SayıştaySayıştay Daire Kararı10951
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareDiğer Özel Bütçeli İdareler
Daire1
İlam No63
Madde No18
Yılı2023
Yeni birim fiyat
… tarafından … tarihinde …ne ihale edilen … TL sözleşme bedelli … İKN’li …nde, sözleşme kapsamında olmayıp işin devamı sırasında yapımına karar verilen iş kalemleri için düzenlenen yeni birim fiyat tutanaklarında, sözleşme yılı resmi birim fiyatlarının güncellenerek ödeme yapıldığı görülmüştür.
Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde;
“(1) 12 üncü maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde (Ek ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde (Ek ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.
…,
(5) (Değişik fıkra: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) İkinci fıkraya göre yeni fiyatın hesabında, yeni tespit edilecek iş kaleminin analizinde yer alan girdilere ait miktarların varsa rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır. Bu itibarla, sözleşmede yeni birim fiyat analizleri için önceden belirlenmiş bir kâr ve genel gider oranı var ise bu oran dikkate alınarak yeni birim fiyat hesabı sonuçlandırılır. Sözleşmede bu konuda bir oran belirlenmemiş ise, oluşturulan kâr ve genel gider hariç analiz tutarına %10 oranındaki yüklenici karına ilave olarak %15 oranına kadar idare ve yüklenicinin anlaştığı oranda genel gider eklenir. Ayrıca, yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde, bu madde kapsamında hesaplanan yeni birim fiyat; yüklenici tarafından benzerlik gösteren iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın, idarece aynı iş kalemi için resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyata oranı (0,90’ı aşmamak üzere) ile yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın çarpılması sonucunda elde edilen tutarı geçemez. Yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90’ını geçemez.”
hükümleri yer almaktadır.
İşe ait Sözleşmenin “Fiyat farkı ödenmesi ve hesaplanması şartları” başlıklı 14’üncü maddesinde; “…,
Fiyat farkı hesaplanacaktır.
4734 sayılı Kanuna göre fiyat farkı ; 31/08/2013 gün ve 28751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 27/06/2013 tarih ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı esaslarına göre verilecektir.
…,
Sözleşmede yer alan fiyat farkına ilişkin esas ve usullerde sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz.” şeklinde düzenleme bulunmaktadır.
Sözleşmede belirtilen 31.08.2013 tarihli ve 28751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “Uygulama Esasları” başlıklı 6’ncı maddesinin sekizinci fıkrasında ise;
“Sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre sözleşme yılı fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyat, uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilir. Belirlenen bu yeni birim fiyat, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin sözleşme yılı birim fiyatı tespit edilir ve fiyat farkı hesabı bu fiyat esas alınarak yapılır.” denilmektedir.
Yukarıda yer verilen YİGŞ hükümlerinde, yeni birim fiyatın tespitinde kullanılacak analizlerde öncelik sıralamasına uyulması gerektiği, rayiçlerde ise kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamının uygulanabileceği, yeni birim fiyat yapılırken yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması durumunda, hesaplanan yeni birim fiyatın; benzerlik gösteren iş kalemi için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatın, aynı iş kalemi için resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak idarece hesaplanan birim fiyata oranının bulunacağı ve bulunan oranın 0,90’ın altında kalması halinde, bulunan oranın kullanılacağı, şayet 0,90’ı aşması durumunda 0,90 oranı ile yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın çarpılması sonucunda elde edilen tutarı geçemeyeceği, yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın 0,90’ını geçemeyeceği belirtilmiştir.
Ayrıca yapım işine ilişkin fiyat farkı Esaslarında yer verilen düzenlemeye göre, sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre sözleşme yılı fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyatın uygulama ayı rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilmesi gerektiği ve belirlenen bu yeni birim fiyatın, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin sözleşme yılı birim fiyatının bulunacağı ve fiyat farkı hesabının bu fiyat esas alınarak yapılacağı ifade edilmiştir.
Söz konusu yapım işinin devamı sırasında yapımına karar verilen “…, …, …” iş kalemleri için düzenlenen yeni birim fiyat tutanaklarında sözleşme yılı olan … resmi birim fiyatlarının alındığı, ancak resmi birim fiyatların (...) katsayısıyla çarpılarak güncellendiği ve güncellenen fiyatlar üzerinden yeni birim fiyatların tespit edildiği görülmüştür.
