SayıştaySayıştay Temyiz Kararı57519
Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareYüksek Öğretim Kurumları
Daire2
Dosya No54026
Yılı2022
Konu: Üniversitede “bilimsel görüş” adı altında hastalardan tahsil edilen özel muayene bedellerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması.
1- 31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile; ...Üniversitesi ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde “bilimsel görüş” adı altında hastalardan tahsil edilen özel muayene bedellerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle sebep olunan … TL kamu zararının tazminine hükmedilmiştir.
Söz konusu hükme karşı sorumlular temyize başvurmuşlardır.
31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile; ...Üniversitesi ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde, Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) yer almadığı halde hastalardan “bilimsel görüş” adı altında özel muayene bedeli alınması ve bu tutarlar üzerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle sebep olunan … TL kamu zararının tazminine hükmedilmiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Sağlık hizmetlerinin sağlanma yöntemi ve sağlık giderlerinin ödenmesi” başlıklı 73’üncü maddesinin ikinci fıkrasında;
“Kamu idaresi sağlık hizmeti sunucuları dışındaki vakıf üniversiteleri dahil sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularınca, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen sağlık hizmetleri bedeline ek olarak, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerden sağlık hizmeti sunucularının giderleri ve ürettikleri sağlık hizmetlerinin maliyetleri, yapılan sübvansiyonlar gibi kriterler dikkate alınarak bu bedellerin iki katına kadar alınabilecek ilave ücretin tavanını belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu tavan dahilinde alınabilecek ilave ücret oranları Kurumca belirlenir.
…”
Denilmiştir.
2022 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği’nin “İlave Ücret” başlıklı 1.9 maddesi birinci fıkrasının (a) bendinde, tedavi olan kişilerden kurumca belirlenen oranı geçmemek üzere ilave ücret alınabileceği; (b) bendinde ise, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katı kadar ilave ücret alınabileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ilave ücret alınabilecektir.
Yapılan incelemede, Hastane Yönetim Kurulunun 22.06.2022 tarih ve 04 sayılı Toplantısında; “Hastanemiz öğretim üyesi özel muayene ücretleri, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) hükümleri gereğince eki EK-2/A Ayaktan Başvurularda Ödeme Listesinde belirlenen tutarların iki katı şeklide tahsil edilmektedir. Ancak SUT fiyatlarında yeteri kadar artış yapılmaması ve hastanın muayenelerinde öğretim üyesi tercihlerinin artması nedeniyle özel muayene ücretlerine ilave olarak “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında 150 TL ilave ücret alınması uygun görülmüştür. Hoca bazlı alınan bu “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü ücreti %50 hastane %50 Öğretim Üyesi oranı ile dağıtılacaktır. Bu uygulama HBYS sisteminde yapılacak düzenlemeler hayata geçirildikten sonra uygulamaya geçirilecektir. Muhtemel uygulama tarihi 01 Ağustos 2022 olarak planlanması uygun görülmüştür.” şeklinde karar alındığı, söz konusu karar ile her muayene için hastalardan özel muayene ücretine ilave olarak, SUT fiyatlarında yeteri kadar artış yapılmaması ve hasta muayenelerinde öğretim üyesi tercihlerinin artması gerekçe gösterilerek, Sağlık Uygulama Tebliğinde (SUT) yer almadığı halde “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında 150,00 TL ilave ücret alındığı ve bilimsel görüş ücreti adı altında tahsil edilen söz konusu tutarın %50’sinin öğretim üyelerine ek ödeme olarak dağıtıldığı %50’sinin ise döner sermayeye geliri olarak kaydedildiği anlaşılmıştır.
Bununla birlikte, sorumluların temyiz dilekçelerinde söz konu uygulamaya 01.01.2024 tarihi itibariyle son verildiği ifade edilmiştir.
Ayrıca sorumluların savunmalarında SUT ile belirlenen sınırın aşılmadığı, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığı ifade edilmişse de; Yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmet sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ücret alınabilecekken, mevzuata aykırı olarak Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek Tebliğ ile belirlenen tutarların aşıldığı ve bunun bir kısmının öğretim üyelerine dağıtıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde:
“Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz.
Yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılması, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlarla tahsilat veya ödeme yapılması hallerinde; söz konusu tutarlar, yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılanlardan alınarak, ilgisine göre bütçeye gelir kaydedilir veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına kaydedilir. Ayrıca, bunlar hakkında ilgili kanunları uyarınca adli ve idari yönden gerekli işlemler yapılır.” hükümlerine yer verilerek, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlar altında tahsilat yapılması hallerinde ne tür bir işlem yapılması gerektiği açıkça düzenlenmiştir.
Buna göre, hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırı aşan ve Tebliğ’de tanımlı olmayan “bilimsel görüş ücreti” adı altında tahsil edilen tutarların yetkisiz ödeme yapılanlardan alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ya bütçeye gelir kaydedilmesi ya da ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması gerekmektedir.
Somut olayda tahsil edilen tutarlar, İdare tarafından ilgililere iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınmayıp, aynı maddedeki diğer seçenek tercih edilerek bütçeye gelir kaydedildiğinden, söz konusu tutarların kamu gelirinin tabi olduğu mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
Sonuç olarak, mevzuata aykırı bir şekilde Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırın üzerinde ve Tebliğ’de tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında hastalardan ilave olarak tahsil edilerek döner sermaye bütçesine gelir kaydedilen ücretlerin kamu geliri olduğunda tereddüt bulunmamaktadır. Bu nedenle, mevzuat hükmü uyarınca döner sermaye bütçesine gelir olarak kaydedilip İdare geliri haline gelen söz konusu ücretlerin %50’sinin öğretim üyelerine ek ödeme olarak dağıtılması suretiyle 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında “kamu kaynağında eksilmeye” neden olunarak kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama yetkisi ve yetkilisi” başlıklı 31’inci maddesinde; “… Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur. …” denilmektedir.
Oluşan kamu zararından; 5018 sayılı Kanun’un 32 ve 33’üncü maddeleri gereğince ödeme emri belgesi ve eki belgelerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile aynı Kanun’un 31’inci maddesi uyarınca Üniversite Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulu kararında imzası bulunan Yönetim Kurulu Üyelerinin de sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklanan gerekçelerle sorumluların iddia ve itirazlarının REDDİ ile 31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünün TASDİKİNE, (Temyiz Kurulu ve 5. Daire Başkanı ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ... ve Üye ...’in aşağıda yazılı azınlık görüşleri karşısında) oy çokluğuyla,
6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 27.11.2024 tarih 57519 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü
Temyiz Kurulu ve 5. Daire Başkanı ..., Üye ..., Üye ..., Üye ... ve Üye ...’in karşı oy gerekçesi:
İlamda, ...Üniversitesi ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde uygulanan ve hastalardan bilimsel görüş adı altında tahsil edilen ve Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırı aşan özel muayene ücretlerinden öğretim üyelerine ek ödeme dağıtılarak kamu zararına neden olunduğu ifade edilmiştir.
Sorumluların savunmalarında SUT ile belirlenen sınırın aşılmadığı, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığı ifade edilmişse de; Yükseköğretim Kurumlarına ait sağlık hizmet sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ücret alınabilecekken, mevzuata aykırı olarak Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek Tebliğ ile belirlenen tutarların aşıldığı ve bunun bir kısmının öğretim üyelerine dağıtıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmıştır.
Bu kapsamda, ...Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi tarafından hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırın üzerinde bilimsel görüş adı altında yersiz olarak tahsil edilen bedellerin bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılması ve diğer kısmının da döner sermaye geliri olarak kaydedilmesi işlemlerinin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu kabul edilmekle birlikte, söz konusu uygulama 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir.
Bilimsel görüş adı altında tahsil edilen ve bütçeye gelir olarak kaydedilen ücretlerin bir kısmı öğretim üyelerine katkı payı olarak dağıtılmış ve bir kısmı da Hastanenin cari harcamalarında kullanılmıştır. Bu bağlamda, 5018 sayılı Kanun’un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde belirtilen şekilde bütçeye gelir kaydı yapıldığı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, sorumlular sözlü savunmalarında ilama konu edilen hatalı uygulamanın 01.01.2024 tarihi itibariyle sonlandırıldığını beyan etmişlerdir.
Somut olaydaki uygulama, 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir. Ayrıca, İdarenin yorum hatasına bağlı olarak yaptığı uygulamadan dolayı fazladan (tazminat, ceza vb. gibi) bir külfet yüklenilmiş de değildir.
