılmıştır.
Bu itibarla; sorumluların temyiz itirazları reddedilerek 297 sayılı İlamın 2’nci maddesi ile verilen … TL’lik tazmin hükmünün TASDİKİNE,
(Üye ... ve Üye ...’un karşı oy gerekçesi karşısında) oy çokluğuyla,
6085 sayılı Kanunun 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 05.02.2025 tarih ve 57700 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi
Üye ...:
Konunun esasıyla ilgili olarak çoğunluk görüşüne katılarak, kamu zararına sebebiyet verildiği düşünülmekle birlikte, sorumluluk yönüyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Daire kararında nakdi yardım protokollerini imzalayan Belediye Başkanı veya Belediye Başkanı tarafından yetkilendirilerek harcamaya olur veren Başkan Yardımcısı ve Başkan V. sorumlu tutulmuştur. Kanunda nakdi yardımların bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediye için tahakkuk eden miktarın binde on ikisini geçemeyeceği hususunda açık bir düzenleme yapılmıştır. Yıl boyunca amatör spor kulübü ödenek ihtiyacı olduğunda, ihtiyacını gösteren dilekçe ile Belediye’ye başvurmuş, Belediye ile yapılan protokoller çerçevesinde ihtiyacı olduğu kadar tutar ilgili kulübe ödenmiştir. Nakdi yardım protokollerini imzalayanların protokollerin imza aşamasında bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediye için tahakkuk eden miktarı ve şimdiye kadar ödenen nakdi yardım tutarlarını bilemez. Belediye Başkanı bu hususları takip edecek, gerekli uyarıları yapacak harcama birimlerini kurmuştur ve birim amirlerini atayıp görevlendirmiştir. Somut olayda, görevli birim amirleri ve memurların Kanunda açıkça düzenlenmiş bu hususu bilmesi, takip etmesi ve protokolü imzalayacak üst yöneticiyi uyarması gerekirdi. Görevli birim amirleri ve memurların mevzuata aykırı karar, işlem ve eylemleri sonucu ortaya çıkan kamu zararı, 5018 sayılı Kanunun 11’inci maddesinde açıklandığı üzere üst yöneticilerin veya yetki verdiği yöneticilerin sorumluluğu kapsamına girmez. Bu nedenle Belediye Başkanı, yetkilendirdiği Başkan Yardımcısı veya Başkan V.’nin sorumluluk itirazı kabul edilerek, bu kişilerin kamu zararı sorumluluğunun kaldırılması gerektiği gerekçesi ile ilam hükmü bozulmalıdır.
Üye ...:
Konunun esasıyla ilgili olarak çoğunluk görüşüne katılarak, kamu zararına sebebiyet verildiği düşünülmekle birlikte, sorumluluk yönüyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye ...’un yukarıda yer verilen azınlık gerekçesine katılarak, Belediye Başkanın/yetkilendirdiği Başkan Yardımcısı veya Başkan V.’nin sorumluluğunun kaldırılması gerektiğini, bunun yanı sıra mali hizmetler müdürünün de sorumluluğa dahil edilmesi gerektiğini düşünüyorum. Şöyle ki mali hizmetler müdürlüğü belediyenin bütün gelir ve giderleriyle alakalı iş ve işlemlerinin yerine getirilmesinde görevli ve yetkili birimdir. Mali işlemlere ait tüm bilgi, belge, kayıt ve raporlar mali hizmetler müdürlüğünde mahfuzdur. Somut olayda da bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediye için tahakkuk eden miktarı, yıl içinde yapılan nakdi yardım tutarlarıyla ilgili bilgi ve raporu harcama yapacak birime ve Belediye Başkanı’na vermesi, nakdi yardım ödemelerine ilişkin kontrolü sağlayarak, gerekli uyarıları yapması gerekirdi. Savunmalarda ifade edildiği gibi özel kalem bütçe ödeneklerinin hazırlanması aşamasında da üst limitle ilgili bir uyarıyı yapması böylece bu hususun ödenek tertibinde dikkate alınması gerekirdi. Somut olayda, mali hizmetler müdürlüğünün mevzuatla belirlenmiş görevlerini yerine getirmediği, gerekli bilgilendirme ve uyarıyı yapmadığı görüldüğünden, kamu zararından müşterek sorumluluğu olduğu değerlendirilmektedir. Bu itibarla; sorumluluk itirazları kısmen kabul edilerek, Belediye Başkanının/yetkilendirdiği Başkan Yardımcısı veya Başkan V.’nin sorumluluğunun kaldırılması ve mali hizmetler müdürünün sorumluluğa dahil edilmesi gerektiği gerekçesi ile ilam hükmü bozulmalıdır.