Sorumlular göndermiş oldukları savunmalarda söz konusu işin yaklaşık maliyet analizlerinin, resmi analiz ve rayiçler kullanılarak oluşturulduktan sonra, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 11’inci maddesi üçüncü fıkrasında yer alan “Yaklaşık maliyet, güncelliğini kaybetmesi halinde, ilk ilan veya davet tarihine kadar güncellenir.” hükmü doğrultusunda, en son açıklanan Eylül ayı “TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi ve Değişim Oranına” göre … katsayısı ile güncellendiğini, ihale dokümanında yaklaşık maliyetin güncellendiği ile ilgili bir bilgi yer almadığından ihaleden önce yaklaşık maliyet tutarının güncellenip güncellenmediğinin istekliler tarafından bilinmediğini ve yüklenicinin teklif tutarı değişemeyeceğinden dolayı, yaklaşık maliyet tutarının güncellenmiş olup olmamasına bağlı olarak tenzilat oranlarının farklılık göstereceğini, yeni fiyat analizlerinin sözleşme yılı olan … yılı resmi birim fiyatlar kullanılarak oluşturulduğunu ve yapılan güncellemenin resmi birim fiyatlar için değil tenzilat oranı ile ilgili olduğunu ifade etmişlerdir.
Yapım işinin sözleşmesinde bulunmayan ancak işin devamı sırasında yapımına karar verilen iş kalemleri için oluşturulacak yeni birim fiyatlar, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin yukarıda yer verilen 22’nci maddesi uyarınca belirlenmektedir. Şartnamenin 22’nci maddesinde, yeni birim fiyatlar oluşturulduktan sonra bu fiyatların herhangi bir nedenle güncellenmesine cevaz veren bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle resmi birim fiyatlar kullanılarak yeni birim fiyat yapılan hallerde de sözleşme yılı için yayımlanan resmi birim fiyatlar kullanılmalı ve bu fiyatlara herhangi bir güncelleme katsayısı uygulanmamalıdır.
Sorumlularca, yapılan güncellemenin tenzilat oranıyla ilgili olduğu belirtilmişse de, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yukarıda yer verilen 22’nci maddesinin beşinci fıkrasında idarece resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan yeni birim fiyat tespitinde; yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde tenzilat oranının en az 0,10 olacağı, yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde ise 0,10’dan az olmamak üzere benzer poz tenzilatının uygulanacağı açık bir şekilde belirtilmiş olup burada tenzilat oranı 0,10’dan az olan benzer iş kalemlerinde yapılacak yeni fiyatlarda, benzer poz tenzilat oranları ile yaklaşık maliyet arasında bağ koparılmış ve tenzilat oranının en az 0,10 olarak uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
Savunmalarda ayrıca, …’nün … sayılı İç Genelgesi’nde; işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında fiyatı bulunmayan, ancak Teklif Birim Fiyat Cetvelinde yer alan iş kalemiyle nicelik ve/veya nitelik olarak benzerlik gösteren iş kalemi olması durumunda yeni fiyatın, ilgili poz için idarenin yaklaşık maliyet hesabında kullandığı fiyat ile yüklenicinin teklif fiyatı kıyaslanarak tespit edilecek tutarı geçmeyeceği; ihale dokümanında fiyatı bulunmayan ve Teklif Birim Fiyat Cetvelinde yer alan iş kalemleriyle nicelik ve/veya nitelik olarak benzerlik göstermeyen iş kalemi olması durumunda ise yeni fiyatın idarenin toplam yaklaşık maliyet fiyatı ile yüklenicinin toplam teklif fiyatı kıyaslanarak tespit edilecek tutarı aşmayacağı hükümlerinin yer aldığını belirtmişlerdir.
İç Genelge hükümlerine göre, yeni birim fiyat tespitinde duruma göre genel ihale tenzilatı ya da benzer poz tenzilatının uygulanacağı görülmekle birlikte Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin beşinci fıkrasında yer alan hükümler nedeniyle iç genelge kapsamında genel ihale tenzilatı ya da benzer poz tenzilat oranının 0,10’un altında olması durumunda uygulanması imkansız olup, yeni fiyat tespit edilirken en az 0,10 oranında tenzilat yapılması gerekmektedir. Ancak iç genelge kapsamında genel ihale tenzilatı ya da benzer poz tenzilat oranının 0,10’un üzerinde olması halinde YİGŞ’ne aykırılık oluşmayacaktır.