Bu itibarla, yukarı açıklanan gerekçelerle Daire Kararının KALDIRILMASINA karar verilmesi gerekir.
Üye ... ve Üye ...’nın karşı oy gerekçesi:
...Üniversitesi ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde, Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) yer almadığı halde hastalardan “bilimsel görüş” adı altında özel muayene bedeli alınması ve bu tutarlar üzerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak;
2022 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği’nin “İlave Ücret” başlıklı 1.9 maddesi birinci fıkrasının (a) bendinde, tedavi olan kişilerden kurumca belirlenen oranı geçmemek üzere ilave ücret alınabileceği; (b) bendinde ise, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katı kadar ilave ücret alınabileceği belirtilmiştir.
Sorumlular savunmalarında SUT ile belirlenen sınırın aşılmadığını, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğunu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığı ifade etmişlerdir. Ancak, Yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmet sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ücret alınabilecekken, mevzuata aykırı olarak Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek Tebliğ ile belirlenen tutarların aşıldığı ve bunun bir kısmının öğretim üyelerine dağıtıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmıştır.
Bu çerçevede konu değerlendirildiğinde, ...Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi tarafından hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırın üzerinde bilimsel görüş adı altında yersiz olarak tahsil edilen bedellerin bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılması ve diğer kısmının da döner sermaye geliri olarak kaydedilmesi işlemlerinin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu kabul edilmekle birlikte, söz konusu uygulama 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir. Zira, hastalardan bilimsel görüş adı altında yersiz olarak alınan muayene ücretleri tahsil edilmemiş olsaydı, kamunun hiçbir kaybından bahsedilemeyecekti.
Bununla birlikte, 5018 sayılı Kanun’un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde:
“Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz.
Yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılması, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlarla tahsilat veya ödeme yapılması hallerinde; söz konusu tutarlar, yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılanlardan alınarak, ilgisine göre bütçeye gelir kaydedilir veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına kaydedilir. Ayrıca, bunlar hakkında ilgili kanunları uyarınca adli ve idari yönden gerekli işlemler yapılır.” hükümlerine yer verilerek, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlar altında tahsilat yapılması hallerinde ne tür bir işlem yapılması gerektiği açıkça düzenlenmiştir.
Buna göre, hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırı aşan ve Tebliğde tanımlı olmayan “bilimsel görüş ücreti” adı altında tahsil edilen tutarların yetkisiz ödeme yapılanlardan alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ya bütçeye gelir kaydedilmesi ya da ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması gerekmektedir.
Somut olayda, özel muayene ücretine ilave olarak “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında her bir hasta için tahsil edilen 150 TL’nin, %50’sinin ilgili öğretim üyesine ek ödeme olarak dağıtıldığı, %50’sinin ise döner sermaye hesabına gelir olarak kaydedildiği, ancak yetkisiz olarak hastalardan tahsil edilen söz konusu tutarların ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) yer almadığı halde hastalardan “bilimsel görüş” adı altında özel muayene bedeli alınması ve bu tutarlar üzerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılmasında kamu kaynağında artışa engel ya da eksilmeye neden olacak ve dolayısıyla kamu zararına sebebiyet verecek bir husus bulunmadığından 31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün BOZULMASINA ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince hastalardan yetkisiz olarak tahsil edilen tutarlardan öğretim üyelerine dağıtılan kısmın geri alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ilgili döner sermaye hesabına gelir kaydedilmesi veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması için Üniversite Rektörlüğüne yazılmasını teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, karar verilmesi gerekir.
1- 31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile; ...Üniversitesi ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde “bilimsel görüş” adı altında hastalardan tahsil edilen özel muayene bedellerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle sebep olunan … TL kamu zararının tazminine hükmedilmiştir.
Söz konusu hükme karşı sorumlular temyize başvurmuşlardır.
