SayıştaySayıştay Temyiz Kararı58117
İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar
Kurum / İdareGenel Bütçe Kapsamındaki İdareler
Daire1
Dosya No53410
Yılı2019
Yapım işinde, yeni birim fiyatının piyasada faaliyet gösteren firmalardan onaysız proforma fatura alınmak suretiyle piyasadan yüksek belirlenmesi;
189 sayılı İlamın 10’uncu maddesinin (A) bendiyle; … Bakanlığı … İl Müdürlüğünce … tarihinde … Limited Şirketine ihale edilen … TL sözleşme bedelli … Yapım İşinde; proje değişikliği nedeniyle meydana gelen iş artışı kapsamındaki yeni iş kaleminin yeni birim fiyatının piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle belirlendiği gerekçesiyle (kamu zararı … TL hesap edilmiş olmakla birlikte, kamu zararı olmayan … TL’si için ilişilecek husus bulunmadığına karar verilerek) … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.
İşbu ilam maddesi bendinde sorumlu tutulan tüm kamu görevlileri temyiz talebinde bulunmuş olmakla beraber, tazmin hükmünde adı geçen sorumlulardan (Ödeme Emri Belgesi Üzerinde İmzası Bulunan) Harcama Yetkilisi İl Müdürü … ve (Ödeme Emri Belgesi Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlileri Şube Müdürü … ile (İş Artış Oluru, Anlaşma Tutanağı ve Eki Belgeler Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlileri Şube Müdür Vekili …, Şube Müdürü …, Şube Müdür Vekili …, Elektrik Mühendisi …, İnşaat Mühendisi … ve Mimar … , kendi gündem sıralarında görüşülen dosyalarında yer alan tamamen aynı mahiyetteki temyiz dilekçelerinde özetle; sözleşme yılı yürürlükte olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü maddesinde;
“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.
(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”
Denildiğini, söz konusu işin henüz kesin hesabı yapılmadığı gibi kesin teminatının da serbest bırakılmadığını (Dilekçe Eki 1), bu bağlamda kesin hesabı işlemleri tamamlanarak inceleme ve imzalaması için yükleniciye tebliğ edildiğini (Dilekçe Eki: 2, 3), yüklenicinin ihtirazi kaydıyla kesin hakedişi onaylayarak itiraz ettiği ve düzeltilmesi gereken hususları dilekçesinde belirttiğini (Dilekçe Eki: 4), Müdürlüğün kontrol elemanlarınca itiraz edilen hususların incelenerek yazı ekinde yükleniciye gönderildiğini (Dilekçe Eki: 5, 6), kesin hakediş raporunun ve (kesin hesap fişi, ödemeler icmali vb.) eklerinin (Dilekçe Eki: 7) dilekçe ekinde sunulduğunu, bu sunulan evraklardan da anlaşılacağı üzere hakedişlerde ödenen fazla ödemelerin kesin hesapta düşüldüğünü, kesin hesap için yükleniciye verilen süreler henüz dolmadığından Başkanlığımıza onaylı hakediş gönderilememekte olup, kesin hakedişin onaylandıktan sonra gönderileceğini, bu itibarla, yapılan fazla ödemeler kesin hesapta düzeltildiğinden, uhdesinde bırakılan kamu zararının kaldırılması hususunu Kurulumuza arz etmiştir.
Sorumlulardan Şube Müdürü … ise, kendi gündem sırasında görüşülen temyiz dilekçesinde; tahsilat yönünden yukarıda diğer sorumluların belirttiği hususları aynen tekrar etmekle beraber, sorumluluk yönünden de özetle; söz konusu imalatın “Özel 01A Kompakt Laminat Dış Cephe Kaplaması Yapılması” imalatı olup, kendisinin Makine Yüksek Mühendisi olduğunu, 2011 yılında şube Müdürü olarak atandığını, Müdürlükte Makine Mühendisi sıkıntısı olduğu için bu işte Makine Mühendisi yapı denetim elemanı olarak görev yürüttüğünü, tarafına isnat edilen fazla ödeme konusunun makine mühendisliğine konu bir imalat olmadığını, bu konunun lisans eğitimini aldığı ve diplomasına sahip olduğu makine mühendisliği ile ilgili olmadığını, eğitimini almadığı, diplomasına sahip olmadığı konuda imalat yaptırma ve bu imalatın ödenmesi konusunda bir yetki ve sorumluluğu bulunmamakta olup, bu konuda bir mesuliyeti bulunmadığını (bu imalata ilişkin ödeme belgeleri incelendiğinde bu durumun görüleceğini) Kurulumuza bildirmiştir.