Dolayısıyla yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde, yeni birim fiyat belirlenirken sözleşme yılı için yayımlanan ve herhangi bir güncelleme katsayısı uygulanmayan resmi birim fiyatlara uygulanacak olan tenzilat oranları (0,10’dan az olmamak kaydıyla), benzerlik gösteren iş kalemi için yüklenicinin teklifi değişmeyeceğinden yaklaşık maliyetin güncellenip güncellenmemesine bağlı olarak farklılık gösterecek, yaklaşık maliyetin güncellenmesi durumunda yeni birim fiyatlar, yaklaşık maliyetin güncellenmemiş haline kıyasla daha yüksek orandan tenzilata tabi tutulmuş olacak ve güncellenmiş fiyatlar da tenzilattan doğru bir şekilde etkilenmiş olacaktır.
Savunmalarda, yaklaşık maliyetin güncellenip güncellenmemesinin yüklenicinin teklifi değiştirmeyeceğinden bahisle tenzilat oranlarında artış olduğu belirtilmektedir … pozu üzerinden güncellenmiş ve güncellenmemiş resmi birim fiyatlara farklı tenzilat oranları uygulayarak aynı sonuca ulaştıklarını gösterdikleri matematiksel hesaplamanın sadece benzer poz tenzilat oranı %10’dan yüksek olması nedeniyle bu poz için söz konusu savunmanın yerinde olduğu, ancak diğer yeni birim fiyat yapılan kalemlerde tenzilat oranları %10’dan düşük olduğu için bu savunmanın yerinde olmadığı görülmüştür.
Sözleşme yılı için yayımlanan ve herhangi bir güncelleme katsayısı uygulanmayan resmi birim fiyatlar için uygulanacak olan genel ihale tenzilatı ya da benzer poz tenzilat oranı, 0,10 ve üzerinde olması halinde, YİGŞ’ne aykırılık oluşmayacağından, yaklaşık maliyet güncellenmesi yapıldığı durumda yeni birim fiyatın tenzilattan doğru şekilde etkilenmesi için revize edilmesi gerektiği şeklindeki savunma yerindedir. Ancak belirlenen tenzilat oranları 0,10’nun altında ise Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin beşinci fıkrasında belirtildiği şekilde sözleşme yılı için yayımlanan resmi birim fiyatlar kullanılarak bu fiyatlara herhangi bir güncelleme katsayısı uygulanmadan minimum tenzilat oranının uygulanması gerekmekte olup bu durumda yaklaşık maliyet ile tenzilat oranı arasındaki bağ ortadan kalktığından, yaklaşık maliyet güncellemesi yapıldığı durumda yeni birim fiyatın tenzilattan doğru şekilde etkilenmesi için revize edilmesi gerekliliği bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, tenzilat oranları 0,10’nun altında olan iş kalemlerinde yeni birim fiyat belirlenirken sözleşme yılı için yayımlanan resmi birim fiyatlar kullanılarak bu fiyatlara herhangi bir güncelleme katsayısı uygulanmadan minimum tenzilat oranının uygulanması gerekmekte olduğundan, söz konusu yeni birim fiyatlara güncelleme katsayısı uygulanması nedeniyle kamu zararı oluşmuştur. Benzer poz tenzilat oranı %10’dan yüksek olması nedeniyle … pozu için yapılan ödemenin ise mevzuata uygun olduğu anlaşılmıştır.
Bu itibarla, sorguda kamu zararı olduğu belirtilen … TL’nin … TL’sinin mevzuata uygun olduğu anlaşıldığından bu tutar için ilişilecek husus bulunmadığına,
Geriye kalan … TL kamu zararının Harcama Yetkilisi ve diğer sorumlu …, Gerçekleştirme Görevlisi ve diğer sorumlu …, Diğer Sorumlular … ve …'e müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy çokluğuyla karar verildi.