31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile; ...Üniversitesi ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde, Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) yer almadığı halde hastalardan “bilimsel görüş” adı altında özel muayene bedeli alınması ve bu tutarlar üzerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle sebep olunan … TL kamu zararının tazminine hükmedilmiştir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Sağlık hizmetlerinin sağlanma yöntemi ve sağlık giderlerinin ödenmesi” başlıklı 73’üncü maddesinin ikinci fıkrasında;
“Kamu idaresi sağlık hizmeti sunucuları dışındaki vakıf üniversiteleri dahil sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularınca, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen sağlık hizmetleri bedeline ek olarak, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü oldukları kişilerden sağlık hizmeti sunucularının giderleri ve ürettikleri sağlık hizmetlerinin maliyetleri, yapılan sübvansiyonlar gibi kriterler dikkate alınarak bu bedellerin iki katına kadar alınabilecek ilave ücretin tavanını belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu tavan dahilinde alınabilecek ilave ücret oranları Kurumca belirlenir.
…”
Denilmiştir.
2022 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği’nin “İlave Ücret” başlıklı 1.9 maddesi birinci fıkrasının (a) bendinde, tedavi olan kişilerden kurumca belirlenen oranı geçmemek üzere ilave ücret alınabileceği; (b) bendinde ise, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katı kadar ilave ücret alınabileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ilave ücret alınabilecektir.
Yapılan incelemede, Hastane Yönetim Kurulunun 22.06.2022 tarih ve 04 sayılı Toplantısında; “Hastanemiz öğretim üyesi özel muayene ücretleri, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) hükümleri gereğince eki EK-2/A Ayaktan Başvurularda Ödeme Listesinde belirlenen tutarların iki katı şeklide tahsil edilmektedir. Ancak SUT fiyatlarında yeteri kadar artış yapılmaması ve hastanın muayenelerinde öğretim üyesi tercihlerinin artması nedeniyle özel muayene ücretlerine ilave olarak “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında 150 TL ilave ücret alınması uygun görülmüştür. Hoca bazlı alınan bu “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü ücreti %50 hastane %50 Öğretim Üyesi oranı ile dağıtılacaktır. Bu uygulama HBYS sisteminde yapılacak düzenlemeler hayata geçirildikten sonra uygulamaya geçirilecektir. Muhtemel uygulama tarihi 01 Ağustos 2022 olarak planlanması uygun görülmüştür.” şeklinde karar alındığı, söz konusu karar ile her muayene için hastalardan özel muayene ücretine ilave olarak, SUT fiyatlarında yeteri kadar artış yapılmaması ve hasta muayenelerinde öğretim üyesi tercihlerinin artması gerekçe gösterilerek, Sağlık Uygulama Tebliğinde (SUT) yer almadığı halde “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında 150,00 TL ilave ücret alındığı ve bilimsel görüş ücreti adı altında tahsil edilen söz konusu tutarın %50’sinin öğretim üyelerine ek ödeme olarak dağıtıldığı %50’sinin ise döner sermayeye geliri olarak kaydedildiği anlaşılmıştır.
Bununla birlikte, sorumluların temyiz dilekçelerinde söz konu uygulamaya 01.01.2024 tarihi itibariyle son verildiği ifade edilmiştir.
Ayrıca sorumluların savunmalarında SUT ile belirlenen sınırın aşılmadığı, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığı ifade edilmişse de; Yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmet sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ücret alınabilecekken, mevzuata aykırı olarak Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek Tebliğ ile belirlenen tutarların aşıldığı ve bunun bir kısmının öğretim üyelerine dağıtıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde:
“Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz.
Yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılması, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlarla tahsilat veya ödeme yapılması hallerinde; söz konusu tutarlar, yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılanlardan alınarak, ilgisine göre bütçeye gelir kaydedilir veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına kaydedilir. Ayrıca, bunlar hakkında ilgili kanunları uyarınca adli ve idari yönden gerekli işlemler yapılır.” hükümlerine yer verilerek, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlar altında tahsilat yapılması hallerinde ne tür bir işlem yapılması gerektiği açıkça düzenlenmiştir.
Buna göre, hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırı aşan ve Tebliğ’de tanımlı olmayan “bilimsel görüş ücreti” adı altında tahsil edilen tutarların yetkisiz ödeme yapılanlardan alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ya bütçeye gelir kaydedilmesi ya da ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması gerekmektedir.