(Temyiz talebinde bulunan sorumlulardan … hariç diğer sorumluların temyiz dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık mütalaalarında özetle; ilgilinin dilekçesinde özetle;
- Sözleşme yılı yürürlükte olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Hatalı, kusurlu ve eksik işler başlıklı” 24’üncü maddesi hükümleri gereğince, söz konusu işin henüz kesin hesabı yapılmadığı gibi kesin teminatının da serbest bırakılmadığı,
- İşle ilgili kesin hesap işlemlerinin tamamlanarak inceleme ve imzalaması için yükleniciye tebliğ edildiği,
- Sunulan evraklardan da anlaşılacağı üzere hakedişlerde ödenen fazla ödemelerin kesin hesapta düşüldüğü,
- Ancak kesin hesap için yükleniciye verilen süreler henüz dolmadığından onaylı hakedişlerin gönderilemediği,
- Kamu zararının kesin hesapta düşülmesiyle kamu zararının ortadan kalkacağı,
Hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; dilekçeden ve dilekçe eki belgelerden, tazmin konusu ödemelerin henüz yapılmadığı, daha sonra ödemesi yapılsa dahi ilamın infazı mahiyetinde olabileceğinin anlaşıldığı; bu nedenle temyiz talebinin reddi ile tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalâa olunmuştur.
(Temyiz talebinde bulunan sorumlulardan …’ün temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık mütalaasında özetle; ilgilinin dilekçesinde özetle;
- Söz konusu imalatın Özel 01A Kompakt Laminat Dış Cephe Kaplaması Yapılması imalatı olduğu,
- Kendisinin Makine Mühendisi olduğu, 2011 yılında Şube Müdürü olarak atandığı,
- Müdürlüklerinde makine mühendisi sıkıntısı olduğu için bu işte Makine Mühendisi Yapı Denetim Elemanı olarak görev yürüttüğü,
- Fazla ödeme konusunun makine mühendisliğine konu bir imalat olmadığı, bu nedenle mesuliyetinin bulunmadığı,
Hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; gerek 5018 sayılı Kanun'un 32’nci ve 33'üncü maddesi hükümleri, gerekse de 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 Sayıştay Genel Kurul Kararının 3’üncü ve 4’üncü bölümlerinde yapılan açıklamalar doğrultusunda; harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde mevzuata uygunluk açısından gerekli kontrolleri sağlamakla yükümlü tutulduklarından, yapılacak harcamanın hukuka aykırılık teşkil etmesi halinde söz konusu işlem ve ödemeleri yapmaktan kaçınmak durumunda oldukları, bu gerekçeyle, hukuka aykırı nitelik taşıyan sözleşme hükümlerini yerine getiren Harcama Yetkilileri ve Süre Uzatım ve Ödenek Aktarma Komisyonu üyeleri dâhil Gerçekleştirme Görevlilerinin, doğan kamu zararından sorumluluğunun bulunduğu; bu nedenle temyiz talebinin reddi ile tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalâa olunmuştur.
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
Konunun Esası Yönünden İnceleme:
Temyize konu işbu ilam maddesi bendinde tazmin hükmü, adı geçen yapım işinde proje değişikliği nedeniyle meydana gelen iş artışı kapsamındaki yeni iş kaleminin yeni birim fiyatının piyasada faaliyet gösteren firmalardan Ticaret ve Sanayi Odasınca onaylattırılmamış proforma fatura alınmak suretiyle belirlenmesinin kamu zararına sebep olduğu gerekçesiyle verilmiştir.
… tarihinde imzalanan işe ait sözleşmenin 28’inci maddesinde, sözleşme ve eklerinde birim fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin bedelinin Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine göre hesaplanacağı belirtilmiş olup, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa dayanılarak çıkartılan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin ve aynı zamanda sözleşmenin eki olan YİGŞ’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde işin ihalesinin yapıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle aynen:
“(1) 12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.
…
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.
…”
Denilmektedir.
Ayrıca Oda Muamelat Yönetmeliği’nin “Faturaların rayice uygunluğunun onayı” başlıklı 38’inci maddesinde:
“Faturaların rayice uygunluğunun onayı; faturaya konu mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden belgelendirilmek suretiyle alınacak fiyatların ortalaması veya alınan fiyatlardan birbirine en yakın olanlar dikkate alınarak yapılır. Bu sayıda işletmenin bulunmaması halinde, ilgili meslek komitesinin görüşü veya gerekli durumlarda meclis tarafından onaylanan eksper listeleri arasından yönetim kurulu kararı ile görevlendirilecek eksper heyetinin raporu üzerine işlem yapılır. Ancak, özel imalata ilişkin faturaların, görevlendirilecek eksper heyeti tarafından düzenlenecek rapora göre onaylanması zorunludur. Onay işlemi, fatura asılları üzerine yapılır.
Rayice uygunluğu istenen fatura, özel imalatı gerektiren bir iş için düzenlenmişse yapılan işin numunesinin faturaya eklenmesi, bu mümkün olmadığı takdirde yapılan işin teknik özelliklerini gösterir açıklama, resim ve benzeri belgelerin faturaya eklenmesi zorunludur.
Proforma faturalar ile birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalar alım satım akdi hukuken gerçekleşmediğinden onaylanmaz. Ancak, birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalarda işin tamamının belirtilmesi halinde bu faturaların onaylanması mümkündür…”
Düzenlemesi yer almaktadır.
Yapım işlerinde proje değişikliği nedeniyle ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin/gruplarının birim fiyatının tespiti için YİGŞ’de belirtildiği üzere; iş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yapılacak analizlere, kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek, yukarıda yer alan rayiçlerden biri veya birkaçı uygulanabilir.
Ancak İl Müdürlüğü tarafından ÖZEL-01A poz numaralı “Kompakt Laminant Dış Cephe Kaplaması” imalatının yeni birim fiyatı, piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle tespit edilmiş ve söz konusu proforma faturalardaki rayiçler Ticaret ve Sanayi Odasına da onaylatılmamıştır. Ancak yukarıda yer alan YİGŞ hükmünde proforma fatura kullanılarak yeni birim fiyatın tespiti şeklinde bir yöntem öngörülmediği gibi, proforma faturanın Ticaret ve Sanayi Odasına onaylatılması da Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre mümkün olmayacaktır.
Bu nedenle, yeni iş kaleminin birim fiyatı, Sayıştay Başkanlığınca … tarihli ve … sayılı yazı ile …Ticaret ve Sanayi Odasına sorulmuştur. Gelen cevap yazısında Odanın tespit etmiş olduğu birim fiyatın, idarenin yeni birim fiyat tespitinde dayanak olarak kullandığı proforma faturalardaki birim fiyatlardan daha düşük olduğu görülmüştür. Söz konusu imalat için daha yüksek fiyattan ödeme yapılması sonucu kamu zararı oluşmuştur.
Sorumluluk Yönünden İnceleme:
İlamda tazmine konu olay hakkında ilgili kamu görevlilerinden; ödeme emri belgeleri üzerinde imzası bulunanlara Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi sıfatlarıyla, yeni fiyat yapılan imalat kalemlerine ilişkin iş artış oluru, anlaşma tutanağı ve eki belgeler üzerinde imzası bulunanlara ise (diğer) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla sorumluluk yüklenmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 32’nci maddesinde:
“Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
Aynı Kanun’un 33’üncü maddesinde:
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. …
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar. …”
Hükümleri yer almaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun, Sayıştayca yapılan incelemeler sonucunda kamu zararı tespit edildiğinde ve kamu kaynağının verimli, etkin ve ekonomik kullanılmadığı saptandığında, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi hususundaki tereddütleri gidermeye yönelik verdiği 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararında; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına; asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.
Yine aynı Karar’ın “Gerçekleştirme Görevlileri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk” başlıklı (c) fıkrasında da:
“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.
Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”
Denilmiştir.
Bu hükümler karşısında, kamu zararına yol açan durum, Ticaret ve Sanayi Odasına onaylattırılmayan yüksek fiyatlı proforma faturaların yeni fiyat tespitinde kullanılmasından kaynaklandığından; ilişkin iş artış oluru, anlaşma tutanağı ve eki belgeler üzerinde imzası bulunan (diğer) Gerçekleştirme Görevlileri ile bu fiyatlar üzerinden ödemenin yapıldığı ödeme emri belgelerini imzalayan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisine sorumluluk tevcih edilmesinde sorumluluk hukukuna uygun olmayan bir husus söz konusu değildir.
Dolayısıyla, anlaşma tutanağı eki belgelerde Yapı Malz. ve Yapı Dent. Şube Müdür görev unvanıyla imzası bulunan …’ün kendisinin Makine Yüksek Mühendisi olduğu, 2011 yılında şube Müdürü olarak atandığı, Müdürlükte Makine Mühendisi sıkıntısı olduğu için bu işte Makine Mühendisi yapı denetim elemanı olarak görev yürüttüğü, tarafına isnat edilen fazla ödeme konusunun makine mühendisliğine konu bir imalat olmadığı, bu konunun lisans eğitimini aldığı ve diplomasına sahip olduğu makine mühendisliği ile ilgili olmadığı, eğitimini almadığı, diplomasına sahip olmadığı konuda imalat yaptırma ve bu imalatın ödenmesi konusunda bir yetki ve sorumluluğu bulunmadığı şeklinde ileri sürdüğü hususların kabulü de mümkün görünmemektedir.
Bildirilen Tahsilat Yönünden İnceleme:
Temyiz dilekçesi ve eki belgelerden; kamu zararına konu tutarın [İlamın (A) ve (C) bentlerinin her ikisini de içerecek şekilde] toplam … TL olarak Sayıştayca hükmün verildiği 10.11.2022 tarihinden sonra yüklenicinin 17 no.lu kesin hakedişinden kesilmiş olduğu; buna karşın kesin hakedişteki bu kesintinin henüz ödeme emri belgesi ile muhasebeleştirilmediği anlaşılmaktadır.
Sonuç itibarıyla,
Konunun esası ve sorumluluk yönlerinden;
Temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının gerek konunun esası gerekse sorumluluk yönlerinden reddedilerek 189 sayılı İlamın 10’uncu maddesinin (A) bendiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin verilen hükmün TASDİKİNE, oy birliğiyle,
6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Bildirilen tahsilat yönünden ise;
İlamdaki konuyla ilgili olarak bu aşamada sadece kesin hakedişten kesinti yapılmış olup; -muhasebeleştirilmediği için henüz tahsilat olarak kabul edilmemekle birlikte- ödeme emri belgesi ile kesin hakedişin ödemesinin yapılması ile kesinleşecek olan tahsilat, ancak ilamın infazı mahiyetinde olabileceğinden; bu hususta Kurulumuzca YAPILACAK İŞLEM OLMADIĞINA, oy birliğiyle,
Karar verildiği 18.06.2025 tarih 58117 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
189 sayılı İlamın 10’uncu maddesinin (A) bendiyle; … Bakanlığı … İl Müdürlüğünce … tarihinde … Limited Şirketine ihale edilen … TL sözleşme bedelli … Yapım İşinde; proje değişikliği nedeniyle meydana gelen iş artışı kapsamındaki yeni iş kaleminin yeni birim fiyatının piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle belirlendiği gerekçesiyle (kamu zararı … TL hesap edilmiş olmakla birlikte, kamu zararı olmayan … TL’si için ilişilecek husus bulunmadığına karar verilerek) … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.
