Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

Konu: İtfaiye Dairesi Başkanlığında destek işlerini yürütmek için görevlendirilen teknik kökenli personele maktu fazla mesai ödenmesi.

136 sayılı İlamın 8’inci maddesi ile; İtfaiye Dairesi Başkanlığında destek işlerini yürütmek için görevlendirilen teknik kökenli personele maktu fazla mesai ödenmesi suretiyle ... TL kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edilmişti.

16.02.2022 tarih ve 51062 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararının 3’üncü maddesi ile, İtfaiye teşkilatı bünyesinde olup görev unvanlarına bakılmaksızın itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışanlara maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesi mevzuat hükümleri çerçevesinde mümkün görüldüğünden; sorumluların ortaklaşa gönderdikleri temyiz dilekçesindeki iddiaların kısmen kabulüyle 136 sayılı İlamın 8’inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün BOZULMASINA ve sorgu konusu edilen personelin fiili çalışmalarının olup olmadığının tespiti yapıldıktan sonra kamu zararının yeniden hesap edilmesini teminen yeni hüküm kurulması için dosyanın ilgili DAİREYE GÖNDERİLMESİNE karar verilmiştir.

Bu defa ilgili Dairenin ilk kararında ısrar ederek düzenlediği 136-263 sayılı Ek İlamın 2’nci maddesi ile; İtfaiye Dairesi Başkanlığında destek işlerini yürütmek için görevlendirilen teknik kökenli personele maktu fazla mesai ödenmesi sonucu oluşan ... TL kamu zararının tazminine karar verilmiştir.

Söz konusu hüküm Temyiz Kurulunun 01.11.2023 tarih ve 56048 tutanak sayılı Kararı ile tasdik edilmiştir.

Bu kez, sorumlu Harcama Yetkilisi tarafından karar düzeltme kanun yoluna başvurulmuştur.

Sorumlu tarafından ileri sürülen iddia ve itirazların tamamının Temyiz Kurulu Kararında karşılandığı ve Kararın kanuna aykırı bir yönünün bulunmadığı anlaşıldığından ve ayrıca bu aşamada ileri sürülen hususlar Kararın düzeltilmesini icap ettirecek bir mahiyette görülmediğinden; (136-263 sayılı Ek İlamın 2’nci maddesiyle verilen ... TL tutarındaki tazmin hükmünü tasdik eden) söz konusu 01.11.2023 tarih ve 56048 tutanak sayılı Temyiz Kurulu Kararında KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL OLMADIĞINA, (Üye ...’in aşağıda yazılı azınlık görüşü karşısında) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 27.11.2024 tarih 57543 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Üye ...’in karşı oy gerekçesi:

Temyize konu ilam maddesinde tazmin hükmü, Belediyenin İtfaiye Dairesi Başkanlığında tekniker ve mühendis unvanlarında çalışan ve destek hizmeti yürüten personele mevzuata aykırı olarak maktu fazla çalışma ücreti ödendiği gerekçesiyle verilmiş, buna karşı sorumlularca genel anlamda; itfaiye hizmetlerinin bir bütün olduğu, ayrım yapılmaksızın tüm personelin itfaiye hizmeti ürettiği ifade edilerek, kadrolarına bakılmaksızın itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan söz konusu personele ödenen maktu fazla çalışma ücreti nedeniyle kamu zararına sebebiyet verilmediği itirazlarında bulunulmuştur.

Öncelikle, konuya ilişkin hukuki mevzuat şu şekildedir;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “İtfaiye” başlıklı 52’nci maddesinin ikinci fıkrasında; “İtfaiye hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. İtfaiye personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye itfaiye teşkilâtında fiilen çalışanlara fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir.” denilmektedir.

2018 Merkezi Yönetim Bütçesi Kanunu’na ekli K Cetvelinin fazla çalışma ile ilgili III. Bölümünde ise:

“(B) Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti

Belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanunda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutar, fazla çalışma ücreti olarak maktuen ödenir. Ancak, bunlara ödenecek aylık fazla çalışma ücreti en son yapılan resmi nüfus sayımına göre belediye nüfusu;

- 10.000’e kadar olanlar için 263 Türk Lirasını,

- 10.001’den 50.000’e kadar olanlar için 282 Türk Lirasını,

- 50.001’den 100.000’e kadar olanlar için 312 Türk Lirasını,

- 100.001’den 250.000’e kadar olanlar için 352 Türk Lirasını,

- 250.001’den 1.000.000’e kadar olanlar için 420 Türk Lirasını,

- 1.000.001’den fazla olanlar için 487 Türk Lirasını,

- Ankara, İstanbul ve İzmir büyükşehir belediyeleri dışındaki diğer büyükşehirlerin belediye sınırları içerisindekiler için 487 Türk Lirasını,

- Ankara, İstanbul ve İzmir büyükşehirler belediye sınırları içerisindekiler için 648 Türk Lirasını, geçemez.

2- Aylık maktu fazla çalışma ücreti alanlara, her ne ad altında olursa olsun ayrıca fazla çalışmaya yönelik olarak başkaca bir ödeme yapılmaz.

3- Yukarıdaki hükümlere göre ödenecek aylık maktu fazla çalışma ücretleri;

a) Görevin yapılması sırasında veya görevden dolayı yaralanma ve sakatlanma hallerinde tedavi süresince,

b) Bir yılda toplamı 30 günü geçmeyen hastalık izni sürelerinde,

c) İtfaiye hizmetlerinde çalışan personel için görevin yapılması sırasında veya görevden dolayı hastalanma hallerinde tedavi süresince,

ç) Yurt içinde yapılacak hizmet içi eğitime katılma ve geçici görevli olarak bulunma durumlarında, ödenmeye devam olunur.

Diğer hallerde ise, fiilen çalışıldığı sürece ve bu süre ile orantılı olarak ödenir.”

Hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; 2018 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’na ekli K Cetvelinde zikredilen fazla çalışma ücretinin, itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele ödenebileceği, itfaiye teşkilatında destek hizmeti yürüten personele ise ödenemeyeceği anlaşılmaktadır. Destek hizmeti yürüten personelin tespiti hususunda ise; 21.10.2006 tarihinde yürürlüğe giren Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nde, belediye itfaiye teşkilatının bizzat yangına müdahale eden “yangın personeli” ile yangına müdahale etmeyen “diğer personel” kadro ve pozisyonlarından oluşacağı ve yangın personeli dışındaki diğer personelin itfaiye hizmetlerine yardımcı ve destek olmakla görevli kılınacağı ifade edilmiş ancak itfaiye biriminin çatısı altında hangi kadro ve pozisyonlarda çalışan personelin destek hizmeti yürüttüğüne ilişkin sarih bir hükme yer verilmemiştir.

İlam maddesinde Belediye İtfaiyesi bünyesinde tekniker ve mühendis kadro ve unvanlarında çalışan ve destek hizmeti yürüttüğü değerlendirilen söz konusu personele mevzuata göre maktu fazla çalışma ücreti ödenemeyeceği hükme bağlanmış ise de; 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 52’nci maddesinde; itfaiye personelinin çalışma süresi ve saatlerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmayacağı, itfaiye hizmetlerinin kesintisiz olarak yürütüleceği belirtilmiş ve bu şartlar altında Belediye itfaiye teşkilatında fiilen çalışanlara aylık maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesi öngörülmüştür. Kanun maddesinin atıf yaptığı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun K Cetvelinde de; itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç) bu ücretin ödeneceği belirtilmiştir.

Yukarıda yer verilen Kanun hükümlerinde itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele maktu fazla çalışma ücretinin ödeneceği vurgulandığından, itfaiye teşkilatı bünyesinde itfaiye hizmetlerini bizzat yürüten kişilerin söz konusu ücreti alması mümkündür. Dolayısıyla somut olayda; İlamda unvanı yazılı personelin itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışmadığı ve destek hizmeti yürüttüğünü söylemek mevzuat hükümleri karşısında mümkün görülmemektedir. Maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesinde tek şart, itfaiye hizmetlerini bilfiil yürütmek olduğundan, burada kadro ve pozisyonu ne olursa olsun itfaiye hizmetlerinde fiili çalışması olan personelin tespiti önemlidir.

Bununla birlikte; Kanun’da bahsedilen “itfaiye hizmetleri” ise sadece yangına müdahaleden ibaret olmayıp, Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesinde de sayıldığı üzere itfaiye teşkilatının yerine getirdiği her türlü afet ve kaza, çökme ve patlama gibi durumlarda arama-kurtarma hizmetlerinin yanı sıra başka görevleri de kapsamaktadır. Bu nedenle Kanun’da zikredilen “itfaiye hizmetleri” kavramı geniş yorumlanarak itfaiye hizmetlerinin bir bütün olarak değerlendirilmesi ve kesintisiz yürütülecek bu hizmetleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın bilfiil yerine getiren personelin, görev unvanına bakılmaksızın “itfaiye hizmetlerini fiilen yürüten personel” olarak addedilmesi gerekmektedir. Bu manada İlamda benimsenmiş, bizzat yangına müdahale ile görevli “yangın personeli” dışında kalan tüm personelin destek hizmeti yürüttüğü yaklaşımından hareketle kamu zararı tablosunda adı geçen personelin maktu fazla çalışma ücreti alamayacağını söylemek mümkün değildir. İtfaiye teşkilatında “yangın personeli” kadrosunda olmasa da; memur, bilgisayar işletmeni, tekniker, mühendis, şef, şube müdürü gibi unvanlarda bulunanlardan fiilen itfaiye hizmetlerinde çalıştığı tespit edilenlerin söz konusu ücreti almaları Kanun hükümleri çerçevesinde mümkündür. Kaldı ki; Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nde, araç kullanma dâhil tüm bu hizmetlerin itfaiye erleri tarafından yerine getirileceği belirtildiğinden; itfaiye hizmeti ile ilgili sayılan her tür görevi fiilen yerine getiren personelin de görev unvanı ne olursa olsun itfaiye eri olarak değerlendirilmesi ve maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesi gerekir.

Kanun’da zikredilen “destek hizmetleri” ifadesiyle, itfaiye teşkilatı bünyesinde yürütülen ancak itfaiye hizmetleri ile ilgisi olmayan büro işleri, temizlik işleri, maaş hesaplama, alım-satım ihale işlemleri gibi memur çalışma saatleri dâhilinde yürütülen hizmetler kastedilmektedir ve bunlara benzer işleri yürütenlerin maktu fazla çalışma ücreti alması ise Kanun hükümleri karşısında mümkün görülmemektedir.

Dolayısıyla gerek 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda gerekse ilgili yıl Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele maktu çalışma ücretinin ödeneceği belirtildiğinden; burada görev unvanına bağlı kalınmaksızın bizzat yangına müdahale eden, arama-kurtarma çalışmalarına katılan veya bu tür olaylara müdahale etmek amacıyla 24 saat esasına göre vardiya usulü nöbet tutan -mesai saatleri içinde büro işleri, temizlik gibi destek hizmeti yürütenler haricindeki- personelin söz konusu maktu ücreti almasında hukuken bir sakınca bulunmamaktadır.

Bu itibarla, itfaiye teşkilatı bünyesinde olup, görev unvanlarına bakılmaksızın itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışanlara maktu fazla çalışma ücretinin ödenmesi Kanun hükümleri çerçevesinde mümkün göründüğünden; sorumlunun iddialarının kabulü ile Temyiz Kurulunun 01.11.2023 tarih ve 56048 tutanak sayılı Kararında KARAR DÜZELTİLMESİNE MAHAL BULUNDUĞU yönünde karar verilerek Daire İlamı ile verilen tazmin hükmünün Bozularak yeniden hüküm tesisini teminen Dairesine Gönderilmesi gerekir.