Somut olayda tahsil edilen tutarlar, İdare tarafından ilgililere iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınmayıp, aynı maddedeki diğer seçenek tercih edilerek bütçeye gelir kaydedildiğinden, söz konusu tutarların kamu gelirinin tabi olduğu mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
Sonuç olarak, mevzuata aykırı bir şekilde Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırın üzerinde ve Tebliğ’de tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında hastalardan ilave olarak tahsil edilerek döner sermaye bütçesine gelir kaydedilen ücretlerin kamu geliri olduğunda tereddüt bulunmamaktadır. Bu nedenle, mevzuat hükmü uyarınca döner sermaye bütçesine gelir olarak kaydedilip İdare geliri haline gelen söz konusu ücretlerin %50’sinin öğretim üyelerine ek ödeme olarak dağıtılması suretiyle 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında “kamu kaynağında eksilmeye” neden olunarak kamu zararına sebebiyet verilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Harcama yetkisi ve yetkilisi” başlıklı 31’inci maddesinde; “… Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur. …” denilmektedir.
Oluşan kamu zararından; 5018 sayılı Kanun’un 32 ve 33’üncü maddeleri gereğince ödeme emri belgesi ve eki belgelerinde imzası bulunan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi ile aynı Kanun’un 31’inci maddesi uyarınca Üniversite Döner Sermaye İşletmesi Yönetim Kurulu kararında imzası bulunan Yönetim Kurulu Üyelerinin de sorumluluğu bulunmaktadır.
Bu itibarla, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklanan gerekçelerle sorumluların iddia ve itirazlarının REDDİ ile 31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünün TASDİKİNE, (Temyiz Kurulu ve 5. Daire Başkanı ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ..., Üye ... ve Üye ...’in aşağıda yazılı azınlık görüşleri karşısında) oy çokluğuyla,
6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Karar verildiği 27.11.2024 tarih 57519 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü
Temyiz Kurulu ve 5. Daire Başkanı ..., Üye ..., Üye ..., Üye ... ve Üye ...’in karşı oy gerekçesi:
İlamda, ...Üniversitesi ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde uygulanan ve hastalardan bilimsel görüş adı altında tahsil edilen ve Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırı aşan özel muayene ücretlerinden öğretim üyelerine ek ödeme dağıtılarak kamu zararına neden olunduğu ifade edilmiştir.
Sorumluların savunmalarında SUT ile belirlenen sınırın aşılmadığı, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığı ifade edilmişse de; Yükseköğretim Kurumlarına ait sağlık hizmet sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ücret alınabilecekken, mevzuata aykırı olarak Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek Tebliğ ile belirlenen tutarların aşıldığı ve bunun bir kısmının öğretim üyelerine dağıtıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmıştır.
Bu kapsamda, ...Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi tarafından hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırın üzerinde bilimsel görüş adı altında yersiz olarak tahsil edilen bedellerin bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılması ve diğer kısmının da döner sermaye geliri olarak kaydedilmesi işlemlerinin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu kabul edilmekle birlikte, söz konusu uygulama 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir.
Bilimsel görüş adı altında tahsil edilen ve bütçeye gelir olarak kaydedilen ücretlerin bir kısmı öğretim üyelerine katkı payı olarak dağıtılmış ve bir kısmı da Hastanenin cari harcamalarında kullanılmıştır. Bu bağlamda, 5018 sayılı Kanun’un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde belirtilen şekilde bütçeye gelir kaydı yapıldığı anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, sorumlular sözlü savunmalarında ilama konu edilen hatalı uygulamanın 01.01.2024 tarihi itibariyle sonlandırıldığını beyan etmişlerdir.
Somut olaydaki uygulama, 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir. Ayrıca, İdarenin yorum hatasına bağlı olarak yaptığı uygulamadan dolayı fazladan (tazminat, ceza vb. gibi) bir külfet yüklenilmiş de değildir.
Bu itibarla, yukarı açıklanan gerekçelerle Daire Kararının KALDIRILMASINA karar verilmesi gerekir.
Üye ... ve Üye ...’nın karşı oy gerekçesi:
...Üniversitesi ... Tıp Fakültesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezinde, Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) yer almadığı halde hastalardan “bilimsel görüş” adı altında özel muayene bedeli alınması ve bu tutarlar üzerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak;
2022 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği’nin “İlave Ücret” başlıklı 1.9 maddesi birinci fıkrasının (a) bendinde, tedavi olan kişilerden kurumca belirlenen oranı geçmemek üzere ilave ücret alınabileceği; (b) bendinde ise, yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmeti sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için bir defada asgari ücretin iki katını geçmemek üzere, kurumca belirlenmiş sağlık hizmetleri bedelinin poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katı kadar ilave ücret alınabileceği belirtilmiştir.
