Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

Şehir içi toplu ulaşım araçlarından ücretsiz yararlandırma

4736 sayılı Kanun kapsamında olmayan muhtarlar ve … meclis üyelerinin, Büyükşehir Belediye Meclisi kararı ile güncellenen … Yönetmeliğine istinaden şehir içi toplu ulaşım araçlarından ücretsiz yararlandırılarak şehir içi toplu ulaşım sağlayıcılarına bu kişiler için bütçeden destek ödemesi yapılması sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin yapılan incelemede,

4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrasında;

“Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz” denilmektedir.

Kanun’un aynı maddesinin devam eden fıkralarında yer alan düzenlemeler ile yaşlı, engelli, vazife malulü, öğrenci, basın kartı sahibi olanlar ve sair kişiler için indirimli veya ücretsiz tarife belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır. Ayrıca 1’inci maddenin Sekizinci fıkrasına istinaden düzenlenen “Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmelik”inde ücretsiz veya indirimli kartların kimlere ne şartlarda uygulanacağı ayrıntılı olarak belirlenmiştir.

Aynı maddenin altıncı fıkrasında, “Cumhurbaşkanı birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkilidir” denilmek suretiyle bahse konu kuraldan kimlerin muaf tutulacağının Cumhurbaşkanınca (Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi öncesinde Bakanlar Kurulunca) belirleneceği ifade edilmiştir. Buna göre, Kanun’da sayılan kişiler dışında indirimli veya ücretsiz tarife belirleme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.

Yargılamaya konu olan husus yukarıdaki düzenlemelere karşın idarece … ilinde görevli muhtarlara ile … Meclis Üyelerine ücretsiz toplu taşıma hizmeti sunulup sunulamayacağıdır.

İdarenin varlık sebebi kamu hizmetidir. Kamu hizmeti karşılığında bir bedel alınıp alınamayacağı veya bedelin nasıl belirleneceği ise idare hukukuna hakim temel ilke olan ve aynı zamanda anayasada da düzenlenmiş eşitlik ilkesi çerçevesinde belirlenmektedir. Söz konusu ilke ile idarelere kamu hizmeti karşılığında bedelin belirlenmesinde eşitliğin sağlanmasını sorumluluğu yüklenmektedir.

4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz” ifadesi, eşitlik ilkesini sağlamaya dönük ve belirli kişi ve gruplara yönelik ayrıcalıklı durumun oluşmasını engellemek amacına matufdur.

Rapor konusu dosya ve ekleri incelendiğinde … Büyükşehir Belediye Meclisi’nin … tarih ve … sayılı kararı ile güncellenen … Yönetmeliğine istinaden muhtarlara ve … meclis üyelerine şehir içi toplu ulaşım hizmetinden ücretsiz olarak yararlanma hakkı tanındığı görülmektedir.

Oysa 4736 sayılı Kanunda “kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz” kuralına yer verilmiştir. Kanun aynı zamanda engellilik, gazilik, malullük, yaşlılık, öğrencilik veya basın mensupluğu statülerini toplu taşımada ücretsiz faydalanma veya indirim sebebi olarak düzenlemiştir. Bunların dışında ücretsiz veya indirimli tarife uygulama yasağını getiren hükümden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etme yetkisi sadece Cumhurbaşkanına tanınmıştır. … Büyükşehir Belediye Meclisince … Yönetmeliğini düzenleyen karara bakıldığında, kararın 4736 sayılı Kanun’da sayılmayan belli bir kesime veya unvana (muhtar ve … meclis üyesi) yönelik ücretsiz toplu taşıma imkanı sağladığı görülmektedir. Halbuki Kanun’a göre bu yetki yukarıda da ifade edildiği üzere yalnızca Cumhurbaşkanına aittir.

Büyükşehir belediye başkanlıklarının veya meclislerinin statüleri gereği herhangi bir kişiyi veya kişileri toplu taşıma hizmetinden ücretsiz yararlandırma hakkı veya yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla alınan kararın mevzuata aykırılık teşkil ettiği ve kamu zararına neden olduğu değerlendirilmektedir.

Sorumluluk konusuna gelince; Belediye Meclisi kararları belediye personeli açısından bağlayıcıdır ve uygulanması zarurilik arz etmektedir. Hatta ilgili kararın uygulanmaması personel açısından idari, mali veya cezai sorumluluklar doğurabilecektir. Buna göre sorumlular arasında gösterilen harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin kamu zararından sorumlu tutulması mümkün değildir.

Bu itibarla Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararına istinaden muhtarların ve … meclis üyelerinin şehir içi toplu ulaşımdan ücretsiz faydalandırılarak karşılığında toplu ulaşım sağlayıcılarına destek ödemesi yapılması nedeniyle oluşan toplam … TL kamu zararının;

Üst Yönetici … (Büyükşehir Belediye Başkanı) ve kararda imzası bulunan meclis üyelerine müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle,