SayıştaySayıştay Daire Kararı523
Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar
Kurum / İdareYüksek Öğretim Kurumları
Daire3
İlam No81
Madde No5
Yılı2023
Öğretim Görevlilerinin Verdiği Danışmanlık Hizmetinin Üniversite Sanayi İşbirliği Kapsamında Araştırma ve Geliştirme Tasarım ve Yenilik Projeleri ile Faaliyetleri Mahiyetinde Olmamasına Rağmen 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci Maddesinin (k) Fıkrası Kapsamında Değerlendirilmesi ve Bu Fıkra Kapsamında Kesinti Yapılmaksızın Ödeme Yapılması
Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri kapsamında olmamasına rağmen ... Fakültesi ... Bölümü Öğretim Üyesi ...’ın ...San. Tic. A.Ş’nin üstlenmiş olduğu projeye verdiği danışmanlık hizmetinin, Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri mahiyetinde olmaması nedeniyle, ... Yönetim Kurulu kararıyla 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununu 58 inci maddesinin (e) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi ve bu fıkra kapsamında yasal kesintiler yapılarak ödemede bulunulması gerekirken, ... Yönetim Kurulunun ...tarih ve ...sayılı Kararı ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesinin (k) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi ve bu fıkra kapsamında kesinti yapılmaksızın ödemede bulunulması sonucu toplam ...TL kamu zararına neden olunduğu; oluşan kamu zararından da ödeme emri ve eki belgelerde imzası bulunan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi, puantaj listelerini hazırlayan gerçekleştirme görevlileri ile hatalı ödemeye sebebiyet veren ...sayılı Üniversite Yönetim Kurulu Kararında imzası olan Yönetim Kurulu Üyelerinin sorumlu olduğu iddiasına ilişkin Dosyada mevcut bilgi ve belgeler değerlendirilmiştir.
Esasa ilişkin olarak;
6/11/1981 tarihli ve 17506 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58 inci maddesinin (b) fıkrasında;
“Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın, tıp ve diş hekimliği fakülteleri sağlık uygulama ve araştırma merkezleri ile açık öğretim hizmeti veren yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 35'i, ziraat ve veteriner fakülteleri, sivil havacılık yüksekokulu,sürekli eğitim merkezleri ile bünyesinde atölye veya laboratuar bulunan yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 30’u, diğer yükseköğretim kurumları için ise asgari yüzde 15'i, ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için kullanılır.
Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın en az yüzde 5'i, üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin finansmanı için kullanılır. Bu tutar döner sermaye muhasebe birimince, tahsilatı takip eden ayın yirmisine kadar ilgili yükseköğretim kurumu hesabına yatırılır. Yatırılan bu tutarlar, yükseköğretim kurumu bütçesine öz gelir olarak kaydedilir. Kaydedilen bu tutarlar karşılığı olarak ilgili yükseköğretim kurumu bütçesine konulan ödenekler, gelir gerçekleşmelerine göre kullandırılır. Süresi içinde yatırılmayan tutarların tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.”
Hükmü düzenlenmiş olup Maddenin (e) fıkrasında;
“Yükseköğretim kurumlarının (c) ve (d) fıkraları kapsamına girenler haricindeki diğer birimlerinde döner sermaye işletmesi hesabına yapılan iş veya hizmetler karşılığında tahsil edilen gelirlerden kanuni kesintiler ile varsa yapılan iş veya hizmetle bağlantılı giderler düşüldükten sonra geri kalan tutar, hizmet karşılığı olarak gelir tahsilatının yapıldığı tarihi izleyen bir ay içinde, veya hizmet bedelinin peşin tahsil edilmesi halinde hizmetin gerçekleşme oranına bağlı olarak aylara bölünerek hizmeti veren öğretim elemanlarına ödenir.”,
Aynı maddenin (k) fıkrasında ise;
“Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanır. Bu gelirlerden (b) fıkrası uyarınca yapılacak olan kesintiler de dâhil herhangi bir kesinti yapılmaz. Bu kapsamda görev yapan öğretim elemanına ödenecek gelirin yüzde 85’i, herhangi bir vergi kesintisi yapılmaksızın ilgili öğretim elemanına ödenir. Kalan tutar, (b) fıkrasında belirtilen işler için kullanılır. Bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere, öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda, üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilir.”
Hükümleri yer almaktadır.
2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (h) ve (i) fıkralarına dayanılarak hazırlanan Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde;
“Üniversite sanayi işbirliği: Ülkemizde Üniversite-Sanayi işbirliğinde paydaşlar arasındaki sinerjiyi artırmak, ulusal yenilik ekosisteminde bu işbirliğini geliştirmek, sanayimizi rekabet gücü ve katma değeri yüksek yenilikçi ürünler üretebilen ileri teknoloji ağırlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmak amacıyla gerçekleştirilen;
1) Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar-Ge): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetleri,
2) Yenilik: Sosyal ve ekonomik ihtiyaçlara cevap verebilen, mevcut pazarlara başarıyla sunulabilecek ya da yeni pazarlar yaratabilecek; yeni bir ürün, hizmet, uygulama, yöntem veya iş modeli fikri ile oluşturulan süreçleri ve süreçlerin neticelerini,
3) Tasarım faaliyeti: Sanayi alanında ve Bakanlar Kurulunun uygun göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümünü,
4) Tasarım projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve tasarım faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde tasarımcı tarafından yürütülen projeyi,
ifade eder.”
Düzenlemesi yapılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, yükseköğretim kurumlarına bağlı döner sermayeli işletmelerin elde etmiş oldukları gelirlerden öğretim elemanlarına dağıtım yapılırken bazı kesintilerin yapılması gerektiği, bu kesintilerin, Kanun maddesinde öngörüldüğü üzere farklı oranlarda alınacak olan birim payı, bilimsel araştırma projeleri için ayrılması gereken %5’lik pay ve %1’lik hazine payı olduğu,
Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrası kapsamında Üniversite-Sanayi işbirliğinde gerçekleştirilen araştırma ve geliştirme faaliyetleri, yenilik, tasarım faaliyeti ve projelerden elde edilen gelirlerden öğretim elemanlarına dağıtım yapılırken ise hiçbir kesinti yapılmayacağı, bu şekilde görev yapan öğretim elemanına, elde edilen gelirin %85’inin herhangi bir vergi kesintisi de yapılmadan ödeneceği ve bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere Üniversite Yönetim Kurulunun izni ile karar verileceği
Sonucu çıkmaktadır.
Burada 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) bendinde yer alan “Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelir” ifadesinin üzerinde durulması gerekmektedir. Söz konusu fıkraya dayanılarak, bir öğretim elemanına kesinti yapılmaksızın, elde edilen gelirin %85’inin ödenebilmesi için; ortada Üniversite-sanayi işbirliği ile gerçekleştirilen bir projenin olması ve bu projedeki faaliyetlerin sonucunda ortaya çıkan bir ürünün ve bu üründen elde edilecek gelirin olması gerekmektedir. Örneğin; bir savunma şirketiyle üniversite arasında gerçekleştirilen insansız hava aracı geliştirme projesi sonucunda ortaya çıkan ürünün satışından bir gelir elde edildiği takdirde, bu gelirden üniversiteye düşen kısmın %85’inin proje kapsamında çalışan öğretim elemanlarına, bir nevi teşvik mahiyetinde, herhangi bir kesintiye tabi tutulmaksızın ödenmesi öngörülmektedir. Dolayısıyla üniversite öğretim elemanının bir sanayi şirketine danışmanlık hizmeti vermesi karşılığında bir sanayi şirketiyle üniversite öğretim elemanının kendi aralarında gerçekleştirmiş oldukları herhangi bir konuda verilecek olan danışmanlık hizmet satışlarını düzenleyen sözleşmeden elde edilecek döner sermaye gelirinin 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) bendi kapsamında değerlendirilmesi hukuken mümkün değildir.