Sorumlular savunmalarında SUT ile belirlenen sınırın aşılmadığını, ayrı bir işlem adı altında ve ayrı bir kodla işlem söz konusu olduğunu ve herhangi bir kamu zararının oluşmadığı ifade etmişlerdir. Ancak, Yükseköğretim kurumlarına ait sağlık hizmet sunucularında öğretim üyeleri tarafından mesai saatleri dışında bizzat verilen sağlık hizmetleri için poliklinik muayenelerinde en fazla iki katı, diğer hizmetlerde en fazla bir katına kadar ücret alınabilecekken, mevzuata aykırı olarak Sağlık Uygulama Tebliği’nde tanımlı olmayan “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” adı altında hastalardan ilave ücret tahsil edilerek Tebliğ ile belirlenen tutarların aşıldığı ve bunun bir kısmının öğretim üyelerine dağıtıldığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmıştır.
Bu çerçevede konu değerlendirildiğinde, ...Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi tarafından hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırın üzerinde bilimsel görüş adı altında yersiz olarak tahsil edilen bedellerin bir kısmının öğretim üyelerine dağıtılması ve diğer kısmının da döner sermaye geliri olarak kaydedilmesi işlemlerinin mevzuat hükümlerine aykırı olduğu kabul edilmekle birlikte, söz konusu uygulama 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi kapsamında kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olacak bir niteliğe sahip olmadığından kamu zararı olarak değerlendirmek mümkün değildir. Zira, hastalardan bilimsel görüş adı altında yersiz olarak alınan muayene ücretleri tahsil edilmemiş olsaydı, kamunun hiçbir kaybından bahsedilemeyecekti.
Bununla birlikte, 5018 sayılı Kanun’un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesinde:
“Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi, kamu adına tahsilat veya ödeme yapamaz.
Yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılması, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlarla tahsilat veya ödeme yapılması hallerinde; söz konusu tutarlar, yetkisiz tahsilat veya ödeme yapılanlardan alınarak, ilgisine göre bütçeye gelir kaydedilir veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına kaydedilir. Ayrıca, bunlar hakkında ilgili kanunları uyarınca adli ve idari yönden gerekli işlemler yapılır.” hükümlerine yer verilerek, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlar altında tahsilat yapılması hallerinde ne tür bir işlem yapılması gerektiği açıkça düzenlenmiştir.
Buna göre, hastalardan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenen parasal sınırı aşan ve Tebliğde tanımlı olmayan “bilimsel görüş ücreti” adı altında tahsil edilen tutarların yetkisiz ödeme yapılanlardan alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ya bütçeye gelir kaydedilmesi ya da ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması gerekmektedir.
Somut olayda, özel muayene ücretine ilave olarak “Öğretim Üyesi Bilimsel Görüşü” ücreti adı altında her bir hasta için tahsil edilen 150 TL’nin, %50’sinin ilgili öğretim üyesine ek ödeme olarak dağıtıldığı, %50’sinin ise döner sermaye hesabına gelir olarak kaydedildiği, ancak yetkisiz olarak hastalardan tahsil edilen söz konusu tutarların ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, Sağlık Uygulama Tebliği’nde (SUT) yer almadığı halde hastalardan “bilimsel görüş” adı altında özel muayene bedeli alınması ve bu tutarlar üzerinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılmasında kamu kaynağında artışa engel ya da eksilmeye neden olacak ve dolayısıyla kamu zararına sebebiyet verecek bir husus bulunmadığından 31 sayılı İlamın 1’inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün BOZULMASINA ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince hastalardan yetkisiz olarak tahsil edilen tutarlardan öğretim üyelerine dağıtılan kısmın geri alınarak 5018 sayılı Kanun’un 72’nci maddesi gereğince ilgili döner sermaye hesabına gelir kaydedilmesi veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına alınması için Üniversite Rektörlüğüne yazılmasını teminen yeni hüküm tesisi için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, karar verilmesi gerekir.