İşbu ilam maddesi bendinde sorumlu tutulan tüm kamu görevlileri temyiz talebinde bulunmuş olmakla beraber, tazmin hükmünde adı geçen sorumlulardan (Ödeme Emri Belgesi Üzerinde İmzası Bulunan) Harcama Yetkilisi İl Müdürü … ve (Ödeme Emri Belgesi Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlileri Şube Müdürü … ile (İş Artış Oluru, Anlaşma Tutanağı ve Eki Belgeler Üzerinde İmzası Bulunan) Gerçekleştirme Görevlileri Şube Müdür Vekili …, Şube Müdürü …, Şube Müdür Vekili …, Elektrik Mühendisi …, İnşaat Mühendisi … ve Mimar … , kendi gündem sıralarında görüşülen dosyalarında yer alan tamamen aynı mahiyetteki temyiz dilekçelerinde özetle; sözleşme yılı yürürlükte olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü maddesinde;
“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.
(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”
Denildiğini, söz konusu işin henüz kesin hesabı yapılmadığı gibi kesin teminatının da serbest bırakılmadığını (Dilekçe Eki 1), bu bağlamda kesin hesabı işlemleri tamamlanarak inceleme ve imzalaması için yükleniciye tebliğ edildiğini (Dilekçe Eki: 2, 3), yüklenicinin ihtirazi kaydıyla kesin hakedişi onaylayarak itiraz ettiği ve düzeltilmesi gereken hususları dilekçesinde belirttiğini (Dilekçe Eki: 4), Müdürlüğün kontrol elemanlarınca itiraz edilen hususların incelenerek yazı ekinde yükleniciye gönderildiğini (Dilekçe Eki: 5, 6), kesin hakediş raporunun ve (kesin hesap fişi, ödemeler icmali vb.) eklerinin (Dilekçe Eki: 7) dilekçe ekinde sunulduğunu, bu sunulan evraklardan da anlaşılacağı üzere hakedişlerde ödenen fazla ödemelerin kesin hesapta düşüldüğünü, kesin hesap için yükleniciye verilen süreler henüz dolmadığından Başkanlığımıza onaylı hakediş gönderilememekte olup, kesin hakedişin onaylandıktan sonra gönderileceğini, bu itibarla, yapılan fazla ödemeler kesin hesapta düzeltildiğinden, uhdesinde bırakılan kamu zararının kaldırılması hususunu Kurulumuza arz etmiştir.
Sorumlulardan Şube Müdürü … ise, kendi gündem sırasında görüşülen temyiz dilekçesinde; tahsilat yönünden yukarıda diğer sorumluların belirttiği hususları aynen tekrar etmekle beraber, sorumluluk yönünden de özetle; söz konusu imalatın “Özel 01A Kompakt Laminat Dış Cephe Kaplaması Yapılması” imalatı olup, kendisinin Makine Yüksek Mühendisi olduğunu, 2011 yılında şube Müdürü olarak atandığını, Müdürlükte Makine Mühendisi sıkıntısı olduğu için bu işte Makine Mühendisi yapı denetim elemanı olarak görev yürüttüğünü, tarafına isnat edilen fazla ödeme konusunun makine mühendisliğine konu bir imalat olmadığını, bu konunun lisans eğitimini aldığı ve diplomasına sahip olduğu makine mühendisliği ile ilgili olmadığını, eğitimini almadığı, diplomasına sahip olmadığı konuda imalat yaptırma ve bu imalatın ödenmesi konusunda bir yetki ve sorumluluğu bulunmamakta olup, bu konuda bir mesuliyeti bulunmadığını (bu imalata ilişkin ödeme belgeleri incelendiğinde bu durumun görüleceğini) Kurulumuza bildirmiştir.
(Temyiz talebinde bulunan sorumlulardan … hariç diğer sorumluların temyiz dilekçeleri için geçerli) Başsavcılık mütalaalarında özetle; ilgilinin dilekçesinde özetle;
- Sözleşme yılı yürürlükte olan Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Hatalı, kusurlu ve eksik işler başlıklı” 24’üncü maddesi hükümleri gereğince, söz konusu işin henüz kesin hesabı yapılmadığı gibi kesin teminatının da serbest bırakılmadığı,
- İşle ilgili kesin hesap işlemlerinin tamamlanarak inceleme ve imzalaması için yükleniciye tebliğ edildiği,
- Sunulan evraklardan da anlaşılacağı üzere hakedişlerde ödenen fazla ödemelerin kesin hesapta düşüldüğü,
- Ancak kesin hesap için yükleniciye verilen süreler henüz dolmadığından onaylı hakedişlerin gönderilemediği,
- Kamu zararının kesin hesapta düşülmesiyle kamu zararının ortadan kalkacağı,
Hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; dilekçeden ve dilekçe eki belgelerden, tazmin konusu ödemelerin henüz yapılmadığı, daha sonra ödemesi yapılsa dahi ilamın infazı mahiyetinde olabileceğinin anlaşıldığı; bu nedenle temyiz talebinin reddi ile tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalâa olunmuştur.