Nitekim 01.01.20... tarihinde ...San. Tic. A.Ş ile ... arasında “... Mühendislik Fakültesi ile ...San. Tic. A.Ş arasında Üniversite Sanayi İşbirliği Kapsamında Yürütülen Araştırma-Geliştirme, Tasarım ve Yenilik Faaliyet ve Projeleri Danışmanlık Hizmet Sözleşmesi” imzalanmıştır. Bu sözleşmenin 4 üncü maddesinde düzenlenen hükümler incelendiğinde söz konusu sözleşmenin paydaşlık ilişkisini yansıtmadığı görülmektedir. Söz konusu sözleşmenin 4.20 nci maddesinde;
“İşbu Sözleşme sürecince, Danışmanın dahil olduğu, fikir beyan ettiği, katkı sağladığı tüm proje ve proje çıktılarının Fikri Sınai Mülkiyet hakkı ...A.Ş’e aittir.”
Şeklinde düzenleme yer almaktadır.
Sözleşmede düzenlenen ve yukarıda yer verilen hüküm; sözü edilen projenin Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında gerçekleştirilen bir Ar-Ge projesi olmadığını, Üniversitenin bu projenin bir paydaşı olamayacağını ve proje faaliyetleri sonrasında elde edilecek herhangi bir hak için Üniversitenin talepte bulunamayacağını göstermektedir. Dolayısıyla adı geçen öğretim üyesi ile ...San. Tic. A.Ş arasındaki bu sözleşme ve proje sebebiyle elde edilen gelirin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesinin (e)fıkrası kapsamında değerlendirilerek yasal kesintiler yapıldıktan sonra ilgili öğretim üyesine ödenmesi gerekir.
Yapılan incelemede, Üniversite ile sanayi işbirliği kapsamında paydaşlık ilişkisi veya bu yönde bir protokol bulunmamasına ve bu çerçevede herhangi bir ortaklık sonucunda elde edilmiş gelir bulunmamasına rağmen, Üniversitede görev yapan ...’ın, sözleşme karşılığı ...A.Ş’ye yapmış olduğu danışmanlık hizmet satışının Üniversite Yönetim Kurulunun ...tarih ve ...sayılı Kararı ile 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrası kapsamında değerlendirilerek bu fıkra kapsamında kesinti yapılmaksızın ödemede bulunurken, ... Yönetim Kurulunca ...tarihli ve ...sayılı yeni bir Karar alındığı, bu kararla uygulamanın mevzuata aykırı olduğu kabul edilerek hatalı idari işlemin geri alındığı ve ilgiliye ödenen payların 2547 sayılı Kanunun 58 inci maddesi (e) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi sağlanarak fazla ödenen tutarın iadesiyle ilgili iş ve işlemlerin başlatıldığı, bu karardan bir süre sonra denetçi sorgusu düzenlenerek ...tarihinde sorumlulara tebliğ edildiği ve rapor düzenlenmeden kamu zararının tahsil edildiği anlaşılmıştır.
Bu kapsamda söz konusu projelerden elde edilen gelirlerden;
2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (b) fıkrası uyarınca yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için asgari %15’lik birim payı kesintisi,
2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (b) fıkrası uyarınca Araştırma projelerinin finansmanı için %5 oranında kesinti,
17.09.2004 tarih ve 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca T.C Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 26.01.2011 tarihli ve 01126 sayılı yazısı gereği %1’lik Hazine Payı kesintisi
Yapılması,
Yukarıda belirtilen kesintiler sonrasında kalan tutardan yapılacak ek ödemeler, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Ücretin tarifi” başlıklı 63 üncü maddesinin ikinci bendinde ücret olarak sayıldığından ve Kanun’un “Vergi tevkifatı” başlıklı 94 üncü maddesinin ilk bendiyle Gelir Vergisi kesintisine tabi tutulduğundan bu ödemelerin aynı Kanun’un “Esas tarife” başlıklı 103 ve “Verginin hesaplanması” başlıklı 104 üncü maddeleri uyarınca,
70 bin TL’ye kadar % 15
150 bin TL’ye kadar ise 70 bin TL’lik kısmı için 10.500 TL, üzerindeki tutarlar için %20
Ücret gelirlerinde 550 bin TL’nin 150 bin kısmı için 26 bin 500 TL, üzerindeki tutarlar için %27
Ücret gelirlerinde 1 milyon 900 Bin TL’nin 550 Bin TL’si için 134 bin 500, üzerindeki tutarlar için %35
Ücret gelirlerinde 1 milyon 900 bin TL’den daha fazla tutarlar için 1 milyon 900 bin TL’si için 607 bin TL, üzerindeki tutarlar için ise %40’lık
Kesintiye tabi tutulması,
Ayrıca ek ödemeye konu tutarlar üzerinden 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli (I) sayılı Tablonun “IV Makbuzlar ve diğer kağıtlar” bölümünün “1.Makbuzlar” kısmının b bendi uyarınca %7,59 oranında damga vergisi kesintisi
Yapılması gerekmektedir.
Bunlara ilaveten ortak nitelikteki savunmalarda; araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelir şeklini, yalnızca ürün satışına bağlamanın, ortaya satılacak bir ürün çıkmadığı takdirde araştırmaya ve geliştirmeye verilen kıymet ve değere ket vurmak olacağı, ifade edilmişse de; rapor konusu husus, verilen danışmanlık hizmeti karşılığı elde edilen gelirden kişilere herhangi bir ödemenin yapılamayacağı ile ilgili değildir. Ödemenin, 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrası kapsamında yasal kesintiler düşülmeden mi, yoksa 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (e) fıkrası kapsamında yasal kesintiler düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden mi yapılması gerektiği ile ilgilidir. Dolayısıyla yapılan çalışmadan elde edilen gelirin 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (e) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi durumunda da öğretim üyesine projeye sağladığı katkının karşılığı olarak ödeme yapılabilecektir. Netice itibariyle rapora konu husus üniversitedeki bilgi birikiminin muhtelif projelerde kullanılmasına engel değildir.
Yine ortak nitelikteki savunmalarda özetle; konuya ilişkin tüm görevlendirmelerin, sanayi şirketlerinde ve şirketin yürütmekte olduğu araştırma-geliştirme projelerinde olması sebebiyle; üniversite-sanayi işbirliği kapsamında olduğunun düşünüldüğü ve Üniversite Yönetim Kurulunda ilgililerin faaliyetlerinin aynı Kanun’un 58/k maddesinin kapsamında olduğunun değerlendirildiği ancak ilgililerin faaliyetlerinin danışmanlık olması ve çıktılarından ...nin elde edeceği menfaatin azlığı karşısında; ilgililerin faaliyetlerinin 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (e) fıkrası kapsamında olması gerektiği, bu konuda kabul edilebilir bir yanılgıya düşüldüğü değerlendirildiğinden; söz konusu Sorgu maddelerinde adı geçen kişiler hakkında ... Yönetim Kurulunca ...tarihli ve ...sayılı Karar’ın alındığı; mezkûr kararda ilgililerin faaliyetlerinin 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrası değil (e) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi gerektiği hüküm altına alınarak söz konusu karara istinaden ... Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü tarafından ilgililerden iade talebinde bulunulduğu ve ... Fakültesi ... Bölümü Öğretim Üyesi ... haricindeki diğer tüm ilgililere yapılan hatalı ödemelerin iadesinin alındığı, ... Fakültesi ... Bölümü Öğretim Üyesi ... tarafından iade edilmeyen tutarlara ilişkin olarak ... ...lüğü Hukuk Müşavirliği tarafından, ilgili hakkında, ... İcra Dairesinin ...numaralı dosyası üzerinden icra takibine girişildiği, Savunmalara ekli Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun 22/12/1973 tarihli, 1968/8 Esas ve 1973/14 sayılı Kararından hareketle, idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde süre aranmaksızın hatalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği kabulüyle, yapılan açık hatadan dönülerek ilgiliye yapılan yersiz ödemenin tahsili için gerekli işlemlerin başlatıldığı ifade edilmiştir.
Ortak nitelikte savunmalardan, uygulamanın mevzuata aykırı olduğunu kabul edilerek hatalı idari işlemin yeni bir Yönetim Kurulu Kararıyla geri aldındığı ve ilgililere ödenen payların 2547 sayılı Kanun’un 58’inci maddesi (e) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi sağlanarak kişilere fazla ödenen tutarların iadesiyle ilgili iş ve işlemlerin gerçekleştirildiği ancak ... Fakültesi ... Bölümü Öğretim Üyesi ...’tan geri alınamayan ...TL’nin de sorumlularca savunmalar gönderildikten sonra ...tarihinde icra yoluyla tahsil edilerek, ...tarihli ve ... sayılı Muhasebe İşlem Fişiyle ... Döner Sermaye İşletmesi hesaplarına intikal ettirildiği anlaşılmıştır.
Yukarıdaki açıklamalar karşısında, esasa ilişkin olarak yapılan yazılı savunmalar hukuken kabul edilebilir nitelikte değildir.
Bu itibarla, 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrası kapsamında değerlendirilmemesi gereken ...A.Ş’ye ait “...” isimli projenin, hatalı Yönetim Kurulu Kararıyla bu kapsama alınması nedeniyle öğretim elemanına ödenen ücretlerden bilimsel araştırma projeleri finansman payı, birim payı, hazine payı, gelir ve damga vergisi tutarları kadar kesinti yapılmamış, yapılmayan kesintiler kadar kişilere fazla ödeme yapılmış ve bu suretle, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde; “ İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması” şeklinde tanımlanan kamu zararının oluşmasına sebebiyet verilmiştir.
Sorumluluk hususuna ilişkin olarak;
Söz konusu kamu zararının oluşmasında;
5018 sayılı Kanun’un “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde yer alan “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. (…)
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar. (…)” hükmü ile,
31.12.2005 tarih ve 26040 sayılı 3. Mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Ön malî kontrol süreci” başlıklı 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Harcama yetkilileri, (…) bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır.” hükmü gereği ilişikli ödeme emirlerini düzenleyen gerçekleştirme görevlileri, puantaj listelerini hazırlayan gerçekleştirme görevlileri ve hatalı ödemeye sebebiyet veren ...sayılı Üniversite Yönetim Kurulu Kararında asaleten veya vekaleten yaptığı görev sebebiyle imzası bulunan Yönetim Kurulu Üyelerinin,
5018 sayılı Kanun’un “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” hükmü gereği, ilişikli ödeme emri belgeleriyle söz konusu mevzuata aykırı ödemelerin yapılması talimatını veren harcama yetkililerinin,
Sorumluluğu bulunmaktadır.
Diğer Sorumlu ...tarafından gönderilen savunmada;
...Siyasal Bilgiler Fakültesi Dekan Vekilliğini yürüttüğü kısa süre zarfında söz konusu Yönetim Kurulu toplantısının gerçekleştiği, konulara hakim olamadan bu toplantıya katılmak zorunda kaldığı ve Dekan Vekili olarak Yönetim Kurulu Kararını imzaladığı, konulara hakim olmamasından dolayı kendisine, oluşan kamu zararından bir sorumluluk yüklenemeyeceği,
Hem ...hem de Diğer Sorumlu ...tarafından gönderilen savunmada;
Kamu zararı oluşması için kasıt, kusur veya ihmalin varlığının gerektiği ancak bu konuda kendilerine yüklenebilecek bir kasıt, kusur veya ihmalden söz edilemeyeceği, Konunun, Yönetim Kuruluna gelmeden önce Genel Sekreterlik dahil birçok birimin ön incelemesinden geçtiği, bu incelemeler sırasında hiçbir mevzuata aykırılığın tespit edilmediği, konusunda uzman birimler tarafından hatasız kabul edilen Konudaki hatanın kendileri tarafından tespit edilmesinin mümkün olmadığı,
İfade edilmiş olsa da;
Bir görevin asaleten ya da vekaletten yürütülmesi durumlarına göre sorumluluk açısından mevzuatta bir ayırıma gidilmemiştir. Savunmada da bu yönde mevzuat hükmü bulunduğuna dair bir iddia yer almamaktadır. Dolayısıyla bir görevin asaleten ya da vekaleten yürütülmesi, o görevin yüklediği sorumluluklar açısından herhangi bir farklılığa sebep olmamaktadır. 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin yukarıda yazılı (k) fıkrasında;
“… Bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere, öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda, üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilir.” hükmü yer aldığından, bu hükme istinaden alınan Yönetim Kurulu kararlarında herhangi bir mevzuata aykırılık olduğunda, sorumluluğun da bu Kurulda olması tabiidir ve mevzuata aykırı şekilde alınan karar en basit ifadeyle “kusur” ihtiva eder.
Dolayısıyla sorumluluğa ilişkin olarak yapılan yukarıda yazılı savunmalar hukuken kabul edilebilir nitelikte değildir.
Bu itibarla; Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri çerçevesinde bulunmamasına rağmen ...’ın ...San. Tic. A.Ş’ye ait projeye verdiği danışmanlık hizmetinin, ... Yönetim Kurulunun kararıyla 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesinin (k) bendi kapsamına alınması, bu sebeple de, elde edilen gelirden İlgiliye fazla ödeme yapılması sonucu oluşan toplam ...TL kamu zararının;
...TL’lik kısmının hem Harcama Yetkilisi hem de Yönetim Kurulu Üyesi olarak Diğer Sorumlu (...) ..., Gerçekleştirme Görevlisi (...) ..., (...) ..., Diğer Sorumlular Üniversite Yönetim Kurulu Üyeleri (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ... ve (...) ...’e,
…
...TL’lik kısmının Harcama Yetkilisi (...) ..., Gerçekleştirme Görevlisi (...) ..., (...) ..., Diğer Sorumlular Üniversite Yönetim Kurulu Üyeleri (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ... ve (...) ...’e,
Müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesi gerekmekte ise de, söz konusu kamu zararı tutarının tamamı, ahiz durumunda olan ...’dan; ...tarih ve ...numaralı, ...tarih ve ... numaralı, ...tarih ve ... numaralı, ...tarih ve ...numaralı makbuzlarla tahsil edilip ...tarih ve ...sayılı Muhasebe İşlem Fişleriyle ... Döner Sermaye İşletmesi hesaplarına intikal ettirildiğinden, söz konusu tutarla ilgili olarak ilişilecek husus kalmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Daire Başkanı ...’ın karşı oy gerekçesi;
“2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58 inci maddesinin (b) fıkrasında;
“Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın, tıp ve diş hekimliği fakülteleri sağlık uygulama ve araştırma merkezleri ile açık öğretim hizmeti veren yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 35'i, ziraat ve veteriner fakülteleri, sivil havacılık yüksekokulu, sürekli eğitim merkezleri ile bünyesinde atölye veya laboratuar bulunan yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 30’u, diğer yükseköğretim kurumları için ise asgari yüzde 15'i, ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için kullanılır.
Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın en az yüzde 5'i, üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin finansmanı için kullanılır. Bu tutar döner sermaye muhasebe birimince, tahsilatı takip eden ayın yirmisine kadar ilgili yükseköğretim kurumu hesabına yatırılır. Yatırılan bu tutarlar, yükseköğretim kurumu bütçesine öz gelir olarak kaydedilir. Kaydedilen bu tutarlar karşılığı olarak ilgili yükseköğretim kurumu bütçesine konulan ödenekler, gelir gerçekleşmelerine göre kullandırılır. Süresi içinde yatırılmayan tutarların tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.”,
(e) fıkrasında;
“Yükseköğretim kurumlarının (c) ve (d) fıkraları kapsamına girenler haricindeki diğer birimlerinde döner sermaye işletmesi hesabına yapılan iş veya hizmetler karşılığında tahsil edilen gelirlerden kanuni kesintiler ile varsa yapılan iş veya hizmetle bağlantılı giderler düşüldükten sonra geri kalan tutar, hizmet karşılığı olarak gelir tahsilatının yapıldığı tarihi izleyen bir ay içinde, veya hizmet bedelinin peşin tahsil edilmesi halinde hizmetin gerçekleşme oranına bağlı olarak aylara bölünerek hizmeti veren öğretim elemanlarına ödenir.”,
(k) fıkrasında ise;
“Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanır. Bu gelirlerden (b) fıkrası uyarınca yapılacak olan kesintiler de dâhil herhangi bir kesinti yapılmaz. Bu kapsamda görev yapan öğretim elemanına ödenecek gelirin yüzde 85’i, herhangi bir vergi kesintisi yapılmaksızın ilgili öğretim elemanına ödenir. Kalan tutar, (b) fıkrasında belirtilen işler için kullanılır. Bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere, öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda, üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilir.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (h) ve (i) bentlerine dayanılarak çıkarılan Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde;
“Üniversite sanayi işbirliği: Ülkemizde Üniversite-Sanayi işbirliğinde paydaşlar arasındaki sinerjiyi artırmak, ulusal yenilik ekosisteminde bu işbirliğini geliştirmek, sanayimizi rekabet gücü ve katma değeri yüksek yenilikçi ürünler üretebilen ileri teknoloji ağırlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmak amacıyla gerçekleştirilen;
1) Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar-Ge): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetleri,
2) Yenilik: Sosyal ve ekonomik ihtiyaçlara cevap verebilen, mevcut pazarlara başarıyla sunulabilecek ya da yeni pazarlar yaratabilecek; yeni bir ürün, hizmet, uygulama, yöntem veya iş modeli fikri ile oluşturulan süreçleri ve süreçlerin neticelerini,
3) Tasarım faaliyeti: Sanayi alanında ve Bakanlar Kurulunun uygun göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümünü,
4) Tasarım projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve tasarım faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde tasarımcı tarafından yürütülen projeyi,
ifade eder.”
Şeklinde düzenlemeler yapılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; usul olarak bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere, öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda, üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilecek, Üniversite-sanayi iş birliği kapsamında yapılan araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri çerçevesinde elde edilip yükseköğretim kurumlarına bağlı döner sermayeli işletmeler hesabında toplanan gelirlerden %15 kesinti yapılacak, bu faaliyetlerde görevli öğretim elemanına bu şekilde elde edilen gelirin %85’i ödenecektir.
Kanun’da ana başlıklar halinde ifade edilen araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri hususlarının nelerden ibaret oldukları, yukarıda yer verilen Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Burada açıklığa kavuşturulması gereken husus, Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrasında yer verilen Üniversite-sanayi iş birliği kapsamındaki araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirden ne anlaşılması gerektiğidir.
Raporda, “…söz konusu madde kapsamında, bir öğretim elemanına kesinti yapılmaksızın elde edilen gelirin %85’inin ödenebilmesi için, sanayi ile üniversitenin işbirliği ile gerçekleştirilen proje ve bu projedeki faaliyetler sonucunda ortaya çıkacak bir üründen elde edilecek gelirin olması gerektiği iddia edilmiş, örnek olarak da bir savunma şirketiyle üniversite arasında gerçekleştirilen insansız hava aracı geliştirme projesi sonucunda ortaya çıkan ürünün satışından elde edilen gelir” şeklinde ifadelere yer verilmek suretiyle Üniversite-sanayi işbirliğine örnek verilmiştir.
Üniversitelerin esas görevi, toplumun ihtiyaç duyduğu bilgiyi üretmektir. Bu çerçevede üniversiteler, Kanun’un 58 nci maddesinin (k) fıkrası kapsamındaki faaliyetlere, kural olarak bilgi birikimlerinin kullanılması şeklinde iştirak edeceklerdir. Kanun’un düzenleniş amacı da bu bilgi birikiminin paydaşlar arasındaki sinerjiyi artırmak, ulusal yenilik ekosisteminde bu iş birliğini geliştirmek, sanayimizi rekabet gücü ve katma değeri yüksek yenilikçi ürünler üretebilen ileri teknoloji ağırlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmak amacıyla kullanılmasını sağlamaktır. Diğer paydaşlarla yapılan iş birliklerinde ortaya çıkacak ürünün gelirine ortak olmak üniversitenin tek başına verebileceği bir karar değildir. Diğer paydaşın da buna rıza göstermesi gerekecektir. Raporda iddia edildiği gibi “söz konusu madde kapsamında elde edilen gelirin, sanayi ile üniversitenin iş birliği ile gerçekleştirilen proje ve bu projedeki faaliyetler sonucunda ortaya çıkacak bir üründen elde edilecek gelir” şeklinde anlaşılması, düzenlemenin amacına aykırı olup bu işlemlerin gerçekleştirilmesini zorlaştıracak, dolayısıyla üniversitenin bilgi birikiminden faydalanılamayacaktır.
Diğer taraftan, Raporda üniversite sanayi iş birliklerine örnek olarak gösterilen, Yükseköğretim Kurulu tarafından 20... Temmuz ayında yayımlanan “Üniversite – Sanayi İşbirliğinin Geliştirilmesi Eylem Planı” adlı Kitabın 9 uncu sayfasındaki üniversite – sanayi iş birliklerinde, üniversitelere bu kapsamda nasıl bir ödemede bulunulduğu ile ilgili bir bilgi de yoktur. Dolayısıyla bu örneklerden hareketle, mevzuatta geçen “Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelir” ifadesinden “işbirliği sonucu ortaya çıkacak bir üründen elde edilecek gelir” in anlaşılması gerektiği sonucuna varmak da mümkün değildir.
Kanunda, 58 inci maddenin (k) fıkrası kapsamında yer verilen üniversite sanayi iş birliği alanlarından yalnızca tasarım projesi sonucunda doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esaslarının tespit edilmiş olması gerekli görülmüş, bunun dışındaki araştırma ve geliştirme, yenilik projeleri ile faaliyetlerinde bu hususa yer verilmemiştir.
Bu çerçevede yapılan incelemelerde; üniversite sanayi iş birliği çerçevesinde, projenin niteliğine göre Üniversitenin ilgili fakülte veya yüksekokuluna yapılan müracaat üzerine, öğretim üyesi ve iş sahibi arasında imzalanan protokolün, Üniversite Yönetim Kurulunda görüşülmesi neticesinde Rapora konu faaliyetlerin, Kanun’un 58 nci maddesinin (k) fıkrası kapsamında değerlendirildiği görülmüştür.
Bu itibarla, yapılan işlemler mevzuatına uygun olup Sorguya binaen tahsil edilen tutarların iadesi gerekir.”
Üye ...’nin karşı oy gerekçesi;
“Esas açısından yukarıda yazılı Azınlık Görüşünde olmakla birlikte,
Sorguda ve Savunmalarda yer alan iddialar değerlendirildiğinde, 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrasının uygulayıcılar ve denetleyenler tarafından çok farklı şekillerde anlaşıldığı ve yorumlandığının, dolayısıyla bu konuyla ilgili tereddütlü durumlar olduğunun anlaşılması sebebiyle, tereddütlerin giderilmesini teminen, konunun Yükseköğretim Kuruluna yazılması gerekir.”
Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri kapsamında olmamasına rağmen ... Fakültesi ... Bölümü Öğretim Üyesi ...’ın ...San. Tic. A.Ş’nin üstlenmiş olduğu projeye verdiği danışmanlık hizmetinin, Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri mahiyetinde olmaması nedeniyle, ... Yönetim Kurulu kararıyla 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununu 58 inci maddesinin (e) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi ve bu fıkra kapsamında yasal kesintiler yapılarak ödemede bulunulması gerekirken, ... Yönetim Kurulunun ...tarih ve ...sayılı Kararı ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesinin (k) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi ve bu fıkra kapsamında kesinti yapılmaksızın ödemede bulunulması sonucu toplam ...TL kamu zararına neden olunduğu; oluşan kamu zararından da ödeme emri ve eki belgelerde imzası bulunan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi, puantaj listelerini hazırlayan gerçekleştirme görevlileri ile hatalı ödemeye sebebiyet veren ...sayılı Üniversite Yönetim Kurulu Kararında imzası olan Yönetim Kurulu Üyelerinin sorumlu olduğu iddiasına ilişkin Dosyada mevcut bilgi ve belgeler değerlendirilmiştir.
Esasa ilişkin olarak;
6/11/1981 tarihli ve 17506 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58 inci maddesinin (b) fıkrasında;
“Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın, tıp ve diş hekimliği fakülteleri sağlık uygulama ve araştırma merkezleri ile açık öğretim hizmeti veren yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 35'i, ziraat ve veteriner fakülteleri, sivil havacılık yüksekokulu,sürekli eğitim merkezleri ile bünyesinde atölye veya laboratuar bulunan yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 30’u, diğer yükseköğretim kurumları için ise asgari yüzde 15'i, ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için kullanılır.
Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın en az yüzde 5'i, üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin finansmanı için kullanılır. Bu tutar döner sermaye muhasebe birimince, tahsilatı takip eden ayın yirmisine kadar ilgili yükseköğretim kurumu hesabına yatırılır. Yatırılan bu tutarlar, yükseköğretim kurumu bütçesine öz gelir olarak kaydedilir. Kaydedilen bu tutarlar karşılığı olarak ilgili yükseköğretim kurumu bütçesine konulan ödenekler, gelir gerçekleşmelerine göre kullandırılır. Süresi içinde yatırılmayan tutarların tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.”
Hükmü düzenlenmiş olup Maddenin (e) fıkrasında;
“Yükseköğretim kurumlarının (c) ve (d) fıkraları kapsamına girenler haricindeki diğer birimlerinde döner sermaye işletmesi hesabına yapılan iş veya hizmetler karşılığında tahsil edilen gelirlerden kanuni kesintiler ile varsa yapılan iş veya hizmetle bağlantılı giderler düşüldükten sonra geri kalan tutar, hizmet karşılığı olarak gelir tahsilatının yapıldığı tarihi izleyen bir ay içinde, veya hizmet bedelinin peşin tahsil edilmesi halinde hizmetin gerçekleşme oranına bağlı olarak aylara bölünerek hizmeti veren öğretim elemanlarına ödenir.”,
Aynı maddenin (k) fıkrasında ise;
“Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanır. Bu gelirlerden (b) fıkrası uyarınca yapılacak olan kesintiler de dâhil herhangi bir kesinti yapılmaz. Bu kapsamda görev yapan öğretim elemanına ödenecek gelirin yüzde 85’i, herhangi bir vergi kesintisi yapılmaksızın ilgili öğretim elemanına ödenir. Kalan tutar, (b) fıkrasında belirtilen işler için kullanılır. Bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere, öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda, üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilir.”
Hükümleri yer almaktadır.
2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (h) ve (i) fıkralarına dayanılarak hazırlanan Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde;
“Üniversite sanayi işbirliği: Ülkemizde Üniversite-Sanayi işbirliğinde paydaşlar arasındaki sinerjiyi artırmak, ulusal yenilik ekosisteminde bu işbirliğini geliştirmek, sanayimizi rekabet gücü ve katma değeri yüksek yenilikçi ürünler üretebilen ileri teknoloji ağırlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmak amacıyla gerçekleştirilen;
1) Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar-Ge): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetleri,
2) Yenilik: Sosyal ve ekonomik ihtiyaçlara cevap verebilen, mevcut pazarlara başarıyla sunulabilecek ya da yeni pazarlar yaratabilecek; yeni bir ürün, hizmet, uygulama, yöntem veya iş modeli fikri ile oluşturulan süreçleri ve süreçlerin neticelerini,
3) Tasarım faaliyeti: Sanayi alanında ve Bakanlar Kurulunun uygun göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümünü,
4) Tasarım projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve tasarım faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde tasarımcı tarafından yürütülen projeyi,
ifade eder.”
Düzenlemesi yapılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, yükseköğretim kurumlarına bağlı döner sermayeli işletmelerin elde etmiş oldukları gelirlerden öğretim elemanlarına dağıtım yapılırken bazı kesintilerin yapılması gerektiği, bu kesintilerin, Kanun maddesinde öngörüldüğü üzere farklı oranlarda alınacak olan birim payı, bilimsel araştırma projeleri için ayrılması gereken %5’lik pay ve %1’lik hazine payı olduğu,
Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrası kapsamında Üniversite-Sanayi işbirliğinde gerçekleştirilen araştırma ve geliştirme faaliyetleri, yenilik, tasarım faaliyeti ve projelerden elde edilen gelirlerden öğretim elemanlarına dağıtım yapılırken ise hiçbir kesinti yapılmayacağı, bu şekilde görev yapan öğretim elemanına, elde edilen gelirin %85’inin herhangi bir vergi kesintisi de yapılmadan ödeneceği ve bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere Üniversite Yönetim Kurulunun izni ile karar verileceği
Sonucu çıkmaktadır.
Burada 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) bendinde yer alan “Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelir” ifadesinin üzerinde durulması gerekmektedir. Söz konusu fıkraya dayanılarak, bir öğretim elemanına kesinti yapılmaksızın, elde edilen gelirin %85’inin ödenebilmesi için; ortada Üniversite-sanayi işbirliği ile gerçekleştirilen bir projenin olması ve bu projedeki faaliyetlerin sonucunda ortaya çıkan bir ürünün ve bu üründen elde edilecek gelirin olması gerekmektedir. Örneğin; bir savunma şirketiyle üniversite arasında gerçekleştirilen insansız hava aracı geliştirme projesi sonucunda ortaya çıkan ürünün satışından bir gelir elde edildiği takdirde, bu gelirden üniversiteye düşen kısmın %85’inin proje kapsamında çalışan öğretim elemanlarına, bir nevi teşvik mahiyetinde, herhangi bir kesintiye tabi tutulmaksızın ödenmesi öngörülmektedir. Dolayısıyla üniversite öğretim elemanının bir sanayi şirketine danışmanlık hizmeti vermesi karşılığında bir sanayi şirketiyle üniversite öğretim elemanının kendi aralarında gerçekleştirmiş oldukları herhangi bir konuda verilecek olan danışmanlık hizmet satışlarını düzenleyen sözleşmeden elde edilecek döner sermaye gelirinin 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) bendi kapsamında değerlendirilmesi hukuken mümkün değildir.
Nitekim 01.01.20... tarihinde ...San. Tic. A.Ş ile ... arasında “... Mühendislik Fakültesi ile ...San. Tic. A.Ş arasında Üniversite Sanayi İşbirliği Kapsamında Yürütülen Araştırma-Geliştirme, Tasarım ve Yenilik Faaliyet ve Projeleri Danışmanlık Hizmet Sözleşmesi” imzalanmıştır. Bu sözleşmenin 4 üncü maddesinde düzenlenen hükümler incelendiğinde söz konusu sözleşmenin paydaşlık ilişkisini yansıtmadığı görülmektedir. Söz konusu sözleşmenin 4.20 nci maddesinde;
“İşbu Sözleşme sürecince, Danışmanın dahil olduğu, fikir beyan ettiği, katkı sağladığı tüm proje ve proje çıktılarının Fikri Sınai Mülkiyet hakkı ...A.Ş’e aittir.”
