İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

Konu: Taşıt kiralama bedelinin mevzuatta belirlenen üst limiti aşması.

211 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesiyle, “7/24 Şoförlü Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi”’nde mevzuatta öngörülen üst limitlere uyulmayarak araç kiralaması yapılması sonucu oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi, kararı verilmiştir.

[Evveliyatında; 17.03.2021 tarih ve 23 sayılı İlam’ın 2’nci maddesiyle tazmin hükmolunan konu hakkında ilgililerin temyiz başvurusunda bulunması nedeniyle, Temyiz Kurulunca verilen 26.10.2022 tarih ve 52401 ve 52402 tutanak sayılı bozma kararları 6085 sayılı Kanun’un 55’inci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca yeniden hüküm tesis edilmek üzere Dairesine tevdi edilmiştir. Dairenin Temyiz Kurulu Kararlarını Denetçiye havale etmesi neticesinde düzenlenen 10.04.2023 tarihli Ek Yargı Raporunun, Dairede görüşülmesi sonucunda, tazmin hükmünde ısrar edilmiş olup bu karar için, kamu zararından harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulmuş olan … adına vekili Av. … tarafından temyiz başvurusu yapılmıştır.]

Esas yönünden inceleme ve değerlendirme

237 sayılı Taşıt Kanunu'na tabi olan kurumlarda, kamu hizmetinin gerektirdiği taşıt ihtiyacının hizmet alımı suretiyle karşılanmasına ilişkin olarak yayımlanan "Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller"’in 4'üncü maddesinin (d) fıkrasında:

"Taşıt, kanun kapsamına giren motorlu ve motorsuz bütün ulaştırma araçlarını ifade eder." hükmü yer almakta olup,

Aynı Kanun’un "Temel amaç" başlıklı 5 inci maddesinde ise;

"Kamu hizmetlerinin gerektirdiği taşıt ihtiyacının hizmet alımı yoluyla karşılanmasının temel amacı, kamudaki taşıt giderlerinin asgari seviyeye indirilmesi ve kaynakların savurganlığa yol açılmadan, bütçe olanaklarıyla uyumlu bir biçimde kullanımının sağlanmasıdır." hükmüne yer verilmiştir.

Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller' in 6'ncı maddesinin birinci fıkrasının 02.10.2014 tarih ve 29137 sayılı Resmî Gazete‘de yayımlanan 2014/6814 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile değiştirilen (ç) bendinde; taşıtların yakıt hariç, şoförlü veya şoförsüz olarak edinilebileceği belirtilmiş, söz konusu Bakanlar Kurulu Kararı ile 6'ncı maddeye;

"Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile bu idarelere bağlı döner sermayelerin (Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ile TBMM Genel Sekreterliği hariç) hizmetleri için ihtiyaç duyulan binek, station-wagon, arazi binek, kaptı kaçtı, panel ve pick-up tipi taşıtların (fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve pick-up lar hariç) hizmet alımı yöntemiyle ediniminde;

a) Şoför giderleri hariç yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli (katma değer vergisi hariç, her türlü bakım-onarım, sigorta ve benzeri giderler dahil), taşıtın Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan ve talimatının verildiği yılın ocak ayı itibarıyla uygulanacak Motorlu Kara Taşıtları Kasko Değer Listesinde yer alan kasko sigortası değerinin %2' sini aşmayacaktır.

b) Şoför giderleri dahil yapılan taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli, (a) bendine göre tespit edilecek tutara yürürlükteki brüt asgari ücretin yüzde elli artırımlı tutarının ilave edilmesi suretiyle hesaplanacak tutarı aşmayacaktır."

Hükümleri eklenmiştir.

Kanun kapsamındaki taşıtların neler olduğunu ve bunların ne gibi özelliklerinin olması gerektiğini düzenleyen 237 sayılı Taşıt Kanunu'nun "Tarifler" başlıklı 3'üncü maddesinin (c) ve (g) alt bentlerinde arazi binek ve arazi pick-up;

"c) Arazi binek: Bütün tekerlekleri muharrik binek taşıtlarını,

g) Arazi pikap: Bütün tekerlekleri muharrik olan pikapları "ifade eder." şeklinde tanımlanmıştır.