(Temyiz talebinde bulunan sorumlulardan …’ün temyiz dilekçesi için geçerli) Başsavcılık mütalaasında özetle; ilgilinin dilekçesinde özetle;
- Söz konusu imalatın Özel 01A Kompakt Laminat Dış Cephe Kaplaması Yapılması imalatı olduğu,
- Kendisinin Makine Mühendisi olduğu, 2011 yılında Şube Müdürü olarak atandığı,
- Müdürlüklerinde makine mühendisi sıkıntısı olduğu için bu işte Makine Mühendisi Yapı Denetim Elemanı olarak görev yürüttüğü,
- Fazla ödeme konusunun makine mühendisliğine konu bir imalat olmadığı, bu nedenle mesuliyetinin bulunmadığı,
Hususlarının ileri sürüldüğü ve bu meyanda tazmin hükmünün kaldırılmasının talep edildiği ifade edildikten sonra; gerek 5018 sayılı Kanun'un 32’nci ve 33'üncü maddesi hükümleri, gerekse de 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 Sayıştay Genel Kurul Kararının 3’üncü ve 4’üncü bölümlerinde yapılan açıklamalar doğrultusunda; harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde mevzuata uygunluk açısından gerekli kontrolleri sağlamakla yükümlü tutulduklarından, yapılacak harcamanın hukuka aykırılık teşkil etmesi halinde söz konusu işlem ve ödemeleri yapmaktan kaçınmak durumunda oldukları, bu gerekçeyle, hukuka aykırı nitelik taşıyan sözleşme hükümlerini yerine getiren Harcama Yetkilileri ve Süre Uzatım ve Ödenek Aktarma Komisyonu üyeleri dâhil Gerçekleştirme Görevlilerinin, doğan kamu zararından sorumluluğunun bulunduğu; bu nedenle temyiz talebinin reddi ile tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı mütalâa olunmuştur.
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
Konunun Esası Yönünden İnceleme:
Temyize konu işbu ilam maddesi bendinde tazmin hükmü, adı geçen yapım işinde proje değişikliği nedeniyle meydana gelen iş artışı kapsamındaki yeni iş kaleminin yeni birim fiyatının piyasada faaliyet gösteren firmalardan Ticaret ve Sanayi Odasınca onaylattırılmamış proforma fatura alınmak suretiyle belirlenmesinin kamu zararına sebep olduğu gerekçesiyle verilmiştir.
… tarihinde imzalanan işe ait sözleşmenin 28’inci maddesinde, sözleşme ve eklerinde birim fiyatı bulunmayan yeni iş kalemlerinin bedelinin Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümlerine göre hesaplanacağı belirtilmiş olup, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa dayanılarak çıkartılan Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin ve aynı zamanda sözleşmenin eki olan YİGŞ’nin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22’nci maddesinde işin ihalesinin yapıldığı tarihte yürürlükte olan haliyle aynen:
“(1) 12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.
…
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri.
…”
Denilmektedir.
Ayrıca Oda Muamelat Yönetmeliği’nin “Faturaların rayice uygunluğunun onayı” başlıklı 38’inci maddesinde:
“Faturaların rayice uygunluğunun onayı; faturaya konu mal veya hizmetle iştigal eden en az üç işletmeden belgelendirilmek suretiyle alınacak fiyatların ortalaması veya alınan fiyatlardan birbirine en yakın olanlar dikkate alınarak yapılır. Bu sayıda işletmenin bulunmaması halinde, ilgili meslek komitesinin görüşü veya gerekli durumlarda meclis tarafından onaylanan eksper listeleri arasından yönetim kurulu kararı ile görevlendirilecek eksper heyetinin raporu üzerine işlem yapılır. Ancak, özel imalata ilişkin faturaların, görevlendirilecek eksper heyeti tarafından düzenlenecek rapora göre onaylanması zorunludur. Onay işlemi, fatura asılları üzerine yapılır.