Karşı Oy Gerekçesi:
Başkan … ve Üye …’nün Karşı Oy Gerekçesi:
…nde, sözleşme kapsamında olmayıp işin devamı sırasında yapımına karar verilen iş kalemleri için yeni birim fiyatlar sözleşme yılı resmi birim fiyatların güncellenmesi suretiyle tespit edilmiştir.
İhalesi … tarihinde yapılan söz konusu işin yaklaşık maliyet analizleri, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 11’inci maddesi üçüncü fıkrasında yer alan “Yaklaşık maliyet, güncelliğini kaybetmesi halinde, ilk ilan veya davet tarihine kadar güncellenir.” hükmü doğrultusunda en son açıklanan Eylül ayı “TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi ve Değişim Oranına” göre … katsayısı ile güncellenmiştir.
… sayılı … uyarınca, yeni birim fiyat tespitinde duruma göre genel ihale tenzilatı ya da benzer poz tenzilatının uygulanması gerekmektedir. Yeni birim fiyatlara uygulanacak tenzilat oranları ise, yüklenicinin teklifi değişemeyeceğinden, yaklaşık maliyetin güncellenip güncellenmemesine bağlı olarak farklılık gösterecek; yaklaşık maliyetin güncellenmesi durumunda yeni birim fiyatlar, yaklaşık maliyetin güncellenmemiş haline kıyasla daha yüksek oranda tenzilata tabi tutulmuş olacaktır.
Söz konusu işte yaklaşık maliyet güncellemesi yapılmış olması nedeniyle, tenzilat oranından yeni birim fiyatların doğru bir şekilde etkilenmesi için, yeni birim fiyatların aynı oranda güncellenerek tespit edilmesi kamu zararına neden olmadığından konu ile ilgili ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmesi gerekir.
… tarafından … tarihinde …ne ihale edilen … TL sözleşme bedelli … İKN’li …nde, sözleşme kapsamında olmayıp işin devamı sırasında yapımına karar verilen iş kalemleri için düzenlenen yeni birim fiyat tutanaklarında, sözleşme yılı resmi birim fiyatlarının güncellenerek ödeme yapıldığı görülmüştür.
Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesinde;
“(1) 12 üncü maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) edilir. Bu şekilde hesaplanacak ilave işlerin bedelleri; birim fiyat sözleşmelerde yeni birim fiyatlar üzerinden, anahtar teslim götürü bedel sözleşmelerde ise yeni birim fiyatlar üzerinden hesaplanacak artış tutarına göre belirlenecek ilerleme yüzdeleri esas alınarak yükleniciye ödenir.
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde (Ek ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet (Değişik ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) analizleri dikkate alınarak oluşturulacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde (Ek ibare: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) veya aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.
…,
(5) (Değişik fıkra: 08/08/2019-30856 R.G./28. md., yürürlük: 18/08/2019) İkinci fıkraya göre yeni fiyatın hesabında, yeni tespit edilecek iş kaleminin analizinde yer alan girdilere ait miktarların varsa rayiçlere ve genel giderlere tesiri dikkate alınır. Bu itibarla, sözleşmede yeni birim fiyat analizleri için önceden belirlenmiş bir kâr ve genel gider oranı var ise bu oran dikkate alınarak yeni birim fiyat hesabı sonuçlandırılır. Sözleşmede bu konuda bir oran belirlenmemiş ise, oluşturulan kâr ve genel gider hariç analiz tutarına %10 oranındaki yüklenici karına ilave olarak %15 oranına kadar idare ve yüklenicinin anlaştığı oranda genel gider eklenir. Ayrıca, yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde, bu madde kapsamında hesaplanan yeni birim fiyat; yüklenici tarafından benzerlik gösteren iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın, idarece aynı iş kalemi için resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyata oranı (0,90’ı aşmamak üzere) ile yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın çarpılması sonucunda elde edilen tutarı geçemez. Yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın %90’ını geçemez.”
hükümleri yer almaktadır.
İşe ait Sözleşmenin “Fiyat farkı ödenmesi ve hesaplanması şartları” başlıklı 14’üncü maddesinde; “…,
Fiyat farkı hesaplanacaktır.
4734 sayılı Kanuna göre fiyat farkı ; 31/08/2013 gün ve 28751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 27/06/2013 tarih ve 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı esaslarına göre verilecektir.