Esas ve Usuller'in 6'ncı maddesinde fiilen arazi üzerinde çalışan arazi binek ve arazi pick-up araçlarının Esas ve Usuller’in 6'ncı maddesinin (a) ve (b) bentlerine tabi olmadıkları belirtilmiştir. 237 sayılı Taşıt Kanunu'nun 3'üncü maddesinde söz konusu "Arazi binek" ve "Arazi pick-up" araçlar, bütün tekerlekleri motordan güç alabilen arazi binek ve bütün tekerlekleri motordan güç alabilen, arazi pick-up olarak tanımlanmıştır.

Fiili Durum ve Değerlendirme

… Ltd. Şti.' ye ihale edilen 12 aylık (16.04.2018-31.03.2019) "7/24 Şoförlü Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi"nde, mevzuatta öngörülen üst limitlere uyulmadığı ve söz konusu işin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımıdır.

7/24 Şoförlü Araç Kiralama Hizmet Alımı Sözleşmesi İşi' ne ait ihale dokümanları, sözleşme ve hakkedişler incelendiğinde 1 araçla birlikte 2 şoför çalıştırılacağına ya da 1 araçla birlikte 2 şoför için ödeme yapılacağına ilişkin bir bilgi ya da belgeye rastlanamamıştır.

İşin adı "7/24 Şoförlü Araç Kiralama Hizmet Alımı" işi olup bu işe ait ihale dokümanlarından ne idari ve teknik şartnamede ne de sözleşmede birden fazla şoför çalıştırılacağına ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır. Bu durumda, Şartname ve Sözleşmeye aykırı bir şekilde söz konusu iş kapsamında birden fazla şoför çalıştırılması mümkün değildir. Ayrıca sorumlular tarafından gönderilen maaş bordroları ve sigorta giriş belgelerinin de incelenmesi sonucu söz konusu kişilerin şoför olarak çalıştıklarını kanıtlayan bir bilgiye de rastlanmamıştır.

Bunun yanında Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller’in “Genel Esaslar” başlıklı 6’ncı maddesinde;

"Şoför gideri dahil taşıt kiralamalarında aylık kiralama bedeli hesabında yemek, yol, resmi tatil ücreti ve benzeri giderler de dahil yürürlükte bulunan asgari ücretin yüzde 50 artırımlı tutarı esas alınacak; işveren maliyeti kapsamında yer alan sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası işveren payı (%20,5) ve işsizlik sigortası işveren payı (%2) ile işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler (%4) ise idarelerce ayrıca ödenecektir." şeklindeki hükme yer verilerek, Esas ve Usüller dâhilinde şoför gideri dâhil araç kiralamalarında ödenebilecek tutarın üst sınırı belirlenmiştir. Bu bağlamda, sözleşmeye göre esas olan, söz konusu aracın 7 gün 24 saat çalıştırılmasıdır. Yüklenicinin bu kapsamda kaç şoför istihdam ettiğinin esasen bir önemi bulunmamaktadır.

Zira söz konusu kiralama Esas ve Usuller kapsamında yapılmış olup, Esas ve Usuller kapsamında ödenebilecek tutar; yürürlükte bulunan asgari ücretin yüzde 50 artırımlı tutarı ve bu tutara eklenen, işveren maliyeti kapsamında yer alan sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası işveren payı, işsizlik sigortası işveren payı ile işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderlerin toplamından daha fazla olamayacaktır.

7/24 Şoförlü Araç Kiralama İşi kapsamında 2 şoför ile birlikte alt yapı çalışmalarında görevlendirilmek üzere 3 işçi istihdam yapıldığı anlaşılmaktadır.