Şeklinde düzenleme yer almaktadır.
Sözleşmede düzenlenen ve yukarıda yer verilen hüküm; sözü edilen projenin Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında gerçekleştirilen bir Ar-Ge projesi olmadığını, Üniversitenin bu projenin bir paydaşı olamayacağını ve proje faaliyetleri sonrasında elde edilecek herhangi bir hak için Üniversitenin talepte bulunamayacağını göstermektedir. Dolayısıyla adı geçen öğretim üyesi ile ...San. Tic. A.Ş arasındaki bu sözleşme ve proje sebebiyle elde edilen gelirin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesinin (e)fıkrası kapsamında değerlendirilerek yasal kesintiler yapıldıktan sonra ilgili öğretim üyesine ödenmesi gerekir.
Yapılan incelemede, Üniversite ile sanayi işbirliği kapsamında paydaşlık ilişkisi veya bu yönde bir protokol bulunmamasına ve bu çerçevede herhangi bir ortaklık sonucunda elde edilmiş gelir bulunmamasına rağmen, Üniversitede görev yapan ...’ın, sözleşme karşılığı ...A.Ş’ye yapmış olduğu danışmanlık hizmet satışının Üniversite Yönetim Kurulunun ...tarih ve ...sayılı Kararı ile 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrası kapsamında değerlendirilerek bu fıkra kapsamında kesinti yapılmaksızın ödemede bulunurken, ... Yönetim Kurulunca ...tarihli ve ...sayılı yeni bir Karar alındığı, bu kararla uygulamanın mevzuata aykırı olduğu kabul edilerek hatalı idari işlemin geri alındığı ve ilgiliye ödenen payların 2547 sayılı Kanunun 58 inci maddesi (e) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi sağlanarak fazla ödenen tutarın iadesiyle ilgili iş ve işlemlerin başlatıldığı, bu karardan bir süre sonra denetçi sorgusu düzenlenerek ...tarihinde sorumlulara tebliğ edildiği ve rapor düzenlenmeden kamu zararının tahsil edildiği anlaşılmıştır.
Bu kapsamda söz konusu projelerden elde edilen gelirlerden;
2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (b) fıkrası uyarınca yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için asgari %15’lik birim payı kesintisi,
2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (b) fıkrası uyarınca Araştırma projelerinin finansmanı için %5 oranında kesinti,
17.09.2004 tarih ve 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca T.C Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün 26.01.2011 tarihli ve 01126 sayılı yazısı gereği %1’lik Hazine Payı kesintisi
Yapılması,
Yukarıda belirtilen kesintiler sonrasında kalan tutardan yapılacak ek ödemeler, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Ücretin tarifi” başlıklı 63 üncü maddesinin ikinci bendinde ücret olarak sayıldığından ve Kanun’un “Vergi tevkifatı” başlıklı 94 üncü maddesinin ilk bendiyle Gelir Vergisi kesintisine tabi tutulduğundan bu ödemelerin aynı Kanun’un “Esas tarife” başlıklı 103 ve “Verginin hesaplanması” başlıklı 104 üncü maddeleri uyarınca,
70 bin TL’ye kadar % 15
150 bin TL’ye kadar ise 70 bin TL’lik kısmı için 10.500 TL, üzerindeki tutarlar için %20
Ücret gelirlerinde 550 bin TL’nin 150 bin kısmı için 26 bin 500 TL, üzerindeki tutarlar için %27
Ücret gelirlerinde 1 milyon 900 Bin TL’nin 550 Bin TL’si için 134 bin 500, üzerindeki tutarlar için %35
Ücret gelirlerinde 1 milyon 900 bin TL’den daha fazla tutarlar için 1 milyon 900 bin TL’si için 607 bin TL, üzerindeki tutarlar için ise %40’lık
Kesintiye tabi tutulması,
Ayrıca ek ödemeye konu tutarlar üzerinden 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli (I) sayılı Tablonun “IV Makbuzlar ve diğer kağıtlar” bölümünün “1.Makbuzlar” kısmının b bendi uyarınca %7,59 oranında damga vergisi kesintisi
Yapılması gerekmektedir.
Bunlara ilaveten ortak nitelikteki savunmalarda; araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelir şeklini, yalnızca ürün satışına bağlamanın, ortaya satılacak bir ürün çıkmadığı takdirde araştırmaya ve geliştirmeye verilen kıymet ve değere ket vurmak olacağı, ifade edilmişse de; rapor konusu husus, verilen danışmanlık hizmeti karşılığı elde edilen gelirden kişilere herhangi bir ödemenin yapılamayacağı ile ilgili değildir. Ödemenin, 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrası kapsamında yasal kesintiler düşülmeden mi, yoksa 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (e) fıkrası kapsamında yasal kesintiler düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden mi yapılması gerektiği ile ilgilidir. Dolayısıyla yapılan çalışmadan elde edilen gelirin 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (e) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi durumunda da öğretim üyesine projeye sağladığı katkının karşılığı olarak ödeme yapılabilecektir. Netice itibariyle rapora konu husus üniversitedeki bilgi birikiminin muhtelif projelerde kullanılmasına engel değildir.
Yine ortak nitelikteki savunmalarda özetle; konuya ilişkin tüm görevlendirmelerin, sanayi şirketlerinde ve şirketin yürütmekte olduğu araştırma-geliştirme projelerinde olması sebebiyle; üniversite-sanayi işbirliği kapsamında olduğunun düşünüldüğü ve Üniversite Yönetim Kurulunda ilgililerin faaliyetlerinin aynı Kanun’un 58/k maddesinin kapsamında olduğunun değerlendirildiği ancak ilgililerin faaliyetlerinin danışmanlık olması ve çıktılarından ...nin elde edeceği menfaatin azlığı karşısında; ilgililerin faaliyetlerinin 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (e) fıkrası kapsamında olması gerektiği, bu konuda kabul edilebilir bir yanılgıya düşüldüğü değerlendirildiğinden; söz konusu Sorgu maddelerinde adı geçen kişiler hakkında ... Yönetim Kurulunca ...tarihli ve ...sayılı Karar’ın alındığı; mezkûr kararda ilgililerin faaliyetlerinin 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrası değil (e) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi gerektiği hüküm altına alınarak söz konusu karara istinaden ... Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü tarafından ilgililerden iade talebinde bulunulduğu ve ... Fakültesi ... Bölümü Öğretim Üyesi ... haricindeki diğer tüm ilgililere yapılan hatalı ödemelerin iadesinin alındığı, ... Fakültesi ... Bölümü Öğretim Üyesi ... tarafından iade edilmeyen tutarlara ilişkin olarak ... ...lüğü Hukuk Müşavirliği tarafından, ilgili hakkında, ... İcra Dairesinin ...numaralı dosyası üzerinden icra takibine girişildiği, Savunmalara ekli Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun 22/12/1973 tarihli, 1968/8 Esas ve 1973/14 sayılı Kararından hareketle, idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde süre aranmaksızın hatalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği kabulüyle, yapılan açık hatadan dönülerek ilgiliye yapılan yersiz ödemenin tahsili için gerekli işlemlerin başlatıldığı ifade edilmiştir.
Ortak nitelikte savunmalardan, uygulamanın mevzuata aykırı olduğunu kabul edilerek hatalı idari işlemin yeni bir Yönetim Kurulu Kararıyla geri aldındığı ve ilgililere ödenen payların 2547 sayılı Kanun’un 58’inci maddesi (e) fıkrası kapsamında değerlendirilmesi sağlanarak kişilere fazla ödenen tutarların iadesiyle ilgili iş ve işlemlerin gerçekleştirildiği ancak ... Fakültesi ... Bölümü Öğretim Üyesi ...’tan geri alınamayan ...TL’nin de sorumlularca savunmalar gönderildikten sonra ...tarihinde icra yoluyla tahsil edilerek, ...tarihli ve ... sayılı Muhasebe İşlem Fişiyle ... Döner Sermaye İşletmesi hesaplarına intikal ettirildiği anlaşılmıştır.