…,
Sözleşmede yer alan fiyat farkına ilişkin esas ve usullerde sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz.” şeklinde düzenleme bulunmaktadır.
Sözleşmede belirtilen 31.08.2013 tarihli ve 28751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar’ın “Uygulama Esasları” başlıklı 6’ncı maddesinin sekizinci fıkrasında ise;
“Sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre sözleşme yılı fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyat, uygulama ayının rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilir. Belirlenen bu yeni birim fiyat, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin sözleşme yılı birim fiyatı tespit edilir ve fiyat farkı hesabı bu fiyat esas alınarak yapılır.” denilmektedir.
Yukarıda yer verilen YİGŞ hükümlerinde, yeni birim fiyatın tespitinde kullanılacak analizlerde öncelik sıralamasına uyulması gerektiği, rayiçlerde ise kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamının uygulanabileceği, yeni birim fiyat yapılırken yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması durumunda, hesaplanan yeni birim fiyatın; benzerlik gösteren iş kalemi için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatın, aynı iş kalemi için resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak idarece hesaplanan birim fiyata oranının bulunacağı ve bulunan oranın 0,90’ın altında kalması halinde, bulunan oranın kullanılacağı, şayet 0,90’ı aşması durumunda 0,90 oranı ile yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın çarpılması sonucunda elde edilen tutarı geçemeyeceği, yüklenicinin teklifi kapsamında yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde ise, yeni birim fiyat; yeni iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan birim fiyatın 0,90’ını geçemeyeceği belirtilmiştir.
Ayrıca yapım işine ilişkin fiyat farkı Esaslarında yer verilen düzenlemeye göre, sözleşmede birim fiyatı bulunmayan ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine göre sözleşme yılı fiyatı tespit edilemeyen iş kalemi için yeni birim fiyat yapılması halinde, bu fiyatın uygulama ayı rayiçlerine ve şartlarına göre tespit edilmesi gerektiği ve belirlenen bu yeni birim fiyatın, uygulama ayı fiyat farkı katsayısına (Pn) bölünerek iş kaleminin sözleşme yılı birim fiyatının bulunacağı ve fiyat farkı hesabının bu fiyat esas alınarak yapılacağı ifade edilmiştir.
Söz konusu yapım işinin devamı sırasında yapımına karar verilen “…, …, …” iş kalemleri için düzenlenen yeni birim fiyat tutanaklarında sözleşme yılı olan … resmi birim fiyatlarının alındığı, ancak resmi birim fiyatların (...) katsayısıyla çarpılarak güncellendiği ve güncellenen fiyatlar üzerinden yeni birim fiyatların tespit edildiği görülmüştür.
Sorumlular göndermiş oldukları savunmalarda söz konusu işin yaklaşık maliyet analizlerinin, resmi analiz ve rayiçler kullanılarak oluşturulduktan sonra, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 11’inci maddesi üçüncü fıkrasında yer alan “Yaklaşık maliyet, güncelliğini kaybetmesi halinde, ilk ilan veya davet tarihine kadar güncellenir.” hükmü doğrultusunda, en son açıklanan Eylül ayı “TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi ve Değişim Oranına” göre … katsayısı ile güncellendiğini, ihale dokümanında yaklaşık maliyetin güncellendiği ile ilgili bir bilgi yer almadığından ihaleden önce yaklaşık maliyet tutarının güncellenip güncellenmediğinin istekliler tarafından bilinmediğini ve yüklenicinin teklif tutarı değişemeyeceğinden dolayı, yaklaşık maliyet tutarının güncellenmiş olup olmamasına bağlı olarak tenzilat oranlarının farklılık göstereceğini, yeni fiyat analizlerinin sözleşme yılı olan … yılı resmi birim fiyatlar kullanılarak oluşturulduğunu ve yapılan güncellemenin resmi birim fiyatlar için değil tenzilat oranı ile ilgili olduğunu ifade etmişlerdir.
Yapım işinin sözleşmesinde bulunmayan ancak işin devamı sırasında yapımına karar verilen iş kalemleri için oluşturulacak yeni birim fiyatlar, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin yukarıda yer verilen 22’nci maddesi uyarınca belirlenmektedir. Şartnamenin 22’nci maddesinde, yeni birim fiyatlar oluşturulduktan sonra bu fiyatların herhangi bir nedenle güncellenmesine cevaz veren bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle resmi birim fiyatlar kullanılarak yeni birim fiyat yapılan hallerde de sözleşme yılı için yayımlanan resmi birim fiyatlar kullanılmalı ve bu fiyatlara herhangi bir güncelleme katsayısı uygulanmamalıdır.