Ancak belediyelerin kendi bütçelerinden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı veya niteliği itibariyle bu sonucu doğuracak şekilde alım yapması yasal olarak mümkün değildir. Çünkü, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar" başlıklı 62'nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde;

“Belediyeler ve bağlı kuruluşlarına ait şirketler; merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumu, fon, kefalet sandığı, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, gençlik hizmetleri ve spor il müdürlüğü, mahalli idare ve şirket bütçelerinden veya döner sermaye bütçelerinden, anılan liste kapsamındaki diğer idareler için ise kendi bütçelerinden personel çalıştırılmasına davalı hizmet alımı veya niteliği itibarıyla bu sonucu doğuracak şekilde alım yapamaz ve buna imkân sağlayan diğer mevzuat hükümleri uygulanmaz" hükmü yer almaktadır.

Kiralanan aracın FORD TOURNEO marka panelvan tipi kamyonet olduğu İdare tarafından gönderilen ruhsat üzerinde yapılan incelemede anlaşılmış olup, söz konusu aracın "Arazi binek" veya "Arazi pick-up" olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Ayrıca, Sorumlu adına Avukatı tarafından temyiz dilekçesi ekinde, aracın fiilen arazi üzerinde kullanıldığını gösteren bir belge de sunulmamıştır.

Bu çerçevede, söz konusu taşıtın; Esas ve Usuller'in 4'üncü maddesinde yapılan taşıt tanımı ve 6'ncı maddesinde belirtilen taşıtların kapsamı içerisinde değerlendirilmesi, dolayısıyla bu taşıtın kiralanması sürecinde Esas ve Usuller'in 6'ncı maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sınırlamalara uyulması gerekmektedir.

… Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğünce 2018 yılında ihalesi yapılan 7/24 Şoförlü Araç Kiralama Hizmet Alımı işinde, aracın model ve cinsi ihale belgelerinde belirtilmemiş olup, araç ruhsat bilgilerine göre aracın, … AAE 676 plakalı ve 2016 model FORD Tourneo Courıer 1.5TDCİ DELUX olduğu anlaşılmıştır.

Söz konusu aracın 2018 yılı Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği tarafından yayımlanan kasko değerleri listesinde kasko bedeli 59.344,00 TL, kasko bedelinin %2'si 1.186,88 TL, 2018 yılı brüt asgari ücretin yüzde elli artırımlı tutan 3.043,50 TL, sosyal sigorta ve genel sağlık sigortası işveren payı (3.043,50*0.205=) 623,91 TL, işsizlik sigortası işveren payı (3.043,50*0.02=) 60,86 TL, işçilik maliyeti üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler [(3.043,50 + 623,91 + 60,86)*0.04=] 149,13 TL olduğundan şoförlü araç kiralama işi için aylık olarak bu tutarların toplamından oluşan toplam (1.186,88 + 3.043,50 + 623,91 + 60,86 + 149,13) 5.064,28 TL'den fazla ödeme yapılmamalıdır. Ancak somut olayda, mevzuatta belirtilen sınırın üzerinde ödeme yapılması sonucu kamu zararı oluşmuştur.

Bu itibarla; “Harcama Yetkilisi” sıfatıyla sorumlu tutulan … adına vekili Av. …’ün dilekçesinde ileri sürülen karşı görüş ve itirazların REDDİNE ve 211 sayılı Daire Ek İlamının 1’inci maddesindeki, “7/24 Şoförlü Araç Kiralama Hizmet Alımı İşi”’nde mevzuatta öngörülen üst limitlere uyulmayarak araç kira bedeli ödenmesi sonucu oluşan toplam … TL kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi yönündeki tazmin hükmünün TASDİKİNE (5. Daire ve Temyiz Kurulu Başkanı …, 7. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …’un aşağıda yazılı karşı oyları/azınlık görüşlerine karşı) oyçokluğuyla,

6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 20.11.2024 tarih ve 57511 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.



KARŞI OYLAR/AZINLIK GÖRÜŞLERİ

5. Daire ve Temyiz Kurulu Başkanı …, 7. Daire Başkanı … ile Üye … ve Üye …:

Temyiz konusu olayda işe ilişkin ihale dokümanında iş kapsamında bir adet araç kiralanacağı net olarak yazılmışken, kaç adet sürücü çalıştırılacağı ile ilgili ne teknik şartnamede ne de sözleşmede bir bilgi bulunmamaktadır. Yüklenici tarafından sunulan birim fiyat teklif mektubunun ekinde yer alan birim fiyat teklif cetvelinde de, iş kaleminin kısa adı ve açıklaması bölümüne “7/24 şoförlü araç kiralama hizmeti”, birimi bölümüne “ay”, miktarı bölümüne “12”, teklif edilen birim fiyat bölümüne “16.350,00 TL” yazılmış, araç için ne kadar kira tutarı belirlendiği, kaç adet şoför çalıştırılacağı, şoföre ne kadar ücret verileceği gibi birim fiyat teklif cetvelinde bulunması gereken bilgilere yer verilmemiştir.

Daire Kararının ilişikli belgelerinde, … ve … adlı kişilerin Nisan 2018, Mayıs 2018, Haziran 2018, Temmuz 2018, Ağustos 2018, Eylül 2018, Ekim 2018, Kasım 2018, Aralık 2018, Ocak 2019, Şubat 2019, Mart 2019 aylarında … Belediyesinden ücret aldığını gösteren, … Ltd. Şti. kaşeli maaş bordroları ile Sosyal Güvenlik Kurumu aylık prim ve hizmet belgeleri;…, … ve … adlı kişilerin Haziran 2018, Temmuz 2018, Ağustos 2018, Eylül 2018, Ekim 2018, Kasım 2018 ve Aralık 2018 aylarında … Belediyesinden ücret aldığını gösteren, … Ltd. Şti. kaşeli maaş bordroları bulunmaktadır.

İhale dokümanlarından yapılan ihalenin mevzuata uygun olarak yapılmadığı anlaşılmaktadır. Ancak, bu durum idari soruşturma gerektirmekte olup, bu konuda Daire tarafından ihaleyi yapanlar hakkında gerekli işlemin yapılması için konunun İçişleri Bakanlığına bildirilmesine karar verilmiştir.

Kamu zararı açısından değerlendirildiğinde ise, Daire Kararında kamu zararı bir adet şoför üzerinden hesaplanmıştır. Ancak sorumlu adına Avukatı tarafından gönderilen temyiz dilekçesinde, iş kapsamında 5 adet personel çalıştırıldığını iddia edilmektedir. Nitekim ilişikli belgelerde de bu kişilerin … Belediyesinde çalıştığını gösteren ücret bordoları yer almaktadır.

Dosyadaki bilgilerden de anlaşılacağı üzere; işin sözleşmesine göre aracın 7 gün 24 saat idarenin emrinde çalışması gerektiği açık olup, aracın bu şekilde çalıştırılmadığına ilişkin olarak Denetçi Raporunda veya İlamda herhangi bir tespit veya iddia bulunmamaktadır. Dolayısıyla aracın sözleşmeye uygun olarak 7/24 esasına uygun şekilde çalıştırıldığının kabul edilmesi gerekmektedir. Yürürlükteki mevzuata göre ülkemizde genel olarak bir işçi haftada en fazla 45 saat çalıştırılabilecektir. 7/24 esasına göre hizmet ettiği kabul edilen bir araç için, Daire İlamında ileri sürüldüğü şekliyle, sadece 1 şoförün yeterli olacağını ileri sürmek işin tabiatına ve iş hukuku mevzuatına aykırı olacaktır. 7/24 esasına göre çalıştırılacak bir aracın 30 günde toplam 720 saat çalışacağını kabul edersek, bu araç için yasal olarak yaklaşık 720/45 saat = 4 adet şoförün istihdam gerektiğinin kabul edilmesi zorunlu olup, Daire İlamındaki hesap tablosu esas alındığında, hak edişlerde yükleniciye yaklaşık 3,9 adet şoför ücreti ödenmiş olduğu sonucu çıkmaktadır. Açıklanan nedenlerle yapılan ödemelerde herhangi bir fazlalık ve kamu zararı bulunmamaktadır.

Bu itibarla, yukarıda yer verilen hususlar çerçevesinde, tazmin hükmünün tesis edildiği Daire İlam hükmünün kaldırılması, kararı verilmesi gerekir.