Yukarıdaki açıklamalar karşısında, esasa ilişkin olarak yapılan yazılı savunmalar hukuken kabul edilebilir nitelikte değildir.
Bu itibarla, 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrası kapsamında değerlendirilmemesi gereken ...A.Ş’ye ait “...” isimli projenin, hatalı Yönetim Kurulu Kararıyla bu kapsama alınması nedeniyle öğretim elemanına ödenen ücretlerden bilimsel araştırma projeleri finansman payı, birim payı, hazine payı, gelir ve damga vergisi tutarları kadar kesinti yapılmamış, yapılmayan kesintiler kadar kişilere fazla ödeme yapılmış ve bu suretle, 10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinde; “ İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması” şeklinde tanımlanan kamu zararının oluşmasına sebebiyet verilmiştir.
Sorumluluk hususuna ilişkin olarak;
Söz konusu kamu zararının oluşmasında;
5018 sayılı Kanun’un “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde yer alan “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/2005-5436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. (…)
Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar. (…)” hükmü ile,
31.12.2005 tarih ve 26040 sayılı 3. Mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Ön malî kontrol süreci” başlıklı 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Harcama yetkilileri, (…) bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür” şerhi düşülerek imzalanır.” hükmü gereği ilişikli ödeme emirlerini düzenleyen gerçekleştirme görevlileri, puantaj listelerini hazırlayan gerçekleştirme görevlileri ve hatalı ödemeye sebebiyet veren ...sayılı Üniversite Yönetim Kurulu Kararında asaleten veya vekaleten yaptığı görev sebebiyle imzası bulunan Yönetim Kurulu Üyelerinin,
5018 sayılı Kanun’un “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.” hükmü gereği, ilişikli ödeme emri belgeleriyle söz konusu mevzuata aykırı ödemelerin yapılması talimatını veren harcama yetkililerinin,
Sorumluluğu bulunmaktadır.
Diğer Sorumlu ...tarafından gönderilen savunmada;
...Siyasal Bilgiler Fakültesi Dekan Vekilliğini yürüttüğü kısa süre zarfında söz konusu Yönetim Kurulu toplantısının gerçekleştiği, konulara hakim olamadan bu toplantıya katılmak zorunda kaldığı ve Dekan Vekili olarak Yönetim Kurulu Kararını imzaladığı, konulara hakim olmamasından dolayı kendisine, oluşan kamu zararından bir sorumluluk yüklenemeyeceği,
Hem ...hem de Diğer Sorumlu ...tarafından gönderilen savunmada;
Kamu zararı oluşması için kasıt, kusur veya ihmalin varlığının gerektiği ancak bu konuda kendilerine yüklenebilecek bir kasıt, kusur veya ihmalden söz edilemeyeceği, Konunun, Yönetim Kuruluna gelmeden önce Genel Sekreterlik dahil birçok birimin ön incelemesinden geçtiği, bu incelemeler sırasında hiçbir mevzuata aykırılığın tespit edilmediği, konusunda uzman birimler tarafından hatasız kabul edilen Konudaki hatanın kendileri tarafından tespit edilmesinin mümkün olmadığı,
İfade edilmiş olsa da;
Bir görevin asaleten ya da vekaletten yürütülmesi durumlarına göre sorumluluk açısından mevzuatta bir ayırıma gidilmemiştir. Savunmada da bu yönde mevzuat hükmü bulunduğuna dair bir iddia yer almamaktadır. Dolayısıyla bir görevin asaleten ya da vekaleten yürütülmesi, o görevin yüklediği sorumluluklar açısından herhangi bir farklılığa sebep olmamaktadır. 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin yukarıda yazılı (k) fıkrasında;
“… Bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere, öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda, üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilir.” hükmü yer aldığından, bu hükme istinaden alınan Yönetim Kurulu kararlarında herhangi bir mevzuata aykırılık olduğunda, sorumluluğun da bu Kurulda olması tabiidir ve mevzuata aykırı şekilde alınan karar en basit ifadeyle “kusur” ihtiva eder.
Dolayısıyla sorumluluğa ilişkin olarak yapılan yukarıda yazılı savunmalar hukuken kabul edilebilir nitelikte değildir.
Bu itibarla; Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri çerçevesinde bulunmamasına rağmen ...’ın ...San. Tic. A.Ş’ye ait projeye verdiği danışmanlık hizmetinin, ... Yönetim Kurulunun kararıyla 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesinin (k) bendi kapsamına alınması, bu sebeple de, elde edilen gelirden İlgiliye fazla ödeme yapılması sonucu oluşan toplam ...TL kamu zararının;
...TL’lik kısmının hem Harcama Yetkilisi hem de Yönetim Kurulu Üyesi olarak Diğer Sorumlu (...) ..., Gerçekleştirme Görevlisi (...) ..., (...) ..., Diğer Sorumlular Üniversite Yönetim Kurulu Üyeleri (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ... ve (...) ...’e,
…
...TL’lik kısmının Harcama Yetkilisi (...) ..., Gerçekleştirme Görevlisi (...) ..., (...) ..., Diğer Sorumlular Üniversite Yönetim Kurulu Üyeleri (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ..., (...) ... ve (...) ...’e,
Müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53 üncü maddesi gereği işleyecek faiziyle birlikte ödettirilmesi gerekmekte ise de, söz konusu kamu zararı tutarının tamamı, ahiz durumunda olan ...’dan; ...tarih ve ...numaralı, ...tarih ve ... numaralı, ...tarih ve ... numaralı, ...tarih ve ...numaralı makbuzlarla tahsil edilip ...tarih ve ...sayılı Muhasebe İşlem Fişleriyle ... Döner Sermaye İşletmesi hesaplarına intikal ettirildiğinden, söz konusu tutarla ilgili olarak ilişilecek husus kalmadığına,
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 55 inci maddesi uyarınca ilamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Daire Başkanı ...’ın karşı oy gerekçesi;
“2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Döner sermaye” başlıklı 58 inci maddesinin (b) fıkrasında;
“Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın, tıp ve diş hekimliği fakülteleri sağlık uygulama ve araştırma merkezleri ile açık öğretim hizmeti veren yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 35'i, ziraat ve veteriner fakülteleri, sivil havacılık yüksekokulu, sürekli eğitim merkezleri ile bünyesinde atölye veya laboratuar bulunan yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 30’u, diğer yükseköğretim kurumları için ise asgari yüzde 15'i, ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için kullanılır.
Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın en az yüzde 5'i, üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin finansmanı için kullanılır. Bu tutar döner sermaye muhasebe birimince, tahsilatı takip eden ayın yirmisine kadar ilgili yükseköğretim kurumu hesabına yatırılır. Yatırılan bu tutarlar, yükseköğretim kurumu bütçesine öz gelir olarak kaydedilir. Kaydedilen bu tutarlar karşılığı olarak ilgili yükseköğretim kurumu bütçesine konulan ödenekler, gelir gerçekleşmelerine göre kullandırılır. Süresi içinde yatırılmayan tutarların tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.”,
(e) fıkrasında;
“Yükseköğretim kurumlarının (c) ve (d) fıkraları kapsamına girenler haricindeki diğer birimlerinde döner sermaye işletmesi hesabına yapılan iş veya hizmetler karşılığında tahsil edilen gelirlerden kanuni kesintiler ile varsa yapılan iş veya hizmetle bağlantılı giderler düşüldükten sonra geri kalan tutar, hizmet karşılığı olarak gelir tahsilatının yapıldığı tarihi izleyen bir ay içinde, veya hizmet bedelinin peşin tahsil edilmesi halinde hizmetin gerçekleşme oranına bağlı olarak aylara bölünerek hizmeti veren öğretim elemanlarına ödenir.”,
(k) fıkrasında ise;
“Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanır. Bu gelirlerden (b) fıkrası uyarınca yapılacak olan kesintiler de dâhil herhangi bir kesinti yapılmaz. Bu kapsamda görev yapan öğretim elemanına ödenecek gelirin yüzde 85’i, herhangi bir vergi kesintisi yapılmaksızın ilgili öğretim elemanına ödenir. Kalan tutar, (b) fıkrasında belirtilen işler için kullanılır. Bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere, öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda, üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilir.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (h) ve (i) bentlerine dayanılarak çıkarılan Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde;
“Üniversite sanayi işbirliği: Ülkemizde Üniversite-Sanayi işbirliğinde paydaşlar arasındaki sinerjiyi artırmak, ulusal yenilik ekosisteminde bu işbirliğini geliştirmek, sanayimizi rekabet gücü ve katma değeri yüksek yenilikçi ürünler üretebilen ileri teknoloji ağırlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmak amacıyla gerçekleştirilen;
1) Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar-Ge): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetleri,
2) Yenilik: Sosyal ve ekonomik ihtiyaçlara cevap verebilen, mevcut pazarlara başarıyla sunulabilecek ya da yeni pazarlar yaratabilecek; yeni bir ürün, hizmet, uygulama, yöntem veya iş modeli fikri ile oluşturulan süreçleri ve süreçlerin neticelerini,
3) Tasarım faaliyeti: Sanayi alanında ve Bakanlar Kurulunun uygun göreceği diğer alanlarda katma değer ve rekabet avantajı yaratma potansiyelini haiz, ürün veya ürünlerin işlevselliğini artırma, geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırmaya yönelik yenilikçi faaliyetlerin tümünü,
4) Tasarım projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve tasarım faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde tasarımcı tarafından yürütülen projeyi,
ifade eder.”
Şeklinde düzenlemeler yapılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; usul olarak bu kapsamda değerlendirilecek proje ve faaliyetlere, öğretim elemanının müracaatı doğrultusunda, üniversite yönetim kurulunun izni ile karar verilecek, Üniversite-sanayi iş birliği kapsamında yapılan araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri çerçevesinde elde edilip yükseköğretim kurumlarına bağlı döner sermayeli işletmeler hesabında toplanan gelirlerden %15 kesinti yapılacak, bu faaliyetlerde görevli öğretim elemanına bu şekilde elde edilen gelirin %85’i ödenecektir.
Kanun’da ana başlıklar halinde ifade edilen araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri hususlarının nelerden ibaret oldukları, yukarıda yer verilen Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Burada açıklığa kavuşturulması gereken husus, Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrasında yer verilen Üniversite-sanayi iş birliği kapsamındaki araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelirden ne anlaşılması gerektiğidir.
Raporda, “…söz konusu madde kapsamında, bir öğretim elemanına kesinti yapılmaksızın elde edilen gelirin %85’inin ödenebilmesi için, sanayi ile üniversitenin işbirliği ile gerçekleştirilen proje ve bu projedeki faaliyetler sonucunda ortaya çıkacak bir üründen elde edilecek gelirin olması gerektiği iddia edilmiş, örnek olarak da bir savunma şirketiyle üniversite arasında gerçekleştirilen insansız hava aracı geliştirme projesi sonucunda ortaya çıkan ürünün satışından elde edilen gelir” şeklinde ifadelere yer verilmek suretiyle Üniversite-sanayi işbirliğine örnek verilmiştir.
Üniversitelerin esas görevi, toplumun ihtiyaç duyduğu bilgiyi üretmektir. Bu çerçevede üniversiteler, Kanun’un 58 nci maddesinin (k) fıkrası kapsamındaki faaliyetlere, kural olarak bilgi birikimlerinin kullanılması şeklinde iştirak edeceklerdir. Kanun’un düzenleniş amacı da bu bilgi birikiminin paydaşlar arasındaki sinerjiyi artırmak, ulusal yenilik ekosisteminde bu iş birliğini geliştirmek, sanayimizi rekabet gücü ve katma değeri yüksek yenilikçi ürünler üretebilen ileri teknoloji ağırlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmak amacıyla kullanılmasını sağlamaktır. Diğer paydaşlarla yapılan iş birliklerinde ortaya çıkacak ürünün gelirine ortak olmak üniversitenin tek başına verebileceği bir karar değildir. Diğer paydaşın da buna rıza göstermesi gerekecektir. Raporda iddia edildiği gibi “söz konusu madde kapsamında elde edilen gelirin, sanayi ile üniversitenin iş birliği ile gerçekleştirilen proje ve bu projedeki faaliyetler sonucunda ortaya çıkacak bir üründen elde edilecek gelir” şeklinde anlaşılması, düzenlemenin amacına aykırı olup bu işlemlerin gerçekleştirilmesini zorlaştıracak, dolayısıyla üniversitenin bilgi birikiminden faydalanılamayacaktır.
Diğer taraftan, Raporda üniversite sanayi iş birliklerine örnek olarak gösterilen, Yükseköğretim Kurulu tarafından 20... Temmuz ayında yayımlanan “Üniversite – Sanayi İşbirliğinin Geliştirilmesi Eylem Planı” adlı Kitabın 9 uncu sayfasındaki üniversite – sanayi iş birliklerinde, üniversitelere bu kapsamda nasıl bir ödemede bulunulduğu ile ilgili bir bilgi de yoktur. Dolayısıyla bu örneklerden hareketle, mevzuatta geçen “Üniversite-sanayi işbirliği kapsamında araştırma ve geliştirme, tasarım ve yenilik projeleri ile faaliyetleri sonucunda elde edilen gelir” ifadesinden “işbirliği sonucu ortaya çıkacak bir üründen elde edilecek gelir” in anlaşılması gerektiği sonucuna varmak da mümkün değildir.
Kanunda, 58 inci maddenin (k) fıkrası kapsamında yer verilen üniversite sanayi iş birliği alanlarından yalnızca tasarım projesi sonucunda doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esaslarının tespit edilmiş olması gerekli görülmüş, bunun dışındaki araştırma ve geliştirme, yenilik projeleri ile faaliyetlerinde bu hususa yer verilmemiştir.
Bu çerçevede yapılan incelemelerde; üniversite sanayi iş birliği çerçevesinde, projenin niteliğine göre Üniversitenin ilgili fakülte veya yüksekokuluna yapılan müracaat üzerine, öğretim üyesi ve iş sahibi arasında imzalanan protokolün, Üniversite Yönetim Kurulunda görüşülmesi neticesinde Rapora konu faaliyetlerin, Kanun’un 58 nci maddesinin (k) fıkrası kapsamında değerlendirildiği görülmüştür.
Bu itibarla, yapılan işlemler mevzuatına uygun olup Sorguya binaen tahsil edilen tutarların iadesi gerekir.”
Üye ...’nin karşı oy gerekçesi;
“Esas açısından yukarıda yazılı Azınlık Görüşünde olmakla birlikte,
Sorguda ve Savunmalarda yer alan iddialar değerlendirildiğinde, 2547 sayılı Kanun’un 58 inci maddesinin (k) fıkrasının uygulayıcılar ve denetleyenler tarafından çok farklı şekillerde anlaşıldığı ve yorumlandığının, dolayısıyla bu konuyla ilgili tereddütlü durumlar olduğunun anlaşılması sebebiyle, tereddütlerin giderilmesini teminen, konunun Yükseköğretim Kuruluna yazılması gerekir.”