Sorumlularca, yapılan güncellemenin tenzilat oranıyla ilgili olduğu belirtilmişse de, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yukarıda yer verilen 22’nci maddesinin beşinci fıkrasında idarece resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak hesaplanan yeni birim fiyat tespitinde; yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunmaması halinde tenzilat oranının en az 0,10 olacağı, yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde ise 0,10’dan az olmamak üzere benzer poz tenzilatının uygulanacağı açık bir şekilde belirtilmiş olup burada tenzilat oranı 0,10’dan az olan benzer iş kalemlerinde yapılacak yeni fiyatlarda, benzer poz tenzilat oranları ile yaklaşık maliyet arasında bağ koparılmış ve tenzilat oranının en az 0,10 olarak uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
Savunmalarda ayrıca, …’nün … sayılı İç Genelgesi’nde; işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında fiyatı bulunmayan, ancak Teklif Birim Fiyat Cetvelinde yer alan iş kalemiyle nicelik ve/veya nitelik olarak benzerlik gösteren iş kalemi olması durumunda yeni fiyatın, ilgili poz için idarenin yaklaşık maliyet hesabında kullandığı fiyat ile yüklenicinin teklif fiyatı kıyaslanarak tespit edilecek tutarı geçmeyeceği; ihale dokümanında fiyatı bulunmayan ve Teklif Birim Fiyat Cetvelinde yer alan iş kalemleriyle nicelik ve/veya nitelik olarak benzerlik göstermeyen iş kalemi olması durumunda ise yeni fiyatın idarenin toplam yaklaşık maliyet fiyatı ile yüklenicinin toplam teklif fiyatı kıyaslanarak tespit edilecek tutarı aşmayacağı hükümlerinin yer aldığını belirtmişlerdir.
İç Genelge hükümlerine göre, yeni birim fiyat tespitinde duruma göre genel ihale tenzilatı ya da benzer poz tenzilatının uygulanacağı görülmekle birlikte Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin beşinci fıkrasında yer alan hükümler nedeniyle iç genelge kapsamında genel ihale tenzilatı ya da benzer poz tenzilat oranının 0,10’un altında olması durumunda uygulanması imkansız olup, yeni fiyat tespit edilirken en az 0,10 oranında tenzilat yapılması gerekmektedir. Ancak iç genelge kapsamında genel ihale tenzilatı ya da benzer poz tenzilat oranının 0,10’un üzerinde olması halinde YİGŞ’ne aykırılık oluşmayacaktır.
Dolayısıyla yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kaleminin bulunması halinde, yeni birim fiyat belirlenirken sözleşme yılı için yayımlanan ve herhangi bir güncelleme katsayısı uygulanmayan resmi birim fiyatlara uygulanacak olan tenzilat oranları (0,10’dan az olmamak kaydıyla), benzerlik gösteren iş kalemi için yüklenicinin teklifi değişmeyeceğinden yaklaşık maliyetin güncellenip güncellenmemesine bağlı olarak farklılık gösterecek, yaklaşık maliyetin güncellenmesi durumunda yeni birim fiyatlar, yaklaşık maliyetin güncellenmemiş haline kıyasla daha yüksek orandan tenzilata tabi tutulmuş olacak ve güncellenmiş fiyatlar da tenzilattan doğru bir şekilde etkilenmiş olacaktır.
Savunmalarda, yaklaşık maliyetin güncellenip güncellenmemesinin yüklenicinin teklifi değiştirmeyeceğinden bahisle tenzilat oranlarında artış olduğu belirtilmektedir … pozu üzerinden güncellenmiş ve güncellenmemiş resmi birim fiyatlara farklı tenzilat oranları uygulayarak aynı sonuca ulaştıklarını gösterdikleri matematiksel hesaplamanın sadece benzer poz tenzilat oranı %10’dan yüksek olması nedeniyle bu poz için söz konusu savunmanın yerinde olduğu, ancak diğer yeni birim fiyat yapılan kalemlerde tenzilat oranları %10’dan düşük olduğu için bu savunmanın yerinde olmadığı görülmüştür.