Rayice uygunluğu istenen fatura, özel imalatı gerektiren bir iş için düzenlenmişse yapılan işin numunesinin faturaya eklenmesi, bu mümkün olmadığı takdirde yapılan işin teknik özelliklerini gösterir açıklama, resim ve benzeri belgelerin faturaya eklenmesi zorunludur.
Proforma faturalar ile birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalar alım satım akdi hukuken gerçekleşmediğinden onaylanmaz. Ancak, birim fiyatı belirlemek için düzenlenen faturalarda işin tamamının belirtilmesi halinde bu faturaların onaylanması mümkündür…”
Düzenlemesi yer almaktadır.
Yapım işlerinde proje değişikliği nedeniyle ortaya çıkan yeni iş kalemlerinin/gruplarının birim fiyatının tespiti için YİGŞ’de belirtildiği üzere; iş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yapılacak analizlere, kaynakların verimli kullanılması ilkesi gözetilerek, yukarıda yer alan rayiçlerden biri veya birkaçı uygulanabilir.
Ancak İl Müdürlüğü tarafından ÖZEL-01A poz numaralı “Kompakt Laminant Dış Cephe Kaplaması” imalatının yeni birim fiyatı, piyasada faaliyet gösteren firmalardan proforma fatura alınmak suretiyle tespit edilmiş ve söz konusu proforma faturalardaki rayiçler Ticaret ve Sanayi Odasına da onaylatılmamıştır. Ancak yukarıda yer alan YİGŞ hükmünde proforma fatura kullanılarak yeni birim fiyatın tespiti şeklinde bir yöntem öngörülmediği gibi, proforma faturanın Ticaret ve Sanayi Odasına onaylatılması da Oda Muamelat Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre mümkün olmayacaktır.
Bu nedenle, yeni iş kaleminin birim fiyatı, Sayıştay Başkanlığınca … tarihli ve … sayılı yazı ile …Ticaret ve Sanayi Odasına sorulmuştur. Gelen cevap yazısında Odanın tespit etmiş olduğu birim fiyatın, idarenin yeni birim fiyat tespitinde dayanak olarak kullandığı proforma faturalardaki birim fiyatlardan daha düşük olduğu görülmüştür. Söz konusu imalat için daha yüksek fiyattan ödeme yapılması sonucu kamu zararı oluşmuştur.
Sorumluluk Yönünden İnceleme:
İlamda tazmine konu olay hakkında ilgili kamu görevlilerinden; ödeme emri belgeleri üzerinde imzası bulunanlara Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi sıfatlarıyla, yeni fiyat yapılan imalat kalemlerine ilişkin iş artış oluru, anlaşma tutanağı ve eki belgeler üzerinde imzası bulunanlara ise (diğer) Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla sorumluluk yüklenmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 32’nci maddesinde:
“Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
Aynı Kanun’un 33’üncü maddesinde:
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. …
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar. …”
Hükümleri yer almaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun, Sayıştayca yapılan incelemeler sonucunda kamu zararı tespit edildiğinde ve kamu kaynağının verimli, etkin ve ekonomik kullanılmadığı saptandığında, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde sorumlu tutulacak görevli ve yetkililerin belirlenmesi hususundaki tereddütleri gidermeye yönelik verdiği 14.06.2007 tarihli ve 5189/1 sayılı Kararında; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının ve buna konu olan harcamaların bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygunluğundan sorumlu olduklarına; asli bir gerçekleştirme belgesi olan ödeme emri belgesini düzenleyen sıfatıyla imzalayan gerçekleştirme görevlisinin, düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiğine karar verilmiştir.