Sözleşme yılı için yayımlanan ve herhangi bir güncelleme katsayısı uygulanmayan resmi birim fiyatlar için uygulanacak olan genel ihale tenzilatı ya da benzer poz tenzilat oranı, 0,10 ve üzerinde olması halinde, YİGŞ’ne aykırılık oluşmayacağından, yaklaşık maliyet güncellenmesi yapıldığı durumda yeni birim fiyatın tenzilattan doğru şekilde etkilenmesi için revize edilmesi gerektiği şeklindeki savunma yerindedir. Ancak belirlenen tenzilat oranları 0,10’nun altında ise Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22’nci maddesinin beşinci fıkrasında belirtildiği şekilde sözleşme yılı için yayımlanan resmi birim fiyatlar kullanılarak bu fiyatlara herhangi bir güncelleme katsayısı uygulanmadan minimum tenzilat oranının uygulanması gerekmekte olup bu durumda yaklaşık maliyet ile tenzilat oranı arasındaki bağ ortadan kalktığından, yaklaşık maliyet güncellemesi yapıldığı durumda yeni birim fiyatın tenzilattan doğru şekilde etkilenmesi için revize edilmesi gerekliliği bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, tenzilat oranları 0,10’nun altında olan iş kalemlerinde yeni birim fiyat belirlenirken sözleşme yılı için yayımlanan resmi birim fiyatlar kullanılarak bu fiyatlara herhangi bir güncelleme katsayısı uygulanmadan minimum tenzilat oranının uygulanması gerekmekte olduğundan, söz konusu yeni birim fiyatlara güncelleme katsayısı uygulanması nedeniyle kamu zararı oluşmuştur. Benzer poz tenzilat oranı %10’dan yüksek olması nedeniyle … pozu için yapılan ödemenin ise mevzuata uygun olduğu anlaşılmıştır.
Bu itibarla, sorguda kamu zararı olduğu belirtilen … TL’nin … TL’sinin mevzuata uygun olduğu anlaşıldığından bu tutar için ilişilecek husus bulunmadığına,
Geriye kalan … TL kamu zararının Harcama Yetkilisi ve diğer sorumlu …, Gerçekleştirme Görevlisi ve diğer sorumlu …, Diğer Sorumlular … ve …'e müştereken ve müteselsilen,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,
Anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca işbu ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, oy çokluğuyla karar verildi.
Karşı Oy Gerekçesi:
Başkan … ve Üye …’nün Karşı Oy Gerekçesi:
…nde, sözleşme kapsamında olmayıp işin devamı sırasında yapımına karar verilen iş kalemleri için yeni birim fiyatlar sözleşme yılı resmi birim fiyatların güncellenmesi suretiyle tespit edilmiştir.
İhalesi … tarihinde yapılan söz konusu işin yaklaşık maliyet analizleri, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 11’inci maddesi üçüncü fıkrasında yer alan “Yaklaşık maliyet, güncelliğini kaybetmesi halinde, ilk ilan veya davet tarihine kadar güncellenir.” hükmü doğrultusunda en son açıklanan Eylül ayı “TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi ve Değişim Oranına” göre … katsayısı ile güncellenmiştir.
… sayılı … uyarınca, yeni birim fiyat tespitinde duruma göre genel ihale tenzilatı ya da benzer poz tenzilatının uygulanması gerekmektedir. Yeni birim fiyatlara uygulanacak tenzilat oranları ise, yüklenicinin teklifi değişemeyeceğinden, yaklaşık maliyetin güncellenip güncellenmemesine bağlı olarak farklılık gösterecek; yaklaşık maliyetin güncellenmesi durumunda yeni birim fiyatlar, yaklaşık maliyetin güncellenmemiş haline kıyasla daha yüksek oranda tenzilata tabi tutulmuş olacaktır.
Söz konusu işte yaklaşık maliyet güncellemesi yapılmış olması nedeniyle, tenzilat oranından yeni birim fiyatların doğru bir şekilde etkilenmesi için, yeni birim fiyatların aynı oranda güncellenerek tespit edilmesi kamu zararına neden olmadığından konu ile ilgili ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmesi gerekir.