Yine aynı Karar’ın “Gerçekleştirme Görevlileri” başlıklı 4’üncü maddesinin “Kurul, Komisyon veya Benzeri Bir Organca Düzenlenen Gerçekleştirme Belgelerinde Sorumluluk” başlıklı (c) fıkrasında da:
“5018 sayılı Kanunun 33’üncü maddesi uyarınca mali işlemin gerçekleştirilmesinde görevli olanların sorumluluğu, bu işlemleri yetkili ve görevli olarak yapmalarına ve yapılan giderin bu kişilerce düzenlenen belgeye dayanılarak yapılması hususlarına göre belirlenmektedir.
Bu nedenle mevzuatına göre oluşturulan kurul, komisyon veya benzeri bir organ tarafından düzenlenen keşif, rapor, tutanak, karar veya ödemeye esas benzeri belgelerden doğacak sorumluluğa, işlemi gerçekleştiren ve bu belgeyi düzenleyip imzalayan kurul üyelerinin de dahil edilmeleri ve bu işlem nedeniyle harcama yetkilisiyle birlikte sorumlu tutulmaları gerektiğine çoğunlukla,”
Denilmiştir.
Bu hükümler karşısında, kamu zararına yol açan durum, Ticaret ve Sanayi Odasına onaylattırılmayan yüksek fiyatlı proforma faturaların yeni fiyat tespitinde kullanılmasından kaynaklandığından; ilişkin iş artış oluru, anlaşma tutanağı ve eki belgeler üzerinde imzası bulunan (diğer) Gerçekleştirme Görevlileri ile bu fiyatlar üzerinden ödemenin yapıldığı ödeme emri belgelerini imzalayan Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisine sorumluluk tevcih edilmesinde sorumluluk hukukuna uygun olmayan bir husus söz konusu değildir.
Dolayısıyla, anlaşma tutanağı eki belgelerde Yapı Malz. ve Yapı Dent. Şube Müdür görev unvanıyla imzası bulunan …’ün kendisinin Makine Yüksek Mühendisi olduğu, 2011 yılında şube Müdürü olarak atandığı, Müdürlükte Makine Mühendisi sıkıntısı olduğu için bu işte Makine Mühendisi yapı denetim elemanı olarak görev yürüttüğü, tarafına isnat edilen fazla ödeme konusunun makine mühendisliğine konu bir imalat olmadığı, bu konunun lisans eğitimini aldığı ve diplomasına sahip olduğu makine mühendisliği ile ilgili olmadığı, eğitimini almadığı, diplomasına sahip olmadığı konuda imalat yaptırma ve bu imalatın ödenmesi konusunda bir yetki ve sorumluluğu bulunmadığı şeklinde ileri sürdüğü hususların kabulü de mümkün görünmemektedir.
Bildirilen Tahsilat Yönünden İnceleme:
Temyiz dilekçesi ve eki belgelerden; kamu zararına konu tutarın [İlamın (A) ve (C) bentlerinin her ikisini de içerecek şekilde] toplam … TL olarak Sayıştayca hükmün verildiği 10.11.2022 tarihinden sonra yüklenicinin 17 no.lu kesin hakedişinden kesilmiş olduğu; buna karşın kesin hakedişteki bu kesintinin henüz ödeme emri belgesi ile muhasebeleştirilmediği anlaşılmaktadır.
Sonuç itibarıyla,
Konunun esası ve sorumluluk yönlerinden;
Temyiz talebinde bulunan sorumluların iddia ve itirazlarının gerek konunun esası gerekse sorumluluk yönlerinden reddedilerek 189 sayılı İlamın 10’uncu maddesinin (A) bendiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin verilen hükmün TASDİKİNE, oy birliğiyle,
6085 sayılı Kanun’un 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştayda karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,
Bildirilen tahsilat yönünden ise;
İlamdaki konuyla ilgili olarak bu aşamada sadece kesin hakedişten kesinti yapılmış olup; -muhasebeleştirilmediği için henüz tahsilat olarak kabul edilmemekle birlikte- ödeme emri belgesi ile kesin hakedişin ödemesinin yapılması ile kesinleşecek olan tahsilat, ancak ilamın infazı mahiyetinde olabileceğinden; bu hususta Kurulumuzca YAPILACAK İŞLEM OLMADIĞINA, oy birliğiyle,
Karar verildiği 18.06.2025 tarih